دسر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-س-ر1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ذودسرلوحوَدُسُرٍحمل

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

دسر

د - س - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Disar (dal, sin) : Halat demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Disar (dal, sin) : Halat demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.709 harf
باب السين والدال والراء معهما س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات سدر: السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ. وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ. والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ. وفي عَيْنة سَماديرُ أي
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR411 harf
الدِسارُ: واحد الدُسُرِ، وهي خيوطٌ تُشَدُّ بها أَلْواحُ السفينة، ويقال هي المَساميرُ. وقوله تعالى: "عَلى ذاتِ ألواحٍ ودُسُرٍ". ودُسْر أيضاً. والدَسْرُ: الدَفْعُ. قال ابن عباس رضي الله عنهما في العَنْبَرِ: إنَّما هو شيءٌ يَدْسُرُهُ البَحْر دَسْراً، أي يَدْفَعُه. ودَسَرَه بالرُمْحِ. ورجلٌ مِدْسَرٌ. والدَوْسَرُ: الجَمَلُ الضَخْمُ، والأنثى دَوْسَرَةٌ. وجَمَلٌ دَوْسَريٌّ، كأنه مَنْسُوبٌ إليه،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.129 harf
س د ر سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة . سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة . السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.436 harf
(باب الدال والسين وما يثلثهما في الثلاثي) (دسم) الدال والسين والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على سَدّ الشيء، والآخر يدلُّ على تلطخ الشّيء بالشيء. فالأوّل الدِّسام، وهو سِدَادُ كلِّ شَيء. وقال قومٌ: دَسَم البابَ: أغلَقَه. والثاني الدَّسَم معروف، وسمِّي بذلك لأنّه يلطَّخ بالشّيء. والدُّسْمة: الدّنيءُ، من الرِّجال الرديّ. وسمِّي بذلك لأنّه كالملطَّخ بالقبيح. ويقال للغادِرِ: هو دَسِم الثياب، كأنّه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR356 harf
- قال تعالى: ﴿وحملناه على ذات ألواح ودسر﴾ [القمر/13]، أي: مسامير، الواحد دسار، وأصل الدسر: الدفع الشديد بقهر، يقال: دسره بالرمح، ورجل مدسر، كقولك: مطعن، وروي: (ليس في العنبر زكاة، إنما هو شيء دسره البحر) (يروى عن ابن عباس قال: (ليس العنبر بركاز، هو شيء دسره البحر) أخرجه البخاري والبيهقي وابن أبي شيبة. وانظر: فتح الباري 3/363؛ وشرح الموطأ للزرقاني 2/102).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR271 harf
د س ر دسره ودفره‏:‏ دفعه‏.‏ وفي الحديـث ‏"‏ ليـس فـي العنبـر زكـاة إنمـا هـو شـيء دسـره البحـر ‏"‏ وركبـوا فـي ذات الألواح والدسر‏:‏ جمع دسار وهو المسمار‏.‏ وقيل خيط من الليف تشدّ به الألواح ودسره بالرمح‏:‏ طعنه بشدّة ورجل مدسر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ دسر المرأة‏:‏ بضعها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.999 harf
الدَّسْرُ: الطعن والدَّفْعُ الشديد، يقال: دَسَرَه بالرمح؛ قال الشاعر: عن ذي قَدَامِيسَ كَهامٍ قد دَسَرْ وفي حديث عمر، رضي الله عنه: إِن أَخوف ما أَخاف عليكم أَن يؤخذ الرجل المسلم البريء عند الله فَيُدْسَرَ كما يُدْسَرُ الجَزُورُ؛ الدَّسْرُ: الدفع، أَي يُدْفَعَ ويُكَبَّ للقتل ما يفعل بالجزور عند النحر، وفي حديث الحجاج أَنه قال لسِنان بن يزيد النخعي: كيف قتلت الحسين؟ قال: دَسَرْتُه بالرمح دَسْراً
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR273 harf
* د س ر * * الدِّسَارُ * بالكسر واحد * الدُّسُرِ * وهي خيوط تشد بها ألواح السفينة وقيل هي المسامير قال الله تعالى ﴿على ذات ألواح ودسر﴾ و * دُسْرٍ * أيضا مخففا و * الدّسْرُ * الدفع وبابه نصر قال بن عباس رضي الله عنه في العنبر إنما هو شيء * يَدْسُرُهُ * البحر دسرا أي يدفعه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.414 harf
الدسر: الطعن والدفع الشديد، يقال: دسره بالرمح. وفي حديث عمر رضي الله عنه: فيدسر كما يدسر الجزور ، أي يدفع ويكب للقتل كما يفعل بالجزور عند النحر. في حديث الحجاج أنه قال لسنان بن يزيد النخعي لعنه الله: كبف قتلت الحسين ? قال: دسرته بالرمح دسرا، وهبرته بالسيف هبرا أي دفعته دفعا عنيفا. فقال له الحجاج: أما والله لا تجتمعان في الجنة أبدا وفي حديث ابن عباس، وسئل عن زكاة العنبر فقال: إنما هو شيء
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.756 harf
دَسَرَهُ 1 دَسَرَهُ دسار دسر دسره دسرة , (S, M, A,) aor. دَسُرَ , (S, M,) inf. n. دَسْرٌ, (S, M, K,) He, or it, pushed, thrust, drove, impelled, propelled, or repelled, him, or it. (S, M, A, K.) Ambergris is said (by I' Ab, S) to be شَىْءٌ يَدْسُرُهُ البَحْرُ A thing which the sea drives (S, A) and casts upon the shore. (TA.) And دَسَرَتِ السَّفِينَةُ المَآءَ بِصَدْرِهَا means The ship repelled,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR319 harf
دَسَرَ دَسَرَ U ( n. ac. دَسْر 1 ), a. Struck, drove back or in. b. Calked ( ship ). دِسَاْر دِسَاْر 23 , ( pl. دُسْر 3 , دُسُر 10 ), a. Cord with which a ship is calked; nails used for fastening the planks. دَسْرَآءُ دَسْرَآءُ 42 , ( pl. دُسْر 3 ), a. Skiff; vessel. دَوْسَر دَوْسَر a. Big; bulky. b. Lion.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.103 harf
دسر دَسَرَ - يَدْسُرُ - دِسَار - دُسُر دَسَرَ - يَدْسُرُ + كائن + شيئاً + بـِ شيء: يثبته ويربطه به، وذلك بـِشَبكِه بسلك أو برغي أو مسمار دِسَار: على وزن " فـِعال": اسم فعل مبالغة من " دَسَرَ - يَدْسُرُ ": السمر: التثبيت بالمسمار: وهو أيضاً اسم آلة منه: المسمار: أداة التثبيت بإدخال شيء في شيء بقوة: التبشيم والشد بأسلاك داخلة، أو بالدق بمسامير
Maddenin bağlantısı

دسر دَسَرَ - يَدْسُرُ - دِسَار - دُسُر دَسَرَ - يَدْسُرُ + كائن + شيئاً + بـِ شيء: يثبته ويربطه به، وذلك بـِشَبكِه بسلك أو برغي أو مسمار دِسَار: على وزن " فـِعال": اسم فعل مبالغة من " دَسَرَ - يَدْسُرُ ": السمر: التثبيت بالمسمار: وهو أيضاً اسم آلة منه: المسمار: أداة التثبيت بإدخال شيء في شيء بقوة: التبشيم والشد بأسلاك داخلة، أو بالدق بمسامير أو ببراغي دُسُر: جمع " دِسَار" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " جمع كائنين بالخياطة أو المسامير أو الدبابيس أو الحبال"، وهي: صَلَبَ - يَصْلِبُ (صَلَبَ - يَصْلُبُ)، خَاطَ - يَخيْطُ، رَتَقَ - يَرْتُقُ (رَتَقَ - يَرْتِقُ)، دَسَرَ - يَدْسُرُ، حَبَلَ - يَحْبُلُ، زَمَلَ - يَزْمُل دسر ﴿وحملناه على ذات ألواح ودسر(13)﴾ القمر مختار الصحاح ● [دسر] د س ر: الدِّسَارُ بالكسر واحد الدُّسُرِ وهي خيوط تشد بها ألواح السفينة وقيل هي المسامير قال الله تعالى ﴿على ذات ألواح ودسر﴾ و دُسْرٍ أيضا مخففا و الدّسْرُ الدفع وبابه نصر قال بن عباس رضي الله عنه في العنبر إنما هو شيء يَدْسُرُهُ البحر دسرا أي يدفعه معجم الفرائد القرآنية د س ر "دُسُرٍ" فـي قولـه تعالـى " وَحَمَلْنَاهُ عَلَـى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ " (12) القمر . الدُّسُر : المسامير، وأصل الدسر: الدفع الشديد، وقيل الدسر هي الخيوط التي تشد بها ألواح السفينة . الراغب دسر - قال تعالى: }وحملناه على ذات ألواح ودسر{ [القمر/13]، أي: مسامير، الواحد دسار، وأصل الدسر: الدفع الشديد بقهر، يقال: دسره بالرمح، ورجل مدسر، كقولك: مطعن، وروي: (ليس في العنبر زكاة، إنما هو شيء دسره البحر) (يروى عن ابن عباس قال: (ليس العنبر بركاز، هو شيء دسره البحر) أخرجه البخاري والبيهقي وابن أبي شيبة. وانظر: فتح الباري 3/363؛ وشرح الموطأ للزرقاني 2/102). ملخص اللسان 1. دَسَرَه يَدْسُرُه دَسْراً طعنه ودفعه. -والدَّسْرُ أَيضاً في البُضْعِ، يقال: دَسَرَها بأَيرِه. - الدَّسْرُ: الطعن والدَّفْعُ الشديد، يقال: دَسَرَه بالرمح - الدَّسْرُ: الدفع، أَي يُدْفَعَ ويُكَبَّ للقتل ما يفعل بالجزور عند النحر 2. ودَسَرَت السفينةُ الماءَ بصدرها: عاندته، 3. والدِّسارُ: خيط من ليف يشدّ به أَلواحها، وقيل: هو مسمارها، والجمع دُسُرٌ. وفي التنزيل العزيز: وحملناه على ذات أَلواح ودُسُرٍ، - الدِّسارُ: المِسْمارُ، وجمعه دُسُرٌ، وقد دَسَرَ به دَسْراً، - الدُّسُرُ مسامير السفينة وشُرُطُها التي تُشَدُّ بها. 4. كل شيء يكون نحو السَّمْرِ وإِدخال شيء في شيء بقوَّة، فهو الدَّسْرُ. يقال: دَسَرْتُ المسمار أَدْسُرُه وأَدْسِرُهُ دَسْراً. 5. ودُسْرٍ أَيضاً عُسُرٍ وعُسْرٍ 6. والدُّوَاسِرُ: الماضي الشديد. والدَّوْسَرُ: القديم. لسان العرب ● - دسر: الدَّسْرُ: الطعن والدَّفْعُ الشديد، يقال: دَسَرَه بالرمح؛ قال الشاعر: عن ذي قَدَامِيسَ كَهامٍ قد دَسَرْ وفي حديث عمر، رضي الله عنه: إِن أَخوف ما أَخاف عليكم أَن يؤخذ الرجل المسلم البريء عند الله فَيُدْسَرَ كما يُدْسَرُ الجَزُورُ؛ الدَّسْرُ: الدفع، أَي يُدْفَعَ ويُكَبَّ للقتل ما يفعل بالجزور عند النحر، وفي حديث الحجاج أَنه قال لسِنان بن يزيد النخعي: كيف قتلت الحسين؟ قال: دَسَرْتُه بالرمح دَسْراً وهَبَرْتُه بالسيف هَبْراً أَي دَفَعْتُهُ دَفْعاً عنيفاً، فقال له الحجاج: أَما والله لا تجتمعان في الجنة أَبداً. ابن سيده: دَسَرَه يَدْسُرُه دَسْراً طعنه ودفعه. والدَّسْرُ أَيضاً في البُضْعِ، يقال: دَسَرَها بأَيرِه. ودَسَرَت السفينةُ الماءَ بصدرها: عاندته، والدِّسارُ: خيط من ليف يشدّ به أَلواحها، وقيل: هو مسمارها، والجمع دُسُرٌ. وفي التنزيل العزيز: وحملناه على ذات أَلواح ودُسُرٍ، ودُسْرٍ أَيضاً عُسُرٍ وعُسْرٍ؛ وقال بشر: مُعَبَّدَة السَّقَائفِ ذات دُسْرٍ، مُضَبَّرَة، جَوانِبُها رَدَاحُ وفي حديث ابن عباس وسئل عن زكاة العنبر فقال: إِنما هو شيء دَسَرَهُ البحر أَي دفعه موج البحر وأَلقاه إِلى الشَّطِّ فلا زكاة فيه. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: رَفَعَها بغير عَمَدٍ يَدْعَمُها ولا دِسارٍ يَنْتَظِمُها؛ الدِّسارُ: المِسْمارُ، وجمعه دُسُرٌ، وقد دَسَرَ به دَسْراً، وكل ما سُمِّرَ، فقد دُسِرَ؛ قال الفراء: الدُّسُرُ مسامير السفينة وشُرُطُها التي تُشَدُّ بها. وقال الزجاج: كل شيء يكون نحو السَّمْرِ وإِدخال شيء في شيء بقوَّة، فهو الدَّسْرُ. يقال: دَسَرْتُ المسمار أَدْسُرُه وأَدْسِرُهُ دَسْراً. وقال مجاهد: الدَّسْرُ إِصلاح السفينة؛ وقيل: الدَّسْرُ خَرْزُ السفينة، وقيل: هي السفينة نفسها تَدْسُرُ الماء بصدرها أَي تدفعه؛ قال ابن أَحمر: ضَرباً هذاذَيْكَ وطَعْناً مِدسَرَا ويقال: الدِّسارُ الشَّريط من الليف الذي يشد بعضه ببعض. ورجل مِدْسَرٌ. والدَّوْسَرُ: الذكر الضخم الشديد. وكَتِيبَةٌ دَوْسَرٌ ودَوْسَرَةٌ: مجتمعة. ودَوْسَرٌ: كتيبة للنعمان اشْتُقَّتْ من ذلك. وجَمَلٌ دَوْسَرٌ ودَوْسريٌّ ودَوْسَرَانِيٌّ ودُوَاسِرِيٌّ: ضخم شديد مجتمع ذو هامة ومناكب، والأُنثى دَوْسَرٌ ودَوْسَرَةٌ؛ قال عدي: ولقد عَدَّيْتُ دَوْسَرَةً، كَعَلاَةِ القَيْنِ، مِذْكارا وقيل: الدَّوْسَرُ النوق العظيمة، وقال الفراء: الدَّوْسَرِيُّ القويُّ من الإِبل. ودَوْسَرٌ: اسم فرس؛ قال: لَيْسَتْ من الفِرْقِ البِطاءِ دَوْسَرُ، قد سَبَقَتْ قَيْساً، وأَنتَ تَنْظُرُ أَراد: قد سبقت خيل قيس؛ قال ابن سيده: هكذا أَنشده يعقوب الفِرْقِ البِطاءِ والمعروف من الفُرْقِ. والدُّوَاسِرُ: الماضي الشديد. والدَّوْسَرُ: القديم. والدَّوْسَرُ الزُّوَانُ في الحنطة، واحدته دَوْسَرَةٌ. وقال أَبو حنيفة: الدَّوْسَرُ نبات كنبات الزرع غير أَنه يجاوز الزرع في الطول وله سنبل وحب دقيق أَسمر. ودَوْسَرٌ: اسم كتيبة كانت للنعمان بن المنذر؛ وأَنشد للمثقب العبدي يمدح عمرو بن هند وكان نصرهم على كتيبة النعمان: كُلُّ يَوْمٍ كانَ عَنَّا جَلَلاً، غَيرَ يَومِ الحِنْوِ من جَنَبيْ قَطَرْ ضَرَبَتْ دَوْسَرُ فيه ضَرْبَةً، أَثْبَتَتْ أَوْتادَ مُلْكٍ فاسْتَقَرْ فَجَزَاهُ اللهُ من ذِي نِعْمَةٍ، وجَزاهُ اللهُ، إِنْ عَبْدٌ كَفَرْ وهذا الشعر أَورده الجوهري: ضَرَبَتْ دَوْسَرُ فيهم ضَرْبَةً وصوابه: دوسر فيه لأَنه عائد على يوم الحِنْوِ. والجَلَلُ: من الأَضداد يكون الحقير والعظيم، وهو في هذا البيت الحقير. وقَطَرُ: قَصَبَةُ عُمَانَ. وبنو سعد بن زيد مناة كانت تلقب في الجاهلية دَوْسَر. مقاييس اللغة: (دسر) الدال والسين والراء أصلٌ واحد يدلُّ على الدَّفْع. يقال دَسَرْتُ الشّيءَ دَسْرَا، إذا دَفَعتَه دَفْعاً شديداً. وفي الحديث([7]): "ليس في العَنْبَر زَكاةٌ، إنّما هو شيءٌ دسرَه البَحرُ"، أي رماهُ ودفع بِه. وفي حديث عُمَر [رضي الله عنه]: "إنّ أخْوَفَ ما أخافُ عليكم أن يُؤخَذ الرّجلُ([8]) فيُدْسَر كما تُدسَر الجَزور"، أي يُدفَع. ومن الباب: دَسَره بالرُّمْح، ورُمْحٌ مِدْسَرٌ ([9]). قال: عَنْ ذي قَدَامِيسَ لُهَامٍ لو دَسَرْ([10]) برُكْنِهِ أرْكَان دَمْخٍ لاَنْقَعَرْ([11]) أي لو دَفَعَها. ويقال للجمل الضّخْم القويّ: دَوْسَريٌّ([12]). ودَوْسَر: كتيبةٌ([13])؛ لأنّها تدفع الأعداء. ومما شذَّ عن الباب وهو صحيحٌ: الدِّسارُ: خَيْطٌ من ليفٍ تُشَدّ به ألواحُ السَّفينة، والجمع دُسُرٌ. قال الله تعالى: ﴿وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ﴾ [القمر 13].ويقال الدُّسُر: المَسامير. القاموس المحيط: الدَّسْرُ الطَّعْنُ، والدَّفْعُ، والجِماعُ،وهو مِدْسَرُ جِماعٍ نَيَّاكٌ، وإِصلاحُ السفينةِ بالدِّسارِ للمسْمَارِ، وإدخالُ الدِّسارِ في شيءٍ بقوةٍ.والدِّسارُ خَيْطٌ من لِيفٍ تُشَدُّ به ألواحُها ج دُسْرٌ ودُسُرٌ.والدُّسُرُ السُّفُنُ تَدْسُرُ الماءَ بصُدورِها، الواحِدَةُ دَسْراءُ.والدَوْسَرُ الجَمَلُ الضَّخْمُ، وهي بهاءٍ، ونَبْتٌ اسْمُ حَبِّهِ الزَّنُّ، وكَتيبةٌ للنُّعْمانِ بنِ المُنْذِرِ، والأَسَدُ الصُّلْبُ، والشيءُ القديمُ، والزُّوانُ في الحِنْطَةِ، وفرسٌ، والذَّكَرُ الضَّخْمُ، وبهاءٍ المَمْضَغَةُ.والدُّواسِرُ، كعُلابِطٍ الشديدُ الضَّخْمُ،كالدَّوْسَرِ والدَّوْسَرِيِّ والدَّوْسَرانِيِّ.وناقَةٌ داسِرَةٌ سريعةٌ. تاج العروس: د س ر الدَّسْرُ : الطَّعْنُ والدَّفْع الشَّدِيدُ يقال : دَسَرَهُ بالرُّمْح . وفي حديث عُمَر رضي الله عنه : " فيُدْسَر كما يُدْسَر الجَزُورُ " أَي يُدْفَع ويُكَبُّ للقَتْل كما يُفعَل بالجَزُور عند النَّحْر . في حديث الحَجَّاج أَنه قال لسِنان بْنِ يَزِيدَ النَّخَعيّ لَعَنَهُ الله : " كبف قَتَلْتَ الحُسَيْن ؟ قال : " دَسَرْتُه بالرُّمح دَسْراً وهَبَرْتُه بالسَّيْفِ هَبْراً " أَي دَفَعْتُه دَفعاً عِنيفاً . فقال له الحجَّاجُ : " أمَا واللِه لَا تَجْتَمِعَانِ في الجَنَّة أَبداً " وفي حَدِيث ابن عَبّاس وسُئل عن زَكَاة العَنْبَر فقال : " إنّمَا هو شَيْءٌ دَسَرَه البَحْرُ " أَي دَفَعَه مَوْجُ البَحْرِ وأَلقاه إلى الشَّطّ فلا زَكَاةَ فيه . ومن المَجاز : الدَّسْر : الجِمَاعُ يقال : دَسَرَها بأَيرِه كذا في المُحْكَم وهو مِدْسَرُ جِمَاعٍ كمِنْبر أَي نَيَّاكٌ وعن مُجَاهِد : الدَّسْر : إِصلاحُ السَّفِينَة بالدِّسَار بالكَسْر اسم للمِسْمَارِ وبه فَسَّر بعضُهم قوله تعالى " ذَاتِ أَلْوَاحٍ ودُسُرٍ " وفي حَدِيث عَلِيّ : " رَفَعَهَا بغَيْرِ عَمَدٍ يَدْعَمها ولا دِسَارٍ يَنْتَظِمُها " . والدَّسْر أيضاً : إدْخَالُ الدِّسارِ أَي المِسْمَارِ في شَيْءٍ بقُوَة قاله الزَّجَّاجُ . يقال : دَسَرْت المِسْمَارَ أَدْسُرُه وأَدْسِرُه دَسْراً وكلُّ ما سُمِّر فقد دُسِرَ والدِّسَارُ أيضاً : خَيْطٌ من لِيفٍ تُشَدُّ به أَلواحُهَا وبه فَسَّرَ بَعْضٌ الآيةَ المَذْكُورَة . وجمعَ الفَرّاءُ بين القَوْلَيْن فقال : الدُّسُر : مَسَامِيرُ السَّفِينَةِ وشُرُوطُها التي تُشَدُّ بها . وقال غيرُه : الدَّسْر : خَرْزُ السَّفِينَة ج أَي جمع دِسَار دُسْرٌ بضمّ فسكون ودُسُرٌ بضَمَّتَيْن مثل عُسْر وعُسُرٍ وقيل : الدُّسُر بضَمَّتَين هي السُّفُن بعَيْنها تَدْسُرُ أَي تَدْفع المَاءَ بصُدُورِهَا الواحِدَةُ دَسْرَاءُ . ودَسَرَت السّفِينَةُ الماءَ بصَدْرها : عَانَدَتْه . والدَّوْسَرُ : الجَمَلُ الضَّخْمُ الشَّدِيدُ المُجْتَمِعُ ذو هَامَةٍ ومَنَاكِبَ وهي بِهَاءٍ . قال عِديّ : ولقَدْ عَدَّيْتُ دَوْسَرَةً ... كعَلاَةِ القَيْنِ مِذْكَارَا والدَّوْسَر : نَبْتٌ يُجاوِز الزَّرْعَ في الطُّول وله سُنْبل وحَبٌّ ضاوِيّ دَقِيق أَسْمَرُ قاله أَبو حَنِيفَة . يقال إِن اسم حَبِّه الزِّنُّ يَخْتَلط بالبُرِّ وسيأتْي في النُّون . ودَوْسَر : اسمُ كَتِيبَةٍ للنُّعْمَانِ ابن المُنْذِر مَلِكِ العرب . قال المُثَقِّبُ العَبْديُّ يمدح عمرو بن هند : ضَرَبَتْ دَوْسرُ فيه ضَرْبَةً ... أَثْبَتَت أَوْلادَ مَلْكٍ فاستَقَرّ يقال : كَتِيبة دَوْسَرَةٌ ودَوْسرٌ إِذَا كانت مُجْتَمِعَةً . والدَّوْسَرُ : الأَسَدُ الصُّلْبُ المُوَثَّق الخَلْقِ أَوردَه المُصَنِّف في البَصائِر وأَنْشَد : " عَبْل الذِّراعَيْن شَدِيد دَوْسَر والدَّوْسَر : الشَّيْءُ القَدِيمُ . والدَّوْسَر : الزُّؤَانُ في الحِنْطَة الواحدة دَوْسَرةٌ . ودَوْسَر : اسم فَرَس قال : لَيْسَت من الفُرْقِ البِطَاءِ دَوْسَرُ ... قد سَبَقَت قَيْساً وأَنتَ تَنْظُر أَراد : قد سبقَت خَيْلَ قَيْس . أَنشده يعقوبُ ونَقَلَه ابنٌ سِيدَه . والدَّوْسَر : الذَّكَرُ الضَّخْم الشَّدِيد . والدَّوْسَرَة بهاءٍ : المَمْضَغَةُ عن الصّغانِيّ . والدُّوَاسِرُ كعُلاَبِطٍ : الشَّدِيدُ الضَّخْم قال : " والرأْسُ من ثُغَامِهِ الدُّوَاسِرِ كالدَّوْسَرِ والدَّوْسَرِيِّ والدَّوْسَرانِيِّ والدُّوَاسِريِّ . وقيل : الدَّوْسَر من النُّوق : العَظِيمةُ . ونَاقَةٌ داسِرَةٌ : سَرِيعَة السَّيْرِ . وقال الفَرّاءُ : الدَّوْسَرِيُّ : القَوِيُّ من الإِبِل . وقال غيره : الدُّوَاسِرُ : المَاضِي الشَّدِيدُ . وبَنُو سَعْد بن زيدِ مَناةَ كانت تُلَقَّب في الجاهِلِية دَوْسر . والدَّوْسَرِيَّة : قَلْعَةُ جَعْبَر وقد تقدَّم في الجيمِ . والدَّسْر : السَّفِينَة عن ابنِ الأَعرابيِّ

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. لوح

    1 ortak ayet · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…

  2. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  3. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ

    Ve çivilerOnu tahtadan yapılmış, mıhla çakılmışa bindirdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدسر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerدفع, طعن, شدد, ربط, خرز
Zıt Kökخلع
Çekirdek Özet 1Şiddetle itmek, dürtmek, saplamak ve levhaları çivileyerek veya lifle kenetleyerek bağlamak
Çekirdek Özet 2Dağılmayı önleyen, levhaları ve parçaları bir arada tutan mukavim bağlayıcı unsur
Çekirdek Özet 3Şiddetli dış baskılara ve fırtınaya karşı yapısal bütünlüğü koruyan iç kenetlenme ve perçinleme mekanizması
Kritik Hata RiskiAyetteki «دُسُر» kelimesini yalnızca rastgele bir çivi veya basit ip sayıp itme, delme ve sıkıştırma yoluyla sağlanan mukavemet ve kenetlenme dinamiğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دسGizlice veya baskıyla bir nesnenin içine sokulma, nüfuz etme ve sıkıştırma hareketi; دسس kökünde görülen toprağa gömme, gizleme ve araya sokma anlamıرİtme ve içine sokma hareketine baş, süreklilik ve mekanik direnç boyutu katarak bir nesneyi diğerine saplama, çivileme, perçinleme veya sert bir itişle birleştirme kuvvetine dönüştürür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir engeli aşarak içeriye giriş, yönelim ve itiş eylemini başlatır.
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaBatma, saplanma, temas edilen yerde dirençle tutunma ve sabitleme gücü sağlar.
رinsan başı; baş, ilk, üstEylemin sevk idaresini, doruk noktasını, süreklilik kazanan mekanik perçini simgeler.
دسرkapıdan geçerek saplanan ve başıyla kenetleyen destekİtici bir kuvvetle bir aralığa nüfuz edip saplanan ve iki ayrı gövdeyi mukavemetle birbirine bağlayan perçinleyici hareket.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyi sertçe ve kuvvetle itmek, mızrakla dürtüp saplamak; gemi inşaatında kalasları birbirine çivilemek veya deliklerden geçirilen hurma lifi iplerle gerdirip sıkarak bağlamak.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Bişr b. Ebî Hâzim bir beytinde gemiyi sağlam çivilerle veya liflerle perçinlenmiş haliyle niteler: مُعَبَّدَة السَّقَائفِ ذات دُسْرٍ / مُضَبَّرَة جَوانِبُها رَدَاحُ
Erken Arapça kullanımİbn Abbas'tan nakledilen hadiste denizin amberi karaya şiddetle fırlatıp atması bu kökle anlatılır: لَيْسَ فِي العَنْبَرِ زَكَاةٌ إِنَّمَا هُوَ شَيْءٌ دَسَرَهُ البَحْرُ

Kaynak el-Halîl b. Ahmed, Kitābü’l-ʿAyn; İbn Düreyd, el-İştikāk; Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça دسر kökü, tarihsel Sami zemininde kök harflerinin sert itme, zorlayıcı nüfuz etme ve bastırma devinimini yansıtan bir morfemik yapıya sahiptir. Güney Sami ve Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kökle gemi çivisi veya gemi bağı anlamı büyük oranda Klasik Arapça ve güney denizcilik havzasına özgü bir teknik terim olarak belirginleşirken, kökün çekirdeğindeki baskı, saplama ve itme hissi geniş Afro-Asyatik dil ailesinde sıkıştırma ve dürtme eylemleriyle paralellik taşır. İbranicede ve Aramicede benzer fonetik kümeler ezme, bastırma veya tıkama anlamlarına yaklaşırken, Arapçada bu eylem hem bir cismi sertçe savurma mızraklama eylemine hem de tahtaları aralarındaki boşluk kalmayacak şekilde çivileyip dikme zanaatına evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lane's Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدَفْع / طَعْن / خَيْط / مِسْمَارŞiddetli itme ve mızraklama eyleminin denizcilik zanaatında kalasların arasına çivi çakma ve deliklerden ip geçirerek germe işlemine isimleşmesiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİtme, sıkıştırma ve dikişle bağlamaDoğu ve Batı Sami havzalarında ahşap birleştirme ve delerek sıkıştırma teknikleriyle anlamsal örtüşmeGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışındaki ailelerle doğrudan sesçil veya kökensel bir bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak İbn Manzûr, Lisān al-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دسرAnlamlıİtmek, çivilemekSertçe itmek, mızrak saplamak, gemi tahtalarını çivi veya lifle birbirine bağlamakHedef kök; Kur'an'da geçer
درسAnlamlıSilinmek, çiğnemek, okumakİzin silinmesi, harmanın dövülmesi, metnin tekrar edilerek zihne yerleştirilmesiKur'an'da geçer; baskı ve aşındırma bağı
سدرAnlamlıŞaşırmak, sedir ağacıGözün kamaşması, saçın salınması, meyveli ve dikenli bir ağaç türüKur'an'da geçer; örtme ve yayılma bağı
سردAnlamlıDelip dikmek, dizmekZırh halkalarını delerek çivilerle perçinlemek, sözü ardı ardına sıralamakKur'an'da geçer; çivileme ve delme akrabalığı
ردسAnlamlıTaşla vurmak, ezmekSert bir cisimle veya tokmakla yeri düzlemek, taşa taşla vurmakKur'an'da geçmez; vurma ve darbe bağı
رسدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دسرMerkezİterek veya saplayarak sabitlemeParçaları mekanik kuvvetle ve perçinle birleştirip bir arada tutmaŞiddetli itiş, çivi çakma ve ip gererek bağlama
دفعKomşuİtmek ve savurmakدفع yalnızca bir nesneyi uzaklaştırmaya odaklanırken, دسر itme gücünü bir şeyi bir şeye kenetleme veya delip geçme amacıyla da kullanırUzaklaştırma ve yön değiştirme vurgusu
طعنKomşuSaplamak ve delmekطعن sivri uçla yaralamaya dönükken, دسر itiş gücünün arkasındaki kütlesel şiddeti ve perçinleme işlevini barındırırSivri aletle vurma ve ayıplama
سردKomşuDelikleri birleştirmekسرد halkaların deliklerini birbirine uydurup dizme sürecidir; دسر ise o deliklere girerek tutunmayı sağlayan asıl bağlayıcı unsurdurZırh örme ve düzenli ardışıklık
ربطKomşuBağlamak ve düğümlemekربط genel düğümleme ve bağlamadır; دسر ise delikten geçirilip gerilen lif veya çakılan kazıkla sağlanan kenetlenmedirTutma ve alıkoyma gayesi
خلعZıtSökmek, gevşetmek, ayırmakParçaları birbirine bağlayan perçinleri, çivileri çıkarıp yapının dağılmasına yol açmaKenetlenmeyi bozup serbest bırakma

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدسرŞiddetle itmek, çivilemek, gemi bağıİtici kuvvet, nüfuz etme ve parçaları birbirine bağlayarak sabitlemeKesin
LatinceClavus / CompaginoÇivi / Birbirine kenetlemekClavus tahta çivisini karşılarken, compagino parçaların sımsıkı bitiştirilmesini ifade ederGüçlü
İngilizcePeg, nail, thrust, fasteningÇivi, perçin, şiddetle itmek, bağlamakGemide tahtaları bir arada tutan kazık, perçin veya delikten geçirilip gerilmiş lif bağıGüçlü
AlmancaNagel, Bolzen, Verbolzung, StoßÇivi, cıvata, kenetleme, itişMekanik perçinleme ve gemi iskeletini bir arada tutan bağlayıcı elemanlarGüçlü
FransızcaCheville, rivet, pousser avec forceAhşap çivi, perçin, kuvvetle itmekAhşap gövdeyi birleştiren kilit unsurlar ve dışarı doğru itici kuvvetGüçlü

Kaynak Du Cange, Glossarium Mediae et Infimae Latinitatis; Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
دُسُرٍÇiviler, perçinler veya tahtaları bağlayan liflerNuh aleyhisselamın gemisinin yapısal bileşenleri bağlamında fırtınaya karşı mukavemeti sağlayan bağlayıcılar; Kamer 54:13

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamÂyâtullah ve inayet deliliDev dalgalara karşı sıradan tahta ve çivilerden ibaret bir teknenin korunmasının ilahi kudret ve gözetimle (bi-a‘yuninâ) irtibatıBeşeri malzemenin zayıflığına rağmen ilahi korumanın azameti
FıkıhVeri bulunamadıBu kökten doğrudan bir fıkhi hüküm veya ıstılah türetilmemiştirVeri bulunamadı
TefsirKamer 54:13 tefsiriKelimenin tekili olan «دِسَار»ın demir çivi mi, ahşap kama mı yoksa hurma lifinden örülüp ziftlenen gemi halatı mı olduğu tartışmasıGemiyi dağılmaktan koruyan perçinleme aracı
HadisZekat ve fıtrat rivayetleriDenizden karaya atılan amber ve kurbanlık hayvanın boğazlanmak üzere yere yatırılması tasvirleriDenizin şiddetle kıyıya fırlatması ve bir canlının sertçe devrilmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKurtuluş gemisi ve sünnetullahVahiy ve şeriat perçinleriBirleştirici mukavemetTufan gibi toplumsal ve ontolojik krizlerde müminler topluluğunu bir arada tutan şer'i ve ahlaki bağlarGüçlü
İlmiMalzeme bilimi ve gemi mimarisiMekanik sabitleyici (perçin/çivi)Gerilim dağıtımıAhşap plakaların dalga kuvvetiyle birbirinden ayrılmasını engelleyen bağlayıcı elemanlarKesin
SiyasiToplum sözleşmesi ve otoriteAnayasal bağlar ve kurumlarAyrışmayı önlemeFarklı toplumsal zümreleri (levhaları) kriz ve çatışma anlarında bir arada tutan kanuni mekanizmalarMuhtemel
İktisadiÜretim zinciri ve lojistikParçaları birleştiren sermaye bağıEntegrasyonDağınık iktisadi unsurların tek bir üretim ve nakil vasıtasına dönüştürülmesini sağlayan yatırım perçinleriMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKesme gerilmesine (shear stress) karşı mekanik perçinlemeAyrı duran iki rijit gövdenin, aralarına dik eksende uygulanan kuvvet veya pim vasıtasıyla dinamik yükler altında kaymasının ve birbirinden kopmasının engellenmesiKesin
Beşeri bilimlerToplumsal kohezyon (sosyal perçin)Çözülme ve kriz dönemlerinde fertlerin veya alt grupların ortak ülkü, yasa ve bağlar etrafında dağılmadan kenetlenmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca modern manada metalik «çivi» olarak anlamak ve kökün taşıdığı şiddetle itme, germe, liflerle birbirine sımsıkı sarma gibi mekanik ve zanaat boyutlarını dışarıda bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamGemiyi fırtınanın ve suyun parçalayıcı gücüne karşı bir bütün kılan, kalaslar arasındaki gerilimi emen her türlü sabitleyici, çakma kazık veya gergi bağı.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKamer 54:13'teki sahneyi basit bir nesne tasviri sayarak, ilahi inşanın (vahiy temelli kurtuluşun) en zayıf görünen perçinleme unsurlarıyla devasa felaketlere nasıl mukavemet gösterdiğini idrak edememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bir mucize gemisini anlatırken sadece genel adıyla «sefine» veya «fülk» demeyip, onun kurucu unsurları olan «levhalar» ve «perçinler/bağlar» (ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ) ifadesini seçmesindeki zanaat, madde ve tevekkül dengesini kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kamer suresinde Nuh kavminin helakini ve müminlerin necatını tasvir eden kıssa ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kurtuluşun sadece soyut bir temenni değil, sebep dairesinde en ince ayrıntısına kadar sağlamlaştırılmış (levhaları perçinlenmiş) bir cehd ve mimari üzerine kurulduğu hakikatini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamLevhaları delerek aralarından geçirilen lif ip veya çakılan çiviyle şiddetle bitiştirip sabitlemek, kuvvetle itmek.
  • Soyut anlamDağılmaya eğilimli parçaların dışarıdan gelen tahrip edici kuvvetlere karşı içsel bir gergi ve bağlantıyla kenetlenmesi.
  • Sistematik karşılıkBir sistemi dış dinamik basınç altında parçalanmaktan koruyan bağlayıcı bağlar ve gerilim aktarıcı elemanlar.
  • LaTeX modeliFc=∑i=1n(Pi⋅μi)−σext>0
  • LaTeX açıklamasıModelde Pi, her bir perçinin veya bağlayıcının (دِسَار) sağladığı iç gerilme ve sabitleme kuvvetini, μi levhalar arasındaki kenetlenme ve sürtünme katsayısını, σext gemi veya sistem üzerine etki eden fırtına ve dalgaların harici parçalayıcı gerilimini temsil eder. Bu bağıntının pozitif kalması (Fc>0), perçinler sayesinde sistemik bütünlüğün korunduğunu ve yapının tufanda dağılmadan yüzebildiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د