دسر
د - س - ر
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Disar (dal, sin) : Halat demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Disar (dal, sin) : Halat demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.709 harfباب السين والدال والراء معهما
س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات
سدر:
السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ.
وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ.
والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ.
وفي عَيْنة سَماديرُ أي
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR411 harfالدِسارُ: واحد الدُسُرِ، وهي خيوطٌ تُشَدُّ بها أَلْواحُ السفينة، ويقال هي المَساميرُ. وقوله تعالى: "عَلى ذاتِ ألواحٍ ودُسُرٍ". ودُسْر أيضاً. والدَسْرُ: الدَفْعُ. قال ابن عباس رضي الله عنهما في العَنْبَرِ: إنَّما هو شيءٌ يَدْسُرُهُ البَحْر دَسْراً، أي يَدْفَعُه. ودَسَرَه بالرُمْحِ. ورجلٌ مِدْسَرٌ. والدَوْسَرُ: الجَمَلُ الضَخْمُ، والأنثى دَوْسَرَةٌ. وجَمَلٌ دَوْسَريٌّ، كأنه مَنْسُوبٌ إليه،
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.129 harfس د ر
سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة .
سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة .
السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.436 harf(باب الدال والسين وما يثلثهما في الثلاثي)
(دسم) الدال والسين والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على سَدّ الشيء، والآخر يدلُّ على تلطخ الشّيء بالشيء.
فالأوّل الدِّسام، وهو سِدَادُ كلِّ شَيء. وقال قومٌ: دَسَم البابَ: أغلَقَه.
والثاني الدَّسَم معروف، وسمِّي بذلك لأنّه يلطَّخ بالشّيء. والدُّسْمة: الدّنيءُ، من الرِّجال الرديّ. وسمِّي بذلك لأنّه كالملطَّخ بالقبيح. ويقال للغادِرِ: هو دَسِم الثياب، كأنّه
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR356 harf- قال تعالى: ﴿وحملناه على ذات ألواح ودسر﴾ [القمر/13]، أي: مسامير، الواحد دسار، وأصل الدسر: الدفع الشديد بقهر، يقال: دسره بالرمح، ورجل مدسر، كقولك: مطعن، وروي: (ليس في العنبر زكاة، إنما هو شيء دسره البحر) (يروى عن ابن عباس قال: (ليس العنبر بركاز، هو شيء دسره البحر) أخرجه البخاري والبيهقي وابن أبي شيبة.
وانظر: فتح الباري 3/363؛ وشرح الموطأ للزرقاني 2/102).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR271 harfد س ر
دسره ودفره: دفعه.
وفي الحديـث " ليـس فـي العنبـر زكـاة إنمـا هـو شـيء دسـره البحـر " وركبـوا فـي ذات الألواح والدسر: جمع دسار وهو المسمار.
وقيل خيط من الليف تشدّ به الألواح ودسره بالرمح: طعنه بشدّة ورجل مدسر.
ومن المجاز: دسر المرأة: بضعها.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.999 harfالدَّسْرُ: الطعن والدَّفْعُ الشديد، يقال: دَسَرَه بالرمح؛ قال الشاعر:
عن ذي قَدَامِيسَ كَهامٍ قد دَسَرْ
وفي حديث عمر، رضي الله عنه: إِن أَخوف ما أَخاف عليكم أَن يؤخذ الرجل المسلم البريء عند الله فَيُدْسَرَ كما يُدْسَرُ الجَزُورُ؛ الدَّسْرُ: الدفع، أَي يُدْفَعَ ويُكَبَّ للقتل ما يفعل بالجزور عند النحر، وفي حديث الحجاج أَنه قال لسِنان بن يزيد النخعي: كيف قتلت الحسين؟ قال: دَسَرْتُه بالرمح دَسْراً
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR273 harf* د س ر * * الدِّسَارُ * بالكسر واحد * الدُّسُرِ * وهي خيوط تشد بها ألواح السفينة وقيل هي المسامير قال الله تعالى ﴿على ذات ألواح ودسر﴾ و * دُسْرٍ * أيضا مخففا و * الدّسْرُ * الدفع وبابه نصر قال بن عباس رضي الله عنه في العنبر إنما هو شيء * يَدْسُرُهُ * البحر دسرا أي يدفعه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.414 harfالدسر: الطعن والدفع الشديد، يقال: دسره بالرمح. وفي حديث عمر رضي الله عنه: فيدسر كما يدسر الجزور ، أي يدفع ويكب للقتل كما يفعل بالجزور عند النحر. في حديث الحجاج أنه قال لسنان بن يزيد النخعي لعنه الله: كبف قتلت الحسين ? قال: دسرته بالرمح دسرا، وهبرته بالسيف هبرا أي دفعته دفعا عنيفا. فقال له الحجاج: أما والله لا تجتمعان في الجنة أبدا وفي حديث ابن عباس، وسئل عن زكاة العنبر فقال: إنما هو شيء
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.756 harfدَسَرَهُ
1 دَسَرَهُ دسار دسر دسره دسرة , (S, M, A,) aor. دَسُرَ , (S, M,) inf. n. دَسْرٌ, (S, M, K,) He, or it, pushed, thrust, drove, impelled, propelled, or repelled, him, or it. (S, M, A, K.) Ambergris is said (by I' Ab, S) to be شَىْءٌ يَدْسُرُهُ البَحْرُ A thing which the sea drives (S, A) and casts upon the shore. (TA.) And دَسَرَتِ السَّفِينَةُ المَآءَ بِصَدْرِهَا means The ship repelled,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR319 harfدَسَرَ
دَسَرَ U ( n. ac. دَسْر 1 ),
a. Struck, drove back or in.
b. Calked ( ship ).
دِسَاْر
دِسَاْر 23 , ( pl. دُسْر 3 , دُسُر 10 ),
a. Cord with which a ship is calked; nails used for fastening the planks.
دَسْرَآءُ
دَسْرَآءُ 42 , ( pl. دُسْر 3 ),
a. Skiff; vessel.
دَوْسَر
دَوْسَر
a. Big; bulky.
b. Lion.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR10.103 harfدسر
دَسَرَ - يَدْسُرُ - دِسَار - دُسُر
دَسَرَ - يَدْسُرُ + كائن + شيئاً + بـِ شيء: يثبته ويربطه به، وذلك بـِشَبكِه بسلك أو برغي أو مسمار
دِسَار: على وزن " فـِعال": اسم فعل مبالغة من " دَسَرَ - يَدْسُرُ ": السمر: التثبيت بالمسمار: وهو أيضاً اسم آلة منه: المسمار: أداة التثبيت بإدخال شيء في شيء بقوة: التبشيم والشد بأسلاك داخلة، أو بالدق بمسامير
دسر دَسَرَ - يَدْسُرُ - دِسَار - دُسُر دَسَرَ - يَدْسُرُ + كائن + شيئاً + بـِ شيء: يثبته ويربطه به، وذلك بـِشَبكِه بسلك أو برغي أو مسمار دِسَار: على وزن " فـِعال": اسم فعل مبالغة من " دَسَرَ - يَدْسُرُ ": السمر: التثبيت بالمسمار: وهو أيضاً اسم آلة منه: المسمار: أداة التثبيت بإدخال شيء في شيء بقوة: التبشيم والشد بأسلاك داخلة، أو بالدق بمسامير أو ببراغي دُسُر: جمع " دِسَار" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " جمع كائنين بالخياطة أو المسامير أو الدبابيس أو الحبال"، وهي: صَلَبَ - يَصْلِبُ (صَلَبَ - يَصْلُبُ)، خَاطَ - يَخيْطُ، رَتَقَ - يَرْتُقُ (رَتَقَ - يَرْتِقُ)، دَسَرَ - يَدْسُرُ، حَبَلَ - يَحْبُلُ، زَمَلَ - يَزْمُل دسر ﴿وحملناه على ذات ألواح ودسر(13)﴾ القمر مختار الصحاح ● [دسر] د س ر: الدِّسَارُ بالكسر واحد الدُّسُرِ وهي خيوط تشد بها ألواح السفينة وقيل هي المسامير قال الله تعالى ﴿على ذات ألواح ودسر﴾ و دُسْرٍ أيضا مخففا و الدّسْرُ الدفع وبابه نصر قال بن عباس رضي الله عنه في العنبر إنما هو شيء يَدْسُرُهُ البحر دسرا أي يدفعه معجم الفرائد القرآنية د س ر "دُسُرٍ" فـي قولـه تعالـى " وَحَمَلْنَاهُ عَلَـى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ " (12) القمر . الدُّسُر : المسامير، وأصل الدسر: الدفع الشديد، وقيل الدسر هي الخيوط التي تشد بها ألواح السفينة . الراغب دسر - قال تعالى: }وحملناه على ذات ألواح ودسر{ [القمر/13]، أي: مسامير، الواحد دسار، وأصل الدسر: الدفع الشديد بقهر، يقال: دسره بالرمح، ورجل مدسر، كقولك: مطعن، وروي: (ليس في العنبر زكاة، إنما هو شيء دسره البحر) (يروى عن ابن عباس قال: (ليس العنبر بركاز، هو شيء دسره البحر) أخرجه البخاري والبيهقي وابن أبي شيبة. وانظر: فتح الباري 3/363؛ وشرح الموطأ للزرقاني 2/102). ملخص اللسان 1. دَسَرَه يَدْسُرُه دَسْراً طعنه ودفعه. -والدَّسْرُ أَيضاً في البُضْعِ، يقال: دَسَرَها بأَيرِه. - الدَّسْرُ: الطعن والدَّفْعُ الشديد، يقال: دَسَرَه بالرمح - الدَّسْرُ: الدفع، أَي يُدْفَعَ ويُكَبَّ للقتل ما يفعل بالجزور عند النحر 2. ودَسَرَت السفينةُ الماءَ بصدرها: عاندته، 3. والدِّسارُ: خيط من ليف يشدّ به أَلواحها، وقيل: هو مسمارها، والجمع دُسُرٌ. وفي التنزيل العزيز: وحملناه على ذات أَلواح ودُسُرٍ، - الدِّسارُ: المِسْمارُ، وجمعه دُسُرٌ، وقد دَسَرَ به دَسْراً، - الدُّسُرُ مسامير السفينة وشُرُطُها التي تُشَدُّ بها. 4. كل شيء يكون نحو السَّمْرِ وإِدخال شيء في شيء بقوَّة، فهو الدَّسْرُ. يقال: دَسَرْتُ المسمار أَدْسُرُه وأَدْسِرُهُ دَسْراً. 5. ودُسْرٍ أَيضاً عُسُرٍ وعُسْرٍ 6. والدُّوَاسِرُ: الماضي الشديد. والدَّوْسَرُ: القديم. لسان العرب ● - دسر: الدَّسْرُ: الطعن والدَّفْعُ الشديد، يقال: دَسَرَه بالرمح؛ قال الشاعر: عن ذي قَدَامِيسَ كَهامٍ قد دَسَرْ وفي حديث عمر، رضي الله عنه: إِن أَخوف ما أَخاف عليكم أَن يؤخذ الرجل المسلم البريء عند الله فَيُدْسَرَ كما يُدْسَرُ الجَزُورُ؛ الدَّسْرُ: الدفع، أَي يُدْفَعَ ويُكَبَّ للقتل ما يفعل بالجزور عند النحر، وفي حديث الحجاج أَنه قال لسِنان بن يزيد النخعي: كيف قتلت الحسين؟ قال: دَسَرْتُه بالرمح دَسْراً وهَبَرْتُه بالسيف هَبْراً أَي دَفَعْتُهُ دَفْعاً عنيفاً، فقال له الحجاج: أَما والله لا تجتمعان في الجنة أَبداً. ابن سيده: دَسَرَه يَدْسُرُه دَسْراً طعنه ودفعه. والدَّسْرُ أَيضاً في البُضْعِ، يقال: دَسَرَها بأَيرِه. ودَسَرَت السفينةُ الماءَ بصدرها: عاندته، والدِّسارُ: خيط من ليف يشدّ به أَلواحها، وقيل: هو مسمارها، والجمع دُسُرٌ. وفي التنزيل العزيز: وحملناه على ذات أَلواح ودُسُرٍ، ودُسْرٍ أَيضاً عُسُرٍ وعُسْرٍ؛ وقال بشر: مُعَبَّدَة السَّقَائفِ ذات دُسْرٍ، مُضَبَّرَة، جَوانِبُها رَدَاحُ وفي حديث ابن عباس وسئل عن زكاة العنبر فقال: إِنما هو شيء دَسَرَهُ البحر أَي دفعه موج البحر وأَلقاه إِلى الشَّطِّ فلا زكاة فيه. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: رَفَعَها بغير عَمَدٍ يَدْعَمُها ولا دِسارٍ يَنْتَظِمُها؛ الدِّسارُ: المِسْمارُ، وجمعه دُسُرٌ، وقد دَسَرَ به دَسْراً، وكل ما سُمِّرَ، فقد دُسِرَ؛ قال الفراء: الدُّسُرُ مسامير السفينة وشُرُطُها التي تُشَدُّ بها. وقال الزجاج: كل شيء يكون نحو السَّمْرِ وإِدخال شيء في شيء بقوَّة، فهو الدَّسْرُ. يقال: دَسَرْتُ المسمار أَدْسُرُه وأَدْسِرُهُ دَسْراً. وقال مجاهد: الدَّسْرُ إِصلاح السفينة؛ وقيل: الدَّسْرُ خَرْزُ السفينة، وقيل: هي السفينة نفسها تَدْسُرُ الماء بصدرها أَي تدفعه؛ قال ابن أَحمر: ضَرباً هذاذَيْكَ وطَعْناً مِدسَرَا ويقال: الدِّسارُ الشَّريط من الليف الذي يشد بعضه ببعض. ورجل مِدْسَرٌ. والدَّوْسَرُ: الذكر الضخم الشديد. وكَتِيبَةٌ دَوْسَرٌ ودَوْسَرَةٌ: مجتمعة. ودَوْسَرٌ: كتيبة للنعمان اشْتُقَّتْ من ذلك. وجَمَلٌ دَوْسَرٌ ودَوْسريٌّ ودَوْسَرَانِيٌّ ودُوَاسِرِيٌّ: ضخم شديد مجتمع ذو هامة ومناكب، والأُنثى دَوْسَرٌ ودَوْسَرَةٌ؛ قال عدي: ولقد عَدَّيْتُ دَوْسَرَةً، كَعَلاَةِ القَيْنِ، مِذْكارا وقيل: الدَّوْسَرُ النوق العظيمة، وقال الفراء: الدَّوْسَرِيُّ القويُّ من الإِبل. ودَوْسَرٌ: اسم فرس؛ قال: لَيْسَتْ من الفِرْقِ البِطاءِ دَوْسَرُ، قد سَبَقَتْ قَيْساً، وأَنتَ تَنْظُرُ أَراد: قد سبقت خيل قيس؛ قال ابن سيده: هكذا أَنشده يعقوب الفِرْقِ البِطاءِ والمعروف من الفُرْقِ. والدُّوَاسِرُ: الماضي الشديد. والدَّوْسَرُ: القديم. والدَّوْسَرُ الزُّوَانُ في الحنطة، واحدته دَوْسَرَةٌ. وقال أَبو حنيفة: الدَّوْسَرُ نبات كنبات الزرع غير أَنه يجاوز الزرع في الطول وله سنبل وحب دقيق أَسمر. ودَوْسَرٌ: اسم كتيبة كانت للنعمان بن المنذر؛ وأَنشد للمثقب العبدي يمدح عمرو بن هند وكان نصرهم على كتيبة النعمان: كُلُّ يَوْمٍ كانَ عَنَّا جَلَلاً، غَيرَ يَومِ الحِنْوِ من جَنَبيْ قَطَرْ ضَرَبَتْ دَوْسَرُ فيه ضَرْبَةً، أَثْبَتَتْ أَوْتادَ مُلْكٍ فاسْتَقَرْ فَجَزَاهُ اللهُ من ذِي نِعْمَةٍ، وجَزاهُ اللهُ، إِنْ عَبْدٌ كَفَرْ وهذا الشعر أَورده الجوهري: ضَرَبَتْ دَوْسَرُ فيهم ضَرْبَةً وصوابه: دوسر فيه لأَنه عائد على يوم الحِنْوِ. والجَلَلُ: من الأَضداد يكون الحقير والعظيم، وهو في هذا البيت الحقير. وقَطَرُ: قَصَبَةُ عُمَانَ. وبنو سعد بن زيد مناة كانت تلقب في الجاهلية دَوْسَر. مقاييس اللغة: (دسر) الدال والسين والراء أصلٌ واحد يدلُّ على الدَّفْع. يقال دَسَرْتُ الشّيءَ دَسْرَا، إذا دَفَعتَه دَفْعاً شديداً. وفي الحديث([7]): "ليس في العَنْبَر زَكاةٌ، إنّما هو شيءٌ دسرَه البَحرُ"، أي رماهُ ودفع بِه. وفي حديث عُمَر [رضي الله عنه]: "إنّ أخْوَفَ ما أخافُ عليكم أن يُؤخَذ الرّجلُ([8]) فيُدْسَر كما تُدسَر الجَزور"، أي يُدفَع. ومن الباب: دَسَره بالرُّمْح، ورُمْحٌ مِدْسَرٌ ([9]). قال: عَنْ ذي قَدَامِيسَ لُهَامٍ لو دَسَرْ([10]) برُكْنِهِ أرْكَان دَمْخٍ لاَنْقَعَرْ([11]) أي لو دَفَعَها. ويقال للجمل الضّخْم القويّ: دَوْسَريٌّ([12]). ودَوْسَر: كتيبةٌ([13])؛ لأنّها تدفع الأعداء. ومما شذَّ عن الباب وهو صحيحٌ: الدِّسارُ: خَيْطٌ من ليفٍ تُشَدّ به ألواحُ السَّفينة، والجمع دُسُرٌ. قال الله تعالى: ﴿وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ﴾ [القمر 13].ويقال الدُّسُر: المَسامير. القاموس المحيط: الدَّسْرُ الطَّعْنُ، والدَّفْعُ، والجِماعُ،وهو مِدْسَرُ جِماعٍ نَيَّاكٌ، وإِصلاحُ السفينةِ بالدِّسارِ للمسْمَارِ، وإدخالُ الدِّسارِ في شيءٍ بقوةٍ.والدِّسارُ خَيْطٌ من لِيفٍ تُشَدُّ به ألواحُها ج دُسْرٌ ودُسُرٌ.والدُّسُرُ السُّفُنُ تَدْسُرُ الماءَ بصُدورِها، الواحِدَةُ دَسْراءُ.والدَوْسَرُ الجَمَلُ الضَّخْمُ، وهي بهاءٍ، ونَبْتٌ اسْمُ حَبِّهِ الزَّنُّ، وكَتيبةٌ للنُّعْمانِ بنِ المُنْذِرِ، والأَسَدُ الصُّلْبُ، والشيءُ القديمُ، والزُّوانُ في الحِنْطَةِ، وفرسٌ، والذَّكَرُ الضَّخْمُ، وبهاءٍ المَمْضَغَةُ.والدُّواسِرُ، كعُلابِطٍ الشديدُ الضَّخْمُ،كالدَّوْسَرِ والدَّوْسَرِيِّ والدَّوْسَرانِيِّ.وناقَةٌ داسِرَةٌ سريعةٌ. تاج العروس: د س ر الدَّسْرُ : الطَّعْنُ والدَّفْع الشَّدِيدُ يقال : دَسَرَهُ بالرُّمْح . وفي حديث عُمَر رضي الله عنه : " فيُدْسَر كما يُدْسَر الجَزُورُ " أَي يُدْفَع ويُكَبُّ للقَتْل كما يُفعَل بالجَزُور عند النَّحْر . في حديث الحَجَّاج أَنه قال لسِنان بْنِ يَزِيدَ النَّخَعيّ لَعَنَهُ الله : " كبف قَتَلْتَ الحُسَيْن ؟ قال : " دَسَرْتُه بالرُّمح دَسْراً وهَبَرْتُه بالسَّيْفِ هَبْراً " أَي دَفَعْتُه دَفعاً عِنيفاً . فقال له الحجَّاجُ : " أمَا واللِه لَا تَجْتَمِعَانِ في الجَنَّة أَبداً " وفي حَدِيث ابن عَبّاس وسُئل عن زَكَاة العَنْبَر فقال : " إنّمَا هو شَيْءٌ دَسَرَه البَحْرُ " أَي دَفَعَه مَوْجُ البَحْرِ وأَلقاه إلى الشَّطّ فلا زَكَاةَ فيه . ومن المَجاز : الدَّسْر : الجِمَاعُ يقال : دَسَرَها بأَيرِه كذا في المُحْكَم وهو مِدْسَرُ جِمَاعٍ كمِنْبر أَي نَيَّاكٌ وعن مُجَاهِد : الدَّسْر : إِصلاحُ السَّفِينَة بالدِّسَار بالكَسْر اسم للمِسْمَارِ وبه فَسَّر بعضُهم قوله تعالى " ذَاتِ أَلْوَاحٍ ودُسُرٍ " وفي حَدِيث عَلِيّ : " رَفَعَهَا بغَيْرِ عَمَدٍ يَدْعَمها ولا دِسَارٍ يَنْتَظِمُها " . والدَّسْر أيضاً : إدْخَالُ الدِّسارِ أَي المِسْمَارِ في شَيْءٍ بقُوَة قاله الزَّجَّاجُ . يقال : دَسَرْت المِسْمَارَ أَدْسُرُه وأَدْسِرُه دَسْراً وكلُّ ما سُمِّر فقد دُسِرَ والدِّسَارُ أيضاً : خَيْطٌ من لِيفٍ تُشَدُّ به أَلواحُهَا وبه فَسَّرَ بَعْضٌ الآيةَ المَذْكُورَة . وجمعَ الفَرّاءُ بين القَوْلَيْن فقال : الدُّسُر : مَسَامِيرُ السَّفِينَةِ وشُرُوطُها التي تُشَدُّ بها . وقال غيرُه : الدَّسْر : خَرْزُ السَّفِينَة ج أَي جمع دِسَار دُسْرٌ بضمّ فسكون ودُسُرٌ بضَمَّتَيْن مثل عُسْر وعُسُرٍ وقيل : الدُّسُر بضَمَّتَين هي السُّفُن بعَيْنها تَدْسُرُ أَي تَدْفع المَاءَ بصُدُورِهَا الواحِدَةُ دَسْرَاءُ . ودَسَرَت السّفِينَةُ الماءَ بصَدْرها : عَانَدَتْه . والدَّوْسَرُ : الجَمَلُ الضَّخْمُ الشَّدِيدُ المُجْتَمِعُ ذو هَامَةٍ ومَنَاكِبَ وهي بِهَاءٍ . قال عِديّ : ولقَدْ عَدَّيْتُ دَوْسَرَةً ... كعَلاَةِ القَيْنِ مِذْكَارَا والدَّوْسَر : نَبْتٌ يُجاوِز الزَّرْعَ في الطُّول وله سُنْبل وحَبٌّ ضاوِيّ دَقِيق أَسْمَرُ قاله أَبو حَنِيفَة . يقال إِن اسم حَبِّه الزِّنُّ يَخْتَلط بالبُرِّ وسيأتْي في النُّون . ودَوْسَر : اسمُ كَتِيبَةٍ للنُّعْمَانِ ابن المُنْذِر مَلِكِ العرب . قال المُثَقِّبُ العَبْديُّ يمدح عمرو بن هند : ضَرَبَتْ دَوْسرُ فيه ضَرْبَةً ... أَثْبَتَت أَوْلادَ مَلْكٍ فاستَقَرّ يقال : كَتِيبة دَوْسَرَةٌ ودَوْسرٌ إِذَا كانت مُجْتَمِعَةً . والدَّوْسَرُ : الأَسَدُ الصُّلْبُ المُوَثَّق الخَلْقِ أَوردَه المُصَنِّف في البَصائِر وأَنْشَد : " عَبْل الذِّراعَيْن شَدِيد دَوْسَر والدَّوْسَر : الشَّيْءُ القَدِيمُ . والدَّوْسَر : الزُّؤَانُ في الحِنْطَة الواحدة دَوْسَرةٌ . ودَوْسَر : اسم فَرَس قال : لَيْسَت من الفُرْقِ البِطَاءِ دَوْسَرُ ... قد سَبَقَت قَيْساً وأَنتَ تَنْظُر أَراد : قد سبقَت خَيْلَ قَيْس . أَنشده يعقوبُ ونَقَلَه ابنٌ سِيدَه . والدَّوْسَر : الذَّكَرُ الضَّخْم الشَّدِيد . والدَّوْسَرَة بهاءٍ : المَمْضَغَةُ عن الصّغانِيّ . والدُّوَاسِرُ كعُلاَبِطٍ : الشَّدِيدُ الضَّخْم قال : " والرأْسُ من ثُغَامِهِ الدُّوَاسِرِ كالدَّوْسَرِ والدَّوْسَرِيِّ والدَّوْسَرانِيِّ والدُّوَاسِريِّ . وقيل : الدَّوْسَر من النُّوق : العَظِيمةُ . ونَاقَةٌ داسِرَةٌ : سَرِيعَة السَّيْرِ . وقال الفَرّاءُ : الدَّوْسَرِيُّ : القَوِيُّ من الإِبِل . وقال غيره : الدُّوَاسِرُ : المَاضِي الشَّدِيدُ . وبَنُو سَعْد بن زيدِ مَناةَ كانت تُلَقَّب في الجاهِلِية دَوْسر . والدَّوْسَرِيَّة : قَلْعَةُ جَعْبَر وقد تقدَّم في الجيمِ . والدَّسْر : السَّفِينَة عن ابنِ الأَعرابيِّ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
وَحَمَلْنَاهُ عَلَى ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ
Ve çivilerOnu tahtadan yapılmış, mıhla çakılmışa bindirdik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دفع, طعن, شدد, ربط, خرز |
| Zıt Kök | خلع |
| Çekirdek Özet 1 | Şiddetle itmek, dürtmek, saplamak ve levhaları çivileyerek veya lifle kenetleyerek bağlamak |
| Çekirdek Özet 2 | Dağılmayı önleyen, levhaları ve parçaları bir arada tutan mukavim bağlayıcı unsur |
| Çekirdek Özet 3 | Şiddetli dış baskılara ve fırtınaya karşı yapısal bütünlüğü koruyan iç kenetlenme ve perçinleme mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki «دُسُر» kelimesini yalnızca rastgele bir çivi veya basit ip sayıp itme, delme ve sıkıştırma yoluyla sağlanan mukavemet ve kenetlenme dinamiğini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دس | Gizlice veya baskıyla bir nesnenin içine sokulma, nüfuz etme ve sıkıştırma hareketi; دسس kökünde görülen toprağa gömme, gizleme ve araya sokma anlamı | ر | İtme ve içine sokma hareketine baş, süreklilik ve mekanik direnç boyutu katarak bir nesneyi diğerine saplama, çivileme, perçinleme veya sert bir itişle birleştirme kuvvetine dönüştürür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir engeli aşarak içeriye giriş, yönelim ve itiş eylemini başlatır. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Batma, saplanma, temas edilen yerde dirençle tutunma ve sabitleme gücü sağlar. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Eylemin sevk idaresini, doruk noktasını, süreklilik kazanan mekanik perçini simgeler. |
| دسر | kapıdan geçerek saplanan ve başıyla kenetleyen destek | İtici bir kuvvetle bir aralığa nüfuz edip saplanan ve iki ayrı gövdeyi mukavemetle birbirine bağlayan perçinleyici hareket. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi sertçe ve kuvvetle itmek, mızrakla dürtüp saplamak; gemi inşaatında kalasları birbirine çivilemek veya deliklerden geçirilen hurma lifi iplerle gerdirip sıkarak bağlamak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Bişr b. Ebî Hâzim bir beytinde gemiyi sağlam çivilerle veya liflerle perçinlenmiş haliyle niteler: مُعَبَّدَة السَّقَائفِ ذات دُسْرٍ / مُضَبَّرَة جَوانِبُها رَدَاحُ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbas'tan nakledilen hadiste denizin amberi karaya şiddetle fırlatıp atması bu kökle anlatılır: لَيْسَ فِي العَنْبَرِ زَكَاةٌ إِنَّمَا هُوَ شَيْءٌ دَسَرَهُ البَحْرُ |
Kaynak el-Halîl b. Ahmed, Kitābü’l-ʿAyn; İbn Düreyd, el-İştikāk; Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça دسر kökü, tarihsel Sami zemininde kök harflerinin sert itme, zorlayıcı nüfuz etme ve bastırma devinimini yansıtan bir morfemik yapıya sahiptir. Güney Sami ve Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kökle gemi çivisi veya gemi bağı anlamı büyük oranda Klasik Arapça ve güney denizcilik havzasına özgü bir teknik terim olarak belirginleşirken, kökün çekirdeğindeki baskı, saplama ve itme hissi geniş Afro-Asyatik dil ailesinde sıkıştırma ve dürtme eylemleriyle paralellik taşır. İbranicede ve Aramicede benzer fonetik kümeler ezme, bastırma veya tıkama anlamlarına yaklaşırken, Arapçada bu eylem hem bir cismi sertçe savurma mızraklama eylemine hem de tahtaları aralarındaki boşluk kalmayacak şekilde çivileyip dikme zanaatına evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lane's Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دَفْع / طَعْن / خَيْط / مِسْمَار | Şiddetli itme ve mızraklama eyleminin denizcilik zanaatında kalasların arasına çivi çakma ve deliklerden ip geçirerek germe işlemine isimleşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İtme, sıkıştırma ve dikişle bağlama | Doğu ve Batı Sami havzalarında ahşap birleştirme ve delerek sıkıştırma teknikleriyle anlamsal örtüşme | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışındaki ailelerle doğrudan sesçil veya kökensel bir bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak İbn Manzûr, Lisān al-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دسر | Anlamlı | İtmek, çivilemek | Sertçe itmek, mızrak saplamak, gemi tahtalarını çivi veya lifle birbirine bağlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| درس | Anlamlı | Silinmek, çiğnemek, okumak | İzin silinmesi, harmanın dövülmesi, metnin tekrar edilerek zihne yerleştirilmesi | Kur'an'da geçer; baskı ve aşındırma bağı |
| سدر | Anlamlı | Şaşırmak, sedir ağacı | Gözün kamaşması, saçın salınması, meyveli ve dikenli bir ağaç türü | Kur'an'da geçer; örtme ve yayılma bağı |
| سرد | Anlamlı | Delip dikmek, dizmek | Zırh halkalarını delerek çivilerle perçinlemek, sözü ardı ardına sıralamak | Kur'an'da geçer; çivileme ve delme akrabalığı |
| ردس | Anlamlı | Taşla vurmak, ezmek | Sert bir cisimle veya tokmakla yeri düzlemek, taşa taşla vurmak | Kur'an'da geçmez; vurma ve darbe bağı |
| رسد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دسر | Merkez | İterek veya saplayarak sabitleme | Parçaları mekanik kuvvetle ve perçinle birleştirip bir arada tutma | Şiddetli itiş, çivi çakma ve ip gererek bağlama |
| دفع | Komşu | İtmek ve savurmak | دفع yalnızca bir nesneyi uzaklaştırmaya odaklanırken, دسر itme gücünü bir şeyi bir şeye kenetleme veya delip geçme amacıyla da kullanır | Uzaklaştırma ve yön değiştirme vurgusu |
| طعن | Komşu | Saplamak ve delmek | طعن sivri uçla yaralamaya dönükken, دسر itiş gücünün arkasındaki kütlesel şiddeti ve perçinleme işlevini barındırır | Sivri aletle vurma ve ayıplama |
| سرد | Komşu | Delikleri birleştirmek | سرد halkaların deliklerini birbirine uydurup dizme sürecidir; دسر ise o deliklere girerek tutunmayı sağlayan asıl bağlayıcı unsurdur | Zırh örme ve düzenli ardışıklık |
| ربط | Komşu | Bağlamak ve düğümlemek | ربط genel düğümleme ve bağlamadır; دسر ise delikten geçirilip gerilen lif veya çakılan kazıkla sağlanan kenetlenmedir | Tutma ve alıkoyma gayesi |
| خلع | Zıt | Sökmek, gevşetmek, ayırmak | Parçaları birbirine bağlayan perçinleri, çivileri çıkarıp yapının dağılmasına yol açma | Kenetlenmeyi bozup serbest bırakma |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دسر | Şiddetle itmek, çivilemek, gemi bağı | İtici kuvvet, nüfuz etme ve parçaları birbirine bağlayarak sabitleme | Kesin |
| Latince | Clavus / Compagino | Çivi / Birbirine kenetlemek | Clavus tahta çivisini karşılarken, compagino parçaların sımsıkı bitiştirilmesini ifade eder | Güçlü |
| İngilizce | Peg, nail, thrust, fastening | Çivi, perçin, şiddetle itmek, bağlamak | Gemide tahtaları bir arada tutan kazık, perçin veya delikten geçirilip gerilmiş lif bağı | Güçlü |
| Almanca | Nagel, Bolzen, Verbolzung, Stoß | Çivi, cıvata, kenetleme, itiş | Mekanik perçinleme ve gemi iskeletini bir arada tutan bağlayıcı elemanlar | Güçlü |
| Fransızca | Cheville, rivet, pousser avec force | Ahşap çivi, perçin, kuvvetle itmek | Ahşap gövdeyi birleştiren kilit unsurlar ve dışarı doğru itici kuvvet | Güçlü |
Kaynak Du Cange, Glossarium Mediae et Infimae Latinitatis; Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| دُسُرٍ | Çiviler, perçinler veya tahtaları bağlayan lifler | Nuh aleyhisselamın gemisinin yapısal bileşenleri bağlamında fırtınaya karşı mukavemeti sağlayan bağlayıcılar; Kamer 54:13 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Âyâtullah ve inayet delili | Dev dalgalara karşı sıradan tahta ve çivilerden ibaret bir teknenin korunmasının ilahi kudret ve gözetimle (bi-a‘yuninâ) irtibatı | Beşeri malzemenin zayıflığına rağmen ilahi korumanın azameti |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Bu kökten doğrudan bir fıkhi hüküm veya ıstılah türetilmemiştir | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Kamer 54:13 tefsiri | Kelimenin tekili olan «دِسَار»ın demir çivi mi, ahşap kama mı yoksa hurma lifinden örülüp ziftlenen gemi halatı mı olduğu tartışması | Gemiyi dağılmaktan koruyan perçinleme aracı |
| Hadis | Zekat ve fıtrat rivayetleri | Denizden karaya atılan amber ve kurbanlık hayvanın boğazlanmak üzere yere yatırılması tasvirleri | Denizin şiddetle kıyıya fırlatması ve bir canlının sertçe devrilmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kurtuluş gemisi ve sünnetullah | Vahiy ve şeriat perçinleri | Birleştirici mukavemet | Tufan gibi toplumsal ve ontolojik krizlerde müminler topluluğunu bir arada tutan şer'i ve ahlaki bağlar | Güçlü |
| İlmi | Malzeme bilimi ve gemi mimarisi | Mekanik sabitleyici (perçin/çivi) | Gerilim dağıtımı | Ahşap plakaların dalga kuvvetiyle birbirinden ayrılmasını engelleyen bağlayıcı elemanlar | Kesin |
| Siyasi | Toplum sözleşmesi ve otorite | Anayasal bağlar ve kurumlar | Ayrışmayı önleme | Farklı toplumsal zümreleri (levhaları) kriz ve çatışma anlarında bir arada tutan kanuni mekanizmalar | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim zinciri ve lojistik | Parçaları birleştiren sermaye bağı | Entegrasyon | Dağınık iktisadi unsurların tek bir üretim ve nakil vasıtasına dönüştürülmesini sağlayan yatırım perçinleri | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kesme gerilmesine (shear stress) karşı mekanik perçinleme | Ayrı duran iki rijit gövdenin, aralarına dik eksende uygulanan kuvvet veya pim vasıtasıyla dinamik yükler altında kaymasının ve birbirinden kopmasının engellenmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal kohezyon (sosyal perçin) | Çözülme ve kriz dönemlerinde fertlerin veya alt grupların ortak ülkü, yasa ve bağlar etrafında dağılmadan kenetlenmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca modern manada metalik «çivi» olarak anlamak ve kökün taşıdığı şiddetle itme, germe, liflerle birbirine sımsıkı sarma gibi mekanik ve zanaat boyutlarını dışarıda bırakmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gemiyi fırtınanın ve suyun parçalayıcı gücüne karşı bir bütün kılan, kalaslar arasındaki gerilimi emen her türlü sabitleyici, çakma kazık veya gergi bağı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kamer 54:13'teki sahneyi basit bir nesne tasviri sayarak, ilahi inşanın (vahiy temelli kurtuluşun) en zayıf görünen perçinleme unsurlarıyla devasa felaketlere nasıl mukavemet gösterdiğini idrak edememek. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın bir mucize gemisini anlatırken sadece genel adıyla «sefine» veya «fülk» demeyip, onun kurucu unsurları olan «levhalar» ve «perçinler/bağlar» (ذَاتِ أَلْوَاحٍ وَدُسُرٍ) ifadesini seçmesindeki zanaat, madde ve tevekkül dengesini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kamer suresinde Nuh kavminin helakini ve müminlerin necatını tasvir eden kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kurtuluşun sadece soyut bir temenni değil, sebep dairesinde en ince ayrıntısına kadar sağlamlaştırılmış (levhaları perçinlenmiş) bir cehd ve mimari üzerine kurulduğu hakikatini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamLevhaları delerek aralarından geçirilen lif ip veya çakılan çiviyle şiddetle bitiştirip sabitlemek, kuvvetle itmek.
- Soyut anlamDağılmaya eğilimli parçaların dışarıdan gelen tahrip edici kuvvetlere karşı içsel bir gergi ve bağlantıyla kenetlenmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemi dış dinamik basınç altında parçalanmaktan koruyan bağlayıcı bağlar ve gerilim aktarıcı elemanlar.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , her bir perçinin veya bağlayıcının (دِسَار) sağladığı iç gerilme ve sabitleme kuvvetini, levhalar arasındaki kenetlenme ve sürtünme katsayısını, gemi veya sistem üzerine etki eden fırtına ve dalgaların harici parçalayıcı gerilimini temsil eder. Bu bağıntının pozitif kalması (), perçinler sayesinde sistemik bütünlüğün korunduğunu ve yapının tufanda dağılmadan yüzebildiğini simgeler.