دمغ
د - م - غ
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Damga demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Damga demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.026 harfباب الغين والدال والميم معهما
د غ م، غ م د، م غ د، د م غ مستعملات دغم: الدَّغْمُ: كَسْرُ الأنفِ إلى باطنهِ هشما، تقول: دَغَمْتُه دَغْماً.
والأَدْغَمُ: الأسوَدُ الأنفِ.
والدَّغْمةُ: اسم من إِدغامِكَ حَرْفاً في حرفٍ.
وأَدْغَمْتُ الفرس اللجام: أَدْخَلْتُه في فيهِ.
والأدُغَمُ: الدِّيزَجُ.
مغد: المَغَّدْ: اللُّفَاحُ. والفصيلُ يَمْغَدُ الضَّرْعَ مَغْداً أي: يتناوَلُ. وبعيرٌ مَغْدُ الجسمِ أي: تار لحيمٌ.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR195 harfالدِماغُ: واحد الأَدْمِغَةِ. وقد دَمَغَهُ دَمْغاً: شَجَّهُ حتَّى بلغت الشجّةُ الدِماغَ؛ واسمُها الدامِغَةُ. والدامِغَةُ: طَلْعةٌ تخرج من بين شظيّاتِ القُلْب طويلةٌ صلبةٌ إن تُرِكَتْ أفسدت النخلة.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.779 harfغ د م
غمد ، دغم ، مغد ، دمغ : مستعملة .
غمد : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما أَحَدٌ يدخلُ الجنَّة بعَمَلِه ، قالوا : وَلا أَنْتَ يا رسولَ الله ، قالَ : وَلا أَنا إِلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ اللَّهُ برحمتِه ) .
قالَ أبو عبيد : قولُه : إلاَّ أنْ يَتَغَمَّدَنيَ أي : إلاَّ أن يُلْبِسَني ويَتَغشَّانِي .
وقال العجاج :
يغمِّد الأعداءَ جَوناً مِردَسا
قال : يعني أنه يلقي نفسه عليهم
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.036 harf(باب الدال والميم وما يثلثهما)
(دمن) الدال والميم والنون أصلٌ واحد يدلُّ على ثباتٍ ولزوم. فالدِّمْنُ: ما تَلبَّد من السِّرجين والبَعْر في مَبَاءات النَّعَم؛ وموضع ذلك الدِّمْنةُ، والجمع دِمَن. ويقال دَمَنْتُ الأرض بذلك، مثلُ دَمَلْتُها. والدِّمنة: ما اندفَن من الحِقْد في الصدر*. وذلك تشبيه بما تدمَّن من الأبعار في الدِّمَن. ويقال: دمَّن فلانٌ فِناءَ فُلانٍ، إذا غَشِيَه ولَزِمه. وفلانٌ دِمْنُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR238 harf- قال تعالى: ﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه﴾ [الأنبياء/18]، أي: يكسر دماغه، وحجة دامغة كذلك. ويقال للطلعة تخرج من أصل النخلة فتفسده إذا لم تقطع: دامغة، وللحديدة التي تشد على آخر الرحل: دامغة، وكل ذلك استعارة من الدمغ الذي هو كسر الدماغ.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR260 harfد م غ
دمغ رأسه: ضربه حتى وصلت الضربة إلى دماغه.
وشجة دامغة.
ودمغته الشمس: آلمت ومن المجاز: دمغ الحق الباطل إذا علاه وقهره " بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه " ويقال: دمغهم بمطفئة الرضف إذا ذبح لهم ذبيحة سمينة.
ودمغ الثريد بالدسم: لبقه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.380 harfالدِّماغُ: حَشْوُ الرأْسِ، والجمع أَدْمِغةٌ ودُمُغٌ. وأُمّ الدِّماغِ: الهامةُ، وقيل: الجلدة الرَّقِيقةُ المشتملة عليه. والدَّمْغُ: كسر الصَّاقُورةِ عن الدِّماغ. دَمَغَه يَدْمَغُه دَمْغاً، فهو مَدْموغٌ ودَمِيغٌ، والجمع دَمْغى، وكذلك مَرَةٌ دَمِيغٌ من نِسْوةٍ دَمْغى؛ عن أَبي زيد. وفي حديث عليّ، عليه السلام: رأَيت عَيْنَيْه عَيْنَيْ دَمِيغٍ؛ رجل دَمِيغٌ ومَدْموغ: خرج دِماغُه. ودَمَغَه: أَصابَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR141 harf* د م غ * * الدِّمَاغُ * واحد * الأَدْمِغَةُ * وقد * دَمَغَهُ * من باب قطع شجه حتى بلغت الشجة الدماغ واسمها * الدَّامِغَةُ * وهي عاشرة الشجاج
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.965 harfالدماغ، ككتاب: مخ الرأس، أو حشوه، أو هو أم الهام، أو أم الرأس، أو أم الدماغ: جليدة رقيقة وفي بعض النسخ: دقيقة بالدال، كخريطة هو فيها، أي: مشتملة عليه، ج: أدمغة ودمغ، بضمتين، ككتاب وكتب.
ودمغه، كمنعه، ونصره كلاهما عن ابن دريد: شجه حتى بلغت الشجة الدماغ.
ودمغض فلانا يدمغه دمغا: ضرب دماغه،و كسر صاقورته، فهو دميغ، ومدموغ والجمع دمغى، عن أبي زيد، وفي حديث علي رضي الله عنه: رأيت عينيه عيني دميغ
الدماغ، ككتاب: مخ الرأس، أو حشوه، أو هو أم الهام، أو أم الرأس، أو أم الدماغ: جليدة رقيقة وفي بعض النسخ: دقيقة بالدال، كخريطة هو فيها، أي: مشتملة عليه، ج: أدمغة ودمغ، بضمتين، ككتاب وكتب. ودمغه، كمنعه، ونصره كلاهما عن ابن دريد: شجه حتى بلغت الشجة الدماغ. ودمغض فلانا يدمغه دمغا: ضرب دماغه،و كسر صاقورته، فهو دميغ، ومدموغ والجمع دمغى، عن أبي زيد، وفي حديث علي رضي الله عنه: رأيت عينيه عيني دميغ يقال: رجل دميغ، ومدموغ: خرج دماغه. ودمغت الشمس فلانا: آلمت دماغه، عن ابن دريد. والدامغة: شجة تبلغ الدماغ، وتنتهي إليه، فتهشمه حتى لا تبقي شيئا. وهي آخرة الشجاج وهي عشرة مرتبة: قاشرة، حارصة، وتسمى الحرصة أيضا وكون أن الحارصة والحرصة اسمان للقاشرة، هو مقتضى الصحاح وغيره، وظنها بعضهم غير القاشرة، فجعلها إحدى عشرة، واعترض على المصنف فتأمل، ثم باضعة، ثم دامية، ثم متلاحمة، ثم سمحاق، ثم موضحة، ثم هاشمة، ثم منقلة، ثم آمة، كذا بصيغة اسم الفاعل، ووقع في كتب الفقه والحديث المأمومة ثم دامغة، وزاد أبو عبيد قبل دامية: دامعة، بالمهملة، هكذا هو في أصول الصحاح وقد وجد في بعضها قبل دامية، وكأنه تصحيح. قلت: ونص أبي عبيد: الدامية هي التي تدمي من غير أن يسيل منها الدم، فإذا سال منها دم فهي الدامعة، فهذا صريح في أن الدامعة بعد الدامية، والحق مع الجوهري ولا وهم فيه، مع أنه سبق له مثل ذلك في د-م-ع حيث قال: والدامعة من الشجاج: بعد الدامية، فهو مطابق لما قاله الجوهري هنا فتأمل ذلك. قال شيخنا: ثم إنه جعل الشجاج عشرة، وعدها إحدى عشرة، إلا أن يقال: إن حارصة اسم القاشرة، مع بعده من كلامه، وبزيادة الدامعة تصير اثنتي عشرة وعد الجوهري كالمصنف منها في ف-ر-ش المفرشة، فتصير ثلاثة عشر، فتدبر انتهى.
قلت: وسيأتي من الشجاج: الجائفة، وهي: التي تصل إلى الجوف، والحالقة: التي تقشر الجلد من اللحم وسبق أيضا الملطاء والملطاءة، والواضحة وهي الموضحة، فيكون الجميع خمسة عشر، فتأمل: ومنهم من زاد البازلة، وهي المتلاحمة، لأنها تبزل اللحم، أي تشقه، والمنقوشة التي تنقش منها العظام أي: تخرج فتكون ستة عشر. والدامغة: طلعة تخرج من شظيات القلب، بضم القاف، أي قلب النخلة، طويلة صلبة، إن تركت أفسدت النخلة، فإذا علم بها امتضحت. وقال الأصمعي: الدامغة: حديدة فوق مؤخرة الرحل، وتسمى هذه الحديدة أيضا: الغاشية، قال ذو الرمة: فرحنا وقمنا والدوامغ تـلـتـظـي على العيس من شمس بطيء زوالها وقال ابن شميل: الدوامغ: على حاق رؤوس الأحناء من فوقها، واحدتها دامغة، وربما كانت من خشب، وتؤسر بالقد أسرا شديدا، وهي الحذاريف، واحدها خذروف، وقد دمغت المرأة حويتها تدمغ دمغا، قال الأزهري: الدامغة إذا كانت من حديد عرضت فوق طرفي الحنوين، وسمرت بمسمارين، والخذاريف تشد على رؤوس العوارض، لئلا تتفكك. وقال ابن عباد: الدامغة: خشبة معروضة بين عمودين يعلق عليها السقاء. وقال ابن دريد: دميغ الشيطان كأمير: لقب وفي الجمهرة: نبز رجل من العرب م معروف، كأن الشيطان دمغه. ومن المجاز: دمغهم بمطفئة الرضف أي: ذبح لهم شاة مهزولة، ويقال: سمينة، وعليه اقتصر الجوهري وحكاه اللحياني وقال: يعني بمطفئة الرضف: الشاة المهزولة، قال ابن سيده: ولم يفسر دمغهم إلا أن يعني غلبهم. قلت: وفسره ابن عباد والزمخشري بما قاله المصنف وقد مر شيء من ذلك في ط-ف-أ وفي ج-د-س. وقال ابن عباد: الداموغ: الذي يدمغ ويهشم. قال: وحجر داموغة، والهاء للمبالغة، وأنشد الأصمعي لأبي حماس: تقذف بالأثفية اللـطـاس والحجر الداموغة الرداس وقال أبو عمرو: أدمغه إلى كذا، أي: أحوجه، وكذلك أدغمه، وأحرجه، وأزأمه، وأجلده، كل ذلك بمعنى واحد، قاله في نوادره. وقال ابن عباد: دمغ الثريدة بالدسم تدميغا: لبقها به وهو مجاز، كما في الأساس. والمدمغ، كمعظم: الأحمق، كأن الشيطان دمغه من لحن العوام وقال ابن عباد: وهو كلام مستهجن مسترذل، وصوابه الدميغ، أو المدموغ. وفي الناموس: يصح أن يكون المدمغ مبالغة في الدميغ والمدموغ فلا يكون لحنا، قال شيخنا: فيه نظر: إذ هذا يتوقف على ضبط مدمغ، هل هو كمكرم، أو كمقعد، أو كمجلس، أو كمنبر، ولا يصح هذا التأويل إلا إذا كان كمنبر، لأنه الذي يكون للمبالغة، كمسعر حرب، ونحوه، على أن التحقيق أنه يتوقف على السماع، وهو مضبوط في نسخ صحيحة مدمغ، كمحدث، ومثله لا دلالة فيه على المبالغة بالكلية، فتأمل.
قلت: النسخ الصحيحة التي لا عدول عنها، المدمغ كمعظم، وهكذا ضبطه ابن عباد في المحيط، ومنه أخذ الصاغاني في كتابيه، وضبطه هكذا، وأشار صاحب الناموس بقوله: مبالغة في الدميغ والمدموغ إلى أنه إنما شدد للكثرة: أي: سمي به لوفور حمقه، لأنه إذا وجد فيه الحمق فهو دميغ ومدموغ، فإذا كثر فيه وزاد فهو مدمغ، كما أنك تقول لذي الفضل: فاضل. وتقول للذي يكثر فضله: فضال ومفضال، وقد مرت لذلك أمثال، ويأتي قريبا في س-ب-غ وص-ب-غ وص-د-غ ما يؤيده، وكأن المعنى أن الشيطان دمغه، وعلاه وغلبه كثيرا حتى قهره، وهذا أيضا صحيح، إلا أن كونه صحيحا في المعنى أو المأخذ أو الالشتقاق لا يخرجه عن كونه لحنا غير مسموع عن الفصحاء، فتأمل. ومما يستدرك عليه: الدمغ: الأخذ والقهر من فوق، كما يدمغ الحق الباطل، وقد دمغه دمغا: أخذه من فوق، وغلبه، وهو مجاز، ومنه قوله تعالى: فيدمغه أي يغلبه، ويعلوه ويبطله، وقال الأزهري: أي: فيذهب به ذهاب الصغار والذل. والدامغ: جبل باليمن. وأدمغ الرجل طعامه: ابتلعه بعد المضغ، وقيل: قبله. ودمغت الأرض: أكلت، عن ابن الأعرابي. والدماغ، ككتاب: سمة للإبل في موضع الدمغ، نقله السهيلي في الروض، كما قاله شيخنا. قلت: وهكذا قرأته في الروض عند ذكر سمات الإبل، غير أنه قد تقدم للمصنف في د-م-ع أن الدماع: ميسم في المناظر سائل إلى المنخر، فلعل ما ذكره السهيلي هو هذا، وقد صحفه النساخ حيث أعجموا الغين، فتأمل ذلك. والدامغان بكسر الميم: مدينة عظيمة بفارس، منها الإمام قاضي القضاة أبو عبد الله.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.776 harfدَمَغَةٌ
1 دَمَغَةٌ دمغ دمغه دمغة , (S, Mgh, Msb, K,) aor. دَمَغَ (IDrd, Msb, K) and دَمُغَ , (IDrd, K,) inf. n. دَمْغٌ, (S, Msb,) He broke his head so that the wound reached the دِمَاغ [or brain]: (S, K:) or he broke the bone of his دِمَاغ: (Msb:) or he struck it, namely, a person's head, so that the stroke reached to the دِمَاغ: (Mgh:) and he struck his دِمَاغ, (K, TA,) and broke the interior
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR551 harfدَمَغَ
دَمَغَ A , U ( n. ac. دَمْغ 1 ),
a. Injured the brain of; brained.
b. Brought to nought, destroyed; humbled, abased.
c. Branded; stamped or marked with a seal.
دَمْغَة
دَمْغَة 1t ,
a. Brand; impression made by a seal.
دَاْمِغَة
دَاْمِغَة 21t ,
a. Wound that penetrates to the brain.
b. Spadix that comes forth from the pith of the palm-tree.
دِمَاْغ
دِمَاْغ 23 , ( pl. دُمُغ 10 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.736 harfدمغ
دَمَغَ - يَدْمَغُ
دَمَغَ - يَدْمَغُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً + بـِ شيء: يضربه بقوة بشيء فيترك فيه أثراً: يُعَلِّم عليه: ينزل ويهوي بأداة صلبة على جسم أو كائن فيضربه محدثاً فيه أثراً باقياً، من حفرة فيه أو طبع أو ما شابه، ويكون علامة على أنه مضروب ومؤثر فيه من آخر
﴿بل نقذف بالحق على الباطل فيدمغه﴾: يتحرك الحق على شكل مقذوف، فيصيب
Mücavir kökler6 mücavir (12 toplam)
- زهق
1 ortak ayet · Zehuk suyu çekilmiş kuyu demektir
- قذف
1 ortak ayet · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…
- وصف
1 ortak ayet · Vasıflandırırlar
- بطل
1 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
- ويل
1 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
- حقق
1 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
Geçtiği ayetler(1)
بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَى الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ وَلَكُمُ الْوَيْلُ مِمَّا تَصِفُونَ
Hemen onu damgalarHayır Biz; gerçeği batılın tepesine indiririz de onun beynini parçalar. Bir de bakarsın ki; o, yok olup gitmiştir. Allah’a yakıştırdıklarınızdan dolayı yazıklar olsun size.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دمغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دمدم, دمر, سحق, قهر |
| Zıt Kök | سلم |
| Çekirdek Özet 1 | Başa vurup kafatasını kırmak ve beyne ulaşarak hayati merkezi parçalamak |
| Çekirdek Özet 2 | Hakkın batılın üzerine fırlatılıp onun merkezini anında çökertmesi ve onu yok etmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapının, sistemin veya iddianın kurucu çekirdeğine indirilen geri döndürülemez yıkıcı darbe |
| Kritik Hata Riski | Kökü Türkçedeki damga sözcüğüyle karıştırıp mühür vurmak veya etiketlemek sanarak ayetteki öldürücü darbe boyutunu yitirmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دم | Sıvı akması, kan, canın merkezi sıvısı, kaplama ve ezici darbe; nitekim دمدم kökünde yerle bir etme, دمر kökünde toptan helak, دمع kökünde sıvının akması ve دمم kökünde üzerini sıvayıp ezme anlamları ortaktır. | غ | Harfin sağladığı derinlik, batma ve gizli iç alana sirayet etme niteliğiyle ezme eylemi yüzeyde kalmamış; kafatasını aşıp doğrudan beyne nüfuz eden ve canlılığı bitiren kesin bir darbeye dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir engeli aşarak korunaklı bir iç sınıra doğru ilerleme hareketi. |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Canlılığın ve hayati sıvının bulunduğu derin iç kütle. |
| غ | derinlik, örtü, batma (ikiz harf olan ع göz/kaynak imgesinden türetme yoğunlaşma) | Gizli ve örtülü olan en iç merkeze batma, görünmeyeni kuşatma. |
| دمغ | Korunan bir sınırdan içeri girerek hayati derinliğin merkezine batma ve onu dağıtma hareketi | Kafatası kapısını parçalayarak içeri giren, beyin sıvısının bulunduğu merkezi dağıtarak varlığı söndüren nihai vuruş. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Başa sert bir aletle vurup kafatasını kırmak ve darbenin beyne ulaşması; bu nitelikteki ölümcül baş yarasına şecce-i dâmiga denir. Hurma ağacının kalbinden çıkan ve ağacı kurutan sert sürgüne de ağacın beynini deldiği için aynı kökten türeyen isim verilir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve Hz. Ali'ye atfedilen sözlerde batılın kabarmalarını beyninden vurup yok eden anlamında دامغ جيشات الأباطيل terkibi ile fıkıh rivayetlerinde baş yarıklarının son ve en ağırı olan الدامغة ifadesi yer alır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde kökün iki harfli دم çekirdeği Proto-Samice kan ve hayati sıvı anlamına gelen kökle doğrudan bağlantılıdır (İbranice dām, Süryanice dəmā, Akadca damu). Arapçada bu çekirdek, canın ve idrakin merkezi olan beyin ismiyle organik bir semantik hat kurmuş; üçüncü harfin eklenmesiyle eylem doğrudan kafatasını yarıp beyne ulaşmak şeklinde özelleşmiştir. İbranice ve Süryanicede bu üçlü kök aynı darbe ve beyin kırma anlamıyla bağımsız bir fiil olarak gelişmemiş, semantik yoğunlaşma Arapçanın kendi iç yapısında korunmuştur.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دمغ | Başa vurup beyne ulaşmak; dimağ isminden türeyen veya dimağın kendisinden ad aldığı somut bedensel darbe kökü. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | دم çekirdeği üzerinden Proto-Samice *dam- (kan, hayati sıvı) | İki harfli çekirdeğin kan, canlılık ve ölümcül darbe dairesinde ortaklığı; üçlü formun Arapçada özelleşmesi. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دمغ | Anlamlı | Beyne darbe indirmek | Başı yarıp beyne ulaşmak, hakkın batılı kökünden yok etmesi. | Hedef kök; Kur’an’da geçer. |
| دغم | Anlamlı | Burun kemiğini kırmak, kararmak | Burnun üst kısmını içe doğru kırmak; yüzün veya burnun renginin kararması. | Kur’an’da geçmez; vurarak çökertme yönüyle yakın anlamlıdır. |
| مدغ | Anlamlı | Çiğnemek, ezmek | Ağızda bir lokmayı dişlerle ezmek ve ufalamak. | Kur’an’da geçmez; fiziksel parçalama ortaklığı taşır. |
| مغد | Anlamlı | Çekip almak, zayıflatmak | Bir şeyi çekip koparmak, memeyi sonuna kadar emmek. | Kur’an’da geçmez. |
| غدم | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur’an’da geçmez. |
| غمد | Anlamlı | Kına sokmak, örtmek | Kılıcı kınına sokmak, bir şeyi bütünüyle sarıp gizlemek. | Kur’an’da geçmez; örtme ve içine alma yönüyle farklılaşır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دمغ | Merkez | Merkeze vurulan öldürücü darbe | Hedefin doğrudan beynine, kurucu merkezine inerek anında çökertir | Kafatasını kırıp beyne ulaşmak; manevi olarak batılın can damarını koparmak. |
| دمدم | Komşu | Yerle bir etme, kuşatıcı azap | Üzerine çullanıp kökten kazıma nüansı öndedir; tek bir organa veya merkeze odaklanmaz | Toptan bastırma ve helak etme. |
| دمر | Komşu | Kökten yıkma ve helak | Bir yapıyı veya topluluğu bütünüyle enkaza çevirme anlamı taşır | Genel imha ve çöküş. |
| سحق | Komşu | Ezerek un ufak etme | Nesneyi dış baskıyla öğüterek toz haline getirme nüansı içerir | Yüzeyden başlayan mekanik ezme. |
| قهر | Komşu | Boyun eğdirme ve üstün gelme | İradeyi kırma ve hâkimiyet kurma öndedir; fiziki parçalama zorunlu değildir | Otorite baskısı ve aciz bırakma. |
| سلم | Zıt | Esenlik ve bütünlük | Dışarıdan darbe almadan veya dağılmadan bütünlüğünü koruma hali | Yıkımdan ve parçalanmaktan uzak kalma. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دمغ | Beyne vurup parçalamak, kesin mağlup etmek | Can ve idrak merkezini hedef alarak varlığı anında hükümsüz kılma. | Kesin |
| Latince | cerebrum percutere, confutare | Beyne vurmak, çürütmek | Cerebrum percutere fiziksel beyin darbesini, confutare ise zihinsel argümanı temelinden çökertmeyi karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to brain, to crush the skull, to refute utterly | Beynini dağıtmak, kafatasını ezmek, kökten çürütmek | To brain ifadesi doğrudan beyne vurmayı, to refute utterly ise delilin kesin imhasını karşılar. | Güçlü |
| Almanca | den Schädel einschlagen, zerschmettern, widerlegen | Kafatasını parçalamak, darmadağın etmek, çürütmek | Zerschmettern fiziksel dağıtmayı, widerlegen düşünsel çürütmeyi karşılar; ikisi tek kelimede birleşmez. | Güçlü |
| Fransızca | écraser le crâne, assommer, confondre | Kafatasını ezmek, yere sermek, susturmak | Écraser le crâne fiziksel eylemi, confondre ise hasmı susturup iddiayı çökertmeyi verir. | Güçlü |
Kaynak Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَيَدْمَغُهُ | Hakkın kesin burhan ve güç olarak batılın tam merkezine inmesi, onun beynini parçalayarak varlığına anında son vermesi | Kozmik düzenin ciddiyeti, tevhid mücadelesi ve batılın kökten imhası bağlamında; Enbiyâ 21:18. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hüccet-i dâmiga (yıkıcı delil) | Şüpheyi kökünden yok eden, hasmın zihni dayanağını tamamen dağıtan kesin delilin mahiyeti. | Delilin karşıt tezi merkezinden vurup hükümsüz kılması. |
| Fıkıh | Dâmiga şeccesi (yaralama hukuku) | Kafatası kemiğini kırıp beyin zarına ve beyin dokusuna ulaşan en ağır yaralama türü ve diyeti. | Yaralanmanın hayati sınıra ve beyne ulaşma derecesi. |
| Tefsir | İstiare-i temsiliyye (Enbiyâ 21:18) | Hakkın fırlatılan bir mermi/taş gibi batılın kafasını ezmesi ve batılın yok oluşundaki anilik. | Vahyin batılı çevreleyen değil, merkezden yok eden gücü. |
| Hadis | Fitne ve batıl fırkaların bastırılması | Erken metinlerde batıl taşkınlıkların beynini ezen müdahale tasviri. | Sapkın kalkışmanın merkezine indirilen kesin darbe. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk mücadelesi | Nihai hakikat müdahalesi | Batıl inanç sisteminin ontolojik merkezini çökertmek | Vahiy, şirkin teferruatıyla uğraşmak yerine bizzat kurucu sahte merkezini hedef alarak onu hükümsüz kılar. | Güçlü |
| İlmi | Epistemoloji ve metodoloji | Çürütücü aksiyom (kesin burhan) | Yanlış varsayımı temelinden yıkarak bilgi alanını arındırmak | Bilimsel paradigmalarda eski teorinin çekirdek iddiasını yıkan nihai deney ve delil işlevi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet çatışması | Meşru hakkın galebesi | Tiranlığın dayandığı sahte anlatı merkezini felç etmek | Siyasi tahakkümün meşruiyet iddiası, hakikatin açıklığı karşısında merkezinden çözülür. | Muhtemel |
| İktisadi | Değer ve spekülasyon dengesi | Reel değer müdahalesi | Sanal ve haksız birikim mekanizmalarının içini boşaltmak | İktisadi alanda spekülatif köpük ve haksız kazanç düzeni, adil üretim ve şeffaf piyasa ilkeleriyle dağıtılır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çekirdek çöküşü (kernel crash) veya ölümcül tekillik | Bir sistemin çevre birimlerine değil, doğrudan ana işlemcisine veya çekirdeğine indirilen ve tüm sistemi anında durduran geri döndürülemez çöküş. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Temel aksiyomun çürütülmesi (reductio ad absurdum) | Bir ideolojinin ya da felsefi sistemin en dipteki kurucu önermesinin geçersiz kılınmasıyla tüm üst yapının anında çökmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün Türkçe damga (mühür, alamet koyma) sözcüğüyle karıştırılarak hak batıla damgasını vurur şeklinde pasif veya yüzeysel bir iz bırakma eylemine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca bir iz veya işaret bırakmak değil; kafatasını kırıp beyne inmek, yani batılın hayatiyetini, düşünce ve varoluş merkezini bir anda parçalayıp onu canı çıkmış kılmaktır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hakkın batıl karşısındaki mücadelesi uzlaşmacı veya sadece etiketleyici bir süreç gibi algılanır; oysa ayetteki dinamik, hakkın fırlatılan ezici bir gülle gibi batılın tam beynine inip onu varoluşsal olarak bitirmesidir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hak ile batıl arasındaki savaşı nasıl radikal ve mekanik bir somutlukla tasvir ettiğini gösterir; vahiy pasif bir nasihat değil, batılın merkezine yönelen ezici bir hakikat darbesidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik yaratılışın gayesini, vahyin ciddiyetini ve tevhidin şirk karşısındaki mutlak üstünlüğünü bildiren ayet grubunda (Enbiyâ suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hak ile batılın eşit güçler olarak sonsuza kadar yan yana yaşayabileceği veya hakkın batılı sadece sınırlandırdığı yanılgısını düzeltir; hak geldiğinde batılın merkezinin parçalanmasının kaçınılmaz olduğunu öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSert bir darbeyle kafatasını kırıp beyne ulaşmak ve beyni parçalayarak hedefi derhal etkisiz hale getirmek.
- Soyut anlamHakkın, batılın kurucu argümanını ve varoluşsal merkezini hedef alarak onu bütünüyle hükümsüz kılması ve yok etmesi.
- Sistematik karşılıkBir sistemin çevre unsurlarına değil, doğrudan yönetim veya karar mekanizmasına indirilen öldürücü çekirdek müdahalesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hakikati, fırlatma ve isabet dinamizmini, batılın kurucu merkezini ve beynini, ise batıl sistemin bütününü temsil eder. Hakikatin doğrudan merkeze yönelen darbesi (), batıl sistemin anında boş kümeye (), yani yokluğa dönüşmesini mantıksal bir zorunluluk kılar.