دهم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ه-م1 sîga, 0 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دهممُدْهَامَّتَانِ

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 0

▶ Ağı aç (3B)

دهم

د - ه - م

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Dehem(dal, he): Dışardan içi görünmeyen sık ağaçlı orman veya bahçe demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Dehem(dal, he): Dışardan içi görünmeyen sık ağaçlı orman veya bahçe demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.631 harf
باب الهاء والدال والميم معهما ه د م،ه م د، د ه م، م ه د، د م ه، م د ه، هدم: الهَدْمُ: قلع المَدَر، أي البُيُوت. والهِدْمُ: الخَلَقُ البالي. والجمعُ: أهدامٌ والهَدِمةُ: النّاقةُ الضَّبِعةُ الشَّديدةُ الضَّبَعَةِ إلى الفَحْل. تقول: هَدِمَتْ تَهْدَم هَدَماً. وقد هَدِمتْ هَدْمةً شديدةٌ. ونابٌ مُتَهَدِّمةٌ، وعجوز مُتَهَدِّمة، أي: فانيةٌ هَرٍمَةُ. همد: الهُمُودُ: المَوْتُ. كما هَمَدتْ. ثَمُود. ورمادٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR761 harf
دَهِمهُمْ الأمر يَدْهَمُهُمْ. وقد دَهِمَتْهُمُ الخيل، قال أبو عبيدة: ودَهَمَتْهُمْ بالفتح لغةٌ. والدَهْمُ: العدد الكثير، والجمع الدُهومُ. وقال: جئنا بدَهْمٍ يَدْهَمُ الدُهوما مَجْرٍ كأَنَّ فوقَه النُجوما والدُهْمَةُ: السوادُ. يقال: فرسٌ أَدْهَمُ، وبعيرٌ أَدْهَمُ،وناقةٌ دَهْماءُ. وادْهَمَّ الفرسُ ادْهِماماً، أي صار أَدْهَمَ وادْهامَّ الشيء ادْهِماماً، أي اسوادَّ. قال تعالى: "مُدْهامَّتانِ"،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR10.251 harf
ه د م هدم ، همد ، دهم ، دمه ، مهد ، مده : مستعملة . هدم : قال الليث : الهَدْم : قَلْع المَدَر ، يعني البُيُوت ، وهو فِعْل مُجاوِز ، والفعل المطاوِع الانهدام ، وهو لازمٌ ، والهِدْم : الخَلَق البالي . وجمعُه أهدام . وقال أبو عبيد : الهِدْم : الشيخُ الذي قد انحطَم مثل الهِمّ . قال : وسمعتُ الأصمعي يقول للناقة إذا اشتدَّت ضَبَعَتُها وهو شَهْوَتُها للفَحْل : هَدِمَتْ تهْدَمُ هَدَماً فهي هَدِمة . وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.569 harf
(باب الدال والهاء وما يثلثهما) (دهي) الدال والهاء والحرف المعتلّ يدلُّ على إصابة الشّيء بالشيء بما لا يَسُرُّ. يقال ما دَهَاه: أيْ ما أصابه. لا يقال ذلك إلاّ فيما يسوء. ودواهِي الدَّهر: ما أصابَ الإِنسانَ من عظائم نُوَبِه. والدَّهْي: النُّكْر وجَودةُ الرّأي؛ وهو من الباب؛ لأنَّه يُصِيب برأيه ما يريدُه. (دهر) الدال والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبة والقَهْر. وسُمِّي الدّهرُ دَهْراً
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR327 harf
- الدهمة: سواد الليل، ويعبر بها عن سواد الفرس، وقد يعبر بها عن الخضرة الكاملة اللون، كما يعبر عن الدهمة بالخضرة إذا لم تكن كاملة اللون، وذلك لتقاربهما باللون. قال الله تعالى: ﴿مدهامتان﴾ [الرحمن/64]، ويناؤهما من الفعل مفعال، يقال: ادهام ادهيماما، قال الشاعر في وصف الليل: *في ظل أخضر يدعو هامه البوم* (الشطر تقدم في باب (خضر) ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR225 harf
د ه م ومن المجاز‏:‏ ادهامّت الروضة‏.‏ وأصابتهم الدهيماء وهي الداهية لظلمتها‏.‏ ونصبوا الدهمـاء وهي القدر‏.‏ وأصفقت على ذلك الدهماء‏.‏ كما قيل‏:‏ السواد الأعظم‏.‏ قال‏:‏ فقدناك فقدان الربيع وليتنا فديناك من دهمائنا بألوف
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.337 harf
الدُّهْمَةُ: السواد. والأَدْهَمُ: الأَسْود، يكون في الخيل والإبل وغيرهما، فَرس أَدْهَمُ وبعير أَدْهَمُ، قال أَبو ذؤيب: أمِنْكِ البَرْقُ أرْقُبُهُ فهَاجَا، فبتُّ إخالُهُ دُهْماً خِلاجَا؟ والعرب تقول: ملوك الخيل دُهْمُها، وقد ادْهامَّ، وبه دُهْمَةٌ شديدة. الجوهري: ادْهَمَّ الفرسُ إدْهِماماً أي صار أَدْهَمَ، وادْهامَّ الشيء ادْهيماماً أي اسوادّ، وادْهامَّ الزَّرْعُ: عَلاه السواد رِيّاً. وحديقةٌ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR410 harf
* د ه م * * دَهِمَهُم * الأمر غشيهم وبابه فهم وكذا دهمتهم الخيل و * دَهَمَهم * بفتح الهاء لغة و * الدُّهْمةُ * السواد يقال فرس * أدْهَمُ * وبعير أدهم وناقة * دَهْماءُ * و * ادْهَامَّ * الشيء * ادْهِيمَاماً * أي اسود وقال الله تعالى ﴿مدهامتان﴾ أي سوداوان من شدة الخضرة من الري والعرب تقول لكل أخضر أسود وسميت قرى العراق سوادا لكثرة خضرتها والشاة * الدَّهْماءُ * الحمراء الخالصة الحمرة ويقال للقيد *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.370 harf
| | ( الدُّهْمَةُ ، بالضَّمّ : السَّواد ، | والأَدْهَم : الأَسْوَدُ ) يَكونُ في الخَيْل | والإِبِل وغَيْرِهِما ، فَرسٌ أَدْهَمُ وَبَعِيرٌ | أَدْهَمُ ، والعرب تَقُولُ : مُلوكُ | الخَيْل : دُهْمُها . | | ( و ) الأَدْهَمُ : ( الجَدِيدُ من الآثارِ ) ، | والأَغْبَرُ القَدِيمُ الدَّارِس منها ، هذا | قَولُ الأَصْمَعِيّ . ( و ) قال غَيْرُه : | الأَدهَمُ أيضاً : ( القَدِيم الدَّارِسُ ) ، | وعلى هذا فَهُو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.546 harf
دَهِمَهُمْ 1 دَهِمَهُمْ أدهم دهم دهمهم (S, Msb) and دَهَمَهُمْ, (Msb,) aor. دَهَمَ , (S, Msb,) inf. n. دَهْمٌ, (TA,) It (an event, S, Msb) came upon them, or happened to them, suddenly, unexpectedly, without their being aware of it, or without any previous cause; surprised them; took them by surprise, or unawares: (Msb:) or دَهَمَكَ and دَهَمَكَ, aor. دَهَمَ , it (anything) came upon thee so as
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR721 harf
دَهَِمَ دَهَِمَ A ( n. ac. دَهْم 1 ), a. Came upon unexpectedly. دَهَّمَ دَهَّمَ II , a. Blackened. أَدْهَمَ أَدْهَمَ IV , a. Vexed, grieved. اِدْهَمَّ اِدْهَمَّ IX , a. Was black or dark green. دَهْم دَهْم 1 , ( pl. دُهُوْم 27 ), a. Multitude, host- دُهْم دُهْم 3 , a. Last three nights of a lunar month. دُهْمَة دُهْمَة 3t , a. Blackness. أَدْهَمُ أَدْهَمُ 14 , ( pl. دُهْم 3 ), a.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR20.125 harf
دهم دَهِمَ - يَدْهَمُ (دَهَمَ - يَدْهَمُ) - أَدْهَمَ - يُدْهِمُ - مُدْهَم - مُدْهَامّ - مُدْهَامّة - مُدْهامَّتان دَهِمَ - يَدْهَمُ (دَهَمَ - يَدْهَمُ) + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً: يتغلغل فيه: يدخل فيه بخفاء وينتشر بكثرة وتشعب فيغشاه ويفشي فيه: يتحرك نحو كائن آخر بحركة مفاجئة من جهة ومتخفياً مستعيناً بالعتمة أو بساتر أسود من جهة
Maddenin bağlantısı

دهم دَهِمَ - يَدْهَمُ (دَهَمَ - يَدْهَمُ) - أَدْهَمَ - يُدْهِمُ - مُدْهَم - مُدْهَامّ - مُدْهَامّة - مُدْهامَّتان دَهِمَ - يَدْهَمُ (دَهَمَ - يَدْهَمُ) + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً: يتغلغل فيه: يدخل فيه بخفاء وينتشر بكثرة وتشعب فيغشاه ويفشي فيه: يتحرك نحو كائن آخر بحركة مفاجئة من جهة ومتخفياً مستعيناً بالعتمة أو بساتر أسود من جهة أخرى، فيدخل عليه وينتشر فيه من غيرأن يتركه يشعر بقدومه وحركته أَدْهَمَ - يُدْهِمُ + كائن + شيئاً + في كائن أو شيء آخر: على وزن " افعل" من " دَهِمَ - يَدْهَمُ ": جعله " يَدْهَمُ ": جعل الشيء يتداخل في كائن آخر بشكل خفي ومستتر وغير ظاهر، فلا تتبين حدود الفصل بينهما مُدْهَم: اسم مفعول صفة مشبهة من " أدْهَمَ - يُدْهِمُ ": الشيء الذي أدخل في آخر من غير أن يظهر الحد الفاصل بينهما مُدْهَامّ: حال من " مُدْهَم ": بشكل متداخل ومتصل من غير حدود فصل واضحة مؤنث مُدْهَامّة: مؤنث " مُدْهامّ " مُدْهَامَّتان: مثنى " مُدْهَامّة " جنتان مدهامتان: جنتان متداخلتان من حيث اتصال الخضرة وكثافتها ملاحظة : في التعبير العامي الشائع يستخدم لفظ " دهم " بمعنى جاءه على حين غفلة بدون توقع وبدون أن يتركه يشعر بقدومه، كما لو أنه غافله بالقدوم ليلاً أو بطريقة لا يراه فيها أثناء قدومه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول والولوج من مكان خارج شيء إلى مكان داخل شيء"، وهي: دَخَلَ - يَدْخُلُ، وَلَجَ - يَلِجُ، غَاصَ - يَغُوْصُ، وَقَبَ - يَقِبُ، دَهِمَ - يَدْهَمُ (دَهَمَ - يَدْهَمُ)، عَسْعَسَ - يُعَسْعِسُ (عَسَّ - يَعُسُّ)

مدهامتان ﴿مدهامتان(64)﴾ الرحمن مختار الصحاح ● [دهم] د ه م: دَهِمَهُم الأمر غشيهم وبابه فهم وكذا دهمتهم الخيل و دَهَمَهم بفتح الهاء لغة و الدُّهْمةُ السواد يقال فرس أدْهَمُ وبعير أدهم وناقة دَهْماءُ و ادْهَامَّ الشيء ادْهِيمَاماً أي اسود وقال الله تعالى ﴿مدهامتان﴾ أي سوداوان من شدة الخضرة من الري والعرب تقول لكل أخضر أسود وسميت قرى العراق سوادا لكثرة خضرتها والشاة الدَّهْماءُ الحمراء الخالصة الحمرة ويقال للقيد الأَدْهَمُ معجم الفرائد القرآنية د هـ م "مُدهَامَّتان" في قوله تعالى "مُدْهَامَّتَانِ " (64) الرحمن . مدهامتان: أي خضراوان شديدتا الري، أي غلب عليهما لون السواد . والدهمة أصلها سواد الليل . الراغب دهم - الدهمة: سواد الليل، ويعبر بها عن سواد الفرس، وقد يعبر بها عن الخضرة الكاملة اللون، كما يعبر عن الدهمة بالخضرة إذا لم تكن كاملة اللون، وذلك لتقاربهما باللون. قال الله تعالى: }مدهامتان{ [الرحمن/64]، ويناؤهما من الفعل مفعال، يقال: ادهام ادهيماما، قال الشاعر في وصف الليل: - 161 - في ظل أخضر يدعو هامه البوم (الشطر تقدم في باب (خضر) ). ملخص اللسان 1. ودَهِمُوهُمْ ودَهَمُوهُمْ يَدْهَمُونَهُمْ دَهْماً: غَشُوهُمْ؛وقد دَهَمُونا أي جاؤونا بمرة جماعة.ودَهَمَهُمْ أمرٌ إذا غشيهم فاشِياً؛ 2. من قبل أن يَدْهَمَك الناسُ أي يكثروا عليك؛ الدَّهْمُ الجماعة الكثيرة. 3. وجيش دَهْمٌ أي كثير. وجاءهم دَهْمٌ من الناس أي كثير. والدَّهْمُ: العدد الكثير ، 4. والدَّهْماء: الجماعة من الناس. 5. وما أدري أيُّ الدَّهْمِ هو وأَيُّ دَهْمِ الله هو أَي أيّ خَلْقِ الله.والدَّهْماءُ: العدد الكثير. ودَهْماءُ الناس: جماعتهم وكثرتهم. 6. ورَوْضة مُدْهامَّة أي شديدة الخضرة المتناهية فيها كأَنها سوداء لشدة خضرتها ، مُدْهامَّتان أي سوداوان من شدة الخضرة من الريِّ ، وادْهامَّ الزَّرْعُ: عَلاه السواد رِيّاً 7. الدُّهْمَةُ: السواد. والأَدْهَمُ: الأَسْود، يكون في الخيل والإبل وغيرهما ، وقد ادْهامَّ، وبه دُهْمَةٌ شديدة.ادْهَمَّ الفرسُ إدْهِماماً أي صار أَدْهَمَ، وادْهامَّ الشيء ادْهيماماً أي اسوادّ،والدُّهَيْماءُ، تصغير الدَّهْماء: الداهية، سميت بذلك لإظْلامِها، والدَّهْماءُ: ليلة تسع وعشرين. والدُّهْمُ ثلاث ليال من الشهر لأنها دُهْمٌ. 8. والدَّهْماء: سَحْنَةُ الرجل. وفَعَلَ به ما أَدْهَمَهُ أي ساءَه وأَرْغَمَهُ؛ 9. أثرٌ أَدْهَمُ قديم دارِس. قال: الوَطْأَة الدَّهْماءُ القديمة، والحمراء الجديدة، فهو على هذا من الأضداد؛ لسان العرب ● - دهم: الدُّهْمَةُ: السواد. والأَدْهَمُ: الأَسْود، يكون في الخيل والإبل وغيرهما، فَرس أَدْهَمُ وبعير أَدْهَمُ، قال أَبو ذؤيب: أمِنْكِ البَرْقُ أرْقُبُهُ فهَاجَا، فبتُّ إخالُهُ دُهْماً خِلاجَا؟ والعرب تقول: ملوك الخيل دُهْمُها، وقد ادْهامَّ، وبه دُهْمَةٌ شديدة. الجوهري: ادْهَمَّ الفرسُ إدْهِماماً أي صار أَدْهَمَ، وادْهامَّ الشيء ادْهيماماً أي اسوادّ، وادْهامَّ الزَّرْعُ: عَلاه السواد رِيّاً. وحديقةٌ دَهْماءُ مُدْهامَّةٌ: خضراء تَضْرِب إلى السواد من نَعْمَتِها ورِيِّها. وفي التنزيل العزيز: مُدْهامَّتان أي سوداوان من شدة الخضرة من الريِّ؛ يقول: خَضْراوانِ إلى السواد من الرِّيّ، وقال الزجاج: يعني أنهما خَضْراوان تَضْرِب خُضْرتُهما إلى السواد، وكل نبت أَخضر فتَمامُ خِصْبِهِ ورِيِّهِ أن يَضْرِبَ إلى السواد. والدُّهْمةُ عند العرب: السواد، وإنما قيل للجَنَّة مُدْهامَّة لشدة خضرتها. يقال: اسودَّت الخضرة أي اشتدَّت. وفي حديث قُسٍّ: ورَوْضة مُدْهامَّة أي شديدة الخضرة المتناهية فيها كأَنها سوداء لشدة خضرتها، والعرب تقول لكل أَخضر أسْودُ، وسميت قُرَى العراق سواداً لكثرة خضرتها؛ وأَنشد ابن الأَعرابي في صفة نخل: دُهْماً كأَنَّ الليل في زُهَائِها، لا تَرْهَبُ الذِّئْبَ على أَطْلائها يعني أنها خُضْرٌ إلى السواد من الرِّيّ، وأن اجتماعها يُرِي شُخوصَها سوداً وزُهاؤها شخوصها، وأَطلاؤها أولادها، يعني فُسْلانَها، لأنها نخل لا إبِلٌ. والأدْهَمُ: القيد لسواده، وهي الأَداهِمُ، كسَّروه تكسير الأَسماء وإن كان في الأَصل صفة لأَنه غلب غَلَبةَ الاسم؛ قال جرير: هو القَيْنُ وابن القَيْنِ، لا قَيْنَ مثلُهُ لبَطْحِ المَساحي، أو لِجَدْلِ الأَداهِمِ أبو عمرو: إذا كان القَيدُ من خَشب فهو الأَدْهَمُ والفَلَقُ. الجوهري: يقال للقيد الأَدْهَمُ؛ وقال: أوعَدَني، بالسِّجنِ والأَداهِمِ، رِجْلي، ورِجْلي شََثْنَةُ المَناسِمِ والدُّهْمَةُ من ألوان الإبل: أن تشتد الوُرْقَةُ حتى يذهب البياضُ. بَعِيرٌ أَدْهَمُ وناقة دَهْماءُ إذا اشتدت وُرْقَتُهُ حتى ذهب البياض الذي فيه، فإن زاد على ذلك حتى اشتد السوادُ فهو جَوْنٌ، وقيل: الأَدْهمُ من الإبل نحو الأصفر إلا أنه أقلُّ سواداً، وقالوا: لا آتيك ما حَنَّت الدَّهْماء؛ عن اللحياني، وقال: هي النَّاقة، لم يزد على ذلك؛ وقال ابن سيده: وعندي أنه من الدُّهْمَةِ التي هي هذا اللون، قال الأصمعي: إذا اشتدت وُرْقَةُ البعير لا يخالطها شيء من البياض فهو أدْهَمُ. وناقة دَهْماءُ وفرس أَدْهَمُ بَهِيمٌ إذا كان أَسود لا شِيَةَ فيه. والوطأَةُ الدَّهْماءُ: الجديدة، والغَبْراءُ: الدارِسَةُ؛ قال ذو الرُّمَّة: سِوَى وَطْأَةٍ دَهْماءَ، من غير جَعْدَ

Sîgalar(1)

Mücavir kökler0 mücavir (0 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

    Geçtiği ayetler(1)

    Sîga sayfası: مُدْهَامَّتَانِ
    1. مُدْهَامَّتَانِ

      İki yemyeşilKoyu yeşildirler.

    Kök analizi

    Kök tanımı ve çekirdek özet

    AlanDeğer
    Kökدهم
    YapıÜçlü
    Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
    Bağlamsal Yakın Köklerخضر, غشي, سود
    Zıt Kökبيض
    Çekirdek Özet 1Suya ve nîmete tam doymaktan ötürü yeşilliğin koyulaşıp siyaha çalması; aniden bürüyüp örten yoğun karartı
    Çekirdek Özet 2Cennet bahçelerinin tükenmez canlılığını, sınırsız beslenmişliğini ve kemâl noktasındaki göz alıcı tazeliğini niteleme
    Çekirdek Özet 3Varlığın veya nîmetin kemâl derecesine ulaştığında dışa vurduğu kesif, doymuş ve örtücü yoğunluk hali
    Kritik Hata RiskiKökün siyahlık vurgusunu cansızlık, kasvet veya karanlık sanarak ayetteki nîmet kemâlini ve tazeliğin zirvesini görememek

    Biliteral analiz

    Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
    دهBir anda bürüyen, akıp dolan, şaşırtıcı ve karşı konulmaz bir yoğunlukla kaplayan hareket; bu çekirdek دهر kökünde zamanın insanı kuşatan ezici akışında, دهق kökünde bardağın taşarcasına dolmasında, دهن kökünde nesnenin içine işleyen yumuşak ve akışkan sıvıda, دهي kökünde ise aklı bürüyen ansızın gelişen musibette görülürمAkışkanlığı, toplanmayı ve kuşatıcı derinliği simgeleyen م harfi, kaplama ve dolma hareketine kesif bir hacim, renk koyuluğu ve bütünüyle içine alan bir derinlik katarak kökü suya ve renge doymuş siyahımsı yoğunluğa dönüştürmüştür

    Piktografik analiz

    BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
    دkapı; giriş, geçiş, hareketBir mahalle veya alana aniden açılma, eşikten içeri girerek sahaya bütünüyle nüfuz etme hareketini başlatır
    هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesVarlığın birdenbire ortaya çıkışını, heybetle belirmesini ve bakışları üzerine çeken canlılığını imler
    مsu; akış, çokluk, derinlikÇokluğu, derin su doygunluğunu, sıvı akışkanlığını ve kuşatıcı kütlesel birikimi temsil eder
    دهمGiriş yapan, birden beliren ve derin bir dolulukla her yeri kaplayan hareketEşikten taşarak ansızın sahayı dolduran ve suya kanmışlığın getirdiği kesif yoğunlukla her yönü bürüyen doygunluk ve örtücülük

    Tarihsel ve erken kullanım

    AlanVeri
    İlk fiziksel anlamÇöl hayatında ve atçılıkta katıksız yağız/kara renk; bol sulanma ve aşırı tazelik sebebiyle bir bitkinin ya da otlağın koyu yeşilden siyaha çalması; gecenin zifiri karanlığı ve ateşten kararmış yemek kazanı
    Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî şimşeğin parlaklığını ve bürüdüğü gece karanlığını tasvir ederken kökün siyahlık ve bürüme anlamını şu beytiyle kaydetmiştir: أَمِنْكِ البَرْقُ أَرْقُبُهُ فَهَاجَا / فَبِتُّ إِخَالُهُ دُهْماً خِلاَجَا
    Erken Arapça kullanımErken dönem lügatlerinde ordunun veya kalabalığın aniden baskın yapması دَهَمَتْهُمُ الخَيْلُ kalıbıyla, altı kararmış kazan ise دَهْمَاءُ ismiyle anılmıştır; ayrıca Kitâbü'l-ʿAyn içinde yer alan şu beyit kökün ansızın kaplayan kesif kalabalık mânasını pekiştirir: جَاءُوا بِدَهْمٍ يَدْهَمُ الدُّهُومَا / فَجْرٍ كَأَنَّ فَوْقَهُ النُّجُومَا

    Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânü’l-Hüzeliyyîn.

    Sami etimolojik katman

    Sami dil ailesinde دهم kökü, öncelikle karanlık basması, aniden kuşatma, kütlesel kalabalık ve koyu renk semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerindeki doğrudan sesçil yansımaları sınırlı olmakla birlikte, güney kolunda (Arapça ve Güney Arabistan epigrafik izlerinde) özellikle koyuluk, karaltı ve bir şeyin aniden veya kütle halinde hücum etmesi ekseninde sabitleşmiştir. Kökün içindeki ده ikili tabanı, Sami dillerinde "şaşırtıcı, ansızın vuran, bürüyen kuvvet" kökleriyle (Aramice ve Süryanicedeki ezici kuvvet ve zaman çağrışımlarıyla) fonetik ve semantik bir akrabalık gösterir. Arapçada bu kök iki belirgin hatta dallanmıştır: Biri fiziksel optik düzlemde koyu yeşilin doymuşluktan ötürü siyaha dönmesi (klorofil ve su doygunluğu), diğeri ise dinamik düzlemde bir insan topluluğunun ya da atlı birliğin baskın yaparak sahayı karaltı halinde kaplamasıdır. Bu durum kökün Sami havzasında derin bir "yoğun karaltı ve kuşatıcı doluluk" matrisine dayandığını kanıtlar.

    Güven Güçlü

    Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

    Etimolojik analiz

    KatmanVeriAçıklamaGüven
    İç Arapça etimolojik yönدهم ile دهن ve دهر akrabalığıİç bünyede yağ/su doygunluğu (دهن) ve her şeyi bürüyen zaman/kuşatıcı güç (دهر) kavramlarıyla birleşerek kesif, yağlı ve doymuş bir siyah-yeşilliğe işaret ederKesin
    Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami ve Arapça ortak matrisiKuzeybatı dillerinde kök izi zayıf kalırken Güney Sami zemininde koyu karaltı, yağız at ve sürülerin araziyi bürüyen kalabalığı mânasında ortaklaşırGüçlü
    Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilimin doğrudan ve güvenilir bir morfolojik soydaşı tespit edilememiştirVeri bulunamadı

    Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

    Kardeş kökler

    KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
    دهمAnlamlıKararma, bürüme, suya doymaBol nîmet ve su sebebiyle koyu yeşilden siyaha çalma, aniden kaplamaHedef kök; Kur'an'da geçer
    دمهAnlamlıEzme, çiğneme, silip süpürmeBir şeyi ayaklar altında çiğneyip düzlemek veya toprağı ezmekTers permütasyon; Kur'an'da geçmez
    هدمAnlamlıYıkma, çökertme, yerle bir etmeAyakta duran bir yapıyı temelinden sarsıp aşağı indirme, yok etmeOrtak harfler, zıt hareket yönü; Kur'an'da geçer
    همدAnlamlıSönme, kuruma, hareketsiz kalmaAteşin kül olup sönmesi, toprağın kuruyup bitkisiz ve hareketsiz kalmasıدهم kökündeki canlı su doygunluğunun tam zıddı; Kur'an'da geçer
    مدهAnlamlıÖvme, methetme, uzatmaBir kimseyi yüzüne karşı methetme, mânayı yayma ve uzatmaمدح köküyle harf değişimi ilişkisi; Kur'an'da geçmez
    مهدAnlamlıDöşeme, hazırlama, elverişli kılmaYeri yaşanabilir ve oturulabilir şekilde düzleyip hazır hale getirmeKarşı konulmaz kuşatma yerine düzenleyici serilme; Kur'an'da geçer

    Komşu kökler ve zıt kök

    Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
    دهمMerkezKoyu yeşillik ve bürüyen doygunlukSuya ve besine tam doygunluktan ötürü yeşilliğin siyaha yaklaşmasıdırAşırı nîmetten kaynaklanan kesif bir dirilik ve örtücülük bildirir
    خضرKomşuYeşillik ve tazelikRengin doğrudan yeşil tonunu bildirir; دهم gibi siyahımsı doygunluk aşamasını içermesi şart değildirBitkinin genel canlılık rengidir, kemâl derecesindeki koyulaşmayı şart koşmaz
    غشيKomşuKaplama ve bürümeBir şeyin üzerini örtüp görünmez kılma hareketidir; renkle doğrudan bağlı değildirMekânsal veya zihinsel bürümeyi anlatır, bitkisel doymuşluk taşımaz
    سودKomşuSiyahlık ve hâkimiyetRengin bizatihi kendisini ve mutlak kararmayı bildirirSalt siyahlıktır; دهم kökündeki su bolluğundan kaynaklanan parıltılı koyuluk nüansından uzaktır
    بيضZıtBeyazlık, açıklık ve aydınlıkRenkte açıklığı, parlak beyazlığı, örtünün açılıp aydınlanmasını ifade ederKoyu karartının, gölgeli doygunluğun ve siyahımsı kesafetin karşıtıdır

    Başka dillerde anlam karşılıkları

    DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
    ArapçaدهمSuya doymuş koyu yeşillikAşırı su, nîmet ve tazelik sebebiyle rengin siyaha çalması ve göz alıcı bir kesafet kazanmasıKesin
    Latinceviridissimus, pullusSimsiyah kesilmiş koyu yeşil"Viridissimus" en koyu yeşili, "pullus" ise koyu-kara tonu verir; fakat su doygunluğunun getirdiği dirilik hissini tam kapsamazGüçlü
    İngilizceluxuriant dark-green, blackened with verdureAşırı yeşillikten kararmışAşırı klorofil ve sulanma neticesinde siyaha çalan zengin bitki örtüsünü ifade ederGüçlü
    Almancatiefdunkelgrün, üppig grünendÇok koyu yeşil, gümrahBitki örtüsünün taşkın büyüme ve suyla kararmış yoğunluğunu açıklarGüçlü
    Fransızcad'un vert très sombre, luxuriantÇok koyu yeşil, taşkın canlılıkSuyun bolluğundan siyaha çalan yaprak ve bahçe dokusunu anlatırGüçlü

    Kaynak Lane’s Arabic-English Lexicon, Georges Ausführliches Lateinisch-Deutsches Handwörterbuch.

    Vücûh ve nezâir

    Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
    مُدْهَامَّتَانِSuya, nîmete ve tazeliğe doymuşluktan ötürü koyu yeşilden siyaha çalan iki cennet bahçesiÂhirette alt derecedeki iki cennetin üstündeki iki yüce cennet bahçesini vasfeden eskatolojik mükâfat bağlamı (Rahmân 55:64)

    Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

    DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
    KelamAhiret ahvali ve cennet nîmetlerinin ebediyetiCennet nîmetlerinin eksilmeyen, solmayan ve sürekli kemâl üzere olan ontolojik doygunluğuCennetteki canlılığın çürüme taşımayan mutlak kemâli ve yetkinliği
    FıkıhVeri bulunamadıFıkhî hüküm ve ahkâm sahasında kök ıstılahî bir terim olarak yer almazVeri bulunamadı
    TefsirCennet tasvirleri ve lafızların belâgat tahlili{مُدْهَامَّتَانِ} lafzındaki if'illâl (veya if'îlâl) vezninin renkteki ve vasıftaki aşırılığı (mübalağayı) göstermesi; yeşilin en kâmil halinin siyaha çalmasıBitkinin sulanma ve canlılıkta son noktaya erişmesiyle rengin kararması
    HadisFiten ve melâhim rivayetleri ile at tasvirleriKaranlık fitnelerin bürümesini anlatan اَلدُّهَيْمَاءُ nitelemesi ve atların en hayırlısını anlatan yağız at (الأَدْهَم) vasfıKarartıcı, bürüyücü felaket veya asil ve saf bir koyuluk

    Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

    SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
    DiniEskatolojik nîmet ve mükâfatKemâl derecesinde doymuşlukİlahi lütfun sınırsızlığını ve nîmetin tazelikte zirveye ulaştığını hissettirmeCennet bahçelerinin solgunluktan uzak, daimi ve gümrah bir canlılıkta olduğunu gösterirKesin
    İlmiBotanik ve klorofil yoğunluğuAşırı fotosentez ve su doyumuBitki hücresindeki sıvı basıncının ve pigment sıklığının maksimum seviyeye çıkmasıBitkiler suya ve minerale tam doyduğunda yaprak rengi açık yeşilden siyaha yaklaşan koyu yeşile dönerGüçlü
    SiyasiToplumun ezici çoğunluğuSevad-ı âzam (büyük kitle)Toplumsal gövdenin meşruiyet ve güç zeminini oluşturmaKlasik lügatte الدهماء lafzı avam ve halk kalabalığı demektir; siyasal istikrarı sağlayan kitle gücünü simgelerGüçlü
    İktisadiÜretim ve kaynak bolluğuDoygunluk ve atıl kapasitesizlikKaynakların eksiksiz beslenmesiyle hasılanın en yüksek verim düzeyine çıkmasıToprağın ve üretim faktörlerinin hiçbir kuraklık çekmeden tam kapasite ürün vermesi halidirMuhtemel

    Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

    Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
    Sayısal bilimlerDoygunluk sınırı (saturation point) ve optik yoğunlukBir çözeltinin artık çözünen madde alamayacak denli dolması veya bir ortamın ışığı soğuracak ölçüde kütlesel partikül yoğunluğuna ulaşarak kararmasıGüçlü
    Beşeri bilimlerKültürel ve toplumsal yoğunlaşma (kemâl noktası)Bir medeniyetin veya kurumun kaynak, nüfus ve tecrübe bakımından zirveye çıkarak tüm alanı kaplaması ve dış etkenlere karşı kendi iç yoğunluğunu korumasıMuhtemel

    Yanlış daraltma ve kritik hata riski

    AlanAçıklama
    Modern daraltma riskiKelimeyi sadece alelade bir "yeşillik" veya kökteki siyahlık vurgusuna takılarak "karanlık ve kasvetli iki yer" olarak tercüme etmek
    Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'ın bu kökü seçmesi, bahçelerin sıradan bir yeşillik değil, suyun ve nîmetin bolluğundan yaprakları siyahımsı bir koyuluğa bürünmüş nihai bir tazelik ve canlılık şaheseri olduğunu bildirmesidir
    Yanlış anlamanın doğuracağı hataRahmân suresindeki nîmet hiyerarşisinin kavranamaması; cennet tasvirinin sıradan bir tabiat manzarasına indirgenerek ilahi lütfun mükemmellik derecesinin gözden kaçırılması

    Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

    SoruCevap
    Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın tek bir kelimeyle (tek ayet olarak) müstakil bir tabiat ve nîmet zirvesini nasıl resmettiğini gösterir; Arap dilinde rengin kemâle erdiğinde zıddına yaklaşması inceliğini anlamayı sağlar
    Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Rahmân suresindeki cennetlerin derecelendirilmesini ve müttakilere vadedilen bahçelerin fiziksel-estetik üstünlüğünü bildiren ayet grubunda belirleyicidir (Rahmân 55:62-66)
    Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeşilliğin yalnızca açık ve parlak renkle övülebileceği zannını düzeltir; bitkide asıl verim, gümrahlık ve canlılık zirvesinin suya kanmışlıktan doğan koyu siyahımsı ton olduğunu öğretir

    Nihai sentez ve LaTeX modeli

    • Somut anlamBitkinin ve toprağın suya tam kanması neticesinde yeşil rengin aşırı yoğunlaşarak siyaha çalması; aniden sahayı kaplayan kütlesel karaltı.
    • Soyut anlamBir vasfın, nîmetin veya durumun kendi türündeki doygunluk ve kemâl noktasına erişerek zıddının sınırına yaklaşacak derecede kesifleşmesi.
    • Sistematik karşılıkSistemin iç dinamiklerinin (besin, su, enerji) en üst sınıra ulaşmasıyla ortaya çıkan kusursuz örtücülük ve tükenmez canlılık dengesi.
    • LaTeX modeliS(c,ρ)=lim⁡ρ→ρmax⁡C(ρ)=K
    • LaTeX açıklamasıModelde c canlılık veya renk değişkenini, ρ su ve besin yoğunluğunu temsil eder. Yoğunluk parametresi ρ, erişilebilecek en üst doygunluk seviyesi olan ρmax⁡ değerine yaklaştıkça, sistemin dış görünümü olan renk fonksiyonu C(ρ), klorofilin ve nîmetin kemâli olan koyu siyahımsı kararlılık durumuna (K) evrilir. Bu da cennet bahçelerinin aşırı dirilik ve su doygunluğu ile kazandığı nihai estetik kemâli simgeler.
    Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د