دهن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: د-ه-ن5 sîga, 13 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خرجتُدْهِنُشققنبتبِالدُّهْنِكَالدِّهَانِدهنسينأكلصبغفَيُدْهِنُونَحدثمُدْهِنُونَطورشجرسمو

KökSîga 5Ayet 4Sure 4Mücavir 13

▶ Ağı aç (3B)

دهن

د - ه - ن

KÖK
  • 5 geçiş
  • 4 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Duhn (he) : Yağ, kaygan madde demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.482 harf
باب الهاء والدال والنون معهما ه د ن،ه ن د، د ه ن، ن ه د، ن د ه مستعملات د ن ه مهمل هدن: المَهْدَنةُ من الهدنة، وهو السّكون. تقول، هَدَنْتُ أَهْدِنُ هُدوناً إذا سكنتَ فلم تَتَحَرَّك. ورجلٌ مهدونٌ وهو البليد الذي يُرْضيهِ الكلام، تقول: هدنوه بالقول دون الفعل، قال: ولم يُعَوَّدْ نَوْمَةَ المَهْدونِ ورجلٌ هِدان وهو الأحمق الجافي قال: قد يَجْمَعُ المالَ الهِدانُ الجافي من غيرِ ما عَقْلٍ ولا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.020 harf
الدُهْنُ معروف. والدِهانُ: الأديم الأحمر، ومنه قوله تعالى: "فكانَتْ وَرْدَةً كالدِهانِ"، أي صارت حمراءَ كالأديم، من قولهم: فرس وردٌ، والأنثى وردةٌ. قال الأعشى: وأَجْرَدَ من فحول الخيل طِرْفٍ كأنَّ على شواكلـه دِهـانـا والدِهانُ أيضاً: جمع دُهْنٍ. يقال دَهَنْتُهُ بالدِهانِ أَدْهُنُهُ. وتَدَهَّنَ هو وادْهَنَ أيضاً، على افتعل، إذا تطلّى بالدُهْنِ. ودَهَنْتُهُ بالعصا: ضربتُه بها. والدِهانُ أيضاً:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.765 harf
ه د ن هدن ، هند ، دهن ، نهد ، نده : مستعملة . هدن : شمِرٌ عن الهوازنيّ قال : الهُدْنة : انتقاض عَزم الرجلُ لخبرٍ يأتيه ، فيَهْدِنُه عما كان عليه ، فيقال : انْهَدَنَ فلان عن ذاك ، وهَدَنَه خبرٌ أتاه هَدْناً شديداً . وقال الليث : المهدَنَة من الهُدْنة ، وهو السكون ، يقال منه : هَدَنْتُ أَهْدِنُ هُدُوناً : إذا سكنْتَ فلم تتحرَّك . ورجلٌ مَهدون ، وهو البليد الذي يُرضيه الكلام ، يقال : قد هَدَنوه
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR4.569 harf
(باب الدال والهاء وما يثلثهما) (دهي) الدال والهاء والحرف المعتلّ يدلُّ على إصابة الشّيء بالشيء بما لا يَسُرُّ. يقال ما دَهَاه: أيْ ما أصابه. لا يقال ذلك إلاّ فيما يسوء. ودواهِي الدَّهر: ما أصابَ الإِنسانَ من عظائم نُوَبِه. والدَّهْي: النُّكْر وجَودةُ الرّأي؛ وهو من الباب؛ لأنَّه يُصِيب برأيه ما يريدُه. (دهر) الدال والهاء والراء أصلٌ واحد، وهو الغَلَبة والقَهْر. وسُمِّي الدّهرُ دَهْراً
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.174 harf
- قال تعالى: ﴿تنبت بالدهن﴾ [المؤمنون/20]، وجمع الدهن أدهان. وقوله تعالى: ﴿فكانت وردة كالدهان﴾ [الرحمن/37]، قيل: هو دردي الزيت، والمدهن: ما يجعل فيه الدهن، وهو أحد ما جاء على مفعل من الآلة (وقد جمع ابن مالك ما شذ من اسم الآلة في لاميته فقال: شذ المدق ومسعط ومكحلة *** ومدهن منصل والآتي من نخلا أي: المنخل)، وقيل للمكان الذي يستقر فيه ماء قليل: مدهن، تشبيها بذلك، ومن لفظ الدهن استعير الدهين للناقة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR501 harf
د ه ن دهن رأسه ودهنه وادهن وتدهن‏.‏ وكأنها مداهن الفضة جمع مدهن وهو الذي يجعـل فيـه الدهن‏.‏ وبتنا في ميثاء دهناوية‏.‏ والدهناء‏:‏ أرض ذات رمال‏.‏ ومن المجاز‏:‏ أدهن في الأمر وداهن‏:‏ صانع ولاين‏.‏ ودهن المطر الأرض‏:‏ بلها بلاً يسيراً‏.‏ وناقة دهيـن‏:‏ قليلـة اللبن‏.‏ وما وردنا إلا المداهن وهي نقر الماء‏.‏ وفي الحديث ‏"‏ نشف المدهن ويبس الجعثـن ‏"‏‏.‏ ودهـن الأرض‏:‏ دملها‏.‏ ودهنه
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.013 harf
الدُّهْن: معروف. دَهَن رأْسه وغيره يَدْهُنه دَهْناً: بلَّه، والاسم الدُّهْن، والجمع أَدْهان ودِهان. وفي حديث سَمُرة: فيخرجُون منه كأَنما دُهنوا بالدِّهان؛ ومنه حديث قتادة بنِ مَلْحان: كنت إذا رأَيته كأَنَّ على وجهه الدِّهانَ. والدُّهْنة: الطائفة من الدُّهْن؛ أَنشد ثعلب: فما رِيحُ رَيْحانٍ بمسك بعنبرٍ، برَنْدٍ بكافورٍ بدُهْنةِ بانِ، بأَطيبَ من رَيَّا حبيبي لو انني وجدتُ حبيبي خالياً بمكانِ. وقد
Maddenin bağlantısı

الدُّهْن: معروف. دَهَن رأْسه وغيره يَدْهُنه دَهْناً: بلَّه، والاسم الدُّهْن، والجمع أَدْهان ودِهان. وفي حديث سَمُرة: فيخرجُون منه كأَنما دُهنوا بالدِّهان؛ ومنه حديث قتادة بنِ مَلْحان: كنت إذا رأَيته كأَنَّ على وجهه الدِّهانَ. والدُّهْنة: الطائفة من الدُّهْن؛ أَنشد ثعلب: فما رِيحُ رَيْحانٍ بمسك بعنبرٍ، برَنْدٍ بكافورٍ بدُهْنةِ بانِ، بأَطيبَ من رَيَّا حبيبي لو انني وجدتُ حبيبي خالياً بمكانِ. وقد ادَّهَن بالدُّهْن. ويقال: دَهَنْتُه بالدِّهان أَدْهُنه وتَدَهّن هو وادَّهن أَيضاً، على افْتعل، إذا تَطَلَّى بالدُّهن. التهذيب: الدُّهن الاسم، والدَّهْن الفعل المُجاوِز، والادِّهان الفعل اللازم، والدَّهَّان: الذي يبيع الدُّهن. وفي حديث هِرَقْلَ: وإلى جانبه صورةٌ تُشبِه إلاَّ أَنه مُدْهانّ الرأْس أَي دَهِين الشعر كالمُصْفارّ والمُحْمارّ. والمُدْهُن، بالضم لا غير: آلة الدُّهْن، وهو أَحد ما شذّ من هذا الضرب على مُفْعُل مما يُستعمَل من الأَدوات، والجمع مَداهن. الليث: المُدْهُن كان في الأَصل مِدْهناً، فلما كثر في الكلام ضمّوه. قال الفراء: ما كان على مِفْعل ومِفْعلة مما يُعْتَمل به فهو مكسور الميم نحو مِخْرَز ومِقْطَع ومِسَلّ ومِخَدة، إلا أَحرفاً جاءت نوادر بضم الميم والعين وهي: مُدْهُن ومُسْعُط ومُنْخُل ومُكْحُل ومُنْضُل، والقياس مِدْهَن ومِنْخَل ومِسْعَط ومِكْحَل. وتَمَدْهن الرجل إذا أَخذ مُدْهُناً. ولِحْية دَهِين: مَدْهونة. والدَّهْن والدُّهن من المطر: قدرُ ما يَبُلّ وجهَ الأَرض، والجمع دِهان. ودَهَن المطرُ الأَرضَ: بلَّها بلاً يسيراً. الليث: الأَدْهان الأَمطار اللَّيِّنة، واحدها دُهْن. أَبو زيد: الدِّهَان الأَمْطار الضعيفة، واحدها دُهْن، بالضم. يقال: دهَنَها وَلْيُها، فهي مَدْهُونة. وقوم مُدَهَّنون، بتشديد الهاء: عليهم آثار النِّعَم. الليث: رجل دَهِين ضعيف. ويقال: أَتيت بأَمر دَهِين؛ قال ابن عَرَادة: لِيَنْتَزعُوا تُراثَ بني تَمِيم، لقد ظَنُّوا بنا ظنّاً دَهِينا والدَّهين من الإِبل: الناقة البَكيئة القليلة اللبن التي يُمْرَى ضرعُها فلا يَدِرّ قَطرةً، والجمع دُهُن؛ قال الحطيئة يهجو أُمه: جَزاكِ اللهُ شرّاً من عجوزٍ، ولَقَّاكِ العُقوقَ من الَبنينِ لِسانُكِ مِبْرَدٌ لا عَيْبَ فيه، ودَرُّكِ دَرُّ جاذبةٍ دَهينِ (* قوله «مبرد لا عيب فيه» قال الصاغاني: الرواية مبرد لم يبق شيئاً). وأَنشد الأَزهري للمثقّب: تَسُدُّ، بمَضْرَحيِّ اللَّوْنِ جَثْلٍ، خَوايَةَ فرْج مِقْلاتٍ دَهينِ. وقد دَهُنت ودهَنَت تَدْهُن دَهانة. وفحل دَهِين: لا يَكاد يُلْقِح أَصلاً كأَنَّ ذلك لقلَّة مائة، وإذا أَلقَح في أَول قَرْعِه فهو قَبِيس. والمُدْهُن: نقرة في الجبل يَسْتَنْقِع فيها الماء، وفي المحكم: والمُدْهُن مُسْتَنْقَع الماء، وقيل: هو كل موضع حفره سيل أَو ماء واكفٌ في حَجَر. ومنه حديث الزهري (* قوله «ومنه حديث الزهري» تبع فيه الجوهري، وقال الصاغاني: الصواب النهدي، بالنون والدال، وهو طهفة بن زهير). نَشِفَ المُدْهُن ويبس الجِعْثِن؛ هو نقرة في الجبل يَستنقِع فيها الماء ويَجتمع فيها المطر. أَبو عمرو: المَداهن نُقَر في رؤوس الجبال يستنقع فيها الماء، واحدها مُدْهُن؛ قال أَوس: يُقَلِّبُ قَيْدوداً كأَنَّ سَراتَها صَفَا مُدْهُنٍ، قد زَلَّقته الزَّحالِفُ وفي الحديث: كأَنَّ وجهَه مُدْهُنة؛ هي تأْنيث المُدْهُن، شبّه وجهَه لإِشْراق السرور عليه بصفاء الماء المجتمع في الحجر؛ قال ابن الأَثير: والمُدْهُن أَيضاً والمُدْهُنة ما يجعل فيه الدُّهن فيكون قد شبَّهه بصفاء الدُّهْن، قال: وقد جاء في بعض نسخ مسلم: كأَنَّ وجهَه مُذْهبَة، بالذال المعجمة والباء الموحدة، وقد تقدم ذكره في موضعه. والمُداهَنة والإِدْهانُ: المُصانَعة واللِّين، وقيل: المُداهَنة إِظهارُ خلاف ما يُضمِر. والإدْهانُ: الغِش. ودَهَن الرجلُ إذا نافق. ودَهَن غلامَه إذا ضربه، ودهَنه بالعصا يَدْهُنه دَهْناً: ضربه بها، وهذا كما يقال مسَحَه بالعصا وبالسيف إذا ضربه برِفْق. الجوهري: والمُداهَنة والإِدْهان كالمُصانعة. وفي التنزيل العزيز: ودُّوا لو تُدْهِنُ فيُدْهِنون. وقال قوم: داهَنت بمعنى واريت، وأَدْهَنت بمعنى غَشَشْت. وقال الفراء: معنى قوله عز وجل: ودّوا لو تدهن فيدهنون، ودُّوا لو تَكْفُر فيكفرون، وقال في قوله: أَفبهذا الحديث أَنتم مُدْهِنون؛ أَي مُكَذِّبون، ويقال: كافرون. وقوله: ودُّوا لو تُدْهن فيُدهِنون، ودّوا لو تَلِينُ في دِينك فيَلِينون. وقال أَبو الهيثم: الإِدْهان المُقاربَة في الكلام والتَّليين في القول، من ذلك قوله: ودُّوا لو تدهن فيدهنون؛ أَي ودُّوا لو تُصانِعهم في الدِّين فيُصانِعوك. الليث: الإِدْهان اللِّين. والمُداهِن: المُصانع؛ قال زهير: وفي الحِلْمِ إِدْهان، وفي العَفْوِ دُرْبةٌ، وفي الصِّدْق مَنْجَاةٌ من الشَّرِّ، فاصْدُقِ. وقال أَبو بكر الأَنباري: أَصل الإِدْهان الإِبْقاء؛ يقال: لا تُدْهِنْ عليه أَي لا تُبْقِ عليه. وقال اللحياني: يقال ما أَدهنت إلا على نفسك أَي ما أَبقيت، بالدال. ويقال: ما أَرْهَيت ذلك أَي ما تركته ساكناً، والإرهاء: الإسكان. وقال بعض أَهل اللغة: معنى داهَن وأَدْهن أَي أَظهر خلاف ما أَضمر، فكأَنه بيَّن الكذب على نفسه. والدِّهان: الجلد الأَحمر، وقيل: الأَملس، وقيل: الطريق الأَملس، وقال الفراء في قوله تعالى: فكانت وَرْدَة كالدِّهان، قال: شبَّهها في اختلاف أَلوانها بالدُّهن واختلافِ أَلوانه، قال: ويقال الدِّهان الأَديم الأَحمر أَي صارت حمراء كالأَديم، من قولهم فرس وَرْدٌ، والأُنثى وَرْدَةٌ؛ قال رؤبة يصف شبابه وحمرة لونه فيما مضى من عمره: كغُصْنِ بانٍ عُودُه سَرَعْرَعُ، كأَنَّ وَرْداً من دِهانٍ يُمْرَعُ لوْني، ولو هَبَّتْ عَقِيمٌ تَسْفَعُ. أَي يكثر دهنه، يقول: كأَنَّ لونه يُعْلى بالدُّهن لصفائه؛ قال الأَعشى: وأَجْرَدَ من فُحول الخيلِ طرْفٍ، كأَنَّ على شواكِلِه دِهانا. وقال لبيد: وكلُّ مُدَمّاةٍ كُمَيْتٍ، كأَنها سَلِيمُ دِهانٍ في طِرَاف مُطَنَّب. غيره: الدِّهانُ في القرآن الأَديمُ الأَحمر الصِّرفُ. وقال أَبو إسحق في قوله تعالى: فكانت ورْدَةً كالدِّهان؛ تتلوَّنُ من الفَزَع الأَكبر كما تتلوَّن الدِّهانُ المختلفةُ، ودليل ذلك قوله عز وجل: يوم تكون السماءُ كالمُهْل؛ أَي كالزيت الذي قد أُغلي؛ وقال مِسْكينٌ الدَّارميُّ: ومُخاصِمٍ قاوَمْتُ في كَبَدٍ مِثْل الدِّهان، فكانَ لي العُذْرُ. يعني أَنه قاوَمَ هذا المُخاصِمَ في مكانٍ مُزِلّ يَزْلَقُ عنه من قام به، فثبت هو وزلِقَ خَصْمُه ولم يثبت. والدِّهانُ: الطريق الأَملس ههنا، والعُذْرُ في بيت مسكين الدارمي: النُّجْح، وقيل: الدهان الطويل الأَملس. والدَّهْناء: الفَلاة. والدَّهْناء: موضعٌ كلُّه رمل، وقيل: الدهناء موضع من بلاد بني تميم مَسِيرة ثلاثة أَيام لا ماء فيه، يُمَدُّ ويقصَر؛ قال: لسْتَ على أُمك بالدَّهْنا تَدِلّ أَنشده ابن الأَعرابي، يضرب للمتسخط على من لا يُبالى بتسخطه؛ وأَنشد غيره: ثم مالَتْ لجانِبِ الدَّهْناءِ. وقال جرير: نارٌ تُصَعْصِعُ بالدَّهْنا قَطاً جُونا وقال ذو الرمة: لأَكْثِبَة الدَّهْنا جَميعاً ومالِيَا. والنسبة إليها دَهْناوِيٌّ، وهي سبعة أَجبل في عَرْضِها، بين كل جبلين شقيقة، وطولها من حَزْنِ يَنْسُوعةَ إلى رمل يَبْرِينَ، وهي قليلة الماء كثيرة الكلأِ ليس في بلادِ العرب مَرْبَعٌ مثلُها، وإذا أَخصبت رَبَعت العربُ (* قوله «ربعت العرب إلخ» زاد الأزهري: لسعتها وكثرة شجرها، وهي عذاة مكرمة نزهة من سكنها لم يعرف الحمى لطيب تربتها وهوائها). جمعاء. وفي حديث صَفِيَّة ودُحَيْبَةَ: إنما هذه الدَّهْنا مُقَيَّدُ الجمَل؛ هو الموضع المعروف ببلاد تميم. والدَّهْناء، ممدود: عُشْبة حمراء لها ورق عِراض يدبغ به. والدِّهْنُ: شجرةُ سَوْءٍ كالدِّفْلى؛ قال أَبو وَجْزَة: وحَدَّثَ الدِّهْنُ والدِّفْلى خَبيرَكُمُ، وسالَ تحتكم سَيْلٌ فما نَشِفا. وبنو دُهْن وبنو داهنٍ: حَيّانِ. ودُهْنٌ: حيٌّ من اليمن ينسب إليهم عمار الدُّهْنيُّ. والدَّهْناء: بنتُ مِسْحَل أَحد بني مالك بن سعد بن زيدِ مَناةَ بن تميم، وهي امرأَة العجاج؛ وكان قد عُنِّن عنها فقال فيها: أَظَنَّتِ الدَّهْنا وظَنَّ مِسْحَلُ أَن الأَميرَ بالقضاءِ يَعْجَلُ (* قوله «أظنت إلخ» قال الصاغاني: الإنشاد مختل، والرواية بعد قوله يعجل: كلا ولم يقض القضاء الفيصل * وإن كسلت فالحصان يكسل عن السفاد وهو طرف يؤكل * عند الرواق مقرب مجل). عن كَسَلاتي، والحِصانُ يَكْسَلُ عن السِّفادِ، وهو طِرْفٌ هَيْكَلُ؟

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR656 harf
* د ه ن * * الدُّهْنُ * معروف و * الدِّهَانُ * الأديم الأحمر ومنه قوله تعالى ﴿فكانت وردة كالدهان﴾ أي صارت حمراء كالأديم من قولهم فرس ورد والأنثى وردة و * الدِّهَانُ * أيضا جمع * دُهْنٍ * وقد * دَهَنَهُ * من باب نصر وقطع و * تَدَهَّنَ * هو و * ادَّهَنَ * أيضا على افتعل إذا تطلى بالدهن و * المُدْهُنُ * بالضم لا غير قارورة الدهن وهو أحد ما جاء على مفعل بالضم مما يستعمل من الأدوات وجمعه * مَدَاهِنُ
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.998 harf
: ( دَهَنَ ) الرَّجلُ : ( نافَقَ ) ؛ وهو مجازٌ . ( و ) دَهَنَ ( رأسَه وغيرَهُ دَهْناً ودَهْنَةً : بَلَّهُ ؛ والاسمُ : الدُّهْنُ ، بالضَّمِّ ) ، وبالفتْحِ الفعْلُ المُجاوِز . ( و ) مِن المجازِ : دَهَنَ ( فلاناً ) : إذا ( ضَرَبَهُ بالعَصا ) ، كما يقالُ : مَسَحَه بالعَصا وبالسَّيْفِ إذا ضَرَبَه برفْقٍ . ( والدُّهْنَةُ ، بالضَّمِّ الطَّائفَةُ من الدُّهنِ ) ؛ أَنْشَدَ ثَعْلَب : ما رِيحُ رَيْحانٍ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR12.612 harf
دَهَنَهُ 1 دَهَنَهُ دهن دهنه دهننه دهنة , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. دَهُنَ , (S, Msb,) inf. n. دَهْنٌ (MA, Msb, K, KL) and دَهْنَةٌ, (K,) He anointed it (MA, Mgh, Msb, * KL) with دُهْن, (Mgh, Msb,) i. e., (Msb,) with oil (MA, Msb, KL) &c.; (Msb;) [oiled it; or greased it;] namely, his head, (MA, Mgh,) or his mustache, (Mgh,) or his hair, &c.: (Msb:) or he moistened it; namely, his head, &c.:
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR991 harf
دَهَنَ دَهَنَ U ( n. ac. دَهْن 1 ), a. Greased, oiled; anointed with oil or pomade. b. Moistened ( the earth : rain ). c. see III . دَهِنَ دَهِنَ A دَهُنَ U ( n. ac. دَهَاْنَة 22t , دِهَاْن 23 ), a. Gave but little milk ( camel ). دَاْهَنَ دَاْهَنَ III , a. Dissimulated with, deceived; flattered, buttered. أَدْهَنَ أَدْهَنَ IV , a. see III . تَدَهَّنَ تَدَهَّنَ V , a. Was greased,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.933 harf
دهن دَهُنَ - يَدْهُنُ (دَهَنَ - يَدْهُنُ) - دِِهْن - دِهَان - أَدْهَنَ - يُدْهِنُ - مُدْهِن - مُدْهِنُوْن دَهُنَ - يَدْهُنُ (دَهَنَ - يَدْهُنُ) + الكائن: يصبح ذا قوام " دهني ": يصبح ليناً طرياً ناعماً كما لو كان من الزيت أو الشحم المذاب دِِهْن: على وزن " فـِعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " دَهُنَ - يَدْهُنُ ": وهي أيضاً اسم آلة منه: ما يستعمل
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler13 mücavir (18 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سين

    1 ortak ayet · Tin incir demektir

  2. صبغ

    1 ortak ayet · صِبْغَةً boya ya da boyamak anlamındadır

  3. ورد

    1 ortak ayet · Gül demektir

  4. طور

    1 ortak ayet · Sina’da bir dağın adıdır

  5. نبت

    1 ortak ayet · Bitki

  6. شقق

    1 ortak ayet · Şıkk, kopmuş parça demektir

  7. شجر

    1 ortak ayet · Ağaç

  8. ودد

    1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  9. حدث

    1 ortak ayet · Hadis : Kirlenmiş veya kapanmış şeyi parlattıktan sonra…

  10. أكل

    1 ortak ayet · Ekel pas demektir

  11. خرج

    1 ortak ayet · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

  12. سمو

    1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

Geçtiği ayetler(4)

  1. وَشَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْنَاءَ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَصِبْغٍ لِلْآكِلِينَ

    YağıTur-u Sina’da yetişen, yiyenlere yağ ve katık veren bir ağaç da var ettik

Sîga sayfası: فَيُدْهِنُونَ
Sîga sayfası: كَالدِّهَانِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökدهن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerزيت, سمن, نفق, لين
Zıt Kökخشن
Çekirdek Özet 1Yüzeyi kaplayarak pürüzleri örten, parlatan ve kayganlık sağlayan sıvı yağ
Çekirdek Özet 2Sürtünmeyi ve çatışmayı önlemek için ilkelerden vazgeçme, tavizkârlık ve sahte yumuşaklık
Çekirdek Özet 3Hakikatin ciddiyetini sulandıran ilkesiz uzlaşma, yaltaklanma ve gevşeklik
Kritik Hata RiskiÂyetlerdeki ilkesel sapma ve taviz uyarısını ahlaki bir uzlaşma veya nezaket sanmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
دهBir şeyi bütünüyle bürüme, karartma veya ansızın kuşatma hissi; دهم karartıp kaplamak, دهر zamanın kuşatması, دهق dolup taşması ve دهي aniden bürüyen baskın durum köklerinde bu kuşatma ortak çekirdektirنKuşatma ve kaplama hareketini akışkan, nüfuz edici, yüzeyde ince bir tabaka oluşturan ve yumuşatan sürekli bir sıvı niteliğine dönüştürmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
دkapı; giriş, geçiş, hareketİki nesne veya yüzey arasına sızarak girmeyi ve aralığı aşmayı imler
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesYüzeyde parlayarak dikkat çeken, açığa çıkan ince ve parlak tabakayı imler
نfiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkAkışkanlığın devam etmesini, yayılarak pürüzleri sürekli bir hatla örtmesini imler
دهنAralara sızarak giren, yüzeyde parlak bir tabaka halinde kendini gösteren ve süreklilikle pürüzleri kayganlaştıran cevher

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamZeytin, susam veya tohumlardan çıkarılan, sürüldüğü yeri yumuşatıp parlatan bitkisel ya da hayvansal sıvı (دُّهْن); toprağın yüzeyini hafifçe ıslatan ince çisenti; memesi yağlanacak kadar az süt veren deve (دَهِين)
Cahiliye şiiri kullanımıZüheyr b. Ebî Sülmâ, ilkesizce yumuşama ve hakikat pürüzlerini örtme anlamındaki kullanımı şöyle kaydeder: وفي الحِلْمِ إدهانٌ وفي العَـفْـوِ دُرْبةٌ / وفي الصِّدْقِ مَنْجاةٌ منَ الشَّرِ فاصْدُقِ
Erken Arapça kullanımBir şairin az süt veren deveyi ve verimsizliği hicvederken kurduğu dizede geçer: لسانُك مِبْردٌ لا عَيْبَ فيه / ودرُّك درُّ حادبةٍ دهينِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça دهن kökü, Sami dillerinde yağlama, yağ ile parlatma ve kayganlaştırıcı sıvı anlam katmanıyla geniş bir ortaklığa sahiptir. İbranicede yer alan d-š-n (דָּשֵׁן) kökü semiz olmak, yağ ile beslenmek ve bereketlenmek anlamlarını taşırken, Süryanicedeki dehnā (ܕܗܢܐ) biçimi doğrudan sıvı yağ ve semizlik manasını verir. Akatça dašnu biçimi de bu semantik hatta yağlı ve besili olma durumunu ifade eder. Arapçada bu kök, hem fiziksel zeytinyağı ve benzeri akışkan yağları (دُّهْن) hem de yüzeydeki sürtünmeyi sıfırlama niteliğinden hareketle mecazi alanda gerçeğin keskin pürüzlerini gizleyerek sahte bir uyum üretme davranışını (مُدَاهَنَة) korumuştur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönدهنSıvı yağ ve yağ sürmekten doğan kayganlık; buradan mecazen dalkavukluk, gerçeği sulandırma ve tavizkârlıkKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice d-š-n, Süryanice d-h-nYağ, semizlik ve yağla ovma anlamında ortak Sami mirasıGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıBelirgin ve güvenilir bir dış bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
دهنAnlamlıYağ, kayganlık, müdâheneFiziksel yağlama ve mecazen gerçeği esneterek taviz vermeHedef kök; Kur'an'da geçer
دنهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir
هدنAnlamlıSükûnet, barış, ateşkesÇatışmanın durması ve yatışma hali (هُدْنَة)Kur'an'da geçmez; hedef kökteki sürtünmesizlik ile anlamsal bağı vardır
هندAnlamlıKeskinlik, kılıçMeşhur Hint kılıcına nispet veya özel adKur'an'da geçmez
ندهAnlamlıSeslenme, kovma, engellemeHayvanları bağırarak yönlendirme veya uzaklaştırmaKur'an'da geçmez
نهدAnlamlıYükselme, kabarma, atılmaGöğsün kabarması veya düşmana karşı cesaretle ileri fırlamaKur'an'da geçmez; hedef kökün yumuşaklığına zıt bir sertlik taşır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
دهنMerkezYağ, kayganlık, müdâheneYüzeyi kaplayıp pürüzü örten sıvı ve ahlaki planda ilkeden taviz vermeHem fiziksel cevher hem tavizkâr ahlaki tutum
زيتKomşuZeytinyağıYalnızca zeytin meyvesinden çıkan somut sıvı yağı ve yakıtı ifade eder; ahlaki taviz anlamı barındırmazSomut gıda ve aydınlatma maddesi
سمنKomşuYağ, besililikSıvı yağdan ziyade bedenin etlenip yağ bağlamasını ve semizliğini bildirirBünyevi yağ ve besililik
نفقKomşuİkiyüzlülük, nifakİnancı tamamen gizleyip kâfirliği saklamaktır; müdâhene ise inancı inkar etmeksizin açıkça taviz vermektirGizli hile ve ikiyüzlü ayrışma
خشنZıtSertlik, pürüzlülük, katılıkTemas edilen yüzeyin pürüzlü, aşındırıcı ve hiçbir taviz kabul etmez sertlikte olmasıSürtünmeli ve tavizsiz yapı

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaدهنSıvı yağ, kayganlaştırmak, müdâheneSomut yağ ile ilkelerden taviz verip yaltaklanma anlamını aynı kökte birleştirirKesin
Latinceoleum, unctio, adulatioYağ, meshetme, dalkavuklukOleum somut yağı, unctio sürmeyi, adulatio ise sürtünmeyi önleyen yağcılığı karşılarGüçlü
İngilizceoil, grease, buttering up, flatteryYağ, yağlamak, yağ çekmek, taviz vermekSomut kayganlaştırıcı cevher ile sürtünmeyi gidermek için yapılan ilkesiz tavizi ayrı kelimelerle verirGüçlü
AlmancaÖl, Fett, Schmeichelei, NachgiebigkeitYağ, dalkavukluk, gevşek uzlaşmaFiziksel kayganlık ile ahlaki esneme ve sahte yumuşaklığı karşılarGüçlü
Fransızcahuile, onction, flatterieSıvı yağ, yağ sürme, yağcılıkOnction kelimesi hem yağ sürmeyi hem de yapmacık ahlaki tatlılığı ve tavizi yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بِالدُّهْنِSomut zeytinyağı ve katıkAğacın insan için sunduğu bereketli, besleyici ve kaygan sıvı; Mü'minûn 23:20
كَالدِّهَانِKızıl erimiş yağ veya tabaklanmış kızıl deriKıyamet günü göğün parçalanıp erimiş kızgın yağ gibi kızarması ve erimesi; Rahmân 55:37
تُدْهِنُ / فَيُدْهِنُونَDinde taviz vermek, gerçeği esnetmekMüşriklerin inanç ilkelerinden karşılıklı ödün verme ve tavizkâr olma talebi; Kalem 68:9
مُدْهِنُونَHafife almak, ciddiyetsizlik, gerçeği sulandırmakKur'an'ın ağır ve kesin hakikatini gevşeklikle karşılayıp ciddiye almayanlar; Vâkıa 56:81

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAkide ve tavizsiz tevhidİnanç esaslarının bâtılla uzlaşma adına esnetilmesi ve sulandırılması (مُدَاهَنَة) eleştirisiTevhidin taviz kabul etmez kesinliği
FıkıhEmr-i bi'l-ma'rûf ve yargı ahlakıHakkı ayakta tutarken zalimlerin hatırına sessiz kalıp göz yumma ve dalkavukluk yasağıHükümde gevşeklik ve taviz
TefsirKalem 68:9 ve Vâkıa 56:81 tahliliMüşriklerin uzlaşma teklifinin mahiyeti ile Kur'an vahyini ciddiye almama tavrının sınırlarıİlkesel duruş ile ilkesiz uyum ayrımı
HadisAhlaki davranış ve muaşeretMeşru idare ve nezaket (مُدَارَاة) ile dinden taviz verme (مُدَاهَنَة) arasındaki kesin ayrımSamimiyetsiz yumuşaklığın reddi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve akideİlkesel tavizsizlikHakikatin bâtıl lehine aşındırılmasını engellerİnanç ilkelerinde dalkavukluk ve gevşeklik meşru görülemezKesin
İlmiHakikat etiği ve epistemolojiNesnel ciddiyetVerilerin hatır için çarpıtılmasını önlerBilimsel hakikatin güç odaklarını memnun etmek için sulandırılmasına engel olurGüçlü
SiyasiDiplomasi ve idareİlkesiz teslimiyeti reddetmeMeşru nezaket ile tavizi ayırırDiplomasi adına temel hukuki haklardan vazgeçme zaafını deşifre ederGüçlü
İktisadiTicaret ve piyasaMalın kusurunu gizleme yasağıPürüzlü malı parlatarak aldatmayı menederHileli malların parlatılıp kusursuz gibi sunulmasını yasaklarGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTriboloji ve sürtünme katsayısının düşürülmesiİki temas yüzeyi arasına viskoz bir akışkan sokularak direncin ve pürüz temasının yapay biçimde sıfırlanmasıKesin
Beşeri bilimlerOportunizm ve ilkesiz konformizmToplumsal alanda gerilimi önlemek adına ilkeleri çiğneyerek yüzeysel bir uyum ve barış hali üretme refleksiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca fiziksel bir gıda yağına indirgenmesi ya da âyetteki taviz uyarısının sıradan bir hoşgörü ve diplomatik esneklik sanılması
Kur'an içi daha geniş anlamSomut zeytinyağının bereketinden kıyametteki dehşetli erimeye, oradan hakikatin keskin sınırlarını yok eden ahlaki yaltaklanmaya kadar uzanan geniş bir semantik alan
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMeşru insan ilişkilerindeki nezaket ve idare etme hali ile inançtan taviz verme zaafı birbirine karıştırılarak ilkesizlik hoşgörü maskesiyle meşrulaştırılır

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin bâtıl karşısındaki tavizsiz ciddiyetini, uzlaşma tekliflerindeki gizli zehri ve nimet ile kozmik ceza arasındaki semantik bağı tek bir kök mantığında gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlik davetinin sınırlarını çizen Mekkî uyarılarda (Kalem 68:9), Kur'an'ın hakikat ağırlığını vurgulayan hitaplarda (Vâkıa 56:81) ve yaratılış nimetlerinde (Mü'minûn 23:20).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hak ile bâtıl arasında orta bir yol bulma adına temel ilkelerden taviz vermeyi makul bir diplomasi sayan pragmatist bakışı düzeltir; bunun Kur'an nazarında bir zaaf ve yaltaklanma olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYüzeyi örterek pürüzleri görünmez kılan, kayganlık veren ve temas sürtünmesini kaldıran sıvı yağ.
  • Soyut anlamHakikatin pürüzlü ve keskin duruşunu gizleyerek çatışmayı önlemek adına ilkelerden vazgeçme, gevşeklik, dalkavukluk ve ciddiyetsizlik.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç sürtünmesini meşru olmayan tavizlerle sıfırlayarak sahte bir denge kurma ve hakikati sulandırma refleksi.
  • LaTeX modeliμ→0  ⟹  ΔR→0  ⟺  Fc=0
  • LaTeX açıklaması

Modelde μ sürtünme veya temas pürüzlülüğünü, ΔR hakikat ile bâtıl arasındaki direnç farkını, Fc ise ilkesel çatışma ve hakiki direnç kuvvetini temsil eder. Formül, yağlama etkisiyle temas sürtünmesinin sıfıra yaklaşmasının hakikatin pürüz ve dirençlerini yapay olarak ortadan kaldırdığını ve bunun da ancak ilkesel duruşun ve çatışmanın sıfırlanmasıyla mümkün olduğunu ifade eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: د