دول
د - و - ل
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Düvel (dal) : Bir sene önceki kurumuş, tekrar yaşaran ot demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Düvel (dal) : Bir sene önceki kurumuş, tekrar yaşaran ot demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.284 harfباب الدال اللام و و ء ي معهما
د ل و، ل د ي، د و ل، د أ ل، أ د ل، و ل د، ل و د مستعملات
دلو:
جمع الدَّلْوِ الدِّلاء، والعَدَدُ أَدْلٍ، والكثيرُ دُلِيًّ ودِلِيٌّ.
والدَّلاةُ: الدَّلْوُ، وأَدْلَيْتُها: أَرْسَلْتُها في البِئر، وقول الله -عزَّ وجلَّ-: "فأدْلَى دَلْوَه قال يا بُشرَى"، ودَلَوْتُها: مَلأَتُها ونزَعتُها من البئر مَلأَى، قال الراجز:
يْنزَعُ من جَمّاتِها دَلْوَ الدّالْ
أي نَزْعَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR995 harfالدَوْلَةُ في الحرب: أن تُدالَ إحدى الفئتين على الأخرى. يقال: كانت لنا عليهم الدَوْلَةُ. والجمع الدُِوَلُ. والدُولَةُ بالضم، في المال. يقال: صار الفَيْءُ دُولَةً بينهم يَتَداوَلونَهُ، يكون مرّةً لهذا ومرَّةً لهذا، والجمع دُولاتٌ ودُوَلٌ. وقال أبو عبيد: الدولَةُ بالضم: اسمُ الشيء الذي يُتَداوَلُ به بعينه. والدَوْلَةُ بالفتح: الفعل. وقال بعضهم: الدُولَةُ والدَوْلَةُ لغتان بمعنىً. وأَدالَنا الله من
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.323 harfد ل ( وايء )
دلا ، دأل ، لدي ، ولد ، لود ، أدل ، دول .
دلا : قال الليث : الدَّلْوُ معروفةٌ ، وقد أَدْلَيْتُها أي أرسلتُها في البئر لأستَقِيَ بها ؛ ومنهم من يقول : دَلَوْتها وأنا أَدْلُوها وأَدْلُو بها والجميع الدِّلاّء ، والعَدَدُ أَدْلٍ ودُلِيٌ ، ويقال للدَّلْو دَلاةٌ ، وقول الله جلّ وعزّ في قصة يوسف : ( فَأَدْلَى دَلْوَهُ قَالَ يابُشْرَى ) ( يوسف : 19 ) يقال : أدليت الدَّلْو إذا أرسلتَها في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR11.666 harf(باب الدال والواو وما يثلثهما)
(دوي) الدال والواو والحرف المعتل. هذا بابٌ يتقارب أصولُه، ولا يكاد شيءٌ [منه] ينقاس، فلذلك كتبْنا كلماتِه على وُجوهها. فالدَّوِيُّ دَوِيُّ النَّحل، وهو ما يُسمع منه إذا تجمَّع. والدَّواء معروف، تقول داوَيتُه أُداوِيه مُداواة ودِواءً. والدَّواة: التي يُكتَب منها، يقال في الجمع دُويٌّ ودِوِيٌّ([1]). قال الهذَليّ([2]):
عَرَفْتَُ الدّيارَ كرَقْم الدُِّوِ *** يِّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR377 harf- الدولة والدولة واحدة، وقيل: الدولة في المال، والدولة في الحرب والجاه. وقيل: الدولة اسم الشيء الذي يتداول بعينه، والدولة المصدر. قال تعالى: ﴿كي لا يكون دولة بين الأغنياء منكم﴾ [الحشر/7]، وتداول القوم كذا، أي: تناولوه من حيث الدولة، وداول الله كذا بينهم. قال تعالى: ﴿وتلك الأيام نداولها بين الناس﴾ [آل عمران/140]، والدؤلول: الداهية والجمع الدآليل والدؤلات (انظر: المجمل 2/340).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR692 harfد و ل
دالت له الدولة.
ودالت الأيام بكذا.
وأدال الله بني فلان من عدوّهم: جعل الكرّة لهم عليه.
وعن الحجاج: إن الأرض ستدال منا كما أدلنا منها.
وفي مثل " يدال من البقاع كما يدال من الرجال " وأديل المؤمنون على المشركين يوم بـدر وأديـل المشركـون علـى المسلميـن يـوم أحـد.
واستدلت من فلان لأدال منه.
واستدل الأيام: استعطفها.
قال: إستدل الأيام فالدهـر دول والله يداول
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.297 harfالدَّوْلةُ والدُّولةُ: العُقْبة في المال والحَرْب سَواء، وقيل: الدُّولةُ، بالضم، في المال، والدَّوْلةُ، بالفتح، في الحرب، وقيل: هما سواء فيهما، يضمان ويفتحان، وقيل: بالضم في الآخرة، وبالفتح في الدنيا، وقيل: هما لغتان فيهما، والجمع دُوَلٌ ودِوَلٌ. قال ابن جني: مجيء فُعْلَة على فُعَلٍ يريك أَنها كأَنها جاءت عندهم من فُعْلة، فكأَن دَوْلة دُولة، وإنما ذلك لأَن الواو مما سبيله أَن يأْتي تابعاً للضمة،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR698 harf* د و ل * * الدَّوْلَةُ * في الحرب أن تدال إحدى الفئتين على الأخرى يقال كانت لنا عليهم الدولة والجمع * الدِّوَلُ * بكسر الدال و * الدُّولةُ * بالضم في المال يقال صار الفيء دولة بينهم يتداولونه يكون مرة لهذا ومرة لهذا والجمع * دُلاَتٌ * و * دُوَلٌ * وقال أبو عبيد * الدُّولة * بالضم اسم الشيء الذي يتداول به بعينه و * الدَّولة * بالفتح الفعل وقال بعضهم هما لغتان بمعنى واحد وقال أبو عمرو بن العلاء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR6.516 harfالدولة: انقلاب الزمان من حال البؤس والضر إلى حال الغبطة والسرور. الدولة: العقبة في المال وتقدم تفسير العقبة بالنوبة والبدل. ويضم كما في المحكم أو الضم فيه، والفتح في الحرب قاله أبو عمرو ابن العلاء. والدولة في الحرب: أن تدال إحدى الفئتين على الأخرى، يقال: كانت لنا عليهم الدولة. قال الفراء: قوله تعالى: كيلا يكون دولة بين الأغنياء منكم قرأها السلمي فيما أعلم بالفتح، وقال: ليس هذا للدولة بموضع،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.733 harfدَالَ
1 دَالَ دال i. q. دَارَ. (TA.) You say, دالتِ الأَيَّامُ, (S, Msb, K,) aor. تَدُولُ, (Msb,) inf. n. دَوْلٌ, (KL,) meaning دَارَت; (S, Msb, K;) [i. e.] The days came round [in their turns]. (KL.) ― -b2- دَوْلٌ also signifies The changing of time, or fortune, from one state, or condition, to another; (K;) and so دَوْلَةٌ. (TA.) [Hence,] one says, دالت لَهُ الدَّوْلَةُ [The turn of fortune
دَالَ 1 دَالَ دال i. q. دَارَ. (TA.) You say, دالتِ الأَيَّامُ, (S, Msb, K,) aor. تَدُولُ, (Msb,) inf. n. دَوْلٌ, (KL,) meaning دَارَت; (S, Msb, K;) [i. e.] The days came round [in their turns]. (KL.) ― -b2- دَوْلٌ also signifies The changing of time, or fortune, from one state, or condition, to another; (K;) and so دَوْلَةٌ. (TA.) [Hence,] one says, دالت لَهُ الدَّوْلَةُ [The turn of fortune was, or became, in his favour; or] good fortune came to him: and دالت عَلَيْهِ الدَّوْلَةُ [The turn of fortune was, or became, against him; or] good fortune departed from him. (MA.) ― -b3- [Golius assigns to دال, with دَوْلَةٌ for its inf. n., as on the authority of the S and KL, two significations app. from two meanings of دَوْلَةٌ, one of which he seems to have misunderstood, and to neither of which do I find any corresponding verb: they are “ Obivit alter alterum in bello: ” and “ superior evasit. ” There are many inf. ns. that have no corresponding verbs.] ― -b4- دال, aor. يَدُوِلُ, (T, K,) inf. n. دَوْلٌ and دَالَةٌ, (K,) or دَوْلَةٌ, (T,) He became notorious [either in a bad or in a good sense]; expl. by صَارَ شُهْرَةً, (IAar, T, K,) i. e. مَشْهُورًا. (TK.) ― -b5- دال الثَّوْبُ, aor. يَدُولُ, The garment, or piece of cloth, was, or became, old, and worn out. (AZ, S.) [Hence,] جَعَلَ وُدُّهُ يَدُولُ (tropical:) His love, or affection, was beginning to become, or at the point of becoming, worn out. (AZ, S, TA.) ― -b6- See also 7.
دوّل 2 دوّل دول دولة He wrote a د. (TA.)
داول 3 داول داول , [inf. n. مُدَاوَلَةٌ,] He made to come round [by turns, or to be by turns]: hence the saying in the Kur [iii. 134], و تِلْكَ الْأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ And those days, we make them to come round [by turns] to men: (S, * K, * TA:) or this means, we dispense them by turns to men; (Bd, Jel;) to these one time, and to these another; (Bd;) or one day to one party, and one day to another. (Jel.) You say, دَاوَلْتُ الشَّىْءَ بَيْنَهُمْ ↓ فَتَدَاوَلُوهُ [I dispensed the thing among them by turns, and they had, or received, or took, it by turns]. (Bd on the passage of the Kur quoted above.) مُدَاوَلَةٌ also signifies The giving a turn of fortune, or good fortune. (KL. [See what next follows.])
ادالهُ 4 ادالهُ أدال أداله اداله ادالة , (M, K,) inf. n. اـِدَالَةٌ, (T, TA,) [signifying He gave him a turn of good fortune, or a turn to prevail over another in war, &c.,] is from الدَّوْلَةُ. (T, M, K, TA. [See what next precedes.]) Hence, [in the CK from الدُّولَة,] the saying, أَدَالَنَا اللّٰهُ مِنْ عَدُوِّنَا [God gave us, or may God give us, a turn to prevail over our enemy]. (S, K.) And أَدَالَكَ اللّٰهُ مِنْ عَدُوِّكَ and عَلَى عَدُوِّكَ, i. e. جَعَلَ لَكَ عَلَيْهِ دَوْلَةً [May God appoint thee, or give thee, a turn to prevail over thine enemy]. (Ham p. 547.) And ادال اللّٰهُ زَيْدًا مِنْ عَمْرٍو [God gave to Zeyd a turn to have the superiority over 'Amr;] i. e. God took away the turn of good fortune, or the good fortune, (الدولة,) from 'Amr, and gave it to Zeyd. (Har p. 118.) Hence, also, (TA,) El-Hajjلj said, اـِنَّ الأَرْضَ سَتُدَالُ مِنَّا كَمَا أُدِلْنَا مِنْهَا [Verily the earth will be given (?) turn to prevail over us, like as we have been given a turn to prevail over it]; (Lth, T, TA;) meaning that it will consume us, like as we have consumed [of] it. (T, TA.) And [hence] اـِدَالَةٌ signifies غَلَبَةٌ [or Victory]: (S, K:) or [rather], as some say, it signifies نُصْرَةٌ [i. e. aid against an enemy]: (Har ubi suprà:) you say, اَللّٰهُمَ أَدِلْنِى عَلَى فُلَانٌ O God, aid me against such a one. (S, and Har ubi suprà. [In the former, وَانْصُرْنِىعَلَيْهِ, as an explicative adjunct: in the latter, اى نصِّرنى عليه, for انْصُرْنِى.])
تَدَاوَلُوهُ 6 تَدَاوَلُوهُ داول تداول تداولوه تداولوة They took it, or had it, by turns. (S, Msb, K. See 3.) You say, تَدَاوَلْنَا الأَمْرَ We took [or did] the affair by turns. (M.) And تَدَاوَلْنَا العَمَلَ وَ الأَمْرَبَيْنَنَا We did the work, and the thing, or affair, by turns, among us. (T.) And تَدَاوَلُوا البَاطِلَ They took it by turns to say, or to do, that which was false, wrong, vain, futile, or the like; syn. تَبَطَّلُوا بَيْنَهُمْ. (Az and K in art. بطل.) And تَدَاوَلَتْهُ الأَيْدِى The hands took it by turns. (S.) And تَدَاوَلَتِ الرِّيَاحُ رَسْمَ الدَّارَ The winds blew by turns upon, or over, the remains that marked the site of the house [so as to efface them]; one time from the south, and another time from the north, and another time from the east, and another time from the west. (Az, TA in art. عور.) And, of a thing, you say, يُتَدَاوَلُ (T) or يُتَدَاوَلُ بِهِ (S) [meaning It is taken, or done, by turns]. And تُدُوْوِلَتِ الأَرْضُ بِالرَّعْىِ [The land was pastured on by turns]. (S and K in art. وظب.) [تَدَاوَلُوهُ also signifies They made frequent use of it; i. e., used it time after time, or turn after turn; namely, a word or phrase: but perhaps in this sense it is postclassical: see an ex. in De Sacy's “ Chrest. Arabe, ” sec. ed., p. 141 of the Arabic text.] And تَدَاوَلَتِ الأَشْيَآءُ The things alternated; or succeeded one another by turns, one taking the place of another: (L in art. نسخ:) and [in like manner] الأَزْمَنَةُ [the times]. (Msb and K in that art.) [See also 6 in art دفو.]
اندال القَوْمُ 7 اندال القَوْمُ اندال القوم The people, or party, removed, or shifted, from one place to another. (S.) ― -b2- اندال مَا فِىبَطْنِهِ What was in his belly, (M, K,) of intestines or peritonوum, (M,) came forth, (M, K,) in consequence of its being pierced. (M.) ― -b3- And اندال It (the belly) became wide, and near, or approaching, to the ground. (M, K.) Also (K) It (the belly) was, or became, flaccid, flabby, or pendulous; (S, O, K;) and so ↓ دَالَ. (K.) ― -b4- And It (a thing) dangled, or moved to and fro; and hung. (M, K.)
دَالٌ دَالٌ دال One of the letters of the alphabet, (د,) the place of utterance of which is near to that of ت: masc. and fem.; so that you say دَالٌ حَسَنٌ and حَسَنَةٌ [a beautiful د]: the pl. is أَدْوَالٌ if masc., and دَالَاتٌ [if fem.; the latter the more common]. (TA.) -A2- Also A fat woman. (Kh, TA.) -A3- See also دَالَةٌ.
دَوْلٌ دَوْلٌ دول دولة an inf. n. of دَالَ in senses explained above. (K, KL.) -A2- Also i. q. دَلْوٌ [A bucket]: (K:) [an arabicized word from the Pers. دُولْ: or] formed from دَلْوٌ by transposition. (TA.)
دَوَلٌ دَوَلٌ دول دولة , as an epithet applied to نَبْلٌ [or arrows] i. q. ↓ مُتَدَاوَلٌ. (IAar, M, K. *) So in the saying, يُلُوذُ بِالجَوْدِ مِنَ النَّبْلِ الدَّوَلْ [app. relating to a wild animal, and meaning. He seeks, or takes, refuge in the copious rain from the arrows received in turns by one after another of the herd]. (IAar, M.) -A2- See also دَوْلَةٌ.
دَالَةٌ دَالَةٌ دال داله دالة i. q. شُهْرَةٌ [Notoriousness, &c.]: pl. [or rather coll. gen. n.] ↓ دَالٌ. (IAar, T, K.) ― -b2- [Accord. to the K, it is also an inf. n.: see 1.]
دَوْلَةٌ دَوْلَةٌ دوله دولة A turn, mutation, change, or vicissitude, of time, or fortune, (K, TA,) from an unfortunate and evil, to a good and happy, state or condition; (TA;) [i. e.,] relating to good; as دَبْرَةٌ, on the contrary, relates to evil: (As, T and M in art. دبر:) [therefore meaning a turn of good fortune; a favourable turn of fortune: or] good fortune [absolutely]: (KL:) a happy state or condition, that betides a man: (MF:) [also] a turn which comes to one or which one takes [in an absolute sense]; syn. نَوْبَةٌ: (K in art. نوب:) and [particularly] (K) a turn (عُقْبَةٌ) [to share] in wealth, and [to prevail] in war; as also ↓ دُولَةٌ: ('Eesà Ibn-'Omar, * T, * S, * M, K: *) or each is a subst. [in an absolute sense, app. as meaning a turn of taking, or having, a thing,] from تَدَاوَلُوا الشَّىْءَ signifying “ they took, or had, the thing by turns: ” (Msb:) or ↓ دُولَةٌ is in wealth; and دَوْلَةٌ is in war; (Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, T, S, M, Msb, K;) this latter being when one of two armies defeats the other and then is defeated; (Fr, T;) or when one party is given a turn to prevail (تُدَال) over the other: one says, كَانَتْ لَنَا عَلَيْهِمُ الدَّوْلَةُ فِى الحَرْبِ [The turn to prevail over them in war was ours]: (S:) and قَدْ رَجَعَتِ الدَّوْلَةُ عَلَى هٰؤُلَآءِ [The turn to prevail against these returned]; as though meaning المَرَّةُ: so says Fr: but ↓ دُولَةٌ, he says, is in religions and institutions that are altered and changed with time: (T:) accord. to Zj, (T,) or A'Obeyd, (so in two copies of the S,) ↓ دُولَةٌ signifies a thing that is taken by turns; and دَوْلَةٌ, the act [of taking by turns]; (T, S;) and a transition from one state, or condition, to another: (T: [in this last sense, app. an inf. n.: see 1, third sentence:]) you say, بَيْنَهُمْ ↓ صَارَ الفَىْءُ دُولَةً, meaning [The فىء (or spoil, &c.,) became] a thing taken by turns among them: (S:) and the saying, in the Kur [lix. 7], بَيْنَ الأَغْنِيَآءِ مِنْكُمْ ↓ كَىْ لَا يَكُونَ دُولَةً means That it may not be a thing taken by turns [among the rich of you]: (T:) or دَوْلَةٌ relates to the present life or world; and ↓ دُولَةٌ, to that which is to come: (M, K:) and it is said that the former of these two words signifies prevalence, predominance, mastery, or victory; and ↓ the latter, the transition of wealth, blessing, or good, from one people, or party, to another: (TA:) the pl. (of دَوْلَةٌ, S, Msb) is دَوِلٌ, (S, M, Msb, K,) like as قِصَعٌ is pl. of قَصْعَةٌ, (Msb,) and (of ↓ دُولَةٌ, T, S, Msb), دُوَلٌ (T, S, M, Msb, K) and دُولَاتٌ, (S, TA,) and ↓ دَوَلٌ (M, K) is [a quasi-pl. n.] of both, because, as IJ says, دَوْلَةٌ is regarded as though it were originally دُولَةٌ. (M.) ― -b2- [In post-classical works, it signifies also A dynasty: and a state, an empire, or a monarchy.] -A2- Also The حَوْصَلَة [or stomach of a bird; its triple stomach: or only its first stomach; the crop, or craw]: because of its اِنْدِيَال [or flaccidity]. (Ibn-'Abbaلd, K.) And The قَانِصَة [which may here mean the same as the حوصلة, for this is one of the meanings assigned to it, and this explanation of دولة is not given by Ibn- 'Abbلd: or it may here mean the intestines, of a bird, into which the food passes from the stomach: or the gizzard]. (K.) ― -b2- And The شِقْشِقَة [or faucial bag of the he-camel]. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b3- And A thing like a مَزَادَة [or leathern water-bag] with a narrow mouth. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b4- And The side of the belly. (K.) [But] accord. to Ibn-'Abbلd, مَا أَعْظَمَ دَوْلَةَ بَطْنِهِ means How large is his navel! (TA.)
دوُلَةٌ دوُلَةٌ دوله دولة : see the next preceding paragraph, in nine places: ― -b2- and see also what next follows, in two places.
دُوَلَةٌ دُوَلَةٌ دوله دولة (T, S, K) and ↓ دِوَلَةٌ (Ibn-'Abbلd, TA) [and ↓ دُولَةٌ, as appears from what follows]; as also تُوَلَةٌ (T, S) [and تِوَلَةٌ and تُوَلةٌ]; A calamity, or misfortune: (T, Ibn-'Abbلd, S, K:) pl. دُوَلَاتٌ (S) and دِوَلَاتٌ and دُوَلَاتٌ. (Ibn-'Abbلd, TA.) You say, جَآءَ بِدُوَلَاتِهِ (S) [and ↓ بِدِوَلَاتِهِ] and ↓ بِدُولَاتِهِ (Ibn-'Abbad, TA) and ↓ بِدُولَاهُ, as also بِتُولَاهُ, (Aboo-Mلlik, K,) He, or it, came with, or brought, or brought to pass, his, or its, calamities, or misfortunes: (Ibn-'Abbلd, S, K. *)
دِوَلَةٌ دِوَلَةٌ دوله دولة : and جَآءَبِدَوَلَاتِهِ: see دُوَلَةٌ.
جَآءَ بِدُولَاهُ جَآءَ بِدُولَاهُ جآء بدولاه جآء بدولاة : see دُوَلَةٌ.
دَوِيلٌ دَوِيلٌ دويل A plant that is a year old, (S, M, K,) and dry: (M, K:) or two years old, (AZ, K,) and worthless: (AZ, TA:) or especially what is dry of the [plants called] نَصِىّ and سَبَط: (M, K, * TA:) or any plant broken and black. (TA.)
دَوَالِىُّ دَوَالِىُّ دالية دوالى دوالي A sort of grapes of Et-Tلïf, (M, K,) black inclining to redness. (M.) [See also دَوَالٍ, in art. دلو.]
دَوَالَيْكَ دَوَالَيْكَ دالية دواليك i. q. مُدَاوَلَةً, [in the CK, erroneously, مُتَداوَلَةً,] used in an imperative sense [with its verb and the objective complement thereof understood before it, and thus meaning دَاوِلِ الفِعْلَ مُدَاوَلَةً Make thou the action to come round, or to be, by turns]: (M, K:) or it may be rendered as meaning that the thing happened in this manner [i. e. the action being made to come round, or to be, by turns]: (Sb, M:) or it means تَدَاوُلٌ بَعْدَ تَدَاوُل [i. e. a taking, or doing, (a thing) by turn after (another's) doing so, and may be rendered virtually in the same manner as above, i. e. let the action be done by turns: or the action being done by turns]: (S, O, K: [in the PS, تَدَاوُلًا بَعْدَ تَدَاوُلٍ, which better explains the two manners in which it is said to be used:]) IAar says that it is an invariable expression, like حَجَازَيْكَ and هَذَاذَيْكَ; and is from the phrase تَدَاوَلُوا الأَمْرَ بَيْنَهُمْ, said of persons when this takes a turn and this a turn. (T, TA.) 'Abd-Beni-l- Has-hلs says, اـِذَ شُقَّ بُرْدٌ شُقَّ بِالبُرْدِ مِثْلُهُ دَوَالَيْكَ حَتَّى لَيْسَ لِلْبُرْدِ لَابِسُ [When a burd (a kind of garment) is rent, the like thereof is rent with the burd, the action being done by turns, so that there is no wearer of the burd; it having been rent so as to fall off]: (S:) the poet is speaking of a man's rending the clothing of a woman to see her person, and her rending his also. (T, TA. [This verse is related with several variations: see another reading of it voce هَذَاذَيْكَ, in art. هذ; with another explanation of it.]) ― -b2- Ibn-Buzurj says, (T,) sometimes the article ال is prefixed to it, so that one says الدَّوَالَيْكَ, (T,) meaning One's walking with an elegant and a proud and self-conceited gait, with an affected inclining of the body from side to side, (T,) or one's urging, or pressing forward, and striving, (أَنْ يَتَحَفَّزَ, [in the CK, erroneously, ان يَتَحَفَّزَ,]) in his gait, or pace, (K,) when he moves about his shoulder-joints, and parts his legs widely, in walking. (T, K,* TA. In the copies of the K, جال [or جاءك] is erroneously put for حَاكَ, the reading in the T, TA. [The author of the TK follows the reading جال; and has fallen into several other evident mistakes in explaining this expression; which is itself, in my opinion, when with the article ال, a mistake for الدَّوَالِيْكُ, mentioned in art. دلك.]) A poet uses the phrase يَمْشِى الدَّوَالَيْكَ as meaning Walking, or going, in the manner explained above: (Ibn-Buzurj, T and TA in the present art.:) or يَمْشِى الدَّوَالِيكَ. (TA in art. دلك.)
مُنْدَالٌ مُنْدَالٌ مندال as meaning Dangling, or moving to and fro; and hanging; is said by Seer to be of the measure مُنْفَعِلٌ from التَّدَلَّى, and formed by transposition; and if so, it has no inf. n.; for the word that is formed by transposition has no inf. n. (M. [But for this assertion I see no satisfactory reason.])
مُتَدَوَالٌ مُتَدَوَالٌ متدوال : see دَوَلٌ. ― -b2- [الكَلَامُ المُتَدَاوَلُ signifies, in modern Arabic, The language commonly used.]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.074 harfدَالَ
دَالَ ( w ) U ( n. ac. دَوْل 1 , دَوْلَة 1t ),
a. Succeeded, followed one another; changed ( seasons ).
b. Was or became old, worn out.
c. Was flabby, hung down ( belly ).
d. ( n. ac. دَوْل 1 , دَالَة [ دَوْل 1tA ]), Became well-known, public, notorious.
دَاْوَلَ
دَاْوَلَ III ,
a. Made to follow in turn, did by turns.
أَدْوَلَ
أَدْوَلَ IV
a. [ acc. & Min or 'Ala ], Made to
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR21.997 harfدول
دَالَ - يَدُوْلُ - دُوْلَة - دَاوَلَ - يُدَاوِلُ
دَالَ - يَدُوْلُ + الأمر أوالشيء أو المال + بين اثنين أو أكثر: يعاود الانتقال بينهم بشكل دوري متناوب: ينتقل من ملك وسلطان أحدهم إلى آخر، ثم منه إلى ثالث، ثم يعود للأول ثم يعود للثاني ثم للثالث ثم للأول وهكذا
دُوْلَة: على وزن " فـُعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول من " دَالَ - يَدُوْلُ": الشيء أو
Mücavir kökler31 mücavir (41 toplam)
- قرح
1 ortak ayet · Silah yarası
- أخذ
2 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- بين
2 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- فيأ
1 ortak ayet · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
- يتم
1 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
- قري
1 ortak ayet · Kasaba
- نهي
1 ortak ayet · Nihayet, son demektir
- مسس
1 ortak ayet · Ona dokundu
- سكن
1 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir
- غني
1 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
- عقب
1 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
- حبب
1 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
Geçtiği ayetler(2)
… الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنْكُمْ وَمَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا …
DöngüKasabalar halkından, Allah’ın Rasulüne fey’ olarak verdiği; Allah, peygamber, akrabalar, yetimler, yoksullar ve yolda kalanlar içindir. Ta ki içinizden zenginler arasında elden ele dolaşan bir devlet olmasın. Peygamber, size ne verirse onu alın, neden de nehyederse ondan sakının. Ve Allah’tan korkun. Muhakkak ki Allah; azabı şiddetli olandır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دول |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دور, نوب, عقب |
| Zıt Kök | دوم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir durumun, nesnenin veya üstünlüğün bir taraftan diğer tarafa geçmesi; el değiştirme ve nöbetleşe devretme |
| Çekirdek Özet 2 | Zenginliğin belirli bir zümrede tıkanmayıp akması ve tarihteki siyasi/askeri üstünlük günlerinin toplumlar arasında nöbetleşe dönmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Statik birikim ve tekelin yerine dinamik akışkanlığın, geçici nöbetin ve dönemsel devinimin esas olması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca modern anlamıyla devlet veya siyasi otorite aygıtı sanıp, Kur'an'daki dinamik devir, el değiştirme ve dolaşım vurgusunu statik bir kuruma indirgemek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دو | Bir eksen veya sınır etrafında dönme, devinim, süreklilik veya konumsal yakınlık; nitekim دور kökünde dairesel dönüş, دوم kökünde süreklilik ve durulma, دون kökünde ise aşağıda veya yakında bulunma anlamı esastır. | ل | Temel devinim ve dönüş hareketine yönelme, intikal ve taraflar arası el değiştirme boyutu eklenmiş; hareket salt kendi etrafında dönmekten çıkıp bir özneden diğerine aktarılan nöbetleşe bir devire dönüşmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | Kapı | Bir durumdan diğerine geçişi, açılıp kapanmayı ve giriş-çıkış hareketini temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki farklı nokta, durum veya özne arasındaki bağlama ve ardışık eklemlenme hareketini kurar. |
| ل | Çoban değneği, üvendire | Hareketi sevk etmeyi, yönlendirmeyi ve bir hedeften başka bir hedefe intikal ettirmeyi sağlar. |
| دول | Kapıdan geçerek yönlendirilmiş ardışık aktarım | Bir halin, varlığın veya üstünlüğün tek bir yerde sabit kalmayıp belirlenmiş bir rota ve yönlendirme ile bir taraftan diğer tarafa geçmesi ve devretmesi hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin bir yerden başka bir yere intikal etmesi, yer değiştirmesi; bedende karın bölgesinin gevşeyip aşağı sarkması (اندال بطنه) ve bir yıl önceki bitkinin kuruyup pörsümesi, gevşemesi (الدويل). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem Arap şiirinde feleğin, zamanın ve savaş günlerinin kabileler arasında nöbetleşe el değiştirmesini anlatmak üzere devir ve nevbet manasında kullanılmıştır; nitekim dehrin değişkenliği bu kökle karşılanmıştır. |
| Erken Arapça kullanım | Haccâc b. Yûsuf'un bir hitabesinde yeryüzünün insanları içine alacağını ifade ederken sarf ettiği şu ibarede intikal ve devir anlamında geçer: إِنّ الأرضَ ستُدالُ مِنّا كما أدَلنا منها (Yeryüzünün sırtında olduğumuz gibi onun karnına gireceğiz; yer nöbeti bizden geri alacaktır). |
Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn ve Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde دول kökü, zayıf orta kök karakteri taşıyan ve devinim, intikal, sarkma veya el değiştirme alanına işaret eden bir yapı sergiler. İbranicede kova ile su çekme veya sarkıtma eylemini bildiren dalah kökü ve Arapçadaki دلو ile fonetik ve morfolojik yakınlığı dikkat çeker; nesnenin bir seviyeden diğerine indirilip çıkarılması intikal fikrini destekler. Erken Arap leksikografisinde kök, hem mekan veya el değiştirme (tahavvül) hem de kuruma ve gevşeme (zaf ve istirha) ikili hattı üzerinden açıklanmıştır. Bitkinin bir önceki yıldan kuruyup gevşemesi manasındaki ed-devîl, halin tükenip yeni bir hale devredilmesini imler. Arapçada kökün asıl semantik atılımı, savaşta zafer nöbeti ile mal ve imkânların el değiştirmesini ifade eden müdevvele/tedâvül sahasında gerçekleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir halden diğerine tahavvül, gevşeme ve el değiştirme | Kökün çekirdeği nesnenin tek bir elde sabit kalmayıp akması, zayıflayanın yerini diğerine bırakması ve devretmesidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice d-l-h (çekip çıkarma, sarkıtma) ve Süryanice paralel devir biçimleri | Düşey veya yatay düzlemde bir şeyin bir taraftan alınıp öbür tarafa aktarılması ortak semantik tabandır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dışı ailelerle doğrudan ve güvenilir bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Mekâyîsü’l-Luğa.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دول | Anlamlı | El değiştirme, devir, nöbet | Zaferin, günlerin veya malın bir zümreden diğerine geçmesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| دلو | Anlamlı | Sarkıtma, su çekme, ulaştırma | Kovayı kuyuya salmak; bir vasıtayla bir şeye erişmek veya kandırmak. | Kur'an'da geçer. |
| ودل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir diziliştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ولد | Anlamlı | Doğurma, üreme, nesil çıkarma | Bir canlının kendi türünden yeni bir varlık meydana getirmesi. | Kur'an'da geçer. |
| لدو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Sözlüklerde bağımsız müstakil bir kök hüviyeti taşımaz. | Kur'an'da geçmez. |
| لود | Anlamlı | Sığınma, korunma, yönelme | Bir kimseye veya sığınağa sığınmak (l-v-z kökü ile yakın anlamlı). | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دول | Merkez | El değiştirme, nöbetleşe devir | İki veya daha fazla taraf arasında bir imkânın, zenginliğin veya hâkimiyetin karşılıklı intikali. | Bir öznenin elinden diğerine aktarılan geçici durum. |
| دور | Komşu | Dairesel hareket, eksenel dönüş | Bir merkez etrafında dönüp başlangıç noktasına geri gelmeyi ifade eder; taraflar arası el değiştirmeden ziyade yörüngesel harekettir. | Mekânsal veya zamansal daire çizen hareket. |
| نوب | Komşu | Nöbet, sırayla gelme | Bir işi veya görevi sırayla üstlenme nüansıdır; intikalden ziyade sıranın beklenip yerine getirilmesine odaklanır. | Sıralı görev veya musibetin dönüşümlü gelişi. |
| عقب | Komşu | Ardıllık, peşi sıra gelme | Birinin ardından gelip onun yerini almayı, takip etmeyi anlatır; karşılıklı el değiştirmeden ziyade peş peşelik esastır. | Bir durumun akabinde beliren yeni durum. |
| دوم | Zıt | Sabit kalma, durulma, süreklilik | Durumun değişmeden, intikal etmeden tek bir halde veya merkezde kesintisiz kalmasıdır. | Değişmezlik, yerinde sayma ve devirsizlik hali. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دول | El değiştirme, nöbet, dönüşümlü intikal | Bir şeyin taraflar arasında dönmesi; malın dolaşımı, günlerin devri. | Kesin |
| Latince | vicissitudo, circulatio | Nöbetleşe değişim, döngü | Değişme ve birbirinin yerini alma boyutunu karşılar; siyasal/kurumsal teşekkül manasını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | circulation, alternation, turnover | Dolaşım, el değiştirme, nöbetleşme | Maddi unsurların akışını ve rollerin değişimini iyi verir; kökün kurumsal devlet boyutu için 'state' kelimesi türetilmiş bir anlamdır. | Güçlü |
| Almanca | Umlauf, Wechsel, Zirkulation | Tedavül, döngü, karşılıklı değişim | İktisadi tedavülü ve tarihsel değişim nöbetini kapsar; sabit iktidar yapısını değil dinamik süreci açıklar. | Güçlü |
| Fransızca | roulement, circulation, alternance | Nöbetleşme, akış, ardışık değişim | İmkânların tek elde toplanmayıp dönemsel olarak yer değiştirmesi hareketini tam yansıtır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| دُولَةً | İktisadi tedavül, tekel karşıtı dolaşım | Fey gelirlerinin yalnızca zenginler arasında dönüp dolaşan bir imtiyaza dönüşmesini yasaklayan bağlam (Haşr 59:7). |
| نُدَاوِلُهَا | Tarihsel ve askeri döngü, zafer nöbeti | Uhud yenilgisi sonrası müminleri teselli eden, zafer ve mağlubiyet günlerinin toplumlar arasında çevrildiğini bildiren bağlam (Âl-i İmrân 3:140). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve sünnetullah | Tarihin akışında toplumların yükseliş ve çöküşlerinin (eyyâmullah) ilahi adaletin bir tecellisi olarak devredilmesi. | Tarih felsefesi ve kudretin tecellisi. |
| Fıkıh | İktisadi adalet ve kamu mallarının dağıtımı (fey) | Servetin belli ellerde tekelleşmesinin önlenmesi, piyasada likidite ve sermaye dolaşımının sağlanması ilkesi. | Tedavül ve inhisarın yasaklanması. |
| Tefsir | Âl-i İmrân 3:140 ve Haşr 59:7 açıklamaları | Günlerin insanlar arasında döndürülmesinin hikmeti (iman edenlerin arınması, şehitler edinilmesi) ve feyin toplum tabanına yayılması. | İmtihan döngüsü ve toplumsal denge. |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve ganimet taksimi | Kamu malının veya ganimetin emanet olmaktan çıkıp zenginler arasında haksızca paylaşılan bir döngüye (دولا) dönüşmesi ikazı. | Haksız çıkar tekeli. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Sünnetullah ve imtihan | Ruhsal ve ahlaki arınma döngüsü | Sabır ve şükür dengesini kurma | İnsanların kesintisiz refah veya daimi sıkıntıda bırakılmayıp hallerinin dönüştürülmesi. | Kesin |
| İlmi | Tarihsel devirler teorisi | Medeniyetlerin döngüsel nöbeti | Toplumsal dinamikleri anlama | Üstünlüğün hiçbir medeniyette baki kalmayıp el değiştirdiğini modelleme. | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve egemenlik nöbeti | Dönüşümlü siyasi güç | Otorite tekelleşmesini kırma | Zafer ve hâkimiyetin taraflar arasında nöbetleşe devredilerek tahakkümün mutlaklaşmasını engelleme. | Kesin |
| İktisadi | Servet ve sermaye akışı | Tedavül (anti-monopol) | Likiditeyi tabana yayma | Servetin toplumun dar bir zümresi arasında hapsedilmesini engelleyip genele dolaştırılması. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişleri ve kapalı devre akış dinamiği | Bir sistemdeki enerjinin tek bir düğümde toplanmayıp potansiyel farklar sayesinde sistemin tüm elemanları arasında devretmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Elitlerin dolaşımı ve servet sirkülasyonu | Sosyolojideki yönetici elitlerin değişimi nazariyesi ile iktisatta paranın dolaşım hızı ve tekelleşmeyi önleyici yeniden dağıtım modelleri. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü doğrudan doğruya modern ulus-devlet, bürokratik aygıt veya siyasal idare mekanizmasıyla sınırlandırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün asıl anlamı kurumsal bir tüzel kişilik değil; güç, zafer, gün ve sermayenin taraflar arasında dinamik olarak el değiştirmesi, akması ve devretmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Haşr 59:7 ayetindeki ilkeyi sadece 'devletleştirme' veya 'kamulaştırma' gibi algılayarak, ayetin asıl hedefi olan servetin tekelleşmesini kırma ve piyasada serbest dolaşımını sağlama hikmetini kaçırmak; ayrıca tarihteki yenilgileri ilahi terk edilmişlik sanıp sünnetullahın döngüsel tabiatını kavrayamamak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem tarih felsefesini (toplumların iniş-çıkış yasası) hem de iktisat felsefesini (servetin tabana yayılması ilkesi) tek bir dinamik kavramla temellendirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Savaş sonrası psikolojiyi ve toplumsal değişim yasalarını işleyen cihat ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:140) ve ganimet/fey gibi kamu gelirlerinin adil dağıtımını düzenleyen iktisat ayetlerinde (Haşr 59:7). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Üstünlüğün veya servetin belirli kişilerin doğuştan hakkı olduğu veya mutlak olarak onların elinde kalacağı zannını yıkar; hiçbir krizin daimi, hiçbir refahın ebedi olmadığını hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesnenin bir yerden başka bir yere intikal etmesi; suyun kovayla çekilip boşaltılması, bitkinin kuruyup yerini sonrakine bırakması gibi hallerin el değiştirmesi.
- Soyut anlamSosyal, askeri ve iktisadi imkânların tek bir kutupta donup kalmasını önleyen, taraflar arasında nöbetleşe işleyen ilahi ve dinamik devir yasası.
- Sistematik karşılıkİktisatta sermaye tekeline (oligarşiye), siyasette mutlak tiranlığa karşı kurulan dinamik akışkanlık ve nöbetleşme kuralı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül, bir kaynağının (servet, zafer veya iktidar) zaman () içinde tek bir aktöründe kilitli kalmayıp, tanımlı aktörler kümesi () içindeki diğer bir aktörüne intikalini () ve bu akışın tüm aktörler arasında sürekli bir dolaşım integrali () oluşturarak tekelleşmeyi imkânsız kıldığını sembolize eder.