ذبب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ذ-ب-ب2 sîga, 15 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلقشيأضربأييذببسلبدعوطلبسمعالذُّبَابُضعفألهدونأنس

KökSîga 2Ayet 1Sure 1Mücavir 15

▶ Ağı aç (3B)

ذبب

ذ - ب - ب

KÖK
  • 2 geçiş
  • 1 ayet
  • 2 sîga
  • 9 sözlük

Zubab sinek demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zubab sinek demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.056 harf
باب الذّال والباء ب ذ، ذ ب يستعملان بذ: تقول العربُ بَذَّ يَبُذُّ بَذّاً إذا خَرَجَ شيءٌ على الآخر في حُسْن أو عَمَل كائنا ما كانَ. والبَذاذةُ: سُوءُ الهَيْئة، ورجلٌ باذُّ الهَيئة، ولقد بَذِد وأَبَذَّهُ غَيْرُهُ. ذب: ذبَّ يَذِبُّ ذُبُوباً وهو يُبْسُ الشَّفَةِ، وقد ذَبَّتْ شَفَتاه وهما ذابَّتان، والجميع الذَّوابّ. وهو يَذُبُّ في الحَرْبِ عن حَريمه وأصحابه، أي يدفَع عنهم ذَبّاً. والمِذَبَّةُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.176 harf
الذَبُّ: المنعُ والدفعُ. وقد ذَبَبْتُ عنه. وذَبَّبَ، أي أكْثَرَ الذَبَّ. يقال طِعانٌ غيرُ تذبيبٍ إذا بُولغ فيه. وذَبَّبْنا لَيْلَتَنا، أي أَتْعَبْنا في السير. ولا ينالون الماء إلا بقَرَبٍ مُذَنِّبٍ، أي مُسْرِعٍ، قال الشاعر: مُذَبِّبَةً أَضَرَّ بها بُكـوريوتَهْجيري إذا اليَعْفورُ قالا وجاءنا راكبٌ مُذَبِّبٌ، وهو العَجِلُ المنفردُ. وظِمْءٌ مُذَبِّ[ٌ، أي طويلٌ يَسارُ إلى الماءِ من بُعْدِ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.453 harf
ذ ب ب ذبّ عن حريمه وذيّبَ عنه‏.‏ قال الطرماح‏:‏ أذبب عن أحساب قحطان إنني أنا ابن بني بطحائها حيث حلّت وذبّت شفتاه من العطش‏.‏ قال‏:‏ هم سقوني عللا بعد نهل مـن بعـد مـا ذب السـان وذبـل وإنه لأزهى من الذباب‏.‏ وهو أهون عليّ من ونيم الذباب‏.‏ وأبخر من أبي الذبان وهو عبد الملـك بـن مـروان‏.‏ وفـرس مذبـوب‏:‏ دخـل الذباب في منخره‏.‏ وتذبذب الشيء‏:‏ ناس في الهواء‏.‏ والمنافق مذبذب‏.‏ وناست
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.686 harf
الذَّبُّ: الدَّفْعُ والـمَنْعُ. والذَّبُّ: الطَّرْدُ. وذَبَّ عنه يَذُبُّ ذَبّاً: دَفَعَ ومنع، وذَبَبْت عنه. وفُلانٌ يَذُبُّ عن حَرِيمِه ذَبّاً أَي يَدْفَعُ عنهم؛ وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: إِنما النِّساءُ لَحْمٌ على وَضَمٍ، إِلا ما ذُبَّ عنه؛ قال: مَنْ ذَبَّ منكم، ذَبَّ عَنْ حَمِـيمِهِ، * أَو فَرَّ منكم، فَرَّ عَنْ حَريمِهِ وذَبَّبَ: أَكْثَرَ الذَّبَّ. ويقال: طِعانٌ غيرُ تَذْبِـيبٍ إِذا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR421 harf
* ذ ب ب * * الذَّبُّ * المنع والدفع وبابه رد و * الذُّبَّانةُ * بالضم وتشديد الباء ونو قبل الهاء واحدة * الذُّبَابُ * ولا تقل ذبانة بالكسر وجمع الذباب في القلة * أذِبَّةٌ * والكثير * ذِبَّانٌ * كغراب وأغربة وغربان أبو عبيدة أرض * مَذَبَّةٌ * بفتحتين ذات ذباب الفراء أ { ض * مَذْبُوبَةٌ * كموحوشة من الوحش و * المِذَبَّةُ * بكسر الميم ما يُذَب به الذباب و * الذَّبْذَبُ * كالمذهب الذكر و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.127 harf
ذب عنه يذب ذبا: دفع ومنع وذببت عنه، وفلان يذب عن حريمه ذبا أي يدفع عنهم، وفي حديث عمر رضي الله عنه إنما النساء لحم على وضم إلا ما ذب عنه ، قال: من ذب منكم ذب عن حميمه أو فر منكم فر عن حريمه والذب: الطرد، ومن المجاز: أتاهم خاطب فذبوه: ردوه. وذب فلان يذب ذبا: اختلف فلم يستقم ويوجد في بعض النسخ بالواو بدل الفاء في مكان واحد. وذب الغدير يذب: جف في آخر الحر، عن ابن الأعرابي،
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR807 harf
ذَبَّ ذَبَّ U ( n. ac. ذَبّ 1 ) a. [ acc. & 'An ], Drove away; repulsed, repelled from. b. [ 'An ], Defended. c. Forbade to. d. I ( n. ac. ذَبّ 1 , ذَبَب 4 , ذُبُوْب 27 ), Became dry; dried, withered up. e. Became lean, emaciated. f. Drew to its close ( day ). g. [ pass. ], Became possessed, insane. ذَبَّبَ ذَبَّبَ II , a. see I (b) , ( f ). c. [ Fī ], Exerted, tired himself
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR33.300 harf
ذبب ذَبَّ - يَذُبُّ - ذُبَابَة - ذُبَاب ذَبَّ - يَذُبُّ + كائن + كائناً أو شيئاً + عن كائن أو شيء أو مكان: يدفعه ويطرده عنه بشكل متكرر ومعاود: يدفع ويبعد شيئاً أو كائناً عن مكانه، والذي لا يلبث أن يعود من نفسه إلى ذات المكان أو قربه فيدفعه ويبعده مرة أخرى ، ثم يعود اليه فيبعده مرة أخرى وهكذا ذُبَابَة: على وزن " فـُعالة": اسم فعل بمعنى مفعول
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler15 mücavir (22 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سلب

    1 ortak ayet · Onlardan kapar

  2. طلب

    1 ortak ayet · Onu talep eder

  3. نقذ

    1 ortak ayet · “Enkaz” kirpi, “nakize” ise zırh demektir

  4. ضعف

    1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir

  5. ضرب

    1 ortak ayet · Örnek verdi

  6. جمع

    1 ortak ayet · Yumruk demektir

  7. دون

    1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  8. مثل

    1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  9. سمع

    1 ortak ayet · İşiten

  10. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  11. خلق

    1 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  12. أنس

    1 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ

    SinekEy insanlar, bir misal verildi, şimdi onu dinleyin: Şüphesiz ki Allah’ı bırakıp da taptıklarınız bir araya gelseler; bir sinek bile yaratamazlar Ama sinek, onlardan bir şey kapsa bunu da ondan kurtaramazlar. İsteyen de, istenen de aciz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökذبب
YapıÜçlü
Özel DurumMükerrer (muzaaf)
Bağlamsal Yakın Köklerدفع, حمي, طرد
Zıt Kökجلب
Çekirdek Özet 1Bir şeyi kovuldukça tekrar tekrar savmak, defetmek ve kovmak
Çekirdek Özet 2En zayıf varlık karşısında bile savunma ve geri alma acziyetini ortaya koyarak sahte ilahların yetersizliğini ilan etme
Çekirdek Özet 3Savunma ve himaye kudretinin mutlak yaratıcıya ait olduğu, sahte otoritelerin ise mikro düzeydeki bir kaybı bile engelleyemeyeceği
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca alelade bir haşere adına indirgeyip kökteki sürekli savunma, savuşturma ve geri alma mücadelesini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذبKararsız biçimde hareket etmek, iki yön arasında gidip gelmek, itip savmak; bu çekirdek hızla kesip ayırmayı anlatan ذبح ve iki taraf arasında tereddütle gidip gelmeyi anlatan ذبذب köklerinde de görülürبSavma, kovma ve karşı koyma eylemi katlanarak süreklilik kazanmış; kovulan şeyin geri gelmesi ve buna karşı verilen döngüsel defetme hareketi kök anlamına yerleşmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı (د harfinden türetme, sızma ve geçiş sesi); aralıktan sızma, yönelme ve hareketSavunulan sınıra doğru yönelen harici hareket veya aradan içeri sızma hamlesi
بEv, çadır; iç, barınma, sınırları belirlenmiş alanKorunması gereken mahrem alanı, barınağı veya bünyeyi temsil eder
بEv, çadır; iç, barınma, sınırları belirlenmiş alanSınırı ihlal eden unsura karşı alandan dışarıya doğru gösterilen ikinci direnç ve kapanma hamlesi
ذببMahrem veya korunan alana sızmaya çalışan unsurları sınır boyunda ısrarla geriye püskürtme, defetme ve savuşturma hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamKovuldukça geri dönen sinek ve benzeri haşeratı el veya aletle sürekli kovmak, defetmek; susuzluk veya sıcaktan dudakların kuruyup büzüşmesi; develerin sinek hücumu sebebiyle yerinde duramayıp huzursuzca kıpırdanması
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairleri kökü himaye altındakileri savunmak ve sineklerin verdiği huzursuzluğu anlatmak için kullanmıştır: فكأَننا فيهم جِمالٌ ذَبَّةٌ / أُدْمٌ، طَلاهُنَّ الكُحَيْل وَقار beytinde sinek hücumundan ötürü bir yerde duramayan huzursuz develer tasvir edilir
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in kadınların korunmasını tembihleyen şu ifadesinde savunma anlamı öne çıkar: إِنما النِّساءُ لَحْمٌ على وَضَمٍ، إِلا ما ذُبَّ عنه (Kadınlar savunulup korunmadıkça et tahtası üzerindeki açık et gibidir). Tırmâh ise kabilesini müdafaa etmesini şöyle ifade eder: أذبب عن أحساب قحطان إنني / أنا ابن بني بطحائها حيث حلّت

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça ذبب kökü, Sami dillerinde vızıltılı uçuş, kanat çırpma, titreme ve bu kökten türeyen haşere adlarıyla köklü bir ortak mirasa dayanır. Akatçada zumbu veya zumbū, İbranicede zevuv (זְבוּב), Süryanicede debbābā (ܕܒܒܐ) ve Aramicede didbevā biçimlerinde yaşayan bu kelime grubu, doğrudan uçan haşeratı ve bilhassa sineği adlandırmak için kullanılmıştır. Kuzeybatı Sami dillerinde isim formu sabit bir böcek türünü imleyecek şekilde daralmışken, Arapçada kök çift yönlü bir canlılık göstermiş; hem kovuldukça dönen hareketinden ötürü haşereye ad olmuş (ذُبَاب) hem de o haşereyi uzaklaştırma çabasından hareketle "savunmak, defetmek, himaye etmek" (ذَبَّ عَنْ حَرِيمِهِ) fiilini kurmuştur. Dolayısıyla Sami dillerindeki ortak onomatopoetik ve biyolojik adlandırma, Arapçanın eylemsel dinamizmiyle savunma ve defetme refleksine dönüşmüştür.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönIsrarla kovmak, savunmak ve yerinde duramamakHaşereyi kovma hareketinden kabile ve haysiyeti savunma eylemine geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkatça zumbū, İbranice zevuv, Süryanice debbābāOrtak Proto-Sami kökünden türeyen sinek ve uçucu böcek adıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış bir bağ tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذببAnlamlıSavmak, defetmek, sinekBir zararlıyı ısrarla kovmak veya haysiyetini savunmakHedef kök, Kur'an'da geçer
بذبAnlamlıÜstün gelmek, pejmürde olmakBir alanda öne geçmek ya da kılık kıyafeti dağınık ve perişan olmakKalb ilişkili kök (بذذ), Kur'an'da geçmez
ببذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذببMerkezSavmak ve korumakKovulanın geri gelmesine karşı gösterilen döngüsel ve ısrarlı savunmaHücumu sürekli püskürtme
دفعKomşuİtmek ve savuşturmakGüç kullanarak bir şeyi tek hamlede veya toptan uzaklaştırmakذبب kökündeki süreklilik ve geri dönüş döngüsü دفع kökünde şart değildir
حميKomşuKorumak ve sahiplenmekBir alanın etrafına sınır çekerek ihlallere karşı dokunulmaz kılmakحمي koruma kalkanını kurmayı, ذبب ise fiilen saldıranı savmayı ifade eder
طردKomşuKovmak ve sürmekBir varlığı bulunduğu mekândan bir daha dönmemek üzere uzaklaştırmakطرد uzaklaştırıp göndermeyi, ذبب ise yakına gelen tacizi püskürtmeyi hedefler
جلبZıtÇekmek ve getirmekBir şeyi dışarıdan içeriye doğru çekmek, toplamak ve yaklaştırmakSavuşturmanın ve uzaklaştırmanın zıddı olarak içeri celbetme

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذببIsrarla savmak, sinekTaciz eden şeyi defetme eylemi ve bu eyleme muhatap olan sinekKesin
Latincemusca, propulsareSinek, savuşturmakBiyolojik ismi ve tehlikeyi püskürtme hareketini ayrı ayrı karşılarGüçlü
İngilizcefly, fend off, repelSinek, savmak, püskürtmekHaşere adını ve ısrarlı savunma eylemini iki farklı kelimeyle verirGüçlü
AlmancaFliege, abwehren, verscheuchenSinek, savmak, kovalamakSaldırıyı savuşturma ve böceği defetme anlam alanlarını kapsarGüçlü
Fransızcamouche, repousser, chasserSinek, geri itmek, kovmakTaciz edici unsuru uzaklaştırma eylemini karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذُبَاب (İsim)Biyolojik sinek ve mutlak acziyetin somut örneğiPutların ve sahte ilahların tek bir sinek dahi yaratamayacakları, sineğin kaptığı bir nesneyi bile ondan kurtaramayacakları bağlamında uluhiyet iddialarının iflasını beyan eden ayet (Hac 22:73)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamYaratma delili ve acziyetAllah'tan başka hiçbir varlığın en zayıf canlıyı bile yoktan var edemeyeceği ve mülk üzerinde bağımsız tasarruf kuramayacağıMutlak kudret karşısında mahlukatın ontolojik yetersizliği
FıkıhTaharet ve ziyan hükümleriAkıcı kanı olmayan haşeratın sulara düşmesinin necasete etkisi ve hayvanların telef ettiği şeylerde tazmin sorumluluğuEşyanın saflığı ve mikro zararların hukuki statüsü
TefsirTemsil ve mesel yöntemiHac 22:73'te geçen "isteyen de aciz istenen de" ifadesiyle putperestliğin mantıksal ve ahlaki çöküşünün tahliliSahte otoritelerin savunma ve geri alma kabiliyetinden yoksunluğu
HadisBiyolojik hikmet ve savunmaİçeceğe sinek düştüğünde izlenecek yol ile aile ve değerlerin savunulmasını emreden rivayetlerdeki koruma prensibiSavunma refleksi ve mikro düzeydeki zararın izalesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukAcziyet kanıtıSahte ilahları geçersiz kılmaEn küçük varlığı yaratmaktan ve onun aldığını geri almaktan aciz olan varlığa tapılamazKesin
İlmiBiyoloji ve anatomiMikro organizmaTasarım mükemmelliğini göstermeBasit görünen bir sineğin sindirim ve hareket sisteminin dahi beşer tarafından taklit edilemeyişiGüçlü
SiyasiEgemenlik ve otoriteSavunma zaafıSahte otoritenin çöküşüKendi sınırlarını ve mülkünü en zayıf saldırgana karşı bile koruyamayan gücün meşruiyet kaybıGüçlü
İktisadiMülkiyet ve tasarrufZiyan ve istirdatHakiki tasarruf yetkisiKendisinden eksiltilen en ufak değeri dahi geri almaya güç yetiremeyen bir mülkiyet iddiasının geçersizliğiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri püskürtme kuvveti ve kaotik geri beslemeFiziksel bir alana yaklaşan parçacığın itme kuvvetiyle savuşturulması ve sistemin mikro düzeydeki kaotik müdahalelere karşı koyamamasıGüçlü
Beşeri bilimlerMeşru müdafaa ve tecavüzü defetmeHukukta ve psikolojide sınır ihlallerine karşı geliştirilen döngüsel savunma mekanizması ve direnç refleksiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca sokaktaki sıradan bir böcek türü olarak okuyup kökün ihtiva ettiği "sürekli savunma, defetme ve geri kurtarma mücadelesi" anlamını yok saymak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, sahte tanrıların ve güç merkezlerinin en zayıf mikro tehdide karşı bile koruma ve geri alma kabiliyetinden yoksun olduğunu sergileyen ontolojik bir turnusol kâğıdı olarak kullanılır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayeti sadece böceklere dair yüzeysel bir benzetme sayarak egemenlik, yaratma, himaye ve mülkiyet iddialarının kökten reddedildiği tevhidî manifestoyu ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Şirk koşan aklın yücelttiği putların, kralların ve ideolojilerin kofluğunu en çarpıcı ve somut biçimde ifşa eden acziyet metaforunu kurduğu için hayati öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Putperestliğin mantıki tutarsızlığını, yaratma fiilinin yalnızca Allah'a ait olduğunu ve insanın sahte sığınaklarının zafiyetini ele alan meydan okuma ayetlerinde belirleyicidir (Hac 22:73).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Putların veya yaratılmış güç odaklarının azametli görüntülerine aldanıp onlara koruyucu veya rızık verici güç atfeden vehimleri, sineğin kaptığı bir zerreyi bile kurtaramayacaklarını göstererek düzeltir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKovuldukça geri gelen sineği sürekli savmak, defetmek ve himaye altındakileri dış saldırılara karşı savunmak.
  • Soyut anlamBir varlığın bağımsız egemenlik ve ilahlık iddiasının, en zayıf mikro kayıp karşısında dahi savunma ve geri alma üretememesiyle ontolojik olarak çökmesi.
  • Sistematik karşılıkHimaye ve mülkiyetin ancak mutlak yaratma gücüyle kaim olduğu; yaratma kudreti olmayan hiçbir gücün savunma (def) ve geri kurtarma (istinkāz) sağlayamayacağı ilkesi.
  • LaTeX modeliA→fX∧¬∃C:(C→gA∨C→hX)
  • LaTeX açıklamasıFormülde A mikro tehdidi (sineği), X eksiltilen veya kapılan nesneyi, C ise ilahlık iddiasındaki sahte otoriteyi temsil eder. f fonksiyonu mikro tehdidin nesneyi çekip almasını gösterir. Model, sahte otoritenin (C) ne bu mikro tehdidi bizzat yaratma veya defetme gücüne (g) ne de kapılan nesneyi geri kurtarma kabiliyetine (h) sahip olamayacağını mantıksal imkânsızlık üzerinden sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ذ