ذلك

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ذ-ل-ك21 sîga, 420 mücavir kök, 461 ayet, 78 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.فكرذَلِكُمْذَلِكُمُأَذَلِكَذلكأييوَكَذَلِكَألهبِذَلِكَذَلِكَنهربعدسكن

KökSîga 21Ayet 461Sure 78Mücavir 420

▶ Ağı aç (3B)

ذلك

ذ - ل - ك

KÖK
  • 480 geçiş
  • 461 ayet
  • 21 sîga
  • 2 sözlük

İşaret ismidirdevamı ›

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(2)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

İşaret ismidir

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR64 harf
ذٰلِكَ ذٰلِكَ ذ : see art ذا; and ك as a particle of allocution.
Tamamını oku

Sîgalar(21)

Mücavir kökler420 mücavir (837 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أيي

    110 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  2. أله

    230 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  3. جزي

    37 ortak ayet · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…

  4. بعد

    49 ortak ayet · Baid uzak demektir

  5. فوز

    16 ortak ayet · Fevz Gölgeliktir

  6. تحت

    20 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

  7. نهر

    29 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…

  8. جري

    21 ortak ayet · Cariye yelkenli sandal demektir

  9. أمن

    95 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  10. عظم

    29 ortak ayet · Büyük

  11. فكر

    10 ortak ayet · Feker “Vekr” kuş yuvasının giriş kapısıdır

  12. سكن

    19 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

Geçtiği ayetler(461)

Bu kök 461 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

  1. ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ

    Oİşte bu kitab, onda hiç bir şüphe yoktur, müttekiler için hidayettir.

  2. ثُمَّ عَفَوْنَا عَنْكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    OBundan sonra sizi, şükredersiniz diye affetmiştik.

  3. … وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ …

    OHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

  4. … كَانُوا يَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَيَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ الْحَقِّ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ

    OHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.

  5. ثُمَّ تَوَلَّيْتُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَكُنْتُمْ مِنَ الْخَاسِرِينَ

    OSonra o sözü müteakip yine yüz çevirdiniz. Eğer üstünüzde Allah’ın fazlu rahmeti olmasaydı hüsrana uğrayanlardan olurdunuz.

  6. قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ لَا فَارِضٌ وَلَا بِكْرٌ عَوَانٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَافْعَلُوا مَا تُؤْمَرُونَ

    OOnlar, Bizim için Rabbına dua et de onu bize iyice bildirsin, demişlerdi. Musa da: Allah, o, ne çok kart, ne de çok körpedir. İkisi ortası dinç bir sığırdır, buyuruyor. Artık emrolunduğunuz şeyi yapın, demişti.

  7. ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَإِنَّ مِنَ الْحِجَارَةِ …

    OSonra bunun ardından kalbleriniz yine katılaştı. Şimdi onlar taş gibidir. Yahut daha da katı. Zira öylesi vardır ki; ondan ırmaklar kaynar, öylesi vardır ki; yarılıp ondan su fışkırır, öylesi de vardır ki; Allah korkusundan yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan asla gafil değildir.

  8. … بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَمَا جَزَاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذَلِكَ مِنْكُمْ إِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ …

    OSonra sizler; birbirinizi öldüren, aranızdan bir takımını yurtlarından süren, onlara karşı günah ve düşmanlıkla birleşen, onları (yurtlarından) çıkarmak haram kılınmışken esir olarak geldiklerinde fidyeleşmeye kalkan kimselersiniz. Yoksa kitabın bir kısmına inanıp bir kısmını inkar mı ediyorsunuz? Sizden böyle yapanın cezası; dünya hayatında rezil olmaktan başka birşey değildir. Kıyamet gününde ise onlar, azabın en şiddetlisine uğratılırlar. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir.

  9. ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتَابِ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ

    OBu, Allah’ın kitabı hak olarak indirilmiş olup, o kitabda ihtilafa düşenlerin şüphesiz ki, pek uzak bir şikak içinde olmalarındandır.

  10. … مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ …

    OEy iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.

Sîga sayfası: وَكَذَلِكَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökذلك
Yapıİşaret ismi, edat ve işlev sözü
Özel DurumKök türetimi olmayan, işaret tabanı, mesafe lâmı ve hitap kâfından oluşan birleşik işaret yapısı
Bağlamsal Yakın Köklerهذا, ذاك, تلك
Zıt Kökهذا
Çekirdek Özet 1Mekânsal, zamansal, mertebesel veya zihinsel açıdan uzakta, yüksekte veya tamamlanmış olanı işaret etme
Çekirdek Özet 2Vahiy, kesin hüküm, geçmiş kıssaların hissesi ve yüce hakikatleri muhatabın zihninde sabitleştirip yüceltme
Çekirdek Özet 3Algı ve bilinç düzleminde referans nesnesini ontolojik veya ahlaki mesafeyle takdir ve tasdik etme
Kritik Hata RiskiLafzı yalnızca sıradan bir üçüncü şahıs zamiri veya basit bir işaret sayıp taşıdığı yüceltme ve bağlamsal ayrıştırma işlevini yok saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ذلAlçaklık, boyun eğme ve yumuşaklık ifade eden ذلل köküyle biçimsel benzerlik taşısa da, bu yapı bağımsız bir kök türetimi olmayıp işaret tabanı ذا üzerine kuruludurكİşaret tabanına uzaklık bildiren lâm ve muhatap kâfı eklenerek gösterilen nesneye mekânsal veya mertebesel uzaklık ve yücelik kazandırılmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
ذKapı; giriş, geçiş, hareket (د imgesinin peltek varyantı olarak türetme yoğunlaşma)Bir göstergeye geçişi, zihnin belirli bir hedefe yönelmesini ve dikkat kapısının açılmasını sağlar
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaİşaret edilen nesneye doğru bir uzanma, zihinsel bir sevk ve mesafe koyarak yönlendirme işlevini yükler
كAvuç içi; kavrama, eğme, kaplamaMuhatabı doğrudan kavrayıp söze muhatap kılmayı, algıyı işaret edilen nesne üzerinde toplamayı temsil eder
ذلكKapıdan geçerek uzaktaki hedefe yönelme ve muhatabın algısını o nesne üzerinde sabitlemeDikkat çeken bir işaretle başlayıp mesafe katederek muhatabın zihninde yüceltilmiş veya ayrıştırılmış bir hakikati sabitleyen bileşik işaret hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDuyusal ufukta uzakta duran somut bir nesneyi, kişiyi veya mekânı muhataba göstermek için kullanılan işaret formu
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde hem somut uzak nesneleri hem de anılan bir olayın veya niteliğin büyüklüğünü ve kesinliğini vurgulamak üzere kullanılmıştır
Erken Arapça kullanımArap dilcileri kelimeyi işaret tabanı ذا, uzaklık bildiren lâm-ı bu'd ve muhataba göre değişen kâf-ı hitâbın birleşimi olarak tanımlamıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab ve Sîbeveyhi, el-Kitâb.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde işaret sistemleri genellikle yakın, orta ve uzak mesafe derecelerini gösteren deiktik unsurlardan kurulur. Arapçadaki ذا işaret tabanı, İbranicede eril işaret zamiri olarak korunan zeh ve Aramicedeki dâ / denâ ile doğrudan akrabadır. Bu işaret tabanına eklenen lâm unsuru mesafeyi (uzaklık), kâf unsuru ise muhatabı temsil eder; benzer bir işaretleme ve hitap ekleşmesi diğer Güney Sami dillerinde de morfolojik birleşmeler şeklinde görülür. Dolayısıyla kelime türetilmiş sözlükbilimsel bir üçlü fiil kökü değil, Sami dillerinin ortak işaret kökünden türetilmiş çok parçalı bir işaret kalıbıdır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lipiński, Semitic Languages: Outline of a Comparative Grammar.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönذا işaret ismi + ل mesafe lâmı + ك hitap kâfıBağımsız bir üçlü fiil kökü olmayıp işaret tabanının uzaklık ve hitap edatlarıyla birleşmesinden oluşmuş edatlaşmış işaret ismidirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice zeh, Aramice dâ / denâSami gösterge tabanı ortak olup, uzaklık ve hitap unsurlarının bu şekilde kaynaşması Arapça morfolojiye özgü gelişmiştirKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik gösterge sistemleriAfro-Asyatik dillerdeki deiktik dişil/eril işaret parçacıklarıyla tipolojik benzerlik gösterirMuhtemel

Kaynak Wright, A Grammar of the Arabic Language ve Brockelmann, Grundriss.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
ذلكAnlamlıUzak işaret ismiBirleşik bir işaret formu olup uzaklık ve tazim bildirirHedef form; Kur'an'da geçer
ذكلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
لذكKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
لكذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
كذلKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
كلذKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
ذلكMerkezUzak işaretZihinsel, mekânsal veya mertebesel uzaklıktaki tekil erili yücelterek veya ayırarak işaret ederUzaklık lâmı ve hitap kâfı taşır
هذاKomşuYakın işaretDoğrudan hazırda, yakında, elde veya zihinde hemen bulunanı işaret ederTenbih edatı ve işaret tabanı içerir
ذاكKomşuOrta uzaklık işaretiLâm olmaksızın sadece hitap kâfı ile orta mesafedeki nesneyi gösterirMesafe derecesi ذلك formuna göre daha yakındır
تلكKomşuUzak dişil/çoğul işaretAkılsız çoğulları veya tekil dişil unsurları uzaktan işaret ederİşaret tabanı dişil olan تي veya تا formudur
هذاZıtYakınlık ve huzurذلك uzaktakini veya yücedekini gösterirken هذا hemen yakındakini ve hazır olanı gösterirKarşıt mesafe kutbunu kurar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaذلكUzak işaret ismiUzaklık, tazim, tenbih ve zihinsel sabitleme taşıyan işaret sözüKesin
Latinceille, illudO, şu uzaktakiUzaktaki veya tanınmış, meşhur olan nesneyi işaret eden zamir; mertebe vurgusu taşırGüçlü
İngilizcethat, that veryO, şuKonuşura uzak olanı veya daha önce zikredilmiş olguyu işaret eder; tazim nüansını tek başına vermezGüçlü
Almancajener, das dortŞu, o uzaktakiZaman veya mekân bakımından uzakta olanı ayırt eden işaret sözcüğüGüçlü
Fransızcacela, celui-làO, şu uzaktakiZihinde veya uzakta bulunan referansı gösterirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
ذَلِكَTazim ve mertebe yüceliğiKitabın veya ilahi ilkelerin şanının yüceliğini ve ulaşılamaz hakikatini bildiren bağlamlar; örnek: Bakara 2:2
ذَلِكَGeçmiş kıssaların hissesi ve sonucuUzun bir anlatı veya meselin ardından kıssanın nihai dersini özetleyen bağlamlar; örnek: Yûsuf 12:40
ذَلِكُمْÇoğul muhataba yönelik ilahi hükümDoğrudan inananlar veya muhatap topluluğa bağlayıcı ilahi emri tebliğ eden bağlamlar; örnek: En'âm 6:153
كَذَلِكَTeşbih ve sünnetullahın sürekliliğiİlahi yasaların, yaratılış modellerinin veya cezalandırma biçimlerinin benzerliğini kuran bağlamlar; örnek: Bakara 2:73
فَذَلِكَHükmün zorunlu pratik sonucuBir tutumun hakiki niteliğini ve açığa vurduğu karakteri kesinleştiren bağlamlar; örnek: Mâ'ûn 107:2

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi hitap ve vahyin mahiyetiBakara 2:2 ayetindeki işaretin henüz nüzulü tamamlanmamış Kur'an'a mı yoksa Levh-i Mahfuz'a mı raci olduğu tartışmasıMertebe ve hakikat yüceliği (tazim)
FıkıhHükümlerin illeti ve gerekçelendirilmesiAyet sonlarında gelen formun emredilen hükmün nihai gerekçesi mi yoksa ayrı bir hüküm mü bildirdiğiBağlayıcı ilahi yasa ve taabbudilik
Tefsirİcaz ve işaret zamirlerinin merci tayiniUzak işaret isminin yakın veya hazır bir nesneye niçin yöneltildiği; lafzi yakınlığa rağmen manevi yüceliğin vurgulanmasıİstiâre-i tebeiyye ve tazim nüansı
HadisNebevi beyan ve tahkik ifadeleriHadis metinlerinde peygamberin bir hükmü, ahlaki tavrı veya ameli kesinleştirirken kullandığı tasdik kalıplarıKararlılık, tasdik ve sınır koyma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve akideAşkın referans noktasıYüceltme ve bağlayıcılıkİnsanın göreceli algısını aşan aşkın ve mükemmel ilahi hakikati işaret edip sabitleştirirKesin
İlmiMetodoloji ve mantıkKanıtlanmış teorem veya ilkeZihinsel kesinlik ve referansÖnermeler zincirinde kesinleşen neticeyi işaret edip epistemik temel kılarGüçlü
SiyasiAnayasa ve meşruiyetTemel kanun ve bağlayıcı ilkeİtiraz edilemez sınır çekmeToplumsal sözleşmenin veya ilahi meşruiyetin tartışılmaz zeminini topluma gösterirGüçlü
İktisadiMülkiyet ve işlem ilkeleriTescilli hak ve sözleşme kuralıDeğer ve akit kesinliğiTicari ve mali ilişkilerde üzerinde mutabık kalınan nesneyi ve sınırı tescil ederGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerUzak referans vektörü veya sabit noktaBir koordinat sisteminde orijinden belirli bir mesafede tanımlanmış, değişmez ve diğer değişkenlerin kendisine göre hesaplandığı sabit düğüm noktasıGüçlü
Beşeri bilimlerNormatif ideal veya aşkın değerBireysel ve toplumsal pratiklerin kendisine yöneldiği, erişilmek istenen fakat mevcut durumla arasına mesafe konulan kurucu idealGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadeyi sadece üçüncü şahıs zamiri «o» veya mekanik bir işaret kelimesi «şu» düzeyine indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamNesnenin sadece mekânda uzaklığını değil; mertebedeki yüceliğini, şanının büyüklüğünü, zihindeki kesinliğini ve önceki hükümlerin nihai sentezini içermesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÖzellikle vahiy metinlerinin başındaki tazim nüansını kaçırmak; Kur'an'ın kendi kendisine yaptığı aşkın referansı sıradan bir metin içi atıf sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin kendi mahiyetini, ilahi yasaların şaşmazlığını ve ahlaki ilkelerin yüceliğini muhatabın zihninde birer sabit hakikat olarak tesis etme mekanizmasıdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sure başlarında vahye dikkat çeken ayetlerde, geçmiş peygamber kıssalarının hisse bölümlerinde ve fıkhi hükümlerin gerekçelendirildiği yasa ayetlerinde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyi alelade bir tarihsel metin gibi okuma yanılgısını ve ilahi buyrukları şartlara göre kolayca esnetilebilecek tavsiyeler seviyesine indirme hatasını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamGözün ve elin menzilinden uzakta bulunan belirli bir nesneye, araya mesafe ve muhatap bağı koyarak parmakla işaret etme.
  • Soyut anlamBir hakikati, ilkeyi veya olguyu zihinsel ve mertebesel bir aşkınlığa kavuşturarak muhatabın tasdikine ve bağlayıcılığına sunma.
  • Sistematik karşılıkİdrak eden özne ile aşkın norm arasına ontolojik mesafe koyarak normun otoritesini ve değerini sabitleyen referans ekseni.
  • LaTeX modeliR⃗=d(x,O)⋅u+λ⋅M
  • LaTeX açıklamasıModelde R⃗ referans gösterim vektörünü; x işaret edilen nesneyi; O gözlemci veya muhatap merkezini; d(x,O) gözlemci ile nesne arasındaki mesafeyi; u yönelim birim vektörünü; M nesneye yüklenen ontolojik veya ahlaki mertebe değerini; λ ise bu mertebeyi yüceltme katsayısını temsil eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ذ