هذا

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ه-ذ-ا12 sîga, 239 mücavir kök, 257 ayet, 65 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قرأويلهَذِهِسطرهَذَانِأَفَبِهَذَاهذاقولهَاتَيْنِسحرلِهَذَاأَهَكَذَاأفلجيأكفر

KökSîga 12Ayet 257Sure 65Mücavir 239

▶ Ağı aç (3B)

هذا

ه - ذ - ا

KÖK
  • 276 geçiş
  • 257 ayet
  • 12 sîga
  • 0 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Bu

Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır.

Notlarım

Sözlükler(0)

Bu kök için sözlük maddesi yok.

Sîgalar(12)

Mücavir kökler239 mücavir (601 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قول

    142 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  2. سحر

    20 ortak ayet · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir

  3. قرأ

    17 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  4. جيأ

    29 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  5. وعد

    18 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  6. مثل

    19 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

  7. أفل

    3 ortak ayet · Fani çok yaşlanmış kimse, pirifani

  8. بلد

    6 ortak ayet · Beled mezarlık demektir

  9. صرط

    9 ortak ayet · Yol

  10. بشر

    15 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir

  11. ويل

    8 ortak ayet · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir

  12. كفر

    36 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

Geçtiği ayetler(257)

  1. … الْأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ …

    Buİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  2. فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ ثُمَّ يَقُولُونَ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ لِيَشْتَرُوا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَوَيْلٌ …

    BuVay, kitabı elleriyle yazıp da sonra az bir paha ile satabilmek için; bu, Allah katındandır, diyenlerin, ellerinin yazdıklarından dolayı vay onlara! Vay onlara. O kazanmış oldukları yüzünden.

  3. وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آمَنَ …

    BuHani, İbrahim demişti ki: Rabbım burasını emniyetli bir şehir yap. Ve halkından Allah’a, ahiret gününe iman etmiş olanları mahsullerle rızıklandır Allah da: Kafir olanı kısa bir zaman için geçindiririm. Sonra onu cehennem azabına zorlarım. Bu ne kötü bir sonuçtur, buyurmuştu.

  4. … الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِنْدَهَا رِزْقًا قَالَ يَامَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هَذَا قَالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ …

    BuBunun üzerine Rabbı onu güzel bir kabul ile karşıladı. Onu güzel bir bitki gibi yetiştirdi. Zekeriyya’nın himayesine verdi. Zekeriyya mihraba her girişinde onun yanında bir yiyecek bulurdu. Ey Meryem, bu sana nereden? derdi. O da: Allah tarafından, derdi. Şüphe yok ki Allah, dilediğini hesapsız rızıklandırır.

  5. إِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ

    BuŞüphe yok ki Allah; benim de Rabbım, sizin de Rabbınızdır. Öyleyse O’na kulluk edin, dosdoğru yol işte budur.

  6. إِنَّ هَذَا لَهُوَ الْقَصَصُ الْحَقُّ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا اللَّهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

    BuDoğrusu işte budur, o kıssanın hak ifadesi: Allah’dan başka ilah yoktur. Şüphesiz ki Allah, Aziz’dir, Hakim’dir.

  7. بَلَى إِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هَذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ

    BuEvet. Sabreder, sakınırsanız ve onlar da üzerinize gelirlerse; Rabbınız, size nişanlı beşbin melekle yardım edecektir.

  8. هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ

    BuBu; insanlar için bir açıklama, müttakiler için de bir hidayet, bir öğüttür.

  9. أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

    BuOnları iki misline uğrattığınız bir musibete kendiniz uğrayınca; bu nereden? dediniz. De ki: O, kendinizdendir. Doğrusu Allah herşeye kadirdir.

  10. الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ

    BuOnlar ki; ayakta, oturarak ve yanları üstü yatarken Allah’ı anarlar, göklerin ve yerin yaratılışını düşünürler. Rabbımız; Sen bunları boşuna yaratmadın. Sen pak ve münezzehsin. Bizi, o ateş azabından koru.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökهذا
Yapıİsm-i işaret ve tenbih edatı bileşimi
Özel DurumAsıl işaret unsuru ذا olup başına tenbih edatı olan ها harfi bitişmiştir; gayri müştak (türemiş olmayan) isimlerdendir.
Bağlamsal Yakın Köklerذلك, تلك, أولئك
Zıt Kökذلك
Çekirdek Özet 1Yakında bulunan, duyu veya zihin alanında hazır olan varlığa dikkat çekerek somut veya zihinsel işaret etme
Çekirdek Özet 2Vahiy, peygamber, somut ayetler ve muhatabın önündeki hakikati teyit, tahkik veya inkârcıların istihfafını aktarma
Çekirdek Özet 3Şahit olunan hakikatin epistemolojik belirliliği, sorumluluğun hazır oluşa dayanması ve mevcudiyet ilkesi
Kritik Hata Riskiİşaretin yalnızca fiziksel yakınlığa indirgenerek Kur'an'ın zihinsel hazır oluş, değer atfetme ve tazim/tahkir bağlamlarındaki kullanım derinliğinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
هـDikkat çekme, uyarma ve muhatabı yöneltme (tenbih).ذاİşaret unsurunun başına gelerek muhatabın duyusal ve zihinsel alıcılığını işaret edilen yakın nesneye odaklar.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
هkollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesMuhatabın dikkatini ansızın çağırma, varlığı görünür kılma ve odaklama işlevini üstlenir.
ذkapı / geçiş (ikiz harf د kökeninden türetme); yönelme ve işaret etmeBelirli bir sınıra, geçişe veya yönelinen somut hedefe doğrultulan işaret hareketini temsil eder.
اöküz başı; güç, öncülük, başlangıçİşaret edilen nesnenin belirliliğini, yönelişin kesinliğini ve duruşunu sabitler.
هذاİnsanın kollarını kaldırarak muhatabı yönelen nesneye doğrudan çağırması ve hedefi sabitlemesiDikkat çekme sesiyle birlikte parmağın veya zihnin doğrudan önündeki nesneye doğrultulması hareketini oluşturur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDuyu organlarıyla algılanabilecek yakın mesafedeki canlı veya nesneyi muhataba parmakla ya da gözle gösterirken uyarı sesiyle birlikte yönelme.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şiirinde hazır bulunan kabile, yurt kalıntısı veya sevgiliye ait izleri gösterirken tenbih ve işaret işlevinde yoğun biçimde yer alır. İmruülkays ve Tarafe gibi erken şairlerin muallakalarında harabelere ve mevcuda işaret bağlamında sıkça başvurulur.
Erken Arapça kullanımHitapta dinleyicinin dikkatini dağılmadan hemen önündeki söze, olaya veya şahsa çekmek için kullanılan temel deiktik (gösterimsel) araçtır.

Kaynak el-Halîl b. Ahmed, Kitâbü’l-ʿAyn; Sîbeveyhi, el-Kitâb; İbn Hişâm, Muğni’l-Lebîb.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde işaret zamirleri genellikle d/z/t diş ünsüzleri ile kurulurken, tenbih unsuru h/ha soluklu gırtlak sesiyle sağlanır. İbranicede eril tekil işaret zamiri ze (זה) ve tenbihli form hazzeh (הַזֶּה) biçiminde bulunur. Fenikecede z (𐤆), Aramice ve Süryanicede dā / hādēn (ܗܳܕܶܝܢ), Güney Arapçasında ve Ge'ez dilinde za/zā kökleri doğrudan soydaştır. Arapçadaki هذا yapısı, ortak Sami mirası olan işaret çekirdeği ذا kökünün başına prototipik gösterici ve uyarıcı olan ها unsurunun getirilmesiyle teşekkül etmiştir. Bu fonetik ve semantik yapı, nesnenin konuşucuya yakınlığını ve hazır bulunuşunu bildiren ortak Afro-Asyatik deiksis sisteminin kusursuz bir devamıdır.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Brockelmann, Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönها tenbih edatı ile ذا işaret isminin birleşimiAsıl işaret ismi tek başına ذا iken, kullanımda tenbih harfiyle kalıplaşarak yakın işaret zamiri olmuştur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ze (זה) / hazzeh, Aramice ve Süryanice hādēn (ܗܳܕܶܝܢ), Habeşçe zaDişsi ünsüzle kurulan işaret çekirdeği ve ön-ek tenbih morfeminin birleşimi tüm merkez Sami dillerinde ortaktır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik deiktik kökler (*d / *t)Mısır hiyerogliflerindeki eril işaret unsurları (pn / pw / pꜣ) yanında Afro-Asyatik tabandaki işaretleme mekanizmalarıyla paraleldir.Güçlü

Kaynak W. Gesenius, Hebrew and Chaldee Lexicon; C. Brockelmann, Semitische Sprachwissenschaft.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
هذاAnlamlıYakına işaretKonuşana yakın olanı tenbih ile gösterme işleviHedef kök; Kur'an'da geçer
هاذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
ذهاAnlamlıKendini beğenme, kibir, renklenmeHurmanın olgunlaşıp renklenmesi veya insanın kibirlenmesiKur’an’da geçmez; hedef kökle ses benzerliği dışında ilişki tespit edilmedi
ذاهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
اهذAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez
اذهAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur’an’da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
هذاMerkezYakın işaretKonuşanın hemen yanında, elinin altında veya zihninde hazır olanı tenbihle gösterir.Muhatabın derhal algılaması gereken hazır nesneyi veya durumu ifade eder.
ذلكKomşuUzak işaretMekânca, zamanca veya mertebece uzakta olanı ل ve ك unsurlarıyla gösterir.Bazen yakın olanı tazim veya manevi yücelik sebebiyle uzak işaretle anar.
تلكKomşuDişil / çoğul uzak işaretAkılsız çoğullara veya dişil varlıklara uzaktan işaret eder.Mertebe ve hüküm bildiriminde tarihsel kıssaların ve ayetlerin ardından gelir.
أولئكKomşuTopluluk uzak işaretiİnsan veya bilinçli toplulukları nitelikleriyle birlikte uzaktan gösterir.Belirli bir vasfı kazanan zümreyi sonuca bağlarken kullanılır.
ذلكZıtKarşıt mesafeYakınlık (kurb) yerine uzaklık (bu'd) bildirir.Gösterim ekseninde mekânsal ve psikolojik zıt kutbu temsil eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaهذاYakına işaret zamiriYakında bulunan varlığı gösterir; tenbih unsuru içerir.Kesin
Latincehic, haec, hocbu, konuşana yakın olanKonuşucuya en yakın olan nesneye işaret eder; mesafesel olarak هذا ile tam örtüşür.Kesin
İngilizcethisbuKonuşucuya yakın nesneyi veya yeni bahsedilen durumu ifade eder; tenbih nidasını doğrudan taşımaz.Kesin
Almancadieser, diese, diesesbuYakındaki nesneyi veya mevcut konuyu belirtir.Kesin
Fransızcaceci, ce, cet, cettebuMevcut ve yakındaki varlığı işaret eder.Kesin

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch; Trésor de la Langue Française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Somut mevcuda işaretGöz önündeki nesneyi, beldeyi veya kişiyi doğrudan göstermeMekke şehri (Tîn 95:3), kurbanlık veya rızık (Bakara 2:25) bağlamı.
Kur'an ve vahye işaretİndirilen vahyi, zikri ve kitabı teyit ve tazim etmeİndirilen zikrin mübarek oluşu (Enbiyâ 21:50) ve hakikatin bildirimi.
İnkârcıların istihfafıPeygamberi veya tebliği küçümseme ve yadırgamaİnkârcıların peygamberi işaret ederek soru sorması (Enbiyâ 21:36, Furkân 25:41).
Teşhis ve ikrarAhirette vaadin gerçekleştiğini itiraf ve teslimiyetDiriliş günü 'İşte bu, Rahman'ın vaad ettiğidir' itirafı ve şahitlik bağlamı (Yâsîn 36:52).
Delil ve mucizeye işaretSomut mucizenin ve uyarının muhataba sunulmasıSalih'in devesi için 'Bu bir devedir' denilerek sınır çizilmesi (Şu'arâ 26:155).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAyet ve delillerin delalet yönüİşaret edilen nesnenin (müşârun ileyh) hakikati; vahyin mahiyeti ve mucizenin şahitliğiŞahit ile gaib arasındaki irtibatın somut delil üzerinden kurulması
FıkıhAkitler, ikrarlar ve yeminlerMecliste hazır bulunan malın tayini (işaretle muayyen kılma), vasıf ve işaret çatışmasıİşaretin vasfa galebe çalması; hazır olanın belirliliğinde kesinlik unsuru
TefsirZamir ve işaret mercileriهذا lafzının vahye mi, akla mı, yoksa muhatabın içinde bulunduğu duruma mı raci olduğuBağlamın belirlediği yakınlık derecesi ve tazim/tahkir karineleri
HadisNebevi tebliğ ve işaret diliPeygamberin parmaklarıyla işaret ederek 'bu ikisi gibi' buyurması veya dini hükümleri özetlemesiSözlü ifadeyi bedensel işaretle tahkik ve teyit etme

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve hidayetŞahit olunan hakikatMuhatabı kaçamayacağı apaçık gerçekle yüzleştirmeİndirilen mesajın soyut bir kurgu değil, önlerinde duran canlı bir hidayet olduğunu bildirir.Kesin
İlmiEpistemoloji ve gözlemDuyu verisi ve ampirik mevcudiyetBilginin gözlemlenebilir doğrudan nesnesini sabitlemeZihinsel kurguları somut delil ve mevcut olgu zeminine bağlar.Güçlü
SiyasiHukuki meşruiyet ve sözleşmeHâlihazırdaki durum ve tarafİrade beyanında muhatap ve mevzuyu netleştirmeToplumsal sözleşmede ve itaatte mevcut merciin tereddütsüz tayinini sağlar.Güçlü
İktisadiMülkiyet ve mübadeleMuayyen ve hazır mal (ayn)Akit anında hazır bulunan metayı belirlemeİktisadi belirsizliği (garar) gidererek satım konusu malın kesin teslimiyetini temin eder.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGösterici (pointer / deictic coordinate) ve yerel konum vektörüSistemde doğrudan adreslenen, bellek hücresinde anlık olarak işaret edilen ve ötelenmemiş değişkenin tayini ile örtüşür.Güçlü
Beşeri bilimlerDeiktik referans ve fenomenolojik mevcudiyetBireyin içinde bulunduğu 'burada ve şimdi' (hic et nunc) durumunun bilince ve iletişime doğrudan yansımasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiSözün yalnızca fiziksel ve coğrafi bir yakınlığı bildiren basit bir zamir sayılarak edebi ve belâgî derinliğinin yok sayılması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da هذا, zihnen ve kalben hazır olanı, büyük bir hakikati (tazim) veya inkârcıların hafife aldığı bir nesneyi (tahkir) öne çıkaran çok katmanlı bir dikkat ve teyit aracıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataVahyin indiği andaki canlı muhataplık ilişkisi kopar; ayetlerdeki istihfaf, hayret veya meydan okuma tonları düz birer işaret cümlesine indirgenir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatapla kurduğu doğrudan, canlı ve şahitliğe dayalı epistemik diyaloğun merkezinde yer alır; hakikati hazır ve meşhud kılar.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Vahyin mahiyetini niteleyen ayetlerde, ahiret sahnelerindeki hesaplaşma ve itiraflarda, inkârcıların peygamberle tartışmalarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini hakikatlerin ulaşılamaz, soyut ve uzak birer metafizik iddia olduğu zannını yıkar; insanın tam önündeki delillerle sorumlu olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKonuşanın yakınında bulunan ve algı alanına giren nesneye ses ve el ile yönelerek dikkat çekme.
  • Soyut anlamZihinde, vicdanda veya bağlamda hazır olan hakikatin tereddütsüz biçimde belirlenmesi ve muhatabın idrakine sunulması.
  • Sistematik karşılıkFenomenolojik mevcudiyet, gözlem alanındaki delilin kesinliği ve hukuki muayyeniyet ilkesi.
  • LaTeX modeliP(x)=δ(x−x0)⋅A
  • LaTeX açıklamasıFormülde x0 gözlemcinin veya konuşucunun sıfır noktasındaki mevcut konumunu, x ise işaret edilen nesnenin uzaydaki yerini temsil eder. Dirac delta fonksiyonu δ(x−x0), işaretin yalnızca ve tam olarak konuşucuya bitişik/yakın koordinatta sıfırdan farklı bir değer aldığını modeller. A katsayısı ise tenbih edatının sağladığı genlik (dikkat çekme ve uyarmanın şiddeti) çarpanıdır; böylece yakın işaretin yönelimsel tekilliği ifade edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ه