رأس

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-أ-س11 sîga, 160 mücavir kök, 17 ayet, 15 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.لحيالرَّأْسُفوقرُءُوسِهِمْرُءُوسَهُمْرأسحلقبِرُءُوسِكُمْنكسخمرجرررَأْسِهِنغض

KökSîga 11Ayet 17Sure 15Mücavir 160

▶ Ağı aç (3B)

رأس

ر - أ - س

KÖK
  • 18 geçiş
  • 17 ayet
  • 11 sîga
  • 13 sözlük

Baş demektir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رءس

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Baş demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.583 harf
باب السين والراء و و ا ي ء معهما س ر و، س و ر، ر س و، و ر س، س ر ي، س ي ر، ي س ر، س ر أ، س أ ر، أ س ر، ر أ س، أ ر س مستعملات سرو: السَّرْوُ: سَخاء في موءة سَرُوَ يسرو، وسرا يسرو، وسَرِيَ يَسْرَى، فهو سَرِيٌّ من قومٍ سَراة، ولم يَجِئْ على فَعَلةٍ غيرها. والسَّرِيُّ: النّهرُ فوقَ الجدول، ودونَ الجَعفر. والسّريّة: خيل تبلغ أربع مئة أو نحوه. والسُّرْوَةُ: سَهْمٌ صغير قصير، وجمعه: سِراء قال أبو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.390 harf
الرَأْسُ يجمع في القِلَّةِ أَرْوُسٌ، وفي الكثرة رُءوسٌ. قال الأصمعي: يقال للقومِ إذا كثروا وعَزُّوا: هُمْ رَأْسٌ. وهو قول عمرو بن كُلْثوم: بِرَأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بَكْرٍنَدُقُّ به السُهولَةَ والحُزونا وأنا أرى أنّه أراد به الرئيس، لأنّه قال ندق به، ولم يقل بهم. ورَأَسَ فلانٌ القومَ يَرْأَسُ بالفتح، رِياسةً، وهو رَئِيسُهُمْ. ويقال أيضاً: رَيِّسٌ. قال الشاعر: تَلْقى الأَمانَ على حِياضِ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok26.343 harf
س ر ( و ا ي ء ) سير ، سري ، سأر ، سور ، رسا ، روس ، ريس ، رأس ، ورس ، أرس ، أسر ، يسر . ( سير ) : أبو عبيد عن أبي زيد : سارَ البعيرُ وسِرتُه ، وقال خالد : فلا تَغضَبَنْ مِنْ سُنّةٍ أنت سِرْتَها وأوّلُ راضٍ سُنّةً مَن يَسيرُهَا وقال ابن بُزرج : سِرْتُ الدَّابة : إذا ركبتَها ، فإذا أردتَ بها المرعَى قلتَ : أَسَرْتُها إلى الكلأ . وأسارَ القومُ أهلَهم ومواشِيَهم إلى الكلأ وهو أن يُرسِلوا فيها
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.518 harf
(باب الراء والهمزة وما يثلثهما) (رأد) الراء والهمزة والدال أُصَيلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركة. يقال امرأة رَأْدةٌ* ورُؤْد، وهي السَّريعة الشَّباب لا تَبْقَى قَمِيئَة. وهو الذي ذكرناه في الحركة. والرَّأْد والرُّؤْد: أصل اللّحْي. ورأْد الضُّحى: ارتفاعه. يقال تَرَأَّدَ([1]) الضُّحى وتراءَدَ. وترأّدت الحيّة: اهتَزّت في انسيابها. وكان الخليل يقول: الرِّئْد: مهموز: التِّرْب. (رأس) الراء والهمزة
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR185 harf
- الرأس معروف، وجمعه رؤوس، قال: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/4]، ﴿ولا تحلقوا رؤوسكم﴾ [البقرة/196]، ويعبر بالرأس عن الرئيس، والأرأس: العظيم الرأس، وشاة رأساء: اسود رأسها. ورياس السيف: مقبضة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR877 harf
ر أ س أهـل مكـة يسمـون يـوم القـرّ‏:‏ يـوم الـرءوس لأنهـم يأكلـون فيـه رءوس الأضاحـي‏.‏ ورجـل أرأس ورؤاسي‏:‏ عظيم الرأس‏.‏ وشاة رأساء‏:‏ سوداء الرأس‏.‏ ورئس الرجل وهو مرءوس ورئيس‏:‏ رأسـه البرسـام وغيـره‏:‏ أخذ رأسه‏.‏ ورأسته بالعصا‏:‏ ضربت رأسه‏.‏ وخرج الضب مرئساً كما تقول‏:‏ خرج مذنباً‏.‏ وخذ برئاس سيفك ورئاسته‏:‏ بقائمه‏.‏ ومن المجاز‏:‏ عندي رأس من غنم وعدة أرؤس ومالي رأس مال‏.‏ ورأس
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.102 harf
رَأْسُ كلّ شيء: أَعلاه، والجمع في القلة أَرْؤُسٌ وآراسٌ على القلب، ورُؤوس في الكثير، ولم يقلبوا هذه، ورؤْسٌ: الأَخيرة على الحذف؛ قال امرؤ القيس: فيوماً إِلى أَهلي، ويوماً إِليكمُ، ويوماً أَحُطُّ الخَيْلَ من رُؤْسِ أَجْبالِ وقال ابن جني: قال بعض عُقَبْل: القافية رأْس البيت؛ وقوله: رؤسُ كَبِيرَيْهِنَّ يَنْتَطِحان أَراد بالرؤس الرأْسين، فجعل كل جزء منها رأْساً ثم قال ينتطحان، فراجع المعنى. ورأْسَه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR300 harf
* ر أ س * جمع * الرَّأْسِ * في القلة * أرْؤُسٌ * و * رَأَسَ * فلان القوم يرأسهم بالفتح * رِيَاسَةً * فهو * رَئِيسُهم * ويقال أيضا * رَيِّسٌ * بوزن قيم وبائع الرءوس * رَءَّاسٌ * والعامة تقول رَوَّاس و * رَأْسُ * عين موضع والعامة تقول رأس العين وتقول أعد علي كلامك من رأس ولا تقل من الرأس والعامة تقوله
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.490 harf
الرأس: م، أي معروف، وأجمعوا على أنه مذكر. والرأس: أعلى كل شيء. ومن المجاز: الرأس: سيد القوم كالريس، ككيس. والرئيس، كأمير. قال الكميت يمدح محمد ابن سليمان الهاشمي: تلقى الأمان على حياض محمد ثولاء مخرفة وذئب أطلـس لا ذي تخاف ولا لهذا جـرأة تهدى الرعية ما استقام الريس والثولاء: النعجة. والمخرفة. التي لها خروف يتبعها، ضرب ذلك مثلا لعدله
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.058 harf
رَأَسَهُ 1 رَأَسَهُ ذ , (S, M, K,) aor. رَاََ , (K, TA, [in a copy of the M رَاَُ ,]) inf. n. رَأْسٌ, (M, TA,) He (a man, S) hit, or hurt, his head. (S, M, K.) ― -b2- رَأَسْتُهُ بِالعَصَى I struck his head with the staff, or stick. (A.) ― -b3- رَأَسَهُ البِرْسَامُ The disease called برسام affected, or overcame, (أَخَذَ,) his head. (A.) [And hence,] رُئِسَ, (M, A,) inf. n. رَأْسٌ, (M,) His (a
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.383 harf
Madde başı: رءسرَأَسَ رَأَسَ A ( n. ac. رَأْس 1 ), a. Hit on the head, hurt the head of. b. I ( n. ac. رِئَاسَة رِئَاسَة [ 23t ] ), a. Was the head, chief of; ruled, governed. رَؤُسَ رَؤُسَ U ( n. ac. رَئَاْسَة 23t ), a. Was chief, head, master. رَأَّسَ رَأَّسَ II a. [ acc. & 'Ala ], Made, appointed head, chief over. تَرَأَّسَ تَرَأَّسَ V , a. Became chief, supreme & c. اِرْتَأَسَ اِرْتَأَسَ VIII ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.848 harf
Madde başı: رءسرءس رَأَسَ - يَرْأَسُ - رَأس - رُؤُوْس رَأَسَ - يَرْأَسُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يكون أو يصير رأسه: يعلوه قدراً ومنزلة ومكاناً ويسيطر عليه ويجعله تابعاً لأمره وحكمه رَأَس: على وزن " فـَعـْـل": اسم فعل " رَأَسَ - يَرْأَسُ ": اسم آلة واسم مكان: المكان أو الآلة أو الأداة التي تكون لها المنزلة الأعلى والتي تسيطر على ما سواها، ولايقوم
Tamamını oku

Sîgalar(11)

Mücavir kökler160 mücavir (195 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حلق

    2 ortak ayet · Boğaz, halka demektir

  2. نكس

    2 ortak ayet · Bir ucu körelmiş iki uçlu kazıktır

  3. صبب

    2 ortak ayet · Suyun yukarıdan aşağıya doğru döküldüğü yer, çağlayan…

  4. خمر

    2 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir

  5. فوق

    3 ortak ayet · Üst

  6. سجن

    2 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir

  7. جرر

    1 ortak ayet · Cariye sandal demektir

  8. خبز

    1 ortak ayet · Hubz ekmek demektir

  9. شعل

    1 ortak ayet · Ve tutuştu

  10. شمت

    1 ortak ayet · Güldürme

  11. لحي

    1 ortak ayet · Sakalım

  12. نغض

    1 ortak ayet · Sallayacaklar

Geçtiği ayetler(17)

  1. … فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا …

    Onun başıAllah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

  2. يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُمَا فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْرًا وَأَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ

    Onun başıEy zindan arkadaşlarım; biriniz efendisine şarab içirecek, diğeri de asılacak, kuşlar onun başından yiyecektir. İşte sorduğunuz iş, böylece olup bitmiştir.

  3. ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذَابِ الْحَمِيمِ

    Onun başıSonra azab olarak başına kaynar su dökün.

Sîga sayfası: بِرُءُوسِكُمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرأس
YapıÜçlü
Özel DurumOrtası hemzeli (mehmûzü'l-ayn)
Bağlamsal Yakın Köklerصدر, وجه, عين
Zıt Kökذنب
Çekirdek Özet 1Canlının en üst uzvu, herhangi bir şeyin zirvesi, yükselen ve toplanan tepe noktası
Çekirdek Özet 2İnsanın idrak ve kimlik merkezi, ibadetlerde temizlik ve teslimiyet uzvu, anapara ve yönetsel öncelik
Çekirdek Özet 3Bütüncül bir yapıyı yöneten tepe hiyerarşi, türeyen unsurların kendisine bağlandığı asli sermaye
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik bir uzva indirgeyip iktisadi ve yapısal tepe noktası ile ilkesel öncelik boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رأAlgılama, öne çıkma, zihinsel ve duyusal olarak en üst düzeyde fark etme ve yönelme; bu çekirdek رأي (görme, basiret) ve رأف (incelik, derin idrakten doğan şefkat) köklerinde de temel idrak ve temas zeminini kurar.سÇekirdeğin işaret ettiği algı ve öne çıkma fiiline tutunma, sabitleşme, dikey eksende dikilme ve yapının zirvesinde belirgin bir tepe oluşturma vasfı kazandırarak soyut fark edişi somut bir tepe noktasına ve baş uzvuna dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رinsan başı; baş, ilk, üstBir varlığın en yüksek kısmını, öncülüğü, idareyi ve ilk temas noktasını temsil eder.
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçHarekete geçirici gücü, yönlendirici ana kudreti ve temel başlangıç ilkesini simgeler.
سdiken, destek; tutunma, dayanma, korumaBir omurga üzerinde dik durmayı, tutunmayı, yapıya istikrar ve taşıyıcı eksen sağlamayı ifade eder.
رأسHarflerin birleşimiBir bünyenin veya yapının en tepesinde yer alan, yönlendirici gücü bünyesinde toplayan ve dik bir destek sistemi üzerinde yükselerek bütünü sevk ve idare eden tepe noktası hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının boyun üzerinde yükselen en üst uzvu; dağın, bitkinin veya herhangi bir nesnenin en tepe noktası; suyun sürükleyip bir tepecik halinde biriktirdiği çer çöp yığını.
Cahiliye şiiri kullanımıAmr b. Kulsûm el-Yeşkürî muallakasında kökü kabilenin en tepe ve vurucu gücü anlamında kullanır: بِرأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بكرٍ / نَدُقُّ به السُّهولَةَ والحُزُونا
Erken Arapça kullanımİmruü'l-Kays bir beytinde dağ dorukları anlamında kelimenin çoğulunu zikreder: فيوماً إِلى أَهلي، ويوماً إِليكمُ، / ويوماً أَحُطُّ الخَيْلَ من رُؤْسِ أَجْبالِ

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Şerhu’l-Mu‘allakāti’s-Seb‘.

Sami etimolojik katman

Arapça رأس kökü, Proto-Sami ortak miras katmanına ait en temel bedensel ve yapısal adlandırmalardan biridir. Bütün merkezi ve kuzeybatı Sami dillerinde düzenli bir fonetik süreklilik gösterir. İbranicede rōš (ראש), Aramice ve Süryanicede rēšā (ܪܝܫܐ), Ugarit dilinde rảš ve Akadcada rēšu(m) biçiminde aynı somut anlamı (baş, kafa, zirve, başlangıç, en üst mevki) koruyarak yaşar. Bu dillerin tamamında kelime hem biyolojik baş uzvunu hem de zamansal ve mekânsal başlangıç noktasını, hiyerarşik liderliği ve ana sermayeyi karşılayacak şekilde genişlemiştir (örneğin İbranicede roş ha-şana 'yılbaşı' veya Akadcada rēş emūqi 'seçkin birlik, ordunun başı'). Arapçada hemzenin korunmasıyla kök fiilleşmiş (başından vurmak, başa geçmek, liderlik etmek), bedensel tepe anlamı üzerinden hiyerarşik başkanlık ve nesnelerin üst tutamak yerleri (kılıç kabzası gibi) türetilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرأس kökünden türeyen رَأْس, رَئِيس, رِئَاسَةBedenin tepe noktasından toplumsal liderliğe, kılıcın kabzasına ve dağ doruğuna uzanan düzenli anlam genişlemesi.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice rōš, Aramice rēšā, Akadca rēšuProto-Sami *ra'š- biçiminden tevarüs edilen, baş, başlangıç ve zirve bildiren doğrudan soydaşlık.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiProto-Afroasyatik *ra's- / *ri's-Çad ve Berber dillerinde baş ve tepe bildiren bazı morfemlerle muhtemel arkaik bağlar tartışılmıştır.Muhtemel

Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رأسAnlamlıBaş, tepe, liderlikCanlının üst uzvu, anapara, bir topluluğun veya nesnenin zirvesi.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
رسأAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş müsta'mel kaydedilse de müstakil bir kök anlamı oturmamıştır.Kur'an'da geçmez.
أرسAnlamlıKök, temel, ziraatBir şeyin aslı, kökeni ve toprağı işleme faaliyeti; ırıs biçiminde çiftçi anlamında kullanılır.Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt dikey kutup (dip-baş) ilişkisi kurar.
أسرAnlamlıBağlamak, sıkıca tutmakDeri kayışla bağlamak, esir almak, yaratılışın muhkem kılınması.Kur'an'da geçer; başın boyuna ve omurgaya bağlanışındaki muhkem yapı ile anlamsal temas taşır.
سرأAnlamlıYumurtlamak, soy üretmekÇekirge veya balığın yumurtlaması, asaletli nesil türetmek.Kur'an'da geçmez.
سأرAnlamlıArtık bırakmakKaptan içildikten sonra geride kalan su, tortu, artık.Kur'an'da geçmez; zirve ve başın zıddı olarak geriye kalan alt tabakayı ifade eder.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رأسMerkezTepe, üst nokta, başBütünün en yukarısında yer alan, idare ve idraki toplayan dikey zirve noktası.Bedenin en üst uzvu, anapara ve yönetsel merkez.
صدرKomşuÖn, başlangıç, göğüsرأس dikey hiyerarşideki en üst zirveyi bildirirken, صدر yatay veya yönelimsel olarak önde olmayı ve iç mekanı bildirir.Göğüs, öncülük, ilk ortaya çıkış mahalli.
وجهKomşuYüz, yön, itibarرأس anatomik ve hiyerarşik tepeyi ifade ederken, وجه dış dünyayla doğrudan karşılaşan ön cepheyi ve kimliği ifade eder.Yüz, istikamet, yönelinen odak.
عينKomşuPınar, göz, seçkin unsurرأس bütünü toplayan tepe iken, عين başın üzerindeki en hassas algı merkezini ve nesnenin kendisini bildirir.Görme uzvu, su kaynağı, zat.
ذنبZıtKuyruk, son, tebaaرأس önde ve tepede olanı temsil ederken, ذنب arkada sürüklenen, tabî olan ve en altta kalan uç noktayı temsil eder.Kuyruk, peşe takılan uç, suç ve günah kalıntısı.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرأسBaş, zirve, anaparaBeden uzvu, tepe noktası, sermaye aslı ve reislik anlamlarının tamamını kapsar.Kesin
LatincecaputBaş, lider, ana kaynakBiyolojik başı, hukuki şahsiyeti ve sermayeyi (capital) karşılar; Arapçadaki semantik genişlemeyle tam örtüşür.Kesin
İngilizcehead, top, principalBaş, tepe, anapara'Head' uzuv ve liderliği, 'principal' finansal anaparayı karşılar; tek kelime tüm kök alanını bütünüyle kuşatmaz.Kesin
AlmancaKopf, Haupt, KapitalBaş, reis, anapara'Kopf' biyolojik başı, 'Haupt' soyut önceliği ve liderliği, 'Kapital' iktisadi tabanı karşılar.Kesin
Fransızcatête, chef, capitalBaş, şef/önder, anapara'Tête' fiziki uzvu, 'chef' (Latince caput'tan türeme) idari tepeyi ifade eder.Kesin

Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رُؤُوس (çoğul)Biyolojik baş uzvuİbadet esnasında tıraş edilmesi veya meshedilmesi gereken uzuv bağlamında; Bakara 2:196, Mâide 5:6, Fetih 48:27.
الرَّأْس (tekil)İhtiyarlık ve zayıflığın belirdiği tepe uzuvZekeriya aleyhisselamın yaşlılık tasvirinde saçların ağarmasının başı bütünüyle sarması; Meryem 19:4.
رُؤُوس أَمْوَال (tamla­ma)İktisadi anapara / Asli sermayeFaizin yasaklanıp yalnızca borç verilen anaparanın geri alınabileceği ilkesi; Bakara 2:279.
رُؤُوس الشَّيَاطِين (tamla­ma)Çirkinlik ve dehşet timsali tomurcuk/başZakkum ağacının meyvelerinin korkunçluğunu somutlaştıran teşbih bağlamında; Sâffât 37:65.
نُكِسُوا عَلَى رُؤُوسِهِمْ (deyimsel)Zihinsel altüst oluş, rezillik ve baş aşağı edilmeİbrahim aleyhisselamın putperest muhataplarının delil karşısında bocalamaları ve zilletleri; Enbiyâ 21:65.
رَأْس أَخِيهِ (izafet)Hesap sorma ve öfkeyle tutulan baş/saçMusa aleyhisselamın Harun aleyhisselamı başından ve sakalından tutarak çekmesi sahnesinde; A'râf 7:150.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRüyetullah ve antropomorfizm tartışmalarıAyet ve hadislerde geçen baş, yüz gibi ifadelerin tenzih ilkesi gereği lafzi mi mecazi mi anlaşılacağı meselesi.Şahsiyetin ve idrakin merkezi olma yönünde tevil yoğunlaşması.
FıkıhTaharet, hac ve muamelat hükümleriAbdestte başın ne kadarının meshedileceği (bâ harf-i cerri teb'îz mi ilsak mı bildirir) ve hacda başı tıraş etmenin hükmü.Hükmün taalluk ettiği somut fiziki sınır ve anaparanın (re'sü'l-mâl) faizden arındırılmış korunması.
TefsirMecaz ve istiare tahlilleri'Başın ihtiyarlıkla alev alması' (Meryem 19:4) ve 'başları üzerine ters çevrilme' (Enbiyâ 21:65) gibi yüksek edebi tasvirlerin izahı.Psikolojik hezimetin ve biyolojik tükenişin tepe uzuv üzerinden temsili.
Hadisİbadet, rüya ve ahlak rivayetleriOruçlunun başını yıkaması veya öpmesi, toplumsal idarede liyakat ('başınıza Habeşi bir köle de tayin edilse') bahisleri.Liderlik, emir-komuta merkezi ve bedenin hürmetli tepe noktası.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKulun teslimiyeti ve ibadet intizamıTevazu ve arınma mahalliKibrin kırılması, Allah karşısında baş eğme ve temizlenmeBaşın meshi veya tıraşı, insanın benliğini ve en üst uzvunu ilahi emre teslim etmesini simgeler.Kesin
İlmiMantık ve bilgi hiyerarşisiTemel aksiyom ve ana meseleTürev bilgilerin kendisine dayandığı kurucu ilkelerHer ilmin bir 're's'i (ana ilkesi) vardır; ayrıntılar bu tepe ilkeden dallanıp budaklanır.Güçlü
SiyasiToplum düzeni ve idareEmîr, imam, yürütme erkiDağınıklığı önleme, bütünü sevk ve koordine etmeBaşsız (lidersiz) bir toplum felç olur; meşru otorite kararların ve nizamın odak noktasıdır.Kesin
İktisadiTicaret ve borçlar hukukuRe'sü'l-mâl (asli sermaye)Riski üstlenen, faizden arınmış üretici ana varlıkBorç ilişkisinde adalet sermayenin aslının korunmasıyla sağlanır; faiz başın üzerine binen haksız fazlalıktır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGraf teorisinde kök tepe (root node) veya fonksiyonun yerel maksimum noktasıAğ yapılarında tüm hiyerarşik dallanmanın kendisinden başladığı kurucu tepe düğümü; geometrik ve analitik düzlemde tepe sınırı.Kesin
Beşeri bilimlerHiyerarşik otorite ve sermaye tabanı (capital base)Sosyolojide karar alma mekanizmasının merkezileştiği üst tabaka; iktisatta üretimin başlaması için zorunlu olan çekirdek kaynak.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca boynun üstündeki et ve kemikten ibaret biyolojik başa indirgemek ve Kur'an'daki yapısal tepe metaforlarını göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamرأس, bir yapının yönünü belirleyen, türevlerin kendisine irca edildiği kurucu asli merkezdir; iktisatta anapara, toplumda lider, insanda idrak odağıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataBakara 2:279'daki 'rükûsü emvâliküm' ifadesini sıradan bir para miktarı sanarak faiz yasağının kurucu anapara teorisini ve sermaye-emek dengesini kavrayamamak; ibadetlerdeki baş ritüellerini anlamsız şekilcilik saymak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem antropolojik insan tasvirinde (kibir, zillet, yaşlılık, teslimiyet) hem de iktisadi adalet nizamında (sermaye-faiz ayrımı) tepe ilkeyi ve ana omurgayı kuran kök kavramlardan biridir.
Hangi ayet groupslarında belirleyicidir?Hac ve abdest ahkamı ayetlerinde (ibadet fıkhı), riba ayetlerinde (iktisat nizamı) ve peygamberlerin tebliğ mücadelelerindeki psikolojik çatışma sahnelerinde (zihniyet ve ahlak).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sermayenin bizatihi kendisinin faiz gibi sömürü aracı olduğu yanılgısını düzelterek 'anapara'nın (re'sü'l-mâl) meşruiyetini tescil eder; insanın onur ve haysiyetinin başın dikliğiyle değil, hakka boyun eğmesiyle korunduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının dikey eksende en üstünde yer alan baş uzvu; bir nesnenin, dağın veya bitkinin en yüksek tepe noktası.
  • Soyut anlamBir sistemin karar, idrak ve sevk merkezi; türeyen ve dallanan unsurların dayandığı asıl, kaynak ve ilkesel öncelik.
  • Sistematik karşılıkHiyerarşik yapılarda yönlendirici zirve mekanizması, fıkıhta mükellefiyet ve taharetin odak noktası, iktisatta ise faiz fazlalıklarından arındırılmış saf anapara tabanı.
  • LaTeX modeliS={x0∈X∣∀xi∈X,  x0≻xi}veM=M0+ΔM  ⟹  R=M0
  • LaTeX açıklamasıFormülün ilk kısmında X kümesi bir yapının bütün elemanlarını temsil ederken, x0 elemanı kümedeki diğer tüm elemanlara hiyerarşik veya kurucu olarak öncelenen (≻) tepe noktayı (baş/reis) simgeler. İkinci kısımda ise toplam varlık M, anapara (M0) ile sonradan eklenen fazlalıkların (ΔM) toplamı olarak tanımlanmış; kökün iktisadi karşılığı olan R (re'sü'l-mâl), faiz ve türev fazlalıklar dışarıda bırakılarak doğrudan kurucu anapara tabanına (M0) eşitlenmiştir. Model, kökün hem hiyerarşik zirve hem de asli sermaye yapısını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر