رأس
ر - أ - س
KÖK- 18 geçiş
- 17 ayet
- 11 sîga
- 13 sözlük
Baş demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رءس
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Baş demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.583 harfباب السين والراء و و ا ي ء معهما
س ر و، س و ر، ر س و، و ر س، س ر ي، س ي ر، ي س ر، س ر أ، س أ ر، أ س ر، ر أ س، أ ر س مستعملات
سرو:
السَّرْوُ: سَخاء في موءة سَرُوَ يسرو، وسرا يسرو، وسَرِيَ يَسْرَى، فهو سَرِيٌّ من قومٍ سَراة، ولم يَجِئْ على فَعَلةٍ غيرها.
والسَّرِيُّ: النّهرُ فوقَ الجدول، ودونَ الجَعفر. والسّريّة: خيل تبلغ أربع مئة أو نحوه.
والسُّرْوَةُ: سَهْمٌ صغير قصير، وجمعه: سِراء قال أبو
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.390 harfالرَأْسُ يجمع في القِلَّةِ أَرْوُسٌ، وفي الكثرة رُءوسٌ. قال الأصمعي: يقال للقومِ إذا كثروا وعَزُّوا: هُمْ رَأْسٌ. وهو قول عمرو بن كُلْثوم:
بِرَأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بَكْرٍنَدُقُّ به السُهولَةَ والحُزونا
وأنا أرى أنّه أراد به الرئيس، لأنّه قال ندق به، ولم يقل بهم. ورَأَسَ فلانٌ القومَ يَرْأَسُ بالفتح، رِياسةً، وهو رَئِيسُهُمْ. ويقال أيضاً: رَيِّسٌ. قال الشاعر:
تَلْقى الأَمانَ على حِياضِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok26.343 harfس ر ( و ا ي ء )
سير ، سري ، سأر ، سور ، رسا ، روس ، ريس ، رأس ، ورس ، أرس ، أسر ، يسر .
( سير ) : أبو عبيد عن أبي زيد : سارَ البعيرُ وسِرتُه ، وقال خالد :
فلا تَغضَبَنْ مِنْ سُنّةٍ أنت سِرْتَها
وأوّلُ راضٍ سُنّةً مَن يَسيرُهَا
وقال ابن بُزرج : سِرْتُ الدَّابة : إذا ركبتَها ، فإذا أردتَ بها المرعَى قلتَ : أَسَرْتُها إلى الكلأ . وأسارَ القومُ أهلَهم ومواشِيَهم إلى الكلأ وهو أن يُرسِلوا فيها
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.518 harf(باب الراء والهمزة وما يثلثهما)
(رأد) الراء والهمزة والدال أُصَيلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وحركة. يقال امرأة رَأْدةٌ* ورُؤْد، وهي السَّريعة الشَّباب لا تَبْقَى قَمِيئَة. وهو الذي ذكرناه في الحركة. والرَّأْد والرُّؤْد: أصل اللّحْي. ورأْد الضُّحى: ارتفاعه. يقال تَرَأَّدَ([1]) الضُّحى وتراءَدَ. وترأّدت الحيّة: اهتَزّت في انسيابها. وكان الخليل يقول: الرِّئْد: مهموز: التِّرْب.
(رأس) الراء والهمزة
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR185 harf- الرأس معروف، وجمعه رؤوس، قال: ﴿واشتعل الرأس شيبا﴾ [مريم/4]، ﴿ولا تحلقوا رؤوسكم﴾ [البقرة/196]، ويعبر بالرأس عن الرئيس، والأرأس: العظيم الرأس، وشاة رأساء: اسود رأسها. ورياس السيف: مقبضة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR877 harfر أ س
أهـل مكـة يسمـون يـوم القـرّ: يـوم الـرءوس لأنهـم يأكلـون فيـه رءوس الأضاحـي.
ورجـل أرأس ورؤاسي: عظيم الرأس.
وشاة رأساء: سوداء الرأس.
ورئس الرجل وهو مرءوس ورئيس: رأسـه البرسـام وغيـره: أخذ رأسه.
ورأسته بالعصا: ضربت رأسه.
وخرج الضب مرئساً كما تقول: خرج مذنباً.
وخذ برئاس سيفك ورئاسته: بقائمه.
ومن المجاز: عندي رأس من غنم وعدة أرؤس ومالي رأس مال.
ورأس
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.102 harfرَأْسُ كلّ شيء: أَعلاه، والجمع في القلة أَرْؤُسٌ وآراسٌ على القلب، ورُؤوس في الكثير، ولم يقلبوا هذه، ورؤْسٌ: الأَخيرة على الحذف؛ قال امرؤ القيس:
فيوماً إِلى أَهلي، ويوماً إِليكمُ،
ويوماً أَحُطُّ الخَيْلَ من رُؤْسِ أَجْبالِ
وقال ابن جني: قال بعض عُقَبْل: القافية رأْس البيت؛ وقوله: رؤسُ كَبِيرَيْهِنَّ يَنْتَطِحان
أَراد بالرؤس الرأْسين، فجعل كل جزء منها رأْساً ثم قال ينتطحان، فراجع المعنى.
ورأْسَه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR300 harf* ر أ س * جمع * الرَّأْسِ * في القلة * أرْؤُسٌ * و * رَأَسَ * فلان القوم يرأسهم بالفتح * رِيَاسَةً * فهو * رَئِيسُهم * ويقال أيضا * رَيِّسٌ * بوزن قيم وبائع الرءوس * رَءَّاسٌ * والعامة تقول رَوَّاس و * رَأْسُ * عين موضع والعامة تقول رأس العين وتقول أعد علي كلامك من رأس ولا تقل من الرأس والعامة تقوله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.490 harfالرأس: م، أي معروف، وأجمعوا على أنه مذكر. والرأس: أعلى كل شيء. ومن المجاز: الرأس: سيد القوم كالريس، ككيس. والرئيس، كأمير. قال الكميت يمدح محمد ابن سليمان الهاشمي:
تلقى الأمان على حياض محمد ثولاء مخرفة وذئب أطلـس
لا ذي تخاف ولا لهذا جـرأة تهدى الرعية ما استقام الريس والثولاء: النعجة. والمخرفة. التي لها خروف يتبعها، ضرب ذلك مثلا لعدله
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.058 harfرَأَسَهُ
1 رَأَسَهُ ذ , (S, M, K,) aor. رَاََ , (K, TA, [in a copy of the M رَاَُ ,]) inf. n. رَأْسٌ, (M, TA,) He (a man, S) hit, or hurt, his head. (S, M, K.) ― -b2- رَأَسْتُهُ بِالعَصَى I struck his head with the staff, or stick. (A.) ― -b3- رَأَسَهُ البِرْسَامُ The disease called برسام affected, or overcame, (أَخَذَ,) his head. (A.) [And hence,] رُئِسَ, (M, A,) inf. n. رَأْسٌ, (M,) His (a
رَأَسَهُ 1 رَأَسَهُ ذ , (S, M, K,) aor. رَاََ , (K, TA, [in a copy of the M رَاَُ ,]) inf. n. رَأْسٌ, (M, TA,) He (a man, S) hit, or hurt, his head. (S, M, K.) ― -b2- رَأَسْتُهُ بِالعَصَى I struck his head with the staff, or stick. (A.) ― -b3- رَأَسَهُ البِرْسَامُ The disease called برسام affected, or overcame, (أَخَذَ,) his head. (A.) [And hence,] رُئِسَ, (M, A,) inf. n. رَأْسٌ, (M,) His (a man's) head was, or became, affected, or overcome, by the disease called برسام, or otherwise: (A:) or he had a complaint of his head. (M, TA.) -A2- رَأَسَ القَوْمَ, (S, M, A,) and رَأَسَ عَلَيْهِمْ, (M,) aor. رَاََ , (S, M,) inf. n. رِئَاسَةٌ, (S, M, A,) (tropical:) He was, or became, head, chief, commander, governor, ruler, lord, master, prince, or king, of, or over, the people; he headed them; (M, A; *) he was, or became, their superior, (M.) [See also 5.] ― -b2- Also رَأَسَ, alone, aor. رَاََ , inf. n. رِئَاسَةٌ, (tropical:) He was, or became, high in rank or condition. (Msb.) ― -b3- And, with the same aor. and inf. n., (tropical:) He strove for رِئَاسَة [or headship, or command,] (زَاحَمَ عَلَيْهَا,) and desired it. (IAar, TA.)
رأّس الضَّبُّ الأَفْعَى 2 رأّس الضَّبُّ الأَفْعَى ذ The [lizard called] ضبّ turned his head towards the viper, or met the viper head-foremast, in coming forth from his hole: for the viper comes to the hole of the ضبّ, and hunts after it, and sometimes the latter comes forth with its head towards the former, and is said to be مَرَئِّس: and sometimes a man hunts after the ضبّ, and puts a stick into the mouth of its hole, and it imagines it to be a viper, and comes forth head-foremost or tail-foremost, i. e., مُرَئِّسًا أَوْ مُذَنِّبًا. (TA.) -A2- [The verb is also used intransitively, as meaning It (a ضَبّ) put its head foremost in coming forth from its hole: contr. of ذَنَّبَ.] -A3- رَأَّسْتُهُ, inf. n. تَرْئِيسٌ, (tropical:) I made, or appointed, him رَئِيس [i. e. head, chief, commander, governor, ruler, lord, master, prince, or king], (S, K,) عَلَى القَوْمِ over the people. (S, TA.) And رَأَّسُوهُ عَلَىأَنْفُسِهِمْ, (M, A,) seen by Az, in the book of Lth, written رَوَّسُوهُ, but the former is the regular form, (TA,) (tropical:) They made him head, chief, commander, &c., over themselves. (M, A.)
ترأّس عَلَىالقَوْمِ 5 ترأّس عَلَىالقَوْمِ ذ (tropical:) He became made, or appointed, head, chief, commander, governor, ruler, lord, master, prince, or king, over the people; (S, M, A;) as also عَلَيْهِمْ ↓ ارتأس: (S:) or both signify [like رَأَسَ على القوم,] he was, or became, رَئِيس [i. e. head, chief, &c.] (K, TA) over the people. (TA.)
ارتأس الشَّىْءَ 8 ارتأس الشَّىْءَ ذ He, or it, became mounted, or fixed, upon the head of the thing. (M, TA. *) In the saying, يَرْتَاسُ السِّنَانَ فَيُقْتَلُ [He becomes fixed upon the point of the spear-head, and is slain], in a verse cited by Th, يَرْتَاسُ is for يَرْتَئِسُ. (M.) -A2- See also 5. -A3- ارتأس زَيْدًا He took Zeyd by the neck, and lowered it to, or towards, the ground. (K, from the “ Nawádir el-Aaráb. ”) ― -b2- Hence, (assumed tropical:) He occupied Zeyd so as to divert his attention: (K, from the same:) and اِكْتَاسَهُ and اِرْتَكَسَهُ and اِعْتَكَسَهُ also signify the same [app. in the former sense, or perhaps in both senses.] (TA, from the same.)
رَأْسٌ رَأْسٌ ذ , (S, M, A, Msb, K,) generally with ء, except in the dial. of Benoo-Temeem, who constantly suppress the ء, (Msb,) [The head of a man and of any animal;] a certain part of an animal, (Msb,) well known: (Msb, K:) masc., (Msb, TA,) by common consent: (TA:) and (K) the highest or uppermost part, or top, or summit, (M, A, K,) of a thing, (M,) or of anything; (A, K;) as, for instance, of a mountain, &c.; (the Lexicons, passim;) and the upper, or uppermost, part of a valley: (TA: see رَائِسٌ:) pl. (of pauc., S, TA) أَرْؤُسٌ, (S, M, Msb, K,) and, by transposition, آرُسٌ, (M, TA, * [originally أَأْرُسٌ, in the L, erroneously, أاراس,]) and (of mult., S, TA) رُؤُوسُ, (S, M, Msb, K, [by some carelessly written رُؤُسٌ, and by some, allowably, رُؤُسٌ,]) which is not transposed, and رُوْسٌ, which is elliptical. (M, TA.) A poet uses the pl. for the dual, saying, رُؤُوسُ كَبِيرَيْهِنَّ يَنْتَطِحَانِ [The heads of the two great ones, or old ones, of them, smite each other with their horns]. (M.) ― -b2- أُمُّ الرَّأْسِ: see أُمٌّ. ― -b3- يَوْمُ الرُّؤُوسِ [The day of the heads] is applied by the people of Mekkeh to the day called يَوْمُ القَرِّ, because then they eat the heads of the animals sacrificed. (A, TA.) ― -b4- أَصَابَ رَأْسَهُ (tropical:) He kissed his head: a metonymical phrase. (TA.) ― -b5- رُمِىَ فُلَانٌ مِنْهُ فِى الرَّأْسِ [lit., Such a one was shot by him in the head; meaning,] (assumed tropical:) he turned away from him, and did not look towards him nor pay any regard or attention to him, and deemed him troublesome. (S, TA.) You say also, رُمِيتُ مِنْكَ فِى الرَّأْسِ, meaning, (assumed tropical:) Thou hast an evil opinion of me (S, K) so that thou canst not look towards me. (S.) ― -b6- رَكِبَ رَأْسَهُ: see art. ركب. ― -b7- وَلَدَتْ وَلَدَهَا عَلَى رَأْسٍ وَاحِدٍ (assumed tropical:) She brought forth her children one after, or near after, another. (IAar, M.) In like manner you say, وُلِدَ لَهُ ثَلَاثَةُ أَوْلَادٍ رَأْسًا عَلَى اـِثْرِ رَأْسٍ, (M,) or رَأْسًا عَلَى رَأْسٍ, (TA,) (assumed tropical:) He had three children born to him one after, or near after, another. (M, TA.) And اِجْعَلْ هٰذَا الشَّىْءَ رَأْسًا وَاحِدًا (assumed tropical:) Make thou this thing to be [uniform, or] of one way, or mode, or manner. (ISK, TA in art. بأج.) ― -b8- عِنْدِى رَأْسُ مِنَ الغَنَمِ (tropical:) [I have one head of sheep or goats]: and عِدَّةٌ مِنْ أَرْؤُسٍ (tropical:) [a number of head thereof]. (A, TA.) It is said in a trad. of' Omar, وَاجْعَلُوا الرَّأْسَ رَأْسَيْنِ (tropical:) And make ye the one head two head, by buying two animals with the price of one, that, when one dies, the second may remain. (Mgh in art. فرق.) And you say, فُلَانٌ يَرْتَبِطُ كَذَا رَأْسًا مِنَ الدَّوَابِّ [Such a one ties so many head of beasts]. (S in art. ربط.) ― -b9- أَعْطِنِى رَأْسًا مِنْ ثُومٍ وَ سِنًّا مِنْهُ (tropical:) [Give thou to me a head of garlic, and a clove thereof]: and كَمْ فِى رَأْسِكَ مِنْ سِنِّ (tropical:) [How many cloves are there in thy head of garlic?]. (A, TA.) ― -b10- رَأْسٌ also signifies The extremity of a thing: or, as some say, the end, or last, thereof. (MF. TA.) ― -b11- [A head, head-land, cape, or promontory.] ― -b12- The hilt of a sword; (A;) and so ↓ رِئَاسٌ; (S, M, K; [in a copy of the A رِيَاسَةٌ;]) or this signifies its pommel, (Sgh, K,) more correctly; (Sgh;) and is also written رِيَاسٌ, but whether for رِئَاسٌ or originally with ى is doubtful. (M.) [From the first of the above-mentioned significations arise several others, which are tropical. ― -b13- Hence, الرَّأْسُ وَالذَّنَبُ (assumed tropical:) The two nodes of a planet: see تِنِّينٌ. ― -b14- Hence likewise,] رَأْسٌ is also (tropical:) syn. with رَئِيسٌ, q. v. infrà. (M, K.) You say, مَا أُرِيدُهُ رَأْسًا (tropical:) [I do not desire him as a رئيس, i. e. head, chief, &c.]. (A.) And it is said in a trad., رَأْسُ الكُفْرِ مِنْ قِبَلِ المَشْرِقِ (tropical:) [The head, or leader, of infidelity is from the direction of the place of sunrise]: indicating that Ed-Dejjál or some other of the heads of error will come forth in the east. (TA.) ― -b15- رَأْسُ المَالِ (tropical:) The capital, or principal, of property. (Msb, K.) [Hence the saying,] أَقْرَضَتْنِى عَشَرَةً بِرَؤُوسِهَا (tropical:) She lent me ten [pieces of money] as a loan whereof the principal was to be repaid without interest. (Mgh, TA. *) ― -b16- القَافِيَةُ الرأْسُ البَيْتِ (assumed tropical:) [The rhyme is the principal, or most essential, part of the verse]: said by one of the tribe of' Okeyl, to IJ. (M.) ― -b17- رَأْسُ الدِّينِ الخَشْيَةُ (tropical:) [The principal part, or the beginning, of religion is fear of God]. (A, TA.) ― -b18- رَأْسُ الشَّهْرِ (assumed tropical:) The beginning of the month. (Msb.) [And in like manner, رَأْسُ السَّنَةِ (assumed tropical:) The beginning, or first day, of the year.] ― -b19- رَأْسُ الأَمْرِ, (K, TA,) or ↓ رِئَاس, (so in the CK,) [both correct, as will be seen from what follows,] (tropical:) The beginning of the affair; the first thereof. (K, TA.) ― -b20- أَعِدْ عَلَىَّ كَلَامَكَ مِنْ رَأْسٍ, (S, M,) and مِنَ الرَّأْسِ, but this is less common, (M,) or is a vulgar phrase, not allowable, (S,) (tropical:) [Repeat thou to me thy speech from the beginning:] said by a person to one talking to him. (TA.) One also says to a person talking to him, خُذْهُ مِنْ رَأْسٍ (tropical:) [Take thou it from the beginning]. (A.) ― -b21- أَنْتَ عَلَىرَأْسِ أَمْرِكَ, and ↓ على رِئَاسِهِ (assumed tropical:) Thou art on the point of accomplishing thine affair: (M, TA:) or أَنْتَ عَلَى أَمْرِكَ ↓ رِئَاسِ signifies (assumed tropical:) thou art at the beginning of thine affair; and the vulgar say, عَلَى رَأْسِ أَمْرِكَ (S, TA.) ― -b22- أَضْرَعَتْ عَلَى رَأْسِ الوَلَدِ: see art. ضرع. ― -b23- كَانَ ذٰلِكَ عَلَى رَأْسِ فُلَانٍ (tropical:) That was in the time of such a one; in his life-time: like the phrase عَلَى رِجْلِ فُلَانٍ. (TA in art. رجل.) ― -b24- رَأْسٌ also signifies (tropical:) A numerous and strong company of people. (As, S, M, K.) You say, هُمْ رَأْسٌ (tropical:) They are a numerous and strong company of people. (S.) And هُمْ رَأْسٌ عَظِيمٌ (tropical:) They are an army by themselves, not needing any aid. (A, TA.) 'Amr Ibn-Kulthoom says, (S,) بِرَأْسٍ مِنْ بَنِى جُشَمِ بْنِ بِكْرٍ نَدُقُّ بِهِ السُّهُولَةَ وَالحُزُونَا [as though meaning, With a numerous and strong company of Benoo-Jusham-Ibn-Bekr, with which we beat the plains and the rugged tracts]: (S, M:) but [J says,] I think that he means رَئِيس, [i. e. head, chief, &c.,] because he says ندقّ بِهِ, not بِهِمْ (S.)
رُؤَاسٌ رُؤَاسٌ ذ : see أَرْأَسُ.
رِئَاسٌ رِئَاسٌ ذ : see رَأْسٌ, in the middle of the paragraph: and again, in three places, in the latter part thereof.
رَؤُوسٌ رَؤُوسٌ ذ : see رَائِسٌ. ― -b2- Also A camel having no fatness (طِرْق) remaining except in the head; (S, K;) and so ↓ مُرَائِسٌ, (S, TA,) incorrectly said in the K to be ↓ مُرَأَّسٌ, like مُعَظَّمٌ; (TA;) mentioned by A' Obeyd, from Fr.; (S;) so too ↓ مِرْآسٌ. (K.)
رَئِيسٌ رَئِيسٌ ذ Hit, or hurt, in the head; as also ↓ مَرْؤُوسٌ. (S.) Hence, شَاةٌ رَئِيسٌ A sheep or goat, or a ewe or she-goat, hit, or hurt, in her head: pl. رَآسَى: (S, M, K:) you say غَنَمٌ رَآسَى. (S, K.) ― -b2- Having his head broken, its skin being cleft. (TA.) ― -b3- Having his head affected, or overcome, by the disease called بِرْسَام; as also ↓ مَرْؤُوسٌ: (A:) or ↓ the latter, a man afflicted with that disease: (M, TA:*) and ↓ the same, also, a man having a complaint of his head. (TA.) -A2- (tropical:) The head, or headman, chief, commander, governor, ruler, lord, master, prince, or king, of a people; a person of authority; (S, M, A, * K;) as also ↓ رَيِّسٌ (S, K) and ↓ رَأْسٌ [q. v.]; (M, A, K;) and [in like manner] ↓ رَائِسٌ, syn. of this last, وَالٍ: (K:) or رَئِيسٌ signifies, [or rather signifies also,] a person high in rank or condition: (Msb:) its pl. is رُؤَسَآهُ, (M, Msb,) pronounced by the vulgar رُوَسَآء: (TA:) in El-Yemen, ↓رَيِّسٌ is applied to one who shaves the head. (TA in art. ريس.) ― -b2- رَئِيسُ الكِلَابِ (S, M, A,) and ↓ رَائِسُهَا, (M, TA,) (tropical:) [The chief, or leader, of the dogs;] the dog that is' among the other dogs, as the رَئِيس among a people: (S:) the chief of the dogs, that is not preceded by them in the chase. (M, TA.) ― -b3- الأَعْضَآءُ الرَّئِيسَةُ (tropical:) [The capital parts of an animal] are, with physicians, four; (Mgh, TA;) namely, the heart, the brain, the liver, and the testicles: (Mgh, K, TA:) the first three, because without every one of them the person cannot exist; and the last, because privation thereof is a privation of نَوْع [properly species]: the assertion that they are the nose, and the tongue, and the penis, is erroneous. (Mgh, TA.)
رُؤَاسِىٌّ رُؤَاسِىٌّ ذ : see أَرْأَسُ.
رُؤُوسٌ رُوَّسٌ رُؤُوسٌ رُوَّسٌ ذ : see مِرْأَسٌ.
رَأّسٌ رَأّسٌ ذ A seller of heads: (S, M, Mgh, Msb, K:) رَوَّاسٌ, (S, Mgh, Msb,) or رَوَّاسِىٌّ, (K, TA,) with و and with the relative ى, (TA,) is vulgar, (S,) or incorrect, (Mgh, K,) or post-classical. (Msb.)
رِئِّيسٌ رِئِّيسٌ ذ One who is often made or appointed, or who often becomes, رَئِيس [i. e. head, chief, &c.]. (K, TA.)
رَائِسٌ رَائِسٌ ذ [act. part. n. of 1.] ― -b2- كَلْبَةٌ رَائِسٌ, (M,) or رَائِسَةٌ, (TA,) A bitch that takes the object of the chase by the head. (M, TA.) And [in like manner] ↓ كَلْبَةٌ رَؤُوسٌ A bitch that springs upon the head of the object of the chase. (TA.) -A2- رَائِسٌ also signifies Anything elevated, or rising above the part or parts adjacent to it. (M, TA.) The head (↓ رَأْس) of a valley: (M, TA:) pl. رَوَائِسُ, (TA,) which signifies the upper, or uppermost, parts of valleys. (K, TA.) -A3- سَحَابَةٌ رَائِسٌ, (M,) or رَائِسَةٌ, (TA,) and ↓ مُرَائِسٌ, (M,) (assumed tropical:) A cloud preceding the other clouds: (M: [but perhaps سَحَابَةٌ in the copy of the M from which this is taken is a mistake for سَحَابٌ, i. e. clouds:]) pl. رَوَائِسُ. (K, * TA.) ― -b2- See also رَئِيسٌ, in two places.
رَيِّسٌ رَيِّسٌ ذ : see رَئِيسٌ, in two places.
أَرْأَسٌ أَرْأَسٌ ذ Having a large head; (S, M, A, Mgh, K; *) applied to a man, (S, A, Mgh,) and to a sheep or goat, (S, TA,) and to a stallion; (TA; [but فحل, there, is perhaps a mistake for رَجُلٌ;]) as also ↓ رُؤَاسِىٌّ; (S, M, A, K;) which is likewise applied to a man, (S, A,) and to a stallion, (TA,) but not to a sheep or goat; (ISk, S;) and رَوَّاسِىٌّ; (TA in art. روس;) and ↓ رُؤَاسٌ; (M, TA;) applied to a stallion; (TA;) and ↓ مَرْؤُوسٌ: (K, * TA:) fem. of the first, رَأْسَآءُ. (M.) ― -b2- Also رَأْسَآءُ A ewe, (S, M, K,) or she-goat, (M,) having a black head (A'Obeyd, S, M, K) and face, (S, M, K,) the rest of her being white. (S.)
رَأْسٌ مِرْأَسٌ رَأْسٌ مِرْأَسٌ ذ , incorrectly written in the K مَرْأَسٌ, like مَقْعَدٌ, (TA,) i. q. مِصَكٌّ لِلرُّؤُوسِ [app. meaning A head strong to butt, or knock, against other heads]: pl. رُؤُوسٌ مَرَائِيسُ, (K, TA,) or مَرَائِسُ; (CK;) and ↓ رُؤُوسٌ رُؤَّسٌ [signifies the same]. (K, * TA.)
مُرَأَّسٌ مُرَأَّسٌ ذ : see رَؤُوسٌ.
مُرَئِّسٌ مُرَئِّسٌ ذ A [lizard of the kind called] ضبّ coming forth from his hole having his head foremost: opposed to مُذَنِّبٌ. (TA.) ― -b2- المُرَئِّسُ The lion. (K.)
مِرْآسٌ مِرْآسٌ ذ A horse that bites the heads of other horses when running with them in a race: (M, K: *) or [so in some copies of the K, but in others “ and, ”] that takes precedence of the other horses in a race. (K, * TA.) ― -b2- See also رَؤُوسٌ.
مَرْؤُوسٌ مَرْؤُوسٌ ذ : see رَئِيسٌ, in four places: ― -b2- and see أَرْأَسُ. ― -b3- Also One whose desire (شَهْوَة) is in his head only. (Fr, Sgh, K.) -A2- (tropical:) Subjects [of a رَئِيس]. (K.)
مُرَائِسٌ مُرَائِسٌ ذ : see رَائِسٌ: ― -b2- and رَؤُوسٌ. -A2- Also One holding back (Sgh, K) from the party [to which he belongs] (Sgh, TA) in fight, or battle. (Sgh, K.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.383 harfMadde başı: رءسرَأَسَ
رَأَسَ A ( n. ac. رَأْس 1 ),
a. Hit on the head, hurt the head of.
b. I ( n. ac.
رِئَاسَة
رِئَاسَة [ 23t ] ),
a. Was the head, chief of; ruled, governed.
رَؤُسَ
رَؤُسَ U ( n. ac. رَئَاْسَة 23t ),
a. Was chief, head, master.
رَأَّسَ
رَأَّسَ II
a. [ acc. & 'Ala ], Made, appointed head, chief over.
تَرَأَّسَ
تَرَأَّسَ V ,
a. Became chief, supreme & c.
اِرْتَأَسَ
اِرْتَأَسَ VIII ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.848 harfMadde başı: رءسرءس
رَأَسَ - يَرْأَسُ - رَأس - رُؤُوْس
رَأَسَ - يَرْأَسُ + كائن أو شيء + كائناً أو شيئاً: يكون أو يصير رأسه: يعلوه قدراً ومنزلة ومكاناً ويسيطر عليه ويجعله تابعاً لأمره وحكمه
رَأَس: على وزن " فـَعـْـل": اسم فعل " رَأَسَ - يَرْأَسُ ": اسم آلة واسم مكان: المكان أو الآلة أو الأداة التي تكون لها المنزلة الأعلى والتي تسيطر على ما سواها، ولايقوم
Sîgalar(11)
- رَأْسِهِOnun başı(فَعْلِهِ)×3
- رُءُوسِهِمْOnların başları(فُعُولِهِمْ)×3
- رُءُوسَكُمْBaşlarınız(فُعُولَكُمْ)×2
- رُءُوسَهُمْOnların başları(فُعُولَهُمْ)×2
- رُءُوسُBaşlar(فُعُولُ)×2
- الرَّأْسُBaş(الْفَعْلُ)×1
- بِرَأْسِBaşı(بِفَعْلِ)×1
- بِرَأْسِيBaşım(بِفَعْلِي)×1
- بِرُءُوسِكُمْBaşlarınızla(بِفُعُولِكُمْ)×1
- رَأْسِيBaşım(فَعْلِي)×1
Mücavir kökler160 mücavir (195 toplam)
- حلق
2 ortak ayet · Boğaz, halka demektir
- نكس
2 ortak ayet · Bir ucu körelmiş iki uçlu kazıktır
- صبب
2 ortak ayet · Suyun yukarıdan aşağıya doğru döküldüğü yer, çağlayan…
- خمر
2 ortak ayet · Hamr (hı) : Üzümden yapılan içki, şarap demektir
- فوق
3 ortak ayet · Üst
- سجن
2 ortak ayet · Dibi çepeçevre kazılmış hurma ağacı demektir
- جرر
1 ortak ayet · Cariye sandal demektir
- خبز
1 ortak ayet · Hubz ekmek demektir
- شعل
1 ortak ayet · Ve tutuştu
- شمت
1 ortak ayet · Güldürme
- لحي
1 ortak ayet · Sakalım
- نغض
1 ortak ayet · Sallayacaklar
Geçtiği ayetler(17)
… فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا …
Onun başıAllah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.
يَاصَاحِبَيِ السِّجْنِ أَمَّا أَحَدُكُمَا فَيَسْقِي رَبَّهُ خَمْرًا وَأَمَّا الْآخَرُ فَيُصْلَبُ فَتَأْكُلُ الطَّيْرُ مِنْ رَأْسِهِ قُضِيَ الْأَمْرُ الَّذِي فِيهِ تَسْتَفْتِيَانِ
Onun başıEy zindan arkadaşlarım; biriniz efendisine şarab içirecek, diğeri de asılacak, kuşlar onun başından yiyecektir. İşte sorduğunuz iş, böylece olup bitmiştir.
ثُمَّ صُبُّوا فَوْقَ رَأْسِهِ مِنْ عَذَابِ الْحَمِيمِ
Onun başıSonra azab olarak başına kaynar su dökün.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رأس |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ortası hemzeli (mehmûzü'l-ayn) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صدر, وجه, عين |
| Zıt Kök | ذنب |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının en üst uzvu, herhangi bir şeyin zirvesi, yükselen ve toplanan tepe noktası |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın idrak ve kimlik merkezi, ibadetlerde temizlik ve teslimiyet uzvu, anapara ve yönetsel öncelik |
| Çekirdek Özet 3 | Bütüncül bir yapıyı yöneten tepe hiyerarşi, türeyen unsurların kendisine bağlandığı asli sermaye |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca biyolojik bir uzva indirgeyip iktisadi ve yapısal tepe noktası ile ilkesel öncelik boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رأ | Algılama, öne çıkma, zihinsel ve duyusal olarak en üst düzeyde fark etme ve yönelme; bu çekirdek رأي (görme, basiret) ve رأف (incelik, derin idrakten doğan şefkat) köklerinde de temel idrak ve temas zeminini kurar. | س | Çekirdeğin işaret ettiği algı ve öne çıkma fiiline tutunma, sabitleşme, dikey eksende dikilme ve yapının zirvesinde belirgin bir tepe oluşturma vasfı kazandırarak soyut fark edişi somut bir tepe noktasına ve baş uzvuna dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bir varlığın en yüksek kısmını, öncülüğü, idareyi ve ilk temas noktasını temsil eder. |
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Harekete geçirici gücü, yönlendirici ana kudreti ve temel başlangıç ilkesini simgeler. |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir omurga üzerinde dik durmayı, tutunmayı, yapıya istikrar ve taşıyıcı eksen sağlamayı ifade eder. |
| رأس | Harflerin birleşimi | Bir bünyenin veya yapının en tepesinde yer alan, yönlendirici gücü bünyesinde toplayan ve dik bir destek sistemi üzerinde yükselerek bütünü sevk ve idare eden tepe noktası hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının boyun üzerinde yükselen en üst uzvu; dağın, bitkinin veya herhangi bir nesnenin en tepe noktası; suyun sürükleyip bir tepecik halinde biriktirdiği çer çöp yığını. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Amr b. Kulsûm el-Yeşkürî muallakasında kökü kabilenin en tepe ve vurucu gücü anlamında kullanır: بِرأسٍ من بني جُشَمِ بنِ بكرٍ / نَدُقُّ به السُّهولَةَ والحُزُونا |
| Erken Arapça kullanım | İmruü'l-Kays bir beytinde dağ dorukları anlamında kelimenin çoğulunu zikreder: فيوماً إِلى أَهلي، ويوماً إِليكمُ، / ويوماً أَحُطُّ الخَيْلَ من رُؤْسِ أَجْبالِ |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Şerhu’l-Mu‘allakāti’s-Seb‘.
Sami etimolojik katman
Arapça رأس kökü, Proto-Sami ortak miras katmanına ait en temel bedensel ve yapısal adlandırmalardan biridir. Bütün merkezi ve kuzeybatı Sami dillerinde düzenli bir fonetik süreklilik gösterir. İbranicede rōš (ראש), Aramice ve Süryanicede rēšā (ܪܝܫܐ), Ugarit dilinde rảš ve Akadcada rēšu(m) biçiminde aynı somut anlamı (baş, kafa, zirve, başlangıç, en üst mevki) koruyarak yaşar. Bu dillerin tamamında kelime hem biyolojik baş uzvunu hem de zamansal ve mekânsal başlangıç noktasını, hiyerarşik liderliği ve ana sermayeyi karşılayacak şekilde genişlemiştir (örneğin İbranicede roş ha-şana 'yılbaşı' veya Akadcada rēş emūqi 'seçkin birlik, ordunun başı'). Arapçada hemzenin korunmasıyla kök fiilleşmiş (başından vurmak, başa geçmek, liderlik etmek), bedensel tepe anlamı üzerinden hiyerarşik başkanlık ve nesnelerin üst tutamak yerleri (kılıç kabzası gibi) türetilmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رأس kökünden türeyen رَأْس, رَئِيس, رِئَاسَة | Bedenin tepe noktasından toplumsal liderliğe, kılıcın kabzasına ve dağ doruğuna uzanan düzenli anlam genişlemesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rōš, Aramice rēšā, Akadca rēšu | Proto-Sami *ra'š- biçiminden tevarüs edilen, baş, başlangıç ve zirve bildiren doğrudan soydaşlık. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Proto-Afroasyatik *ra's- / *ri's- | Çad ve Berber dillerinde baş ve tepe bildiren bazı morfemlerle muhtemel arkaik bağlar tartışılmıştır. | Muhtemel |
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), HALOT, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رأس | Anlamlı | Baş, tepe, liderlik | Canlının üst uzvu, anapara, bir topluluğun veya nesnenin zirvesi. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| رسأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş müsta'mel kaydedilse de müstakil bir kök anlamı oturmamıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| أرس | Anlamlı | Kök, temel, ziraat | Bir şeyin aslı, kökeni ve toprağı işleme faaliyeti; ırıs biçiminde çiftçi anlamında kullanılır. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt dikey kutup (dip-baş) ilişkisi kurar. |
| أسر | Anlamlı | Bağlamak, sıkıca tutmak | Deri kayışla bağlamak, esir almak, yaratılışın muhkem kılınması. | Kur'an'da geçer; başın boyuna ve omurgaya bağlanışındaki muhkem yapı ile anlamsal temas taşır. |
| سرأ | Anlamlı | Yumurtlamak, soy üretmek | Çekirge veya balığın yumurtlaması, asaletli nesil türetmek. | Kur'an'da geçmez. |
| سأر | Anlamlı | Artık bırakmak | Kaptan içildikten sonra geride kalan su, tortu, artık. | Kur'an'da geçmez; zirve ve başın zıddı olarak geriye kalan alt tabakayı ifade eder. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رأس | Merkez | Tepe, üst nokta, baş | Bütünün en yukarısında yer alan, idare ve idraki toplayan dikey zirve noktası. | Bedenin en üst uzvu, anapara ve yönetsel merkez. |
| صدر | Komşu | Ön, başlangıç, göğüs | رأس dikey hiyerarşideki en üst zirveyi bildirirken, صدر yatay veya yönelimsel olarak önde olmayı ve iç mekanı bildirir. | Göğüs, öncülük, ilk ortaya çıkış mahalli. |
| وجه | Komşu | Yüz, yön, itibar | رأس anatomik ve hiyerarşik tepeyi ifade ederken, وجه dış dünyayla doğrudan karşılaşan ön cepheyi ve kimliği ifade eder. | Yüz, istikamet, yönelinen odak. |
| عين | Komşu | Pınar, göz, seçkin unsur | رأس bütünü toplayan tepe iken, عين başın üzerindeki en hassas algı merkezini ve nesnenin kendisini bildirir. | Görme uzvu, su kaynağı, zat. |
| ذنب | Zıt | Kuyruk, son, tebaa | رأس önde ve tepede olanı temsil ederken, ذنب arkada sürüklenen, tabî olan ve en altta kalan uç noktayı temsil eder. | Kuyruk, peşe takılan uç, suç ve günah kalıntısı. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رأس | Baş, zirve, anapara | Beden uzvu, tepe noktası, sermaye aslı ve reislik anlamlarının tamamını kapsar. | Kesin |
| Latince | caput | Baş, lider, ana kaynak | Biyolojik başı, hukuki şahsiyeti ve sermayeyi (capital) karşılar; Arapçadaki semantik genişlemeyle tam örtüşür. | Kesin |
| İngilizce | head, top, principal | Baş, tepe, anapara | 'Head' uzuv ve liderliği, 'principal' finansal anaparayı karşılar; tek kelime tüm kök alanını bütünüyle kuşatmaz. | Kesin |
| Almanca | Kopf, Haupt, Kapital | Baş, reis, anapara | 'Kopf' biyolojik başı, 'Haupt' soyut önceliği ve liderliği, 'Kapital' iktisadi tabanı karşılar. | Kesin |
| Fransızca | tête, chef, capital | Baş, şef/önder, anapara | 'Tête' fiziki uzvu, 'chef' (Latince caput'tan türeme) idari tepeyi ifade eder. | Kesin |
Kaynak Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| رُؤُوس (çoğul) | Biyolojik baş uzvu | İbadet esnasında tıraş edilmesi veya meshedilmesi gereken uzuv bağlamında; Bakara 2:196, Mâide 5:6, Fetih 48:27. |
| الرَّأْس (tekil) | İhtiyarlık ve zayıflığın belirdiği tepe uzuv | Zekeriya aleyhisselamın yaşlılık tasvirinde saçların ağarmasının başı bütünüyle sarması; Meryem 19:4. |
| رُؤُوس أَمْوَال (tamlama) | İktisadi anapara / Asli sermaye | Faizin yasaklanıp yalnızca borç verilen anaparanın geri alınabileceği ilkesi; Bakara 2:279. |
| رُؤُوس الشَّيَاطِين (tamlama) | Çirkinlik ve dehşet timsali tomurcuk/baş | Zakkum ağacının meyvelerinin korkunçluğunu somutlaştıran teşbih bağlamında; Sâffât 37:65. |
| نُكِسُوا عَلَى رُؤُوسِهِمْ (deyimsel) | Zihinsel altüst oluş, rezillik ve baş aşağı edilme | İbrahim aleyhisselamın putperest muhataplarının delil karşısında bocalamaları ve zilletleri; Enbiyâ 21:65. |
| رَأْس أَخِيهِ (izafet) | Hesap sorma ve öfkeyle tutulan baş/saç | Musa aleyhisselamın Harun aleyhisselamı başından ve sakalından tutarak çekmesi sahnesinde; A'râf 7:150. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve antropomorfizm tartışmaları | Ayet ve hadislerde geçen baş, yüz gibi ifadelerin tenzih ilkesi gereği lafzi mi mecazi mi anlaşılacağı meselesi. | Şahsiyetin ve idrakin merkezi olma yönünde tevil yoğunlaşması. |
| Fıkıh | Taharet, hac ve muamelat hükümleri | Abdestte başın ne kadarının meshedileceği (bâ harf-i cerri teb'îz mi ilsak mı bildirir) ve hacda başı tıraş etmenin hükmü. | Hükmün taalluk ettiği somut fiziki sınır ve anaparanın (re'sü'l-mâl) faizden arındırılmış korunması. |
| Tefsir | Mecaz ve istiare tahlilleri | 'Başın ihtiyarlıkla alev alması' (Meryem 19:4) ve 'başları üzerine ters çevrilme' (Enbiyâ 21:65) gibi yüksek edebi tasvirlerin izahı. | Psikolojik hezimetin ve biyolojik tükenişin tepe uzuv üzerinden temsili. |
| Hadis | İbadet, rüya ve ahlak rivayetleri | Oruçlunun başını yıkaması veya öpmesi, toplumsal idarede liyakat ('başınıza Habeşi bir köle de tayin edilse') bahisleri. | Liderlik, emir-komuta merkezi ve bedenin hürmetli tepe noktası. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun teslimiyeti ve ibadet intizamı | Tevazu ve arınma mahalli | Kibrin kırılması, Allah karşısında baş eğme ve temizlenme | Başın meshi veya tıraşı, insanın benliğini ve en üst uzvunu ilahi emre teslim etmesini simgeler. | Kesin |
| İlmi | Mantık ve bilgi hiyerarşisi | Temel aksiyom ve ana mesele | Türev bilgilerin kendisine dayandığı kurucu ilkeler | Her ilmin bir 're's'i (ana ilkesi) vardır; ayrıntılar bu tepe ilkeden dallanıp budaklanır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplum düzeni ve idare | Emîr, imam, yürütme erki | Dağınıklığı önleme, bütünü sevk ve koordine etme | Başsız (lidersiz) bir toplum felç olur; meşru otorite kararların ve nizamın odak noktasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Ticaret ve borçlar hukuku | Re'sü'l-mâl (asli sermaye) | Riski üstlenen, faizden arınmış üretici ana varlık | Borç ilişkisinde adalet sermayenin aslının korunmasıyla sağlanır; faiz başın üzerine binen haksız fazlalıktır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Graf teorisinde kök tepe (root node) veya fonksiyonun yerel maksimum noktası | Ağ yapılarında tüm hiyerarşik dallanmanın kendisinden başladığı kurucu tepe düğümü; geometrik ve analitik düzlemde tepe sınırı. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Hiyerarşik otorite ve sermaye tabanı (capital base) | Sosyolojide karar alma mekanizmasının merkezileştiği üst tabaka; iktisatta üretimin başlaması için zorunlu olan çekirdek kaynak. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca boynun üstündeki et ve kemikten ibaret biyolojik başa indirgemek ve Kur'an'daki yapısal tepe metaforlarını göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | رأس, bir yapının yönünü belirleyen, türevlerin kendisine irca edildiği kurucu asli merkezdir; iktisatta anapara, toplumda lider, insanda idrak odağıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:279'daki 'rükûsü emvâliküm' ifadesini sıradan bir para miktarı sanarak faiz yasağının kurucu anapara teorisini ve sermaye-emek dengesini kavrayamamak; ibadetlerdeki baş ritüellerini anlamsız şekilcilik saymak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem antropolojik insan tasvirinde (kibir, zillet, yaşlılık, teslimiyet) hem de iktisadi adalet nizamında (sermaye-faiz ayrımı) tepe ilkeyi ve ana omurgayı kuran kök kavramlardan biridir. |
| Hangi ayet groupslarında belirleyicidir? | Hac ve abdest ahkamı ayetlerinde (ibadet fıkhı), riba ayetlerinde (iktisat nizamı) ve peygamberlerin tebliğ mücadelelerindeki psikolojik çatışma sahnelerinde (zihniyet ve ahlak). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sermayenin bizatihi kendisinin faiz gibi sömürü aracı olduğu yanılgısını düzelterek 'anapara'nın (re'sü'l-mâl) meşruiyetini tescil eder; insanın onur ve haysiyetinin başın dikliğiyle değil, hakka boyun eğmesiyle korunduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının dikey eksende en üstünde yer alan baş uzvu; bir nesnenin, dağın veya bitkinin en yüksek tepe noktası.
- Soyut anlamBir sistemin karar, idrak ve sevk merkezi; türeyen ve dallanan unsurların dayandığı asıl, kaynak ve ilkesel öncelik.
- Sistematik karşılıkHiyerarşik yapılarda yönlendirici zirve mekanizması, fıkıhta mükellefiyet ve taharetin odak noktası, iktisatta ise faiz fazlalıklarından arındırılmış saf anapara tabanı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülün ilk kısmında kümesi bir yapının bütün elemanlarını temsil ederken, elemanı kümedeki diğer tüm elemanlara hiyerarşik veya kurucu olarak öncelenen () tepe noktayı (baş/reis) simgeler. İkinci kısımda ise toplam varlık , anapara () ile sonradan eklenen fazlalıkların () toplamı olarak tanımlanmış; kökün iktisadi karşılığı olan (re'sü'l-mâl), faiz ve türev fazlalıklar dışarıda bırakılarak doğrudan kurucu anapara tabanına () eşitlenmiştir. Model, kökün hem hiyerarşik zirve hem de asli sermaye yapısını sembolize eder.