رتع
ر - ت - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Ray Otlak yerdir. “Ra’iy” etmek, hayvanları otlatmak demektir. İrtia iftial babından kendi kendine otlama demektir. Sonra sülasiye dönüşüp rta bu anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ray Otlak yerdir. “Ra’iy” etmek, hayvanları otlatmak demektir. İrtia iftial babından kendi kendine otlama demektir. Sonra sülasiye dönüşüp rta bu anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.052 harfباب العين والتاء والراء معهما
ع ت ر، ت ر ع، ر ت ع مستعملات
عتر:
عَتَرَ الرّمْحُ يَعْتِرُ عَتْراً وعَتَراناً، أي: اضطرب وتراءد في اهتزاز. قال:
من كلِّ خَطّيٍّ إذا هُزَّ عَتَرْ
والعَتِيرة: شاة تذبح ويُصَبُّ دمُها على رأس الصَّنَم. والعاتِرُ: الذي يَعْتِرُ شاةً، يفعلونه في الجاهليّة، وهي المعتورة. قال:
فَخَرَّ صريعاً مِثْلَ عاتِرةِ النُّسْكِ
أراد الشاةَ المعتورةَ. وربما أدخلوا الفاعل على
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR252 harfرَتَعَتِ الماشيَةُ تَرْتَعُ رُتوعاً، أي أكلت ما شاءت. ويقال: خرجنا نَرْتَعُ ونلعب، أي ننعم ونلهو وإبلٌ رِتاعٌ: جمعُ راتِعٍ، وقومٌ راتِعونَ. والموضعُ مَرْتَع. وأَرْتَعَ إبلَه فَرَتَعَتْ، وقومٌ مُرْتِعونَ. وأَرْتَعَ الغيثُ، أي أنبت ما تَرْتَعُ فيه الإبل.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.669 harfباب العين والتاء مع الراء
عتر ، عرت ، ترع ، تعر ، رتع : مستعملات .
عتر ( عرت ) : أبو عبيد عن أبي عُبَيدة : الرُمح العاتر : المضطرب ، مثل العاسِل . وقد عَتَر وعَسَل .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : ومن الرماح العَرّات والعَرَّاص ، وهو الشديد الاضطراب . وقد عَرِت يَعْرَت وعَرِص يَعْرَص . قلت : قد صح عَتَر وعَرَت ودلّ اختلاف بنائهما على أن كل واحد منهما غير الآخر .
وقال الليث في عَتر الرمح يَعْتِر
باب العين والتاء مع الراء عتر ، عرت ، ترع ، تعر ، رتع : مستعملات . عتر ( عرت ) : أبو عبيد عن أبي عُبَيدة : الرُمح العاتر : المضطرب ، مثل العاسِل . وقد عَتَر وعَسَل . وقال أبو عبيد : قال الأصمعيّ : ومن الرماح العَرّات والعَرَّاص ، وهو الشديد الاضطراب . وقد عَرِت يَعْرَت وعَرِص يَعْرَص . قلت : قد صح عَتَر وعَرَت ودلّ اختلاف بنائهما على أن كل واحد منهما غير الآخر . وقال الليث في عَتر الرمح يَعْتِر مثله . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : لا فَرَعة ولا عَتِيرة . قال أبو عبيد : العَتِيرة هي الرَجَبيّة ، وهي ذَبيحة كانت تُذبح في رجب يتَقرَّب بها أهل الجاهليّة ، ثم جاء الإسلام فكان على ذلك حتى نُسِخَ بعدُ . قال : والدليل على ذلك حديث مِخْنَف بن سُلَيْم قال : سمعت رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) يقول : ( إن على كل مسلم في كلّ عام أَضْحاةً وعَتِيرة ) . وقال أبو عبيد : الحديث الأوّل ناسخ لهذا يقال منه : عَتَرتُ أعتِر عَتْراً . وقال الحارث بن حِلِّزة يذكر قوماً أخذوهم بذَنْب غيرهم فقال : عَنَنَاً باطلاً وظُلماً كما تُعْتَرُ عن حَجْرة الربيض الظِباءُ قال : وقوله : كما تُعْتَر يعني العَتِيرَة في رجب ، وذلك أن العرب في الجاهلية كانت إذا طلب أحدهم أمراً نَذر : لئن ظفِر به ليذبحنّ من غَنَمه في رجب كذا وكذا ، وهي العتائر ، فإذا ظفِر به فربّما ضنّ بغنمه وهي الربِيض فيأخذ عدَدها ظباءً فيذبحها في رجب مكانَ تلك الغنم ، فكانت تلك عتائره فضرب هذا مثلاً . يقول : أخذتمونا بذنب غيرنا ، كما أُخِذت الظباء مكان الغنم . وقال الليث في العتائر نحواً ممّا فسَّر أبو عبيد ، وأنشد : فخرّ صريعاً مثل عاتِرة النُّسْكِ قال : وإنما هي معتورة ، وهي مثل ) فِى عِيشَةٍ ) ( الحَاقَّة : 21 ) وإنما هي مَرْضيّة . وقال زهير في العِتْر : كمَنْصِب العِتْر دمَّى رأسَه النُسُكُ أراد بمنصب العِتْر صنماً كان يقرَّبُ له عِتْرٌ أي ذِبْح فيُذبَح له ويصيب رأسُه من دم العِتْر . الحرّاني عن ابن السكيت قال : العَتْر مصدر عَتَر الرمح يَعْتِر عَتْراً إذا اضطرب . قال : والعَتَّر مصدر عَتَر يَعْتِر عَتْراً إذا ذَبَح العَتِيرة . وهي ذبيحة كانت تُذْبح في رجبٍ للأصنام والعتْر : المذبوح . قال والعِتْر أيضاً : ضرْبٌ من النبت . والعتْر : الأصل ، ومنه قولهم : عادت لِعِتْرها لمِيسُ . ثعلب عن ابن الأعرابي : العِتْرة : الرِيقة العَذْبة . والعِتْر : القطعة من المِسْك . والعِتْرة : شجرة تنبت عند وِجَار الضبّ ، فهو يُمَرِّسها فلا تَنْمي . ويقال : هو أذلّ من عِتْرة الضبّ . وَرَوى شَرِيك عن الركين عن القاسم بن حسّان عن زيد بن ثابت قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إني تارك فيكم الثَقَلين خَلْفي : كتابَ الله وعِترتي ، فإنهما لن يتفرقا حتى يردَا عليّ الحوض ) . قال محمد بن إسحاق : وهذا حديث حسن صحيح ، ورفعه نحوه زيد بن أرقم وأبو سعيد الخُدْرِيّ . وفي بعضها : ( إني تارك فيكم الثَقَلين : كتاب الله وعِتْرتي أهل بيتي . فجعل العِترة أهل البيت . وقال أبو عبيد : عِتْرة الرجل وأُسْرته وفَصِيلته : رَهْطُه الأدنَوْن . وقال ابن السكيت : العِتْرة مثل الرَهْط . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : العِتْرة ولد الرجل وذُرّيته وعَقِبهُ من صُلْبه . قال فعِتْرة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ولد فاطمة البَتُولِ ث . وروى ابن الفرج عن أبي سعيد قال : العِتْرة : ساق الشجرة . قال : وعِترة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عبد المطلب ووَلده . قال : ومِن أمثالهم : عادت لعِتْرها لَميس ولعِكْرها أي أصلها . وقال ابن المظفر : عِتْرة الرجل : أقرباؤه من وَلد عَمّه دِنْيا . وقيل : عِتْرة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أهل بيته ، وهم آله الذين حُرّمَت عليهم الصَّدَقة المفروضة وهم ذوو القربى الذين لهم خمس الخمس المذكور في سورة الأنفال قال الأزهري وهذا القول عندي أقربها والله أعلم . وعِترة الثغر إذا رَقّت غُرُوب الأسنان ونقِيَت وجرى عليها الماء يقال : إن ثغرها لذو أُشرة وعِتْرة قال وعِتْرة المِسْحاة : خشبتها التي تسمَّى يد المِسحاة . واحتجّ القتيبيّ في أن عترة الرجل أهل بيته الأقربون والأبعدون بحديث رُوي عن أبي بكر أنه قال : نحن عِترة رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) التي تفقَّأَت عنه . قال الأزهري : ورَوَى عمرو بن مرّة عن أبي عبيدة عن عبد الله قال : لما كان يوم بدرٍ وأخذ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) الأُسَارى قال : ما ترون في هؤلاء ؟ فقال عمر : كذَّبوك وأخرجوك ، ضَرِّبْ أرقابهم . فقال أبو بكر يا رسول الله : عِترتُك وقومك ، تجاوزْ عنهم يستنقذْهم الله بك من النار ، في حديث طويل . وقال أبو عبيد في غير هذا : العِتْر واحدها عِتْرة : شجر صغار . وأخبرني المنذري عن أبي الحسن الأسَدي عن الرياشي قال : سألت الأصمعي عن العِتْر فقال : هو نبتٌ ينبت ، مثلُ المَرْزَنْجوش متفرَّقاً . قال : وأنشدنا بيت الهذليّ : وما كنتُ أخشى أن أعيش خلافَهم لستّة أبيات كما ينبت العِتْر يقول : هذه الأبيات متفرقة مع قلَّتها كتفرّق العِتْر في منبته . وقال ابن المظفر : العِتْر : بقلة إذا طالت قُطِعَ أصلها فيخرج منه لَبَن . ثم ذكر بيت الهذليّ لأنه إذا قُطِع نبتت من حواليه شُعَبٌ ستّ أو ثلاث . قلت : والقول ما قاله الأصمعي . وقال الليث : عِتْوَارَة اسم حيّ من كَنَانَة وأنشد : من حَيّ عِتْوَار ومن تَعَتْوَرا وقال المبرّد : العَتْوَرَة : الشِدّة في الحرب . وبنو عِتْوَارة سُمِّيَتْ بهذا لقوّتها . قال وعِتْوَر : اسم وادٍ خشِن المَسْلَك . ثعلب عن ابن الأعرابي : العَتَر : الشِّدة والقوّة في جميع الحيوان . قال : والعُتُر : الفُرُوج المُنْعِظة واحدها عَاتِر وعَتُور . والعَتّار : الرجل الشجاع ، والفَرس القويّ على السَّير ، ومن المواضع : الوحشُ الخشِن . وقال المبرّد : جاء على فِعْوَل من الأسماء خِرْوَع وعِتْوَر وهو الوادي الخشِن التُرْبةِ . وبنو عِتْوَارة كانوا أُولِي صَبْرٍ وخشونة في الحروب . ترع : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن منبري هذا على تُرْعَة من تُرعِ الجنّة ) . قال أبو عبيد : قال أبو عبيدة : التُرْعة : الروضة تكون على المكان المرتفِع خاصّة ، فإذا كانت في المكان المطمئنّ فهي رَوْضة . قال أبو عبيد : وقال أبو زياد الكلابي : أحسنُ ما تكون الروضة على المكان الذي فيه غِلظٌ وارتفاع . وأنشد قول الأعشى : ما رَوْضة من رياض الحَزْن مُعْشبة خضراء جاد عليها مُسْبلٌ هَطِل روى أبو يعلى عن الأصمعي عن حمّاد بن سَلَمَة أنه قال : قرأت في مصحف أبيّ بن كعب : ( وتَرَّعَتْ الأبواب ) . قال الأزهري : هو في موضع ) وَغَلَّقَتِ الاَبْوَابَ ) ( يوسف : 23 ) . قال أبو عبيد : وقال أبو عمرو : التُرعَة : الدَرَجة . قال أبو عبيد : وقال غيرهم : التُرعَة : الباب ، كأنه قال : منبري على باب من أبواب الجنّة . قال ذلك سَهْل بن سعد الساعديّ ، وهو الذي رَوَى الحديث . قال أبو عبيد : وهو الوجه عندنا . وروى أبو العباس عن عمرو عن أبيه التُرْعَة : مَقَام الشاربة من الحوض ، والتُرعَة : الباب ، والتُرعَة : المِرْقاة من المنبر . وفي حديث آخر أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال : ( إن قَدَمَيَّ على تُرْعَة من تُرْعِ الحوض ) . قلت : ترعة الحوض : مَفتَح الماء إليه . ومنه يقال أَتْرَعْتُ الحوض إتراعاً إذا ملأتَهُ وأترعْتُ الإناء مثله ، فهو مُتْرعٌ وسحابٌ تَرِع كثير المطر . قال أبو وَجْزَة : كأنما طرَقَتْ ليلى مُعَهَّدَةً من الرياض ولاها عَارِض تَرعُ وقال الليث : التَرَع : امتلاء الشيء ، وقد أترعت الإناء ، ولم أسمع تَرِعَ الإناء ، ولكن يقال : تَرِعَ الرجل ترعاً إذا اقتحم الأمر مَرَحاً ، وإنه لمُتَتَرِّع إلى الشرّ ، وأنشد : الباغي الحرب يسعى نحوها ترِعاً حتى إذا ذاق منها جاحِماً بَردَا أبو عبيد عن الكسائي : هو تَرِعٌ عَتِل وقد تَرِعَ تَرَعاً وعَتِل عَتَلاً إذا كان سريعاً إلى الشرّ . قال أبو عبيد : والمتترِّع الشرّير ، يقال تَتَرَّع فلان إلينا بالشرّ إذا تسرّع . أبو العباس عن ابن الأعرابي : حوضٌ تَرِعٌ ومُتْرِعٌ أي مملوءٌ . قال والتَرِع : السفيه السريع إلى الشرّ ، ونحو ذلك رَوَى الحَرّاني عن ابن السكيت قال : رجل تَرِعٌ إذا كانت فيه عَجَلة ، وقد تَرِع تَرَعاً ، وهذا حوضٌ تَرِعٌ أي مملوء . وقال ابن الأعرابي : التَرَّاع : البوّاب ، والتُرْعَة : الباب . وروى أبو زيد عن الكلابيين : فلان ذو مَتْرَعة إذا كان لا يغضب ولا يَعْجَل . قلت : وهذا ضدّ الترِع . رتع : قال الله جلّ وعزّ مخبِراً عن إخوة يوسف وقولهم لأبيهم يعقوب ج ) أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَداً يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ ) ( يوسف : 12 ) . قال الفرّاء : يَرتعْ ، العين مجزومة لا غير ؛ لأن الهاء في قوله ) أَرْسِلْهُ معرفة ووُوِغَداً ( معرفة فليس في جواب الأمر وهو ) يَرْتَعْ ( إلاّ الجزم . قال : ولو كان بدل المعرفة نكرة كقولك : أرسِل رجلاً يرتع جاز فيه الرفع والجزم ، كقول الله جلّ وعزّ ( ابعث لنا ملكاً يقاتلْ في سبيل الله ) ( البقرة : 246 ) ويقاتلُ ، الجزم لأنه جواب الشرط ، والرفع على أنه صلة للملِك كأنه قال : ابعث لنا الذي يقاتل . وأخبرني المنذري عن أبي طالب أنه قال : الرَتْعُ : الرَعيُ في الخِصْب . قال : ومنه قولهم : القَيْدُ والرَتَعَة ، ويقال : الرَتَعة . قال : ومعنى الرَتْعَة : الخِصْب . ومن ذلك قولهم هو يَرتَع أي إنه في شيء كثير لا يُمْنَع منه فهو مخصبٌ . قلت : والعرب تقول : رَتَع المالُ إذا رَعَى ما شاء ، وأرْتَعْتُها أنا . والرَتْع لا يكون إلا في الخِصْب والسِعَة . وإبل رِتَاع وقوم مرتِعون وراتعون إذا كانوا مخاصيب . وقال أبو طالب : سَمَاعي من أبي عن الفرّاء : القَيْد والرَتَعة ، مُثقّل . قال : وهما لغتان : الرَّتْعَة والرَتَعَة . قال أبو طالب : وأوّل من قال القيد والرتْعة عمرو بن الصَّعِق بن خويلد بن نُفَيل بن عمرو بن كلاب ، وكانت شاكرُ من هَمْدَان أسروه فأحسنوا إليه وروّحوا عنه ، وقد كان يوم فارق قومه نحيفاً فهَرَب من شاكِرَ فلما وصل إلى قومه قالوا : أَيْ عمرو خرجْتَ من عندنا نحيفاً وأنت اليوم بادِنٌ ، فقال : القيد والرتْعَة فأرسلها مثلاً . ثعلب عن ابن الأعرابي : الرَتْع : الأكل بشَرَهِ ، يقال : رَتَعَ يَرْتَع رَتْعاً ورِتَاعاً ، والرَّتَّاع : الذي يتتبّع بإبله المراتع المخصِبَة . وقال شمر : يقال أتيت على أرض مُرْتِعَة وهي التي قد طمِع ما لها من الشِبَع ، وقد أرتع المالُ وأرتَعَت الأرضُ وغيثٌ مُرْتِع : ذو خِصْبٍ . وقولهم فلان يرتع قال أبو بكر معناه : هو مُخصب لا يَعْدَم شيئاً يريده . وقال أبو عبيدة : معنى ) يَرْتَعْ ( : يلهو . وقال في معنى قوله : أي يلهو ويَنعَم . وقال غيره : معناه : يسعى وينبسط . وقيل معنى قوله ) أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَداً يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ ( : يأكل . واحتجّ بقوله : وحبيب لي إذا لاقيته وإذا يخلو له لحمي رَتَعْ معناه : أكله . ومن قرأ ( نرتع ) بالنون أراد : ترتع إبلنا : تعر : أهمله الليث وروى أبو عبيد عن الأموي : جُرْح تغار بالغين إذا كان يسيل منه الدم . قال أبو عبيد : وقال غيره : جُرْحٌ نَعَّار بالنون والعين . قلت : وسمعت غير واحد من أهل العربية بهراة يزعم أن ( تغار ) بالغين تصحيف ، فقرأت في ( كتاب أبي عُمَر الزاهد ) رواية عن أبي العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : جُرْحٌ تَعّار بالتاء والعين وتَغّار بالتاء والغين ونَعّار بالنون والعين بمعنى واحد ، وهو الذي لا يرقأ فجعلها كلّها لغاتٍ وصحّحها . والعين والغين في تعّار وتغّار تعاقبا ، كما قالوا : العَبِيثة والغبِيثة بمعنى واحد . قلت : وتِعَار : اسم جبل في بلاد قيس . وقد ذكره لبيد : إلاّ يرمرم أو تِعَار ثعلب عن ابن الأعرابي : التعَر : اشتعال الحرب .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.310 harf(باب الراء والتاء وما يثلثهما)
(رتج) الراء والتاء والجيم أصلٌ واحد، وهو يدلُّ على إغلاقٍ وضِيق. من ذلك أُرْتِجَ على فُلان في منطقه، وذلك إذا انغلق عليه الكلامُ. وهو من أرتَجْتُ البابَ، أي أغلقتُه. يقال رَتِجَ الرّجل في منقطه رَتَجاً. والرِّتاج: البابُ الغُلُق([1])، كذا قال الخليل. وروي في الحديث: "مَن جَعَل مالَهُ في رِتَاج الكعبة"، قالوا: هو البابُ، ولم يُرِد البابَ بعينه، لكنّه أراد أنّه جعل
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR406 harf- الرتع أصله: أكل البهائم، يقال: رتع يرتع رتوعا ورتاعا ورتعا، قال تعالى: ﴿يرتع ويلعب﴾ [يوسف/12]، ويستعار للإنسان إذا أريد به الأكل الكثير، وعلى طريق التشبيه قال الشاعر:
*وإذا يخلو له لحمي رتع*
(هذا عجز بيت، وشطره:
*ويحييني إذا لاقتيه*
وهو في اللسان (رتع) بلا نسبة، والبيت لسويد بن أبي كاهل اليشكري من مفضليته؛ وهو في المفضليات ص 198؛ والشعر والشعراء ص 270)
ويقال: راتع ورتاع في البهائم، وراتعون في
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR531 harfر ت ع
رتعت الماشية رتعاً ورتوعاً وإبل رتاع ورتع ورتوع وهو أن ترعى كيف شاءت في خصب وسعة وأرتعها أهلها وهم مرتعون في مرتع واسع.
ومـن المجاز: رتع القوم: أكلوا ما شاءوا في رغد وقوم راتعون ورتع فلان في مال فلان.
وقال الفرزدق: راحـت بمسلمـة البغـال عشيـة فارعـى فـزارة لا هنـاك المرتـع وقـال الحجـاج للغضبـان حيـن خـرج مـن ديماسـه سمنـت.
قـال: أسمننـي القيـد والرتعـة بفتحتيـن كالمنعة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.539 harfالرَّتْعُ: الأَكل والشرب رَغَداً في الرِّيف، رَتَعَ يَرْتَعُ رَتْعاً ورُتوعاً ورِتاعاً، والاسم الرَّتْعةُ والرَّتَعةُ. يقال: خرجنا نَرْتَعُ ونَلْعب أَي نَنْعَم ونَلْهُو. وفي حديث أُمّ زَرْع: في شِبَعٍ ورِيٍّ ورَتْعٍ أَي تَنَعُّمٍ. وقوم مُرْتِعُون: راتِعُون إِذا كانوا مَخاصِيبَ، والموضع مَرْتَعٌ، وكلُّ مُخْصِب مُرْتِع. ابن الأَعرابي: الرَّتْع الأَكل بشَرَهٍ. وفي الحديث: إِذا مَرَرْتُم بِرياضِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR109 harf* ر ت ع * * رَتَعَتِ * الماشية أكلت ما شاءت وبابه خضع ويقال خرجنا نلعب ونرتع أي ننعم ونلهو والموضع * مَرْتَعٌ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.340 harfرتع، كمنع، رتعا، ورتوعا، ورتاعا، بالكسر، وهذه عن ابن الأعرابي: أكل وشرب، وذهب وجاء ما شاء وأصل الرتع للبهائم، ويستعار للإنسان إذا أريد به الأكل الكثير، كما حققه الأصبهاني في المفردات، والزمخشري في الأساس، ونقله المصنف في البصائر، وإليه أشار الجوهري حيث قال في أول المادة: رتعت الماشية ترتع رتوعا، أي أكلت ما شاءت، زاد غيره: وجاءت وذهبت في المرعى نهارا، ولا يكون الرتع إلا في خصب وسعة. أو هو الأكل
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.471 harfرَتَعَ
1 رَتَعَ ذ , aor. رَتَعَ , inf. n. رُتُوعٌ (S, Msb, K) and رَتْعٌ (Msb, K) and رِتَاعٌ, (IAar, K,) He (a beast) pastured at pleasure; (Msb;) he (a beast, S, TA) ate (S, K) and drank (K) what he pleased, (S, K,) and came and went in the pasturage, by day, (TA,) amid abundance of herbage, and plenty: (K:) or (tropical:) he ate and drank plentifully and pleasantly, in land of seed-produce and
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR546 harfرَتَعَ
رَتَعَ A ( n. ac. رَتْع 1 , رِتَاْع 23 , رُتُوْع 27 ),
a. Ate & drank his fill; pastured at pleasure; lived in the midst of abundance.
أَرْتَعَ
أَرْتَعَ IV ,
a. Allowed to pasture at will ( camels ).
رَتْع
رَتْع 1 ,
a. Abundance, plenty, good cheer.
مَرْتَع
مَرْتَع 17 , ( pl. مَرَاْتِعُ 44 ),
a. Place rich in pasture; scene of plenty.
رَاْتِع
رَاْتِع 21 , ( pl. رُتُع 10 , رُتَّع
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.291 harfرتع
رَتَعَ - يَرْتَعُ
رَتَعَ- يَرْتَعُ + الكائن: ينبسط في العامية الشائعة: يلهو بفرح ويتمتع بالطعام الطيب وبالإقامة الجميلة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " اللهو والعبث واللعب والتفسح والسياحة والنزهة "، وهي:
هَزَلَ - يَهْزِلُ، لَهَا - يَلْهُوْ، رَتَعَ- يَرْتـَعُ، سَلِيَ - يَسْلَى (سَلَا - يَسْلُو)، عَبِثَ - يَعْبَثُ، لَعِبَ - يَلْعَبُ
رتع-
Sîgalar(1)
Mücavir kökler5 mücavir (7 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
أَرْسِلْهُ مَعَنَا غَدًا يَرْتَعْ وَيَلْعَبْ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ
Yer içerYarın onu bizimle beraber gönder de gezsin, oynasın. Şüphesiz biz, onu koruruz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رتع |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رعي, نعم, لهو |
| Zıt Kök | جدب |
| Çekirdek Özet 1 | Hayvanın bol otlu, sulak ve verimli merada serbestçe, kısıtlanmaksızın yiyip içmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın bolluk, refah ve güvenlik içinde genişçe yiyip içmesi, gezip eğlenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Kaynakların sınırsızca ve kaygısızca tüketildiği genişlik alanı ile denetimsiz rahatlık |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca sıradan bir «otlama» veya «koşup oynama» eylemine indirgeyerek bolluk, serbestlik ve refah nüansını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رت | Birbirine bitişme, düzenli bir hat boyunca dizilme, sıkılaşma ve arka arkaya gelme hali. Kur’an’da parçaların birbirine yapışık olmasını ifade eden رتق ve sözün tane tane, tertip üzere dizilmesini anlatan رتل köklerinde bu sıralı bütünlük görülür. | ع | Çekirdeğin kapalı veya sıkı düzenine boğaz harfinin açıklık, genişlik ve dışa taşma niteliği eklenerek; nizamlı bir bolluğun içinde serbestçe yayılma, dilediğince genişleme ve kısıtlamasız yeme içme anlamı oluşmuştur. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin yönlendirici iradesini, öne atılmayı ve canlının başını uzatarak besine yönelmesini temsil eder. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Meranın veya varılan yerin belirlenmiş sınırlarını, işaretli bir otlağa girişi ve tüketim alanını simgeler. |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Açıklık, kaynağın fışkırması, pınarın ve yeşilliğin göz önünde serbestçe yayılması hareketini ifade eder. |
| رتع | Başın belirlenmiş sınır içinde açık kaynağa dalması | Canlının başını uzatarak belirlenmiş verimli bir sahadaki nimet ve kaynaklara sınırsızca, doya doya yönelmesi hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davar ve develerin bahar aylarında bol otlu ve sulak arazide (hısb / reğad) bağsız ve serbest biçimde, diledikleri gibi yayılıp beslenmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Süveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkurî el-Mufaddaliyyât’ta yer alan şiirinde kişinin gıyabında itibarının tüketilmesini otlağa dalma istiaresiyle şöyle zikreder: وَيُحَيِّينِي إِذَا لَاقَيْتُهُ / وَإِذَا يَخْلُو لَهُ لَحْمِي رَتَعْ |
| Erken Arapça kullanım | Ru‘be veya el-Accâc’ın recezinde develerin semirtildiği bol otlaklar için يَرْتَادُ مِنْ أَرَبًا لَهُنَّ الرُّتَّعَا ifadesi geçer; ayrıca Haccâc ile el-Gadbân arasındaki diyalogda semirme sebebi olarak geçen أَمَنَنِي القَيْدُ والرَّتَعَة ibaresi bolluk ve kaygısızlığın erken nesirdeki şahididir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, el-Mufaddaliyyât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça رتع kökü, etimolojik ve anlamsal bakımdan güneybatı Sami dillerinde hayvancılık, otlak ve dönemsel göç hayatının somut şartlarıyla doğrudan bağlantılı özgün bir göçebe söz varlığı katmanına aittir. Kökün temel anlamsal ekseni, sıradan bir beslenmeyi değil; ilkbahar mevsiminde bitki örtüsünün doruğa ulaştığı, suyun bollaştığı bereketli dönemlerde (hısb) sürülerin kısıtlanmaksızın salınmasını ifade eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (özellikle İbranice ve Aramice/Süryanice) doğrudan r-t-‘ dizilimi bağımsız ve üretken bir kök olarak geniş yer tutmaz; bu dillerde yayılma, otlama ve doyum anlam alanı daha ziyade r-‘-y (رعي) kökü ve türevleri üzerinden taşınır. Arapçada ise رعي kökünden türeyen «irtia‘» (ifti‘âl babı) formunun fonetik bir kaynaşma ve genişleme neticesinde müstakil bir sülâsî kök olan رتع biçimine dönüştüğü yönündeki filolojik gözlemler, kökün Arap dilinin iç dinamizmine ve hayvancılık terimlerindeki aşırı özelleşme kabiliyetine işaret eder. Neticede kök, salt otlamayı değil; kısıtsızlığı, bolluğu, rahatlığı ve haz verici bir serbestliği semantik matrisinde merkezileştirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Arabic-English Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رعي kökünün ifti‘âl vezninden sülâsîleşme veya müstakil üçlü kök | Arap dilinde sıradan otlama (رعي) eyleminin, bolluk ve dilediğince yayılma şartıyla özelleşerek رتع kökü halinde kristalleşmesi. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki yayılma ve gütme kökleriyle semantik akrabalık | İbranice ve Aramice’deki yayılma ve beslenme alanı r-‘-y kökünde toplanmışken, Arapçada bolluk koşulu r-t-‘ formuna yüklenmiştir. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü kök için doğrulanabilir ve düzenli bir ses denkliği sunan müstakil bir soydaş tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رتع | Anlamlı | Bolluk içinde serbestçe yayılmak | Verimli ve sulak yerde canlının kaygısızca yiyip içmesi, refaha dalması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| رعت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada işlek kullanımı bulunmayan diziliş. |
| ترع | Anlamlı | Dolmak, taşmak, kapı açılmak | Kabın ağzına kadar dolup taşması, suyun hızla akması, bahçe kapısı. | Hedef kökle doluluk, akış ve genişlik yönünden örtüşür; Kur'an'da geçmez. |
| تعر | Anlamlı | Şiddetle fırlamak, sıçramak | Bir şeyin aniden yerinden çıkması, boynuzun veya damarın kan fışkırtması. | Hareket ve taşkınlık nüansı taşır; Kur'an'da geçmez. |
| عرت | Anlamlı | Sertleşmek, dikelmek | Direğin, mızrağın veya nesnenin dik ve katı durması, kıkırdak doku. | Fiziksel sertlik ve mukavemet bildirir; Kur'an'da geçmez. |
| عتر | Anlamlı | Titremek, kurban kesmek | Mızrağın titremesi, putlara kurban sunulması, bir nesnenin dik duruşu. | Sarsılma veya ritüel sunu anlamı taşır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رتع | Merkez | Bollukta serbestçe beslenme ve eğlenme | Bolluk (hısb) şartına bağlı, kısıtlamasız, kaygısız ve haz odaklı geniş tüketim. | Merada veya sofrada sınır tanımaksızın dilediğince nimetten yararlanma hali. |
| رعي | Komşu | Otlama ve gözetme | Kıtlıkta da bollukta da geçerli genel otlama ve çobanın gözetimi altında bulunma hali. | رتع mutlaka bolluk gerektirirken, رعي salt güdülmeyi ve beslenmeyi ifade eder. |
| نعم | Komşu | Nimet içinde refah sürme | Maddi ve manevi iyilik, yumuşaklık ve konfor içinde yaşama hali. | نعم genel refah durumunu, رتع ise bu refah içindeki fiili tüketim ve yayılma serbestliğini belirtir. |
| لهو | Komşu | Eğlenme ve oyalanma | Ciddi işlerden yüz çevirip zevk verici meşgalelerle vakit geçirme eylemi. | رتع fiziksel doyum ve genişlikle birlikte gelen eğlencedir; لهو zihinsel boşluk ve oyalanmadır. |
| جدب | Zıt | Kıtlık, kuraklık ve mahrumiyet | Otun, suyun ve besinin tükenmesi, toprağın kısırlığı ve yokluk hali. | رتع kökünün gerektirdiği bereketli meranın tam karşıtı olan çoraklık ve açlık durumu. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رتع | Bollukta serbestçe yiyip içme ve eğlenme | Hem fiziki otlağın verimliliğini hem de iradenin kısıtlanmaksızın tatminini kapsar. | Kesin |
| Latince | pascor, epulor, lascivio | Otlamak, ziyafet çekmek, serbestçe oynamak | «Pascor» salt beslenmeyi verirken «epulor» ziyafet bolluğunu, «lascivio» sınır tanımayan neşeli serbestliği karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | feast, pasture freely, revel | Serbestçe yayılmak, ziyafet çekmek, kaygısızca eğlenmek | «Pasture freely» meradaki serbestliği, «revel» ve «luxuriate» ise denetimsiz haz ve refah boyutunu karşılar. | Güçlü |
| Almanca | weiden, schlemmen, sich vergnügen | Otlamak, bolluk içinde tıkınmak, eğlenmek | «Schlemmen» aşırı ve kaygısız tüketimi, «im Überfluss weiden» ise bereketli alanda serbest yayılmayı verir. | Güçlü |
| Fransızca | paître à l'aise, festoyer, s'ébattre | Rahatça otlamak, ziyafet sürmek, serbestçe oynaşmak | «Paître à l'aise» fiziksel serbestliği, «s'ébattre» ise gençlik ve neşeyle kırlara yayılma hareketini ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَرْتَعْ (Muzâri fiil) | Refah içinde yiyip içmek, serbestçe eğlenmek ve doymak | Hz. Yûsuf'un kardeşlerinin babalarını ikna etmek üzere kurdukları tuzak sahnesinde; kırın serbestliğini, bolca yiyip içmeyi ve çocuksulukla neşelenmeyi vaat ettikleri bağlam (Yûsuf 12:12). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dünya hayatının fani lezzetleri ve ibtila | İnsanın nefsi arzularına kapılarak dünyevi nimetler içinde hayvanlar gibi kaygısızca yayılmasının uhrevi sorumluluğu unutturması meselesi. | Nimetin şükürsüzce ve hesapsızca tüketilerek gaflet merasına dönüşmesi. |
| Fıkıh | Ortak mülkiyet ve kamu arazilerinden yararlanma | Hayvanların sahipsiz veya ortak meralarda otlatılma sınırları; kamu malında haksız ve fütursuzca tasarrufta bulunmanın (irtiyâ‘ fi’l-mâl) yasaklığı. | Sorumsuz, sınırsız ve izinsiz istifade eyleminin hukuki çerçevesi. |
| Tefsir | Kıssa tahlili ve kıraat vecihleri | Yûsuf 12:12 ayetinde kelimenin «yerta‘» (üçüncü şahıs) ve «nerta‘» (birinci çoğul şahıs) kıraatleri bağlamında; eylemin Yûsuf’un çocukça oyunu mu yoksa kardeşlerin toplu kır sefası mı olduğu tartışması. | Meşru bir gezi ve gıda temini görüntüsü ardına saklanan tuzak ve gaflet hali. |
| Hadis | Zikir meclisleri ve cennet nimetleri | Cennet bahçelerinden serbestçe faydalanmayı öğütleyen «İzâ merartüm bi-riyâdi’l-cenneti ferte‘û» hadisinde, zikir halkalarının bereketli bir meraya benzetilmesi. | Ruhun ilahi marifet ve feyiz sofrasında sınır ve engel tanımaksızın doyurulması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Dünya-ahiret dengesi | Nimet imtihanı ve gaflet | Varlığın amacını unutturucu dünyevi tatmin | Dini hayatın disiplini karşısında bedensel hazların ve kaygısızlığın gevşemeye yol açma tehlikesi. | Güçlü |
| İlmi | Zihinsel ve fikri üretim | Bilgi kaynaklarında serbestçe beslenme | Geniş literatür ve veri havuzunda tahkik yapma | Zihnin dar kalıplardan kurtularak ilim bahçelerinde dilediğince gezinip hakikati devşirmesi. | Muhtemel |
| Siyasi | Kamu yönetimi ve tebaa ilişkisi | Sosyal refah ve manipülasyon | İktidarın topluma sunduğu konfor alanı | Siyasi hilelerin veya baskıların üzerini örtmek için kitlelere sunulan geçici refah ve eğlence vaadi. | Güçlü |
| İktisadi | Tüketim dinamikleri ve kaynak kullanımı | İsraf ve aşırı tüketim (lüks tüketim) | Üretim kaygısı gütmeden sınırsız tüketim | Sermayenin veya kaynakların üretken alanlar yerine hesapsızca tüketime ve gösterişe akıtılması hali. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kısıtlanmamış serbest enerji yayılımı ve doygunluk (Termodinamik ve Ekoloji) | Bir biyolojik popülasyonun taşıma kapasitesi sınırına çarpmadan, bol kaynaklı bir ortamda sıfır kısıtla üstel olarak besin tüketmesi ve entropi üretmesi hareketi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tüketim toplumu ve hedonik optimizasyon (Sosyoloji ve İktisat) | Bireyin veya grubun hiçbir dış denetim, etik baskı veya gelecek kaygısı taşımaksızın haz verici metalara sınırsızca yönelerek tatmin araması davranışı. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece çocukların açık alanda «koşup oynaması» veya sürülerin rastgele «otlaması» olarak yüzeysel bir beden hareketine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, Yûsuf suresindeki kullanımında yalnızca fiziksel bir eylemi değil; bolluk, güvenlik hissi, nefsi tatmin, denetimsizlik ve bu zahiri rahatlığın arkasına gizlenmiş ölümcül bir tuzağı ihtiva eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yâkub’un oğullarının kurduğu psikolojik tuzağın derinliği anlaşılamaz; babayı ikna eden unsurun sadece çocuğun oynaması değil, bolluk içinde beslenip neşelenmesi ve refah bulması olduğu gözden kaçar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, insan psikolojisindeki refah, rahatlık ve serbestlik arzusunun nasıl bir manipülasyon ve tuzak aracına dönüştürülebileceğini gösteren anahtar bir semantik yoğunluğa sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf suresindeki aile içi rekabet, aldatma, kıskançlık ve kuyuya atılma hadisesinin planlandığı diyalog sahnelerinde (Yûsuf 12:12) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kardeşlerin babalarına sundukları gerekçenin alelade bir gezinti değil; dönemin şartlarında bir çocuğu ve ailesini cezbedecek en yüksek dünyevi refah ve neşe hali (bol gıda ve serbest hareket) olduğunu ortaya koyarak sığ yorumları düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının bol sulu, taze ve zengin otlakta hiçbir engele takılmaksızın dilediği gibi yiyip içerek beslenmesi ve rahatça gezinmesi.
- Soyut anlamBireyin varoluşsal veya ahlaki kaygılardan arınarak, sınırsız ve konforlu bir ortamda haz, tüketim ve serbestlik duygusuna bütünüyle teslim olması.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki kısıtlayıcı parametrelerin kalkması neticesinde öğelerin kaynakları azami düzeyde ve kaygısızca tüketerek genişlemesi hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , anına kadar gerçekleşen kümülatif serbest tüketim ve refah düzeyini simgeler. ortamdaki kaynak bolluğunu ve verimliliği, eylemi gerçekleştirenin dış kısıtlamalardan bağımsız hareket etme serbestisini gösterir; bu iki büyüklüğün çarpımı doyum akışını belirler. ise ortama veya bireye etki eden denetim, sorumluluk ve gelecek kaygısı parametresidir; katsayısı bu kısıtın zayıflamasını () temsil eder, böylece toplam eylem kısıtsız bir genişleme ve tüketim sürecine dönüşür.