رعي

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ع-ي9 sîga, 66 mücavir kök, 9 ayet, 9 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وَرَاعِنَاموهرِعَايَتِهَارعيالْمَرْعَىذودرَعَوْهَاعهدوَمَرْعَاهَاأمنشيخرَاعُونَنظر

KökSîga 9Ayet 9Sure 9Mücavir 66

▶ Ağı aç (3B)

رعي

ر - ع - ي

KÖK
  • 10 geçiş
  • 9 ayet
  • 9 sîga
  • 13 sözlük

Otlak yerdir. “Ra’iy” etmek, hayvanları otlatmak demektir. Merkezi yönetim “ra’iy”, yerinden yönetim “nezaret”tir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: رعى

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Otlak yerdir. “Ra’iy” etmek, hayvanları otlatmak demektir. Merkezi yönetim “ra’iy”, yerinden yönetim “nezaret”tir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.057 harf
باب العين والرّاء والواو معهما ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر عرو: عري: عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها. وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.417 harf
الرَعاوي الرُعاوي، بفتح الراء وضمها: الإبل التي تَرْعى حوالي القوم وديارِهم؛ لأنّها الإبل التي يُعتَمَل عليها. ورَعا يَرْعُو، أي كفَّ عن الأمور. يقال: فلانٌ حسن الرَعْوَةِ والرِعْوَةِ والرُعْوى والارْعِواءِ. وقد ارْعَوى عن القبيح. والاسم الرُعيا بالضم والرَعْوى بالفتح. الرِعْيُ بالكسر: الكلا. وبالفتح المصدر والمَرْعَى: الرِعْيُ، والموضع، والمصدر. والراعي جمعه رُعاةٌ، ورُعْيانٌ، ورِعاءٍ. وفلان
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok38.223 harf
باب العين والراء عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع . عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.932 harf
(باب الراء والعين وما يثلثهما) (رعف) الراء والعين والفاء أصلٌ واحد يدلُّ على سَبْق وتقدُّم. يقال فَرَسٌ راعفٌ: سابقٌ متقدِّم. ورَعَف فلانٌ بفرسِهِ الخيلَ، إِذا تقدَّمها. قال الأعشى: به تَرْعُفُ الألْفَ إِذْ أُرْسِلَتْ *** غَداةَ الصّباح إذا النَّقْعُ ثارا([1]) ومن الباب رَعَفْت ورَعُفت([2]). والرُّعاف فيما يقال: الدّمُ بعينه. والأصل أنّ الرُّعاف ما يُصيب الإنسانَ من ذلك، على فُعال، كما يقال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.140 harf
Madde başı: رعى- الرعي في الأصل: حفظ الحيوان، إما بغذائه الحافظ لحياته؛ وإما بذب العدو عنه. يقال: رعيته، أي: حفظته، وأرعيته: جعلت له ما يرعى. والرعي: ما يرعاه، والمرعى: موضع الرعي، قال تعالى: ﴿كلوا وارعوا أنعامكم﴾ [طه/54]، ﴿أخرج منها ماءها ومرعاها﴾ [النازعات/31]، ﴿والذي أخرج المرعى﴾ [الأعلى/4]، وجعل الرعي والرعاء للحفظ والسياسة. قال تعالى: ﴿فما رعوها حق رعايتها﴾ [الحديد/27]، أي: ما حافظوا عليها حق المحافظة.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.021 harf
ر ع ي رعاك الله وأحسن رعايتك‏.‏ وهو راعيهم وهم رعيته ورعاياه‏.‏ وليـس المرعـيّ كالراعـي‏.‏ ويقولون للمرأة‏:‏ راعية البيت‏.‏ واسترعى الله خليفته خليقته‏.‏ ورعيت له عهده وحرمته‏.‏ وما أرعـاك للعهـود‏.‏ وأرعـى عليه‏:‏ أبقى‏.‏ وهو حسن الرعوى والرعيا كالبقوي والبقيا‏.‏ وارعوى عن القبيح‏.‏ ورعت الماشية الكلأ وارتعت ورعاها صاحبها‏.‏ وهـو راعـي الإبـل وهـم رعاتهـا ورعاؤها ورعاؤها ورعيانها‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.611 harf
الرَّعْيُ: مصدر رَعَى الكَلأَ ونحوَه يَرْعى رَعْياً. والراعِي يَرْعى الماشيةَ أَي يَحوطُها ويحفظُها. والماشيةُ تَرْعى أَي ترتفع وتأْكل. وراعي الماشيةِ: حافظُها، صفةٌ غالبة غلَبةَ الاسم، والجمع رُعاةٌ مثل قاضٍ وقُضاةٍ، ورِعاءٌ مثل جائعٍ وجِياعٍ، ورُعْيانٌ مثل شابٍّ وشُبَّانٍ، كسَّروه تكسير الأَسماء كَحاجِرٍ وحُجْرانٍ لأَنها صفة غالبة، وليس في الكلام اسم على فاعل يَعْتَوِرُ عليه فُعَلَة وفِعالٌ إلا
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.031 harf
* ر ع ي * * الرِّعْيُ * بالكسر الكلأ وبالفتح المصدر و * المَرْعَى * الرعي والموضع والمصدر وفي المثل مرعى ولا كالسعدان وجمع * الرَّاعي * رعاة كقاض وقضاة و * رُعْيَانٌ * كشاب وشبان و * رِعَاءٌ * كجائع وجياع و * رَاعَى * الأمر نظر الأمر إلى أين يصير و * رَاعَاهُ * لاحظه وراعاه من * مُرَاعَاةِ * الحقوق و * اسْتَرْعَاهُ * الشيء * فَرَعاهُ * وفي المثل من * اسْتَرْعَى * الذئب فقد ظلم و * الرَّاعي *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR8.248 harf
: ( ى *!الرِّعْيُ ، بالكسْرِ : الكَلأُ ، ج *!أرْعاءٌ ) ، كحِمْلٍ وأَحْمالٍ . ( و ) الرَّعْيُ ، ( بالفتْحِ : المَصْدَرُ ) . يقالُ : *!رَعَى *!رَعْياً . ( *!والمَرْعَى ) و ( *!الرِّعْيُ ) بمعْنىً واحِدٍ وهو ما *!تَرْعاهُ *!الرَّاعِيَةُ ؛ قالَ الله تعالى : ﴿والذي أَخْرَجَ *!المَرْعَى﴾ ، وأَيْضاً : ﴿أَخْرَجَ منها ماءَها *!ومَرْعَاها﴾ . ( و ) المَرْعَى أَيْضاً : ( المَصْدَرُ ) المِيمِي من رَعَى
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok19.567 harf
Madde başı: رعىرَعَتِ المَاشِيَةُ 1 رَعَتِ المَاشِيَةُ ذ , aor. تَرْعَى, (Msb, K,) inf. n. رَعْىٌ (S, * Msb, K) and رِعَايَةٌ (K) and مَرْعًى; (S, * K, * JM;) and ↓ ارتعت, and ↓ ترعّت; (K;) The cattle [pastured, or] pastured by themselves. (Msb.) And رَعَتِ المَاشِيَةُ الكَلَأَ, inf. n. رَعْىٌ (Mgh, TA) and رِعَايَةٌ [and مَرْعًى]; and ↓ ارتعت, and ↓ ترعّت; [The cattle pastured upon, or depastured, the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.564 harf
رَعَى رَعَى A ( n. ac. رَعْي 1 ), a. Browsed, grazed; cropped, pastured upon. b. Pastured, tended, kept, guarded, watched. c. Ruled, governed. d. [ 'Ala ], Kept the flocks of. e. ( n. ac. رُعْيًا , رُعْوَى رُعْوَى ), a. Kept, guarded, took care of. f. Watched, observed ( stars ). g. Itched. رَاْعَيَ رَاْعَيَ III , a. Grazed together. b. Abounded in pasture. c. Shewed regard,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR27.367 harf
رعي رَعَى - يَرْعَى - رِعَايَة - رَاعِي - رَاعُوْن - رِِعَاء - مَرْعى - رَاعَى - يُرًاعِي رَعَى - يَرْعَى + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يتعهده بالحفظ والصون من الهلاك والضياع رَعَى - يَرْعَى + كائن + كائناً: (بشر أو بهائم) يهتم به ويتعهده بالحفظ والعناية، بما في ذلك الطعام والمأوى وما شابه ليبقي عليه من الهلاك رَعَى - يَرْعَى + كائن +
Tamamını oku

Sîgalar(9)

Mücavir kökler66 mücavir (84 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ذود

    1 ortak ayet · Zevd: Küçük deve sürüsü (3-10 arasında) demektir

  2. عهد

    2 ortak ayet · Söz

  3. طعن

    1 ortak ayet · Ve dil uzatmak

  4. أمن

    5 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

  5. موه

    2 ortak ayet · Su

  6. بدع

    1 ortak ayet · Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş

  7. شيخ

    1 ortak ayet · Kurumaya başlayan bitkidir

  8. قفو

    1 ortak ayet · Kafa tası demektir

  9. لوي

    1 ortak ayet · Ucu kıvrık demir veya ağaç demektir

  10. حرف

    1 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir

  11. ورد

    1 ortak ayet · Gül demektir

  12. نظر

    2 ortak ayet · Korkuluk demektir

Geçtiği ayetler(9)

  1. وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ

    GözetenlerKi onlar; emanetlerine ve ahidlerine riayet ederler.

  2. وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ

    GözetenlerVe onlar ki; emanetlerine ve ahidlerine riayet ederler.

Sîga sayfası: رِعَايَتِهَا
Sîga sayfası: وَمَرْعَاهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرعي
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerحفظ, كفل, ولى
Zıt Kökضيع
Çekirdek Özet 1Canlının beslenmesini, güvenliğini ve gelişimini gözeterek otlatmak, dikkatle kollamak ve denetlemek
Çekirdek Özet 2Emanet ve sorumluluk altındakileri zayi etmeden gözetmek, ahde ve ilahi sınırlara riayet etmek
Çekirdek Özet 3Yönetim ve denetimin tahakküm değil, himaye, besleme, geliştirme ve koruma eksenli bir emanet oluşu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca edilgen bir «sürü gütme» veya keyfi otorite olarak anlayıp ayetlerdeki karşılıklı dikkat, himaye ve hukuki sorumluluk boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رعTitreme, sarsılma, uyanıklık ve teyakkuz haliyle harekete geçme; nitekim رعب kökünde korku ve dehşetle sarsılma, رعد kökünde ise gök gürültüsünün şiddetli titreşimi ve hareketi yer alırيTitreşim ve uyanıklık hareketini zihinsel dikkate, canlı bir varlığın durumunu sürekli gözetlemeye, onu tehlikelerden sakınarak otlatmaya ve himaye etmeye yöneltmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıBaşta olma, öncülük etme, yönlendirici akıl ve yüksekten gözetleme
عGözGörme, sürekli takip, dikkat kesilme, teyakkuz ve kaynağı kollama
يEl ve kolİcra, fiili müdahale, yönlendirme, bakım ve koruyucu güç
رعيBaşın öncülüğünde gözün kesintisiz dikkati ve elin müdahalesiyle korunan varlığı besleme ve yönlendirmeÖncü zihnin (ر) uyanık bir nazarla (ع) tehlikeleri izlemesi ve pratik müdahaleyle (ي) sorumluluk alanındaki varlığı doyurup tehlikelerden muhafaza etmesi hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamOtlağı ve suyu aramak, davarları yayılmaları için otlakta serbest bırakıp yırtıcılardan koruyarak gütmek, beslenmelerine ve korunmalarına nezaret etmek
Cahiliye şiiri kullanımıEbu Kays beytinde topluluk içindeki gözetilen kişi ile gözeten yöneticinin bir olmadığını belirtir: ليس قطاً مِثْلَ قُطّيٍّ ولا الـ / مَرْعِيُّ في الأقوام كالرّاعِي. El-Hansâ ise hüznün getirdiği uykusuzluğu yıldızları gece boyu gözlemeye benzetir: أرعَى النُّجومَ وما كُلِّفْتُ رِعْيَتَها / وتارةَ أتغَشَّى فَضْلَ أَطْمَارِي
Erken Arapça kullanımZu’l-İsba‘ el-Advânî kabile içi çekişmede tarafların birbirini gözetip kollamadığını şu beyitle anlatır: عَذِيرَ الحَيِّ مِنْ عَدْوانَ كانوا حَيَّةَ الأرض / بغَى بعضٌ على بعضٍ فلَمْ يُرْعُوا على بَعْضِ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dîvânu’l-Hamsâ.

Sami etimolojik katman

Arapça رعي kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde otlatma, gütme, himaye etme ve arkadaşlık/yoldaşlık etme semantik alanıyla derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede aynı köke denk gelen רעה (ra'ah) fiili hayvanları otlatmak, beslemek, rehberlik etmek ve mecazen halkı yönetmek anlamlarını taşır; buradan türeyen ro'eh kelimesi doğrudan çoban ve önder karşılığıdır. Süryanicede ܪܥܐ (r'o / r'ā) kökü otlatmak, beslemek ve ruhi gözetim altında tutmak işlevine sahiptir. Kökün en eski Akatça katmanında rē'û(m) kelimesi hükümdarların tanrılar adına halkı gütmesini ve koruyucu çobanlığını ifade eden kurumsal bir unvandır. Sami dillerindeki bu ortak semantik eksen, kökün yalnızca ziraî bir faaliyeti değil, en erken dönemlerden itibaren yönetsel himaye, besin sağlama ve koruma işlevini aynı potada taşıdığını belgeler.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Payne Smith Syriac Dictionary, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرعي kökünün gözetleme, muhafaza etme ve vazgeçip dönme (ir‘ivâ) eksenleriFiziksel planda hayvanı otlatıp tehlikeden sakındırma hareketi, ahlaki ve hukuki planda sınırlara dikkat etme ve kötülükten el çekme anlamlarına evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice רעה (ra'ah), Süryanice ܪܥܐ (r'ā), Akatça rē'ûOrtak Sami mirasında çobanlık, otlatma, halkı besleme ve yönetsel koruma ortak çekirdeği tam bir fonetik ve semantik denklikle mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapçası ve Ge'ez dillerinde r‘y köküÇobanlık ve gözetim kavramı Güney Sami kolunda da aynı ses ve anlam düzeniyle korunmuştur; Afroasyatik dışı doğrudan ödünçleme bağı bulunmamaktadırGüçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew Grammar, Cohen Semitic Roots.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رعيAnlamlıOtlatmak, gözetmek, korumakCanlıyı beslemek, tehlikelerden muhafaza etmek ve emanete riayet etmekHedef kök; Kur'an'da geçer
ريعAnlamlıYükselmek, çoğalmak, artmakYüksek tepe, yapının yükseltisi, mahsulün bereketi ve aslına dönüşرعي kökündeki beslenme ve gelişmenin zemin veya sonuç bağıyla örtüşür; Kur'an'da geçer
عريAnlamlıÇıplak olmak, soyulmak, arınmakÜzerindeki elbise, örtü veya yaprağın kalkması, açıkta kalmaKoruma ve örtünmenin zıddı bir durum; Kur'an'da geçer
عيرAnlamlıYük taşımak, hareket etmek, kervanYük taşıyan kervan, kervandaki binekler veya yabani eşekHayvanların yönetimi ve sevk edilmesiyle tematik yakınlık taşır; Kur'an'da geçer
يرعAnlamlıKorkak olmak, zayıf düşmek, sazlıkİçi boş kamış, sazlık; metanetsiz, çabuk irkilen kimseرع ikili çekirdeğindeki titreme ve ürperme haliyle irtibatlıdır; Kur'an'da geçmez
يعرAnlamlıMelemek, bağırmakKoyun veya keçinin yüksek sesle bağırmasıÇobanlık ve sürü bağlamında hayvanın çıkardığı sesle ilişkili ses yansımalı köktür; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رعيMerkezGözetmek, beslemek, himaye etmekBakım, besleme, gelişim ve sürekli teyakkuzu içeren korumaNesnenin sadece varlığını değil, gelişimini ve gıdasını da üstlenen dinamik gözetim
حفظKomşuKorumak, muhafaza etmekZayi olmaktan, bozulmaktan ve unutulmaktan korumaStatik muhafaza ve emanetin aslını eksiksiz tutma vurgusu öndedir
كفلKomşuBakımını üstlenmek, kefil olmakMaddi ihtiyaçları ve maişeti garanti altına almaKişinin nafakası ve himayesini hukuki veya fiili taahhüt altına almasıdır
ولىKomşuYetki sahibi olmak, yönetmekYakınlık ve otorite bağıyla tasarrufta bulunmaİktidar, tasarruf ve velayet hakkını haiz olma yönü ağır basar
ضيعZıtZayi etmek, telef etmek, ihmal etmekGözetimsiz bırakarak bozulmaya ve yok olmaya terk etmeHimayenin çekilmesiyle varlığın heder olması ve dağılması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرعيOtlatmak, gözetmek, riayet etmekCanlıyı doyurma, tehlikelerden koruma ve emanet edilen hukuka sadakat göstermeKesin
LatincePascere, custodireOtlatmak, beslemek, korumakPascere besleme ve gütme boyutunu karşılarken, custodire muhafaza ve bekçilik boyutunu verirGüçlü
İngilizceTo pasture, to shepherd, to observeOtlatmak, çobanlık etmek, riayet etmekShepherd himaye ve rehberliği, observe ise kurala ve ahde uymayı karşılarKesin
AlmancaWeiden, hüten, beachtenOtlatmak, gütmek, korumak, riayet etmekHüten himaye ve esirgemeyi, beachten ise dikkat kesilmeyi ve riayeti karşılarGüçlü
FransızcaPaitre, pâtre, observerOtlatmak, gütmek, riayet etmekPaitre hayvanın beslenmesini, observer ise kurallara uymayı ve gözetmeyi ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert Dictionnaire Historique.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَاعُونَAhitleri, emanetleri ve şahitlikleri titizlikle koruyanlar, riayet edenlerMüminlerin ve kurtuluşa erenlerin ahlaki ve hukuki vasıfları bağlamında; Mü'minûn 23:8, Meâric 70:32
الرِّعَاءُ / وَارْعَوْاHayvanları otlatan çobanlar ve sürüleri yayma emriMusa kıssasında Medyen suyu başında bekleyen çobanlar ile yeryüzündeki rızıkların sunumu bağlamında; Kasas 28:23, Tâhâ 20:54
الْمَرْعَى / وَمَرْعَاهَاOtlak, mera, bitki örtüsüAllah'ın yeryüzünden çıkardığı yeşillikler, otlar ve canlıların besin kaynağı bağlamında; Nâziât 79:31, A'lâ 87:4
رِعَايَتِهَا / رَعَوْهَاHakkını vermek, gereğince gözetmek ve korumakHristiyanların ihdas ettiği ruhbanlığın sınırlarına ve ilahi rızaya gereğince uymamaları bağlamında; Hadîd 57:27
رَاعِنَا / وَرَاعِنَاBizi gözet, bize dikkat et (çift anlamlı istihza kalıbı)Muhataba «bizi dinle/bizi gözet» derken kelimeyi bükerek İbranice/Aramice hakaret veya ahmaklık manasına kaydırma bağlamında; Bakara 2:104, Nisâ 4:46

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi inayet, rızık ve teklif-i mâ lâ yutâkAllah'ın kullarını gözetmesi (riâyetü'l-aslah), kulların ilahi sınırları koruma mükellefiyetiAllah'ın yaratıklarını başıboş bırakmayıp rızıklandırması ve gözetmesi; insanın ise teklife riayet etmesi
FıkıhRaiyye hukuku, emanet, velayet ve vekâletYöneticinin halk üzerindeki tasarrufunun maslahata bağlılığı (tasarrufu'l-imâm 'ale'r-ra'iyye menûtün bi'l-maslaha)Yetkinin keyfi bir mülkiyet değil, koruma, adalet ve kamu yararını gözetme emaneti olması
Tefsir«Râinâ» lafzının nehyi ve ruhbanlığın riayetiSözlerin suistimale açık anlamlarından arındırılması edebi ile ibadet ve ahitlerin hakkını vermeNezaket dili inşası ve sorumlulukların sınırlarına titizlikle uyulması
HadisÇobanlık ve yöneticilik mesuliyeti«Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüklerinizden sorumlusunuz» hadisindeki mesuliyet ilkesiYönetimin bir tahakküm değil, her bireyin altındakileri koruma ve hesap verme bilinci

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi ahitler, sınırlar ve ibadet sorumluluğuRiayet ve takvaİlahi hududu çiğnemeden muhafaza etmekDini emirlerin ve kulluk sözleşmesinin zayi edilmeden özenle korunmasıKesin
İlmiHakikatin, metodun ve delilin takibiİlmi teyakkuz ve emanetBilgiyi tahriften koruyup yerli yerince gözetmekAraştırmacının ulaştığı veriye ve ilmi ahlaka riayet ederek hakikati korumasıGüçlü
SiyasiKamu yönetimi, tebaa ve yönetici ilişkisiRaiyye ve emanetçi yönetimToplumu himaye etmek, asayiş ve maslahatı temin etmekMerkezi ve yerel otoritenin halkı mülk değil, gözetilmesi ve bakılması gereken emanet saymasıKesin
İktisadiKaynakların yönetimi, mera ve üretim faktörleriSürdürülebilir kaynak yönetimiMera ve rızık alanlarını tüketmeden üretimi canlı tutmakDoğal varlıkların ve üretim araçlarının tahrip edilmeksizin ortak faydaya tahsisiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeri beslemeli dinamik denetim ve stabilizasyon (Feedback control)Bir sistemin kararlı durumunu koruması için parametrelerin kesintisiz izlenmesi, sapma anında müdahale edilerek dengenin muhafaza edilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerMütevellilik / Vesayet teorisi (Trusteeship & Stewardship)Otorite sahibinin yönettiği topluluk üzerinde mülkiyet değil, onların refahı, gelişimi ve haklarının korunması için hesap verebilir vekil kılınmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca «koyun gütmek» gibi ilkel bir bedevi faaliyeti veya siyasi dilde tebaayı «güdülecek iradesiz sürü» olarak niteleyen hiyerarşik bir tahakküm kalıbına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamCanlı bir varlığın gıdasından güvenliğine kadar tüm gelişim evrelerini dikkatle kollamak, ahitleri zayi etmemek ve emanet edilen hukukun sınırlarına uyanık bir şuurla riayet etmek
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÇoban-sürü metaforunun İslami yönetim modelinde halkı iradesiz nesneler kıldığı zannına kapılmak veya ayetlerdeki ahde riayet ve edep ilkelerini kuru bir formalizme indirgemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın emanet, ahit, yönetim ve hitap ahlakına dair temel paradigmalarını birbirine bağlar; iktidarın sahiplik değil hizmet ve gözetim olduğunu gösterir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Müminlerin vasıflarını bildiren ayetlerde (23:8, 70:32), peygamber kıssalarındaki çobanlık ve rızık tasvirlerinde (20:54, 28:23) ve dil istismarına set çeken nehiy ayetlerinde (2:104, 4:46)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yöneticinin halka dilediğini yapabileceği zorba iktidar telakkisini yıkar; ahde bağlılığı sadece sözde bırakmayıp fiili bir koruma ve dikkat süreci kıldığını ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının beslenmesi, güvenliği ve gelişimi için otlakta yayılmasına nezaret etmek ve onu yırtıcılardan korumak.
  • Soyut anlamBir emanetin, ahdin veya sorumluluk alanının bilincinde olarak onu zayi olmaktan koruyup hakkını eksiksiz yerine getirmek.
  • Sistematik karşılıkİktidarı ve sorumluluğu, tahakküm aracı olmaktan çıkarıp zayıf olanı himaye, besleme ve denetleme eksenli bir emanet mekanizmasına dönüştürme.
  • LaTeX modeliR=∫t0t1(Φ(x,t)⋅Ψ(x,t)−Ω(x,t))dt
  • LaTeX açıklamasıFormüldeki R, gözetim ve riayet sürecinin net koruma ve bakım çıktısını temsil eder. Zamana bağlı integral (t0→t1), gözetimin anlık değil kesintisiz bir süreç olduğunu gösterir. Φ(x,t) gözetilen varlığa sunulan rızık, besin ve gelişim imkanlarını; Ψ(x,t) gözeten failin uyanık dikkat ve teyakkuz derecesini; Ω(x,t) ise varlığa yönelebilecek dış tehlike, ihmal ve telef edici tehdit fonksiyonunu simgeler. Süreç, besleme ve dikkatin tehlikeyi sıfırlayarak varlığı koruması esasına dayanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر