رفد
ر - ف - د
KÖK- 2 geçiş
- 1 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Rifd sütün sağıldığı kap demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Rifd sütün sağıldığı kap demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.147 harfباب الدال والراء والفاء معهما
ر د ف، ف ر د، ر ف د، د ف ر، ف د ر مستعملات
ردف:
الرِّدْفُ: ما تَبِعَ شيئاً فهو رِدْفُه، إذا تتابع شيءٌ خَلْفُ شيءٍ فهو التّرادُف، والجميعُ: الرُّدافَى، قال:
عُذافِرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافىَ تَخَوَّنَها نُزولي وارتِحالي
ويقال: جاءَ القومُ رُدافَى أي بعضهم يتبع بعضاً.
ورَديفُكَ: الذي تُردِفه خَلفَك، ويَرْتَدِفُكَ، ويُردِفُه غيرُك.
ونَزَلَ بالقوم أمرٌ قد رَدِفَ لهم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.058 harfالرِفْدُ بالكسر: العطاء والصِلَةُ. والرَفْد المصدر. تقول: رَفدْتُهُ أَرْفِدُهُ رَفْداً، إذا أعطيته، وكذلك إذا أعَنْتَهُ. والرَفْدُ والرِفْدُ أيضاً: القَدَحُ الضخم. والإرفادُ: الإعطاءُ والإعانةُ. والمُرافدة: المُعاونة. والترافُد: التَعاوُنُ. والاسْتِرْفادُ: الاسْتِعانَةُ. والارْتِفادُ: الكَسْبُ. والتَرْفيدُ: التسويد؛ يقال: رُفَدَ فلان، أي سُوِّد وعُظِّمَ. والمِرْفَدُ: الرِفْد، وهو القَدَحُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.309 harfد ر ف
ردف ، رفد ، فدر ، فرد ، دفر : مستعملات .
ردف : قال الليث : الرِّدْفُ ما تَبع شيئاً فهو رِدْفُه ، وإذا تَتابَع شيءٌ خلْفَ شيء فهو التَّرادُف ، والجميع الرُّدافَى ، وقال لبيد :
عُذَافرةٌ تَقَمَّصُ بالرُّدافَى
تَخَوَّنها نُزولي وارْتِحَالي
ويقال : جاء القوم رُدَافَى ، أي بعضهم يَتْبعُ بعضاً .
ويقال : للْحُداةِ الرُّدافَى ، وأنشد أبو عبيد قول الراعي :
وَخُودٍ من اللائي يسمِّعنَ بالضُّحَى
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.033 harf(باب الراء والفاء وما يثلثهما)
(رفق) الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله".
هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن
(باب الراء والفاء وما يثلثهما) (رفق) الراء والفاء والقاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على موافقةٍ ومقاربةٍ بلا عُنْف. فالرِّفق: خلاف العُنْف؛ يقال رفَقْتُ أْرْفُق. وفي الحديث: "إنّ الله جلّ ثناؤه يحبُّ الرِّفْق في الأمر كله". هذا هو الأصل ثم يشتقّ منه كلُّ شيءٍ يدعو إلى راحةٍ وموافَقة. والمرفق([1]) مَِرفق الإنسان؛ لأنه يستريح في الاتِّكاء عليه. يقال ارتَفَق الرّجلُ: إذا اتَّكأ على مَِرفقه في جلوسه. ومن ذلك الحديثُ لمّا سأل الأعرابيُّ عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، قيل له: "هو ذاكَ الأمغَرُ المرتَفِقُ"، أي المتَّكئ على مَِرفقه.ويقال فيه مَرْفِق ومِرْفَق، حكاهما ثعلب. والرُِّفْقَة: الجماعة ترافِقُهم في سفرك؛ واشتقاقه من الباب، للموافَقة، ولأنَّهم إذا تَمَاشَوْا تحاذَوْا بمرافقِهم. قال الخليل: الرُِّفْقة في السفر: الجماعة الذين يرافِقونك، فإذا تفرَّقْتم ذهب اسمُ الرُِّفقة. قال: والرّفيق: الذي يرافقك، وهو أن يجمعَك وإياه رفْقة؛ وليس يذهب اسمُه إذا تفرَّقْتُما. والمُرْفِق: الأمر الرَّافِقُ بك. والرِّفاقُ: حبلٌ يشدُّ به مَِرفق البعير إلى وَظيفِهِ. وهو قوله: * كذاتِ الضِّغْنِ تَمْشِي في الرِّفاقِ([2]) * والمِرْفق: المِرْحاض، والجمع مَرَافِق. ويقال ارتفَقَ الرّجلُ ساهراً، إذا بات على مَِرفقِهِ لا ينام. وشاةٌ مُرَفَّقَةٌ([3]): يداها بَيْضاوانِ إلى المرفقين. والرَّفَق: انفتالٌ عن الجنب؛ ناقةٌ رَفْقاءُ، وجملٌ أرفَقُ. ويقال ماءٌ رَفَقٌ ومَرتعٌ رفَقٌ، أي سهلُ المطْلَب. (رفل) الراء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سَعةٍ ووُفُورٍ. من ذلك رَفَل في ثيابه يَرْفُل، وذلك إذا طالَتْ عليه فجَرَّها. والرِّفَلُّ: الفَرَس الطويل الذّنَب. (رفن) [الراء والفاء والنون ليس أصلاً([4])]، وإنّما النُّون [في رِفَنٍّ] مبدلةٌ من لام؛ لأنّه في الأصل رِفَلٌّ. فأما قولهم ارفأَنَّ، إِذا سكَنَ، فإنّ النون فيه زائدة. (رفه) الراء والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نَعمةٍ وسَعة مَطْلَبٍ. من ذلك الرِّفْهُ، وهو أن تَرِدَ الإِبلُ كلَّ يومٍ متى شاءت. قال الشاعر([5]): يَشْرَبْنَ رِفْهاً عِراكاً غيرَ صادرةٍ *** وكلُّها كارعٌ في الماء مُغْتَمِرُ ومن ذلك الرَّفاهَةُ في العَيش والرّفاهِية. ويقال: بينَنَا وبين فلانٍ ليلةٌ رافهة، أي ليِّنة السّيرِ لا تُعيِي. ومن ذلك الإرفاه: كثرة [التدَهُّن([6])]، وهو من الرِّفْه الذي ذكرناه. ورُفِّه عنه: إذا نُفِّس عنه الكَربُ. (رفو/أ) الراء والفاء والحرف المعتل أو الهمزة أصلٌ واحد يدلُّ على موافقةٍ وسكون وملاءَمة. من ذلك رفَوْتُ الثَّوْبَ أرفُوه، ورفَأته أرفَؤه. ورفَوْت الرّجلَ، إذا سكَّنْته من رُعْب. قال: رَفَوْنِي وقالُوا يا خُوَيلِد لا تُرَعْ *** فقلتُ وأنكرتُ الوجوهَ هُمُ هُمُ([7]) والمرافاة([8]): الاتِّفاق. قال: ولمَّا أنْ رأيتُ أبَا رُوَيمٍ *** يُرَافِينِي ويَكرَهُ أن يُلاما([9]) والرِّفاء: الاتِّفاق والالتحام. ومن ذلك الحديث "أنّه نَهَى أن يقال بالرِّفاء والبنين". يقال ذلك لِلْمُمْلِك. ومن الباب أرفَأْتُ إليه، إِذا لَجَأْتَ إِليه. وأرفأْتُ فلاناً في البيع، إذا زِدْتَه محاباة. ومنه أرفأْتُ السّفينةَ، إذا قرّبْتَها للشَّطّ. وذلك المكان مَرْفَأٌ. ومما شذَّ عن الباب: اليَرْفَئِيُّ، قال قوم: هو راعي الغَنَم؛ وقال قومٌ: هو الظليم. ويقال: بلْ كل نافرٍ يَرْفَئِيٌّ. (رفت) الراء والفاء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على فَتٍّ ولَيٍّ. يقال رفَتُّ الشّيءَ بيدي، إِذا فتَتَّه حتّى صارَ رُفاتا. وارْفَتَّ الحَبْلُ، إذا انقطع. واشتُقّ منه رفَتَ عُنقَه، إِذا دقَّها وَلَفَتَها [و] لوَاها. (رفث) الراء والفاء والثاء أصلٌ واحدٌ، وهو كلُّ كلام يُستَحْيا من إظهاره. وأصلُه الرَّفَثُ، وهو النِّكاح. قال الله جلّ ثناؤُه: {أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إلى نِسَائِكُمْْ [البقرة 187]. والرّفَث: [الفُحْش] في الكلام. يقال أَرْفَثَ وَرَفَثَ. (رفد) الراء والفاء والدال أصلٌ واحدٌ مطّرد منقاس، وهو المعاوَنة والمظاهَرة بالعَطاء وغيره. فالرَّفْد مصدر رفَدَهُ يَرْفِدُه، إذا أعطاه. والاسم الرِّفْد. وجاء في الحديث: "ويكون الفَيْء رِفْداً"، أي يكون صِلاتٍ لا يوضَع مواضِعَه. ويقال ارتفَدْتَ من فلانٍ: أصبْتُ من كَسبه. وأُرفِدت المال: اكتسبته. والرافد: المُعين، والمُرْفِدُ أيضاً. ورفَدَ بنو فلانٍ فلاناً، إذا سَوَّدُوه عليهم وعظَّموه، وهو مرفَّد. والرّافِدانِ: دِجْلةُ والفرات. قال الفرزدق: بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ *** فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ([10]) وترافدوا، إذا تعاوَنُوا عليه، والرِّفادة: شيءٌ كانت قريش تُرَافِدُ به في الجاهلية، يُخرِج كلُّ إنسانٍ شيئاً، ثم يشترون به للحاجِّ طعاماً وزَبيباً وشراباً. والرَّوافِد: خشب السَّقف؛ وهو من الباب؛ لأنه يُرفدَ بها السَّقْف. قال: روافِدُه أكرمُ الرّافداتِ *** بَخٍ لك بَخٍّ لبَحْرٍ خِضَمّْ([11]) والمرفد: العُظَّامَة التي تعظِّم بها الرّسْحاء عَجِيزتَها. ومن الباب الرِّفْد، وهو القَدَح الضَّخم؛ وهو الرَّفْد والمِرْفَد أيضاً. ويقال المِرْفَد: الإناء الذي يُقْرَى فيه. والرَّفُود: الناقة تملأ الرِّفْد، وهو القدح الضخم، في حَلْبةٍ واحدة. والرُّفَيْدات: قومٌ من العرَب. (رفز) الراء والفاء والزاء ليس هو عندنا أصلاً، لكنَّهم قالوا: إنّ الرّفْز الضَّرْب؛ يقال ما يَرْفِزُ منه عِرْقٌ: أي ما يضرِب. قال: وبلدةٍ للداء فيها غامِزُ *** مَيْتٍ بها العِرقُ الصَّحيح الرَّافِزُ([12]) (رفس) الراء والفاء والسين قريبٌ من الباب الذي قبله، إلا أنّ في كتاب الخليل: الرَّفْس: الصَّدْمة في الصَّدر بالرِّجْل. (رفش) الراء والفاء والشين ليس* شيئاً. ويقولون: الرَّفْش الأكل. (رفص) الراء والفاء والصاد فيه كلمة واحدة. يقولون: ارتَفَص السِّعْر: غَلاَ. فأما الرُّفْصَة فالماءُ يكون بين القوم نَوْبةً. ويقال إنه مقلوب من الفُرْصة. يقال: هم يتفارصُون الماءَ بينهم ويترافصون، إذا تناوبوا. وقد كتب البابُ في موضعه. (رفض) الراء والفاء والضاد أصلٌ واحد، وهو التَّرك، ثم يشتقّ منه. يقال رَفَضْتُ الشيءَ: تركته. هذا هو الأصل، ثم يشتقّ منه ارفَضَّ الدّمْعُ من العين: سال، كأنه تَرَكَ موضِعَه. وكلُّ متفرّقٍ مرفَضّ. ويقال للطَّريق المتفرِّقة أخادِيده: رِفَاض. قال: * كالعِيسِ فَوقَ الشَّرَكِ الرِّفاضِ([13]) * والرَّفَض: الفِرَق، في قول ذي الرُّمّة: * بها رَفَضٌ مِنْ كلِّ خَرْجَاء صَعْلةٍ([14]) * أي فِرَق. وفي القِربة رفَضٌ من ماءٍ: مثلُ الجُرْعة، كأنها رُفِضَت فيه. يقال فيه رفَّضْتُ. ورُفُوض الأرض: مواضعُ لا تُمْلَك، كأنها رُفِضت. والرَّاوفض: جنودٌ تَركوا أميرَهم وانصَرفوا. ويقال: رجلٌ رُفَضَةٌ، للذي يُمسِك الشيءَ ثم لا يلبثُ أن يدَعَه، ويقال رَفَضَ النّخلُ، وذلك إِذا انتشر عِذْقه وسقط قِيقاؤُه. ويقال في أرضِ بني فلانٍ رُفوض من كلأ، إذا كان متفرِّقاً بعيداً بعضُه من بعض، وقال بعضهم: مَرافِضُ الوادي: مَفاجرُه، وذلك حيث يرفضُّ إليه السَّيل. قال ابن السّكيت: راعٍ رُفضَةٌ قُبَضَة، للذي يقبض الإبلَ ويجمعها، فإذا صار إلى الموضع الذي [تحبُّه و] تهواه [رفَضَها([15])] فتركها ترعَى حيث شاءت تذهب وتجيء. (رفع) الراء والفاء والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خلاف الوضع. تقول: رفعتُ الشيءَ رفعاً؛ وهو خلاف الخَفْض. ومَرفُوع الناقةِ في سيرها: خلاف المَوْضوع. قال طرَفة: مَوضُوعُها زَوْلٌ ومرفوعها *** كمَرِّ صَوْبٍ لِجبٍ وَسْطَ ريحْ([16]) يقال رَفَع البعيرُ ورَفَّعته أنا. ومن الباب الرَّفع: تقريب الشيء. قال الله جلّ ثناؤُه: ﴿وَفُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ﴾ [الواقعة 34]، أي مقرَّبة لهم. ومن ذلك قوله رَفَعْتُه للسُّلطان، ومصدر ذلك الرُِّفْعانُ ويقال للناقة إذا رفَعت اللِّبَأ في ضَرعها: هي رافعٌ. والرفع: إذاعة الشيء وإظهارُه. ومنه الحديث، قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "كلُّ رافِعَة رفعَتْ علينا من البَلاغ([17]) فقد حرَّمتُها"، أي كلُّ جماعةٍ مبلِّغة تبلّغ عنا فلتبلّغ أنِّي حرَّمْتُ المدينَةَ. وذلك كقولهم رَفَع فلانٌ على العامل، وذلك إذا أذاعَ خَبرَه ورَفْع الزَّرعِ: أن يُحمل بعد الحَصاد إلى البَيْدر؛ يقال هذه أيّام الرَِّفاع. (رفغ) الراء والفاء والغين كلمةٌ تدل على ضَعةٍ ودناءة. فالرَّفْغ ألأَمُ الوادِي وشرُّه تُراباً. والرُّفْغ: أصل الفخِذ، وكلُّ موضع اجتمع فيه الوَسَخ. وفي الحديث: "كيف لا أُوهِمُ ورُفْغُ أحدِكم بين ظُفْره وأنملته([18])". والأَرفاغ من الناس: السِّفْلة. فأما قولهم عيشٌ رافغ ورفيغ: طيّب واسع، فهذا له وجهان: إمّا أن يكونَ الغَينُ منقلبةً عن الهاء فيكون من الرَّفْه، وإمَّا أن يكون شُبِّه مالُه في كثرته برَفْغ التُّراب، يراد به الكثرة. --------------------------------------------------------------- ([1]) المرفق كمنبر ومجلس. ([2]) البيت لبشر بن أبي خازم، كما في اللسان (رفق) والمخصص (7: 153/ 13: 129). ([3]) ذكرت هذه الكلمة في القاموس، ولم ترد في اللسان. ([4]) أثبت هذه التكملة مطاوعة لطريقة ابن فارس، وللحاجة إليها. ([5]) هو لبيد. ديوانه 52 طبع 1880 واللسان (رفه، غمر). وفي الموضع الأول من اللسان "غير صادية"، وقد أشير إليها في شرح الديوان. وفي جميع المواضع: "فكلها كارع". ([6]) التكملة من المجمل واللسان. وفي الحديث "أنه نهى عن الإرفاء". ([7]) البيت لأبي خراش الهذلي، كما في اللسان (رفأ، رفا)، وهو مطلع قصيدة له في شرح السكري 71 والقسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 62. و انظر الخزانة (1: 211). ([8]) في الأصل: "والرافات"، صوابه في المجمل. ([9]) البيت في المجمل واللسان (رفا) والخزانة (1: 211). وفي الأصل: "أبا ذريم" صوابه من المراجع السابقة. ([10]) ديوان الفرزدق 487 واللسان (رفد، حذذ) والكامل 479 ليبسك والمعارف 179 والشعراء (ترجمة الفرزدق) وزهر الآداب (1: 21) والأغاني (19: 17) وكنايات الجرجاني 74 والحيوان (5: 197/6: 510). وفي المجمل: "أأطعمت". ([11]) البيت في اللسان (بخخ، رفد) وقد سبق في (بخ). ([12]) البيتان في اللسان (رفز، رقز) حيث أنشد في الموضع الأخير رواية "الراقز"، وكلاهما بمعنى. وفي الأصل: "رافز"، صوابه "الرافز"، أي إن العرق الصحيح يموت بها من الفزع. ([13]) البيت لرؤبة في ديوانه 82 واللسان (رفض). ورواية ابن فارس تطابق رواية الجوهري. قال ابن بري: "صوابه: بالعيس، لأن قبله: * يقطع أجواز الفلا انقضاضي *". ([14]) عجزه كما في الديوان 516 واللسان (رفض): *وأخرج يمشي مثل مشي المخبل* ([15]) هذه التكملة والتي قبلها من المجمل. ([16]) في ديوان طرفة 13: "مرفوعها زول وموضوعها"، وبهذه الرواية صحح ابن بري رواية البيت. انظر اللسان. وسيعيده في (وضع). ([17]) ويروى أيضاً "من البلاغ" بضم الباء وتشديد اللام، أي المبلغين. ([18]) الأنملة: رأس الإصبع، وفيها تسع لغات تثليث الهمزة مع تثليث الميم. ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR828 harf- الرفد: المعونة والعطية، والرفد مصدر، والمرفد: ما يجعل فيه الرفد من الطعام، ولهذا فسر بالقدح، وقد رفدته: أنلته بالرفد، قال تعالى: ﴿بئس الرفد المرفود﴾ [هود/99]، وأرفدته: جعلت له رفدا يتناوله شيئا فشيئا، فرفده وأرفده نحو: سقاه وأسقاه، ورفد فلان فهو مرفد، استعير لمن أعطي الرئاسة، والرفود: الناقة التي تملأ المرفد لبنا من كثرة لبنها، فهي فعول في معنى فاعل. وقيل: المرافيد من النوق والشاء: ما لا ينقطع
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.011 harfر ف د
رفده وأرفده: أعانه بعطاء أو قول أو غير ذلك.
وفلان نعم الرافد إذا حلّ به الوافد.
ورافده وترافدوا.
وهو كثير الأرفاد والمرافد.
وعظيم الرفد والمرفد.
قال: رفدت ذوي الأحساب منهم مرافدي وذا الذحل حتى عاد حراً سنيدها دعيها.
واسترفدته فأرفدني وارتفدت منه: أصبت من رفده وارتفدت مالاً: اكتسبته.
قال الطرماح: عجباً ما عجبت للجامع الما - ل يباهي به ويرتفده يتعهده.
وملأ
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.018 harfالرِّفْد، بالكسر: العطاء والصلة. والرَّفْد، بالفتح: المصدر. رَفَدَه يَرْفِدُه رَفْداً: أَعطاه، ورَفَدَه وأَرْفَده: أَعانه، والاسم منهما الرِّفْد. وترافدوا: أَعان بعضهم بعضاً. والمَرْفَدُ والمُرْفَدُ: المعونة؛ وفي الحواشي لابن برّي قال دُكين:
خير امرئٍ قد جاء مِن مَعَدِّهْ
مِن قَبْلِهِ، أَو رافِدٍ من بعدِهْ
الرافد: هو الذي يلي المَلِك ويقوم مقامه إِذا غاب.
والرِّفادة: شيء كانت قُرَيش تترافد به في
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR252 harf* ر ف د * * الرِّفْدُ * بكسر الراء العطاء والصلة وبفتحها المصدر و * رَفَدَهُ * أعطاه ورفده أعانه وبابهما ضرب و * الإرفَادُ * أيضا الإعطاء والإعانة و * الرِّفَادةُ * بالكسر خرقة يرفد بها الجرح وغيره وبنو * أرْفِدَةَ * الذين في الحديث جنس من الحبش يرقصون
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.005 harfالرفد، بالكسر: العطاء والصلة ومنه الحديث: من اقتراب الساعة أن يكون الفيء رفدا أي صلة وعطية، يريد أن الخراج والفيء الذي يحصل وهو لجمأعة المسلمين أهل الفيء يصير صلات وعطايا، ويخص به قوم دون قوم على قدر الهوى، لا بالاستحقاق، ولا يوضع مواضعه. والرفد، بالفتح، العس، وهو القدح الضخم يروي الثلاثة والأربعة، والعدة وهو أكبر من الغمر، والرفد أكبر منه، وعم بعضهم به القدح أي قدر كان، ويكسر. والرفد بالفتح مصدر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.442 harfرَفَدَهُ
1 رَفَدَهُ ذ , aor. رَفِدَ , inf. n. رَفْدٌ, He gave him, or gave him a gift: (T, S, M, A, * Msb, K:) or it signifies, (Msb,) or signifies also, (S, M, A,) he aided, helped, or assisted, him: (T, S, M, A, Msb:) and ↓ ارفدهُ, (M, A, Msb,) inf. n. اـِرْفَادٌ, (S, K,) signifies the same (S, M, A, Msb, K) in the latter sense, (S, M, A, K,) and in the former sense also: (S, K:) or both
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR996 harfرَفَدَ
رَفَدَ I ( n. ac. رَفْد 1 ),
a. Aided, succoured; made a present to.
رَفَّدَ
رَفَّدَ II ,
a. Honoured, made lord or chief.
رَاْفَدَ
رَاْفَدَ III ,
a. see I .
أَرْفَدَ
أَرْفَدَ IV ,
a. see I .
b. [ La ], Put a cushion on ( a camel ).
تَرَاْفَدَ
تَرَاْفَدَ VI ,
a. Aided, assisted one another.
اِسْتَرْفَدَ
اِسْتَرْفَدَ X ,
a. Asked for assistance or for a gift.
رَفْد
رَفْد 1 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR15.169 harfرفد
رَفَدَ - يَرْفِدُ - رِفْد - مَرْفُوْد
رَفَدَ - يَرْفِدُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدعمه ويقويه بأن يُمِدّه بعطاء ومعونة إضافية: يأتيه بكمية إضافية زائدة مما يحتاجه من متاع أو طعام أو مال أو ما شابه ويجعلها تحت تصرفه ومن ضمن أملاكه
رِفْد: على وزن " فـِعـْـل " اسم فعل بمعنى مفعول من " رَفَدَ - يَرْفِدُ ": عملية الدعم والإمداد: وهي كذلك ما
Mücavir kökler5 mücavir (7 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ
ArmağanHem burada, hem de kıyamet gününde la’nete uğratıldılar. Kendilerine verilen bu bağış ne kötü bir bağıştır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | رفد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عون, عطا, سند |
| Zıt Kök | خذل |
| Çekirdek Özet 1 | Alttan destekleme, ayakta tutmak için dayanak verme ve kabı dolduracak biçimde katkı sunma |
| Çekirdek Özet 2 | Kötülük ve azap ortaklığında birbirine eklenen, suçu ve cezayı katlayan sahte dayanak |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yapıyı veya kişiyi ayakta tutan lojistik, kurumsal veya ahlaki destek mekanizması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sıradan bir hediye veya ikram sanılması; ayetteki taşıyıcı dayanak ve katlanan bağlamın gözden kaçması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رف | Hafifçe dokunma, esneklikle kaldırma, havada veya ayakta tutacak şekilde koruma ve lütufla yaklaşma hareketidir; رفت (kırma, ufalanma), رفث (yumuşak ve gevşek söz), رفرف (kanat çırpma, havada asılı kalma), رفع (yukarı kaldırma) ve رفق (yumuşaklık ve fayda sağlama) köklerinde bu hafiflik ve taşıyıcılık belirgindir. | د | د harfinin sağladığı itme, yerine oturtma ve sınır çizme karakteriyle birleşerek esnek destek hareketini somut bir nesneye, yapıya veya kişiye yönelen sürekli bir payanda, dayanak ve dolgun bir bağış haline getirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin bir merkezden, önderlikten veya üst bir konumdan başladığını ifade eder. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, kenar | İhtiyacın belirdiği açıklığa, ağza veya paylaşıma doğru yönelen akışı temsil eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Desteğin yerine ulaşmasını, içeriye dahil olmasını ve sabit bir eşik oluşturmasını simgeler. |
| رفد | Üst bir mevkiden veya kaynaktan (ر), beliren bir açıklığı kapatmak üzere (ف), içeriye bir dayanak ve güç aktararak (د) ayakta durmayı sağlama hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir binanın tavanını ayakta tutan destek ağaçları (revâfid), eyerin alttan dengede durması için konulan destek keçesi (rifâdetü’s-serc) ve içine bol süt sağılan büyük çanak veya kap (el-mirfed). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi Farazdak, Irak valisinin tasarrufunu eleştirirken Dicle ve Fırat nehirlerinin ülkeyi besleyen ve taşıyan iki ana destek akarsu olmasını bu kökle şahitlendirmiştir: بَعثْتَ على العِراق ورافديْهِ / فَزَارِيّاً أحَذَّ يَدِ القَميصِ |
Kaynak İbn Düreyd, el-İştikâk; Kitâbü’l-ʿAyn; Lisânü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde رفد kökü, fiziksel olarak bir nesneyi alttan destekleme, çökmeyi önleyici payanda koyma ve buna bağlı olarak eksikliği giderici bir bağışta bulunma semantik eksenine dayanır. Batı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede aynı kök harflerine denk gelen biçimler (r-p-d / rāpad) bir şeyi yaymak, alttan desteklemek, minder veya döşek sererek yükseltmek anlamlarını taşır. Süryanicede de (r-p-d) serpmek, destek koymak veya döşemek bağlamında kökleşmiştir. Arapçada kök, hem eyer altı keçesi ve tavan kirişi gibi doğrudan fiziksel destek nesnelerini hem de Kureyş’in hacılara yönelik kurumsal gıda desteği olan rifâde uygulamasında görüldüğü gibi sosyal yardımlaşma ve ikram kurumunu adlandırmıştır. Çöl hayatında devenin eyerini dengelemek ve çadırı sağlamlaştırmak gibi temel lojistik gereksinimler, kökün anlam çekirdeğini doğrudan biçimlendirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Gesenius, Hebrew and Chaldee Lexicon; Payne Smith, Thesaurus Syriacus; Lisânü’l-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | رفد kökünden türeyen revâfid (çatı kirişleri) ve mirfed (büyük sağım kabı) | Kök, öncelikle bir yükü taşımak için alta konan dayanağı, ardından bu dayanağın sağladığı bolluk ve ikramı karşılar. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice rāpad (alttan desteklemek, yaymak, döşemek), Süryanice rəphad | Çökmeyi önleyen fiziksel zemin veya destek hazırlama fikri ortak Sami mirasıdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik karşılaştırmalarda zayıf paralellikler | Sami ailesi dışında kökün doğrudan ve düzenli bir eşdeğerine rastlanmamıştır. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and English Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| رفد | Anlamlı | Desteklemek, bağışlamak | Birine dayanak olmak, hediye vermek ve tavanı kirişle tutmak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| ردف | Anlamlı | Arkasından gelmek, peşine takılmak | Bir binitte arkaya binmek veya bir olayın ardından gelmek. | Anlamca hedef kökle bitişiklik ve arka destek bağı taşır; Kur'an'da geçer. |
| فرد | Anlamlı | Tek kalmak, ayrılmak | Benzerlerinden ayrılıp tek ve yalnız başına olmak. | Hedef kökün kolektif destek ve ekleme vasfının zıddıdır; Kur'an'da geçer. |
| فدر | Anlamlı | Kesilmek, takatsiz kalmak | Dağ keçisinin yorulup sarp yerde kalması, cinsel takatin kesilmesi. | Gücün ve desteğin tükenişini gösterir; Kur'an'da geçmez. |
| درف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel veya terk edilmiş sayılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| دفر | Anlamlı | İtmek, kokmak | Birini ensesinden şiddetle itmek veya kötü koku yaymak. | Fiziksel arkadan itme hareketini taşır; Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| رفد | Merkez | Alttan destekleme ve katkı sunma | Yükü taşımayı sağlayan yapısal veya lojistik desteği ifade eder. | Hem fiziksel kiriş hem de sosyal bağış ve ikram anlamına gelir. |
| عون | Komşu | Güç yetirmeye yardım etme | Zayıf düşenin işine ortak olarak iş yükünü hafifletmeyi öne çıkarır. | Bir eylemi başarmak için el birliği yapmaktır. |
| عطا | Komşu | Bir nesneyi veya hakkı verme | Alttan destekleme şartı aramaksızın doğrudan elden ele sunulan bağıştır. | Mülkiyet veya imkân aktarımıdır. |
| سند | Komşu | Sırtını dayama, yaslanma | Kendisine dayanılan, arkaya alınan fiziksel veya kurumsal gücü anlatır. | Alttan taşımaktan çok arkadan dayanak oluşturur. |
| خذل | Zıt | Yardımsız bırakma, terk etme | İhtiyaç ve beklenti anında desteği tamamen çekip yalnız bırakmaktır. | Dayanağın ortadan kaldırılmasıyla çöküşe yol açar. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | رفد | Destek, bağış, dayanak | Hem yapısal bir kirişle desteklemeyi hem de cömertçe katkı sağlamayı ifade eder. | Kesin |
| Latince | subsidium, fulcrum | Yardım, destek, payanda | Subsidium yedek kuvvet ve lojistik desteği; fulcrum ise dayanak noktasını karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | buttress, subsidy, auxiliary gift | Payanda, destek, karşılıksız mali yardım | Buttress yapısal desteği, subsidy ise kurumsal katkıyı karşılar; tek kelime iki yönü birden veremez. | Güçlü |
| Almanca | Stütze, Beistand, Zuwendung | Dayanak, destek, bağış | Stütze fiziksel ve mecazi dayanağı, Zuwendung ise lütuf ve tahsisatı karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | contrefort, subside, appui | Payanda, yardım, dayanak | Yapısal destek ile düzenli mali ve lojistik yardım nüanslarını taşır. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ | Lanete eklenen lanet, azabı artıran ceza ve yıkıcı sahte destek | Firavun ve kavminin dünyadaki lanetin peşinden kıyamette de lanete uğramaları ve birbirlerine sundukları kötülük desteğinin felaketle sonuçlanması bağlamı (Hûd 11:99). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve cezanın katlanması | Dünyadaki sapkınlığa verilen cezanın ahirette de devam etmesinin adalete uygunluğu ve birbirini saptıranların ortak sorumluluğu. | Kötülüğün kötülükle beslenmesi ve karşılığın birbiri üstüne yığılması. |
| Fıkıh | Beytülmâl ve kamu mallarının dağıtımı | Hadiste geçen feyin rifd haline gelmesi uyarısı bağlamında, kamu gelirlerinin hak sahipleri yerine iktidar sahiplerince şahsi bahşiş ve siyasi rüşvet olarak dağıtılmasının haramlığı. | Hukuki hakkın keyfi ihsan ve bağışa dönüştürülerek yozlaştırılması. |
| Tefsir | Hûd 11:99 ayetinin tefsiri | Ayetteki ifadenin istiare-i tehekkümiyye (alay ve tersinleme) yoluyla, aslında ceza ve lanet olan bir şeyin bağış ve ikram kalıbıyla anılması. | İhsan kalıbıyla gelen mutlak rezillik ve azabın birbirine raptedilmesi. |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve idari yozlaşma | Kamu mallarının (fey) kurumsal dağıtım düzeninden çıkarılıp yöneticilerin şahsi ihsanı ve avanta dağıtımı haline gelmesi tartışması. | Sistematik hakkın yerine keyfi desteğin geçmesi. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hakikatin veya batılın tahkimi | Tehekkümî azap veya ilahi yardım | Amellerin karşılığını pekiştirme | Ayette dünyadaki lanetin ahiretteki azapla tahkim edilmesi, sahte kurtarıcıların çöküşünü gösterir. | Kesin |
| İlmi | Bilgi yapısının dayanakları | Metodolojik payanda ve kaynak desteği | Önermeleri ayakta tutma | Bir teorinin veya hükmün sağlam temellerle ve delillerle alttan beslenerek çökmesinin önlenmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet aygıtı | İktidar desteği ve tebaa ilişkisi | Düzeni idame ettirme | Yöneticinin halka sunduğu lojistik destek veya Kureyş’in rifâde kurumunda olduğu gibi kamu rızası üretimi. | Kesin |
| İktisadi | Gelir transferi ve sosyal güvenlik | Sübvansiyon ve dayanışma fonu | Zayıf kesimleri sübvanse etme | Kureyş’in ortak fon oluşturup hacılara ikramda bulunması gibi, tabana yayılan düzenli mali destek. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mukavemet payandası ve kuvvet aktarımı | Fizik ve yapı statiğinde bir kirişin (revâfid) binen yükü tabana aktararak sistemin çökmesini engellemesi gibi, sisteme eklenen dış destek kuvveti. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal sübvansiyon ve kurumsal himaye | Sosyoloji ve kamu yönetiminde kırılgan yapıların çökmesini önlemek için merkezi otorite veya kolektif birlik tarafından sağlanan kurumsal yardım ağı. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece gelişi güzel bir hediye, bahşiş veya ufak bir maddi ihsan düzeyine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hûd 11:99 ayetinde olduğu gibi, bir yapıyı, suçu veya varoluşu ayakta tutmak üzere birbirine eklenen, taban oluşturan ve felaketi tırmandıran yapısal dayanak. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki edebî tersinlemenin (tehekküm) kavranamaması; lanetin peşinden gelen ikinci lanetin ve sahte önderliğin doğurduğu kolektif yıkımın sıradan bir armağan zannedilmesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın felaket ve azap sahnelerinde dahi Arap dilinin en ince istiare ve tersinleme (tehekküm) sanatını nasıl kullandığını, kötülük önderlerinin sunduğu sahte dayanakların ahirette nasıl katmerli bir rezilliğe dönüştüğünü gösterdiği için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tarihsel kavimlerin ve özellikle Firavun gibi tiranların arkalarından sürükledikleri kitlelerle birlikte uğradıkları kolektif çöküşü anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın yalnızca doğrudan bir ceza olarak değil, dünyada güvenilen sahte desteklerin bizzat azabın kendisi haline getirilmesi suretiyle gerçekleştiğini ortaya koyarak cezanın mahiyetine dair sığ yaklaşımları düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir tavanı veya eyeri alttan tutarak çökmesini önleyen kiriş, takviye minderi ve bolca sağılan sütü taşıyan geniş kap.
- Soyut anlamBir kimseye veya kuruma zayıfladığı anda sunulan, onu ayakta tutan, yükünü hafifleten veya tersinleme yoluyla felaketini artıran yapısal destek ve bağış.
- Sistematik karşılıkSistemin dengesini korumak için tabandan aktarılan sübvansiyon, lojistik payanda ve meşruiyet dayanağı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
ifadesi mevcut sistem durumunu, sisteme tabandan veya dışarıdan sağlanan yapısal dayanak ve destek girdisini (rifd), bu desteğin sisteme eklemlenme ve onu tahkim etme operatörünü, desteğin ardından ortaya çıkan yeni durumu, ise bu desteğin mahiyetine göre sistemin ya ayakta kalmasını ya da tersinlemeli bağlamda bütünüyle çöküp yıkıma uğramasını temsil eder.