روع
ر - و - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Uçurumun başı demektir. Yukarıdan aşağıya bakarken insanın hissettiği duyguya rva denir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Uçurumun başı demektir. Yukarıdan aşağıya bakarken insanın hissettiği duyguya rva denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR10.057 harfباب العين والرّاء والواو معهما
ع ر و، ع ر ي، ع و ر، ع ي ر، ر ع و، ر ع ي، و ر ع، ر و ع، ر ي ع، و ر ع، ي ع ر
عرو:
عري:
عراه أمرٌ يَعْرُوه عَرْواً إذا غشيه وأصابه، يقال: عراه البرد، وعَرَتْهُ الحُمَّى، وهي تَعْروه إذا جاءته بنافض، وأخذته الحُمَّى بعُرَوائها.
وعُرِيَ الرّجلُ فهو مَعْروّ، واعتراه الهمّ. عامّ في كلّ شيء، حتى يقال: الدّلف يعتري الملاحة. ويقال: ما مِنْ مؤمنٍ إلا وله ذَنْبٌ يعتريه قال
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR713 harfالرَوْعُ بالفتح: الفَزَعُ. والرَوْعَةُ: الفَزْعَةُ. ومنه قولهم: أفزعَ رَوْعُهُ، أي ذهب فَزعُه وسكَن. والروعُ بالضم: القلبُ والعقلُ. يقال وقع ذلك في رُوعي، أي في خلدي وبالي. وفي الحديث: "إن روحَ القُدْسِ نفث في رُوعي". ورُعْتُ فُلاناً ورَوَّعْتُهُ فارْتاعَ، أي أفزعته ففزع. وتَرَوَّعَ، أي تَفَزَّعَ. وقولهم: لا تُرَعْ، أي لا تَخَفْ ولا يلحقْك خوفٌ. قال أبو خِراش:
رَفَوني وقالوا يا خُوَيْلِدُ لم
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR38.223 harfباب العين والراء
عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع .
عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أُشْهِدُ اللَّهِ
باب العين والراء عرى ، عرا ، عير ، عور ، رعي ، روع ، ريع ، ورع ، وعر ، يعر ، يرع . عرا : قال الله جلّ وعزّ : ( إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ) ( هُود : 54 ) قال الفراء : كانوا كذّبوه يعني هوداً ثم جعلوه مختلِطاً ، وادَّعَوا أن آلهتهم هي التي خَبَّلته لعيبه إيّاها . فهنالك قال : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 أُشْهِدُ اللَّهِ وَاشْهَدُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 اْ أَنِّى بَرِى ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ ) ( هود : 54 ) . وقال الزجاج في قوله ) إِن نَّقُولُ إِلاَّ اعْتَرَاكَ بَعْضُ ءَالِهَتِنَا بِسُو ( صلى الله عليه وسلم ) 1764 ءٍ ) ( هود : 54 ) أي ما نقول إلا مَسَّك بعض أصنامنا بجنون لسبّك إياها . وأخبرني المنذريّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه سمعه يقول : إذا أتيت رجلاً تطلب منه حاجة قلت : عروْته وعررْته ، واعتريته واعتررته . وقال الليث : عراه أمر يعروه عَرْواً إذا غشِيه وأصابه . يقال : عراه البرد وعرته الحُمَّى وهي تعروه إذا جاءته بنافض ، وأخذته الحمى بعُرَوائِها ، وعُرِي الرجل فهو مَعْرُوّ ، واعتراه الهم ، عام في كلّ شيء . أبو عبيد عن الأصمعي : إذا أخذت المحمومَ قِرَّةٌ ووجد مسّ الحمى ، فتلك العُرَواء وقد عُرِي فهو مَعْرُوّ . قال : وإن كانت نافضاً قيل : نفضته فهو منفوض ، وإن عَرِق منها فهي الرُحَضاء . وقال ابن شميل : العُرَواء : قلٌّ يأخذ الإنسان من الحُمّى ، ورِعدة . وأخذته الحمَّى بنافض أي برعدة وبرد . وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( خفّفوا في الْخَرص ؛ فإن في المال العرِيّة والوصيَّة ) . وفي حديث آخر أنه رخَّص في العرايا . قال أبو عبيد : العرايا واحدتها عريّة . وهي النخلة يُعْريها صاحبها رجلاً محتاجاً ، والإعراء : أن يجعل له ثمرة عامِها . قال : وقال الأصمعي : استعرى الناسُ في كل وجه إذا أكلوا الرُطَب ، أخذه من العرايا . وقال ابن الأعرابي : قال بعض العرب : منا من يُعْرِي . قال : وهو أن يشتري الرجُلُ النخل ثم يستثني نخلة أو نخلتين . وقال الشافعي : العرايا ثلاثة أصناف : واحدتها أن يجيء الرجل إلى صاحب الحائط ، فيقول له : بعني من حائطك ثمر نَخَلات بأعيانها بخرْصِها من التَمْر ، فيبيعه إياها ويقبض التَمْر ويُسلِّم إليه النَخَلات يأكلها ويبيعها ويُتَمِّرها ، ويفعل بها ما يشاء . قال : وجِمَاع العرايا : كل ما أُفرد ليؤكل خاصّة ، ولم يكن في جملة البيع من ثمر الحائط إذا بيعت جملتها من واحد . والصنف الثاني أن يحضر ربَّ الحائط القومُ فيعطى الرجلَ ثمر النخلة أو النخلتين وأكثر عرِيّة يأْكُلها . وهذه في معنى المِنْحة . قال وللمُعْرَى أن يبيع ثمرها ، ويُتَمِّره ، ويصنع فيه ما يصنع في ماله ؛ لأنه قد ملكه . والصنف الثالث من العرايا أن يعرى الرجل الرَّحُلَ النخلة وأكثر من حائطه ليأكل ثمرها ويهديه ويتَمِّره ويفعل فيه ما أحبّ ويبيع ما بقي من ثمر حائطه منه فتكون هذه مفردة من المبيع منه جملة . وقال غيره العرايا أن يقول الغني للفقير : ثمر هذه النخلة أو النَخَلات لك ، وأصلها لي . وأما تفسير قوله ج : أنه رخّص في العرايا فإن الترخيص فيها كان بعد نهي النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عن المزابنة ، وهي بيع الثمر في رؤوس النخل بالتَّمْرِ ، ورخَّص من جملة المزابنة في العرايا فيما دون خمسة أوسق وذلك الرجلُ يفضُل من قوت سنته التمرُ ، فيدرك الرُطبُ ولانَقْد بيده يشتري به الرُطَب ، ولا نخل له يأكل من رُطَبه ، فيجيء إلى صاحب الحائط فيقول له : بعني ثمر نخلة أو نخلتين أو ثلاث بِخِرْصها من التمر ، فيعطيه التَّمْر بثمر تلك النَخَلات ؛ ليصيب من رُطَبها مع الناس ، فرخّص النبي ( صلى الله عليه وسلم ) من جملة ما حرم من المزابنة فيما دون خمسة أوسق ، وهو أقلّ ممّا تجب فيه الزكاة ، فهذا معنى ترخيص النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في العرايا ، لأن بيع الرُطَب بالتَمْر محرّم في الأصل ، فأخرج هذا المقدار من الجملة المحرَّمة لحاجة الناس إليه . قلت : ويجوز أن تكون العِرْية مأخوذة من عَرِي يَعْرى ، كَأنها عُرِّيت من جملة التحريم فعَرِيت أي خلت وخرجت منها فهي عرِيَّة : فعيلة بمعنى فاعلة ، وهي بمنزلة المستثناة من الجملة ، وجمعها العرايا . وروى أبو عبيد عن الأصمعي : استعرى الناسُ في كل وجه إذا أكلوا الرُطَب ، وأعرى فلان فلاناً ثمر نخلة إذا أعطاه إيَّاها ، يأكل رُطَبها وليس في هذا بيع ، إنما هذا معروف وفضل ، والله أعلم . وَرَوَى شمر عن صالح بن أحمد عن أبيه قال : العرايا : أن يُعري الرجل من نخلِهِ ذا قرابته أو جاره ما لا يجب فيه الصدقة ، أي يهبها له ، فأرخص للمُعْرِي في بيع ثمر نخلة في رأسها بخِرصها من التمر . قال والعَرِيَّة مستثناة من جملة ما نُهي عن بيعه من المزابنة . وقيل : يبيعها الْمُعَرى ممن أعراه إياها . وقيل له أن يبيعها من غيره . وقال شمر : يقال لكل شيء أهملته وخليته : قد عرّيته . وأنشد : إيجعُ ظهري وأَلَوِّي أبهري ليس الصحيح ظهره كالأدبر ولا المعرَّى حِقبة كالموقَر فالمعرَّى : الجمل الذي يرسَل سُدًى ولا يحمل عليه . ومنه قول لبيد : فكلفتها ما عُرّيت وتأبَّدت وكانت تسامي بالعَزيب الجمائلا قال : عُرّيت : ألقى عنها الرحل ، وتركت من الحمل عليها ، وأُرسلت ترعى ، يصف ناقة . وقال أبو عدنان : قال الباهلي : العرِيّة من النخل : الفاردة التي لا تُمسك حَملها ، يتناثر عنها . قال وأنشدني لنفسه : فلما بدت تُكْنَى تُضيع مودتي وتخلِط بي قوماً لئاماً جدودُها رددتُ على تكنى بقيَّة وصلِها ذميماً فأمست وهي رَثّ جديدها كما اعتكرت للاّقطين عرِيَّة من النخل يوطى كلّ يوم جريدُها قال : اعتكارها كثرة حَتّها ، فلا تأتي أصلها دابة إلا وجد تحتها لُقَاطاً من حملها ولا يأنى خوافيها إلا وجد سِقَاطاً من أيّ ما شاء ويقال : عرِي فلان من ثوبه يَعْرَى عُرْياً فهو عار ، وعُرْيان . ويقال هو عِرْو من هذا الأمر ، كما يقال : هو خِلْو منه وعَرْوَى اسم جبل ، وكذلك عَرْوان . سلمة عن الفراء قال : العريان من النبت : الذي قد عرِي عُرْياً إذا استبان لك . قال أبو بكر : الأعراء الذين لا يُهمهم ما يُهِمُّ أصحابهم . ثعلب عن ابن الأعرابي : العرا : الفناء مقصور يكتب بالألف ؛ لأن أنثاه عَرْوة . وقال غيره : العَرَى : الساحة والفناء ؛ سمّي عَرًى لأنه عرِي من الأبنية والخيام . ويقال : نزل بعراه وعَروتِه أي نزل بساحته . وكذلك نزل بحراه . وأما العراء ممدود فهو ما اتّسع من فضاء الأرض . قال الله جلّ وعزّ : ( يَوْمِ يُبْعَثُونَ فَنَبَذْنَاهُ بِالْعَرَآءِ وَهُوَ سَقِيمٌ ) ( الصَّافات : 145 ) . وقال أبو عبيدة : إنما قيل له عَرَاء لأنه لا شجر فيه ولا شيء يغطيه . وقيل : إن العَراء وجه الأرض الخالي وأنشد : ورفعتُ رجلاً لا أخاف عِثَارها ونبذت بالبلد العَراءَ ثيابي وقال الزجاج : العَرَاء على وجهين : مقصور وممدود . فالمقصور الناحية ، والممدود المكان الخالي . وقال أبو زيد : العُرَواء عند اصفرار الشمس إلى الليل إذا اشتدّ البرد ، واشتدّت معه ريحه باردة وشَمَال عرِيّة باردة . وقد أعرينا إعراء إذا بلغنا بَرْد العِشيّ : قال : والعرب تقول : أهلَك فقد أعريت . ويقال : عُرِيت إلى مال لي أشدَّ العُرَواء إذا بعته ثم تبعته
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR13.309 harf(باب الراء والواو وما يثلثهما)
(روي) الراء والواو والياء أصلٌ واحد، ثمّ يشتق منه. فالأصل ما كان خِلافَ العَطَش، ثم يصرَّف في الكلام لحامِلِ ما يُرْوَى منه.
فالأصل رَوِيتُ من الماء رِيّاً. وقال الأصمعي: رَوَيْت على أهلي أَرْوِي رَيّاً. وهو راوٍ من قومٍ رُواةٍ، وهم الذين يأتونهم بالماء.
فالأصل هذا، ثمّ شبِّه به الذي يأتي القومَ بِعْلمٍ أو خَبَرٍ فيرويه، كأنَّه أتاهم برِيِّهم من ذلك.
(روب)
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR579 harf- الروع: الخلد، وفي الحديث: (إن روح القدس نفث في روعي) (الحديث عن عبد الله بن مسعود عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (إن روح القدس نفث في روعي أن نفسا لن تموت حتى تستكمل رزقها، ألا فاتقوا الله وأجملوا في الطلب) أخرجه الشهاب القضاعي في مسنده 2/185)، والروع: إصابة الروع، واستعمل فيما ألقي فيه من الفزع، قال: ﴿فلما ذهب عن إبراهيم الروع﴾ [هود/74]، يقال: رعته وروعته، وريع فلان، وناقة روعاء: فزعة.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR668 harfر و ع
رعته وروعته وارتعت منه.
وأصابته روعة الفراق وروعات البين.
قال جرير: ألا حيّ أهل الجوف قبل العوائق ومن قبل روعات الحبيب المفارق ووقـع ذلـك فـي روعـي: فـي خلـدي.
وثـاب إليـه روعـه إذا ذهـب إلى شيء ثم عاد إليه.
ورجل أروع وامرأة روعاء وناقة روعاء.
وهو ذكاء الروع.
قال يصف ناقته: رأتنـي بجبليهـا فصـدّت مخافـة وفي الحبل روعاء الفؤاد فروق وناقة رواع الفؤاد حرة الوجه عطل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.923 harfالرَّوْعُ والرُّواع والتَّرَوُّع: الفَزَعُ، راعَني الأَمرُ يَرُوعُني رَوْعاً ورُووعاً؛ عن ابن الأَعرابي، كذلك حكاه بغير همز، وإِن شئت همزت، وفي حديث ابن عباس، رضي الله عنهما: إِذا شَمِطَ الإِنسانُ في عارِضَيْه فذلك الرَّوْعُ، كأَنه أَراد الإِنذار بالموت. قال الليث: كل شيء يَروعُك منه جمال وكَثرة تقول راعني فهو رائع. والرَّوْعةُ: الفَزْعة. وفي حديث الدعاء: اللهم آمِنْ رَوعاتي؛ هي جمع رَوْعة وهي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR362 harf* ر و ع * * الرَّوْعُ * بالفتح الفزع و * الرَّوْعَةُ * الفزعة و * الرُّوعُ * بالضم القلب والعقل يقال وقع ذلك في روعي أي في خلدي وبالي وفي الحديث ﴿إن الروح الأمين نفث في روعي﴾ و * رَاعَهُ * من باب قال * فارْتَاعَ * أي أفزعه ففزع و * رَوَّعَهُ تَرْويعا * وقولهم لا * تُرَعْ * أي لا تخف و * راعَهُ * الشيء أعجبه وبابه قال و * الأرْوَعُ * من الرجال الذي يعجبك حسنه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.154 harfالروع: الفزع، راعه الأمر يروعه روعا، وفي حديث ابن عباس، إذا شمط الإنسان في عارضيه فذلك الروع. كأنه أراد الإنذار بالموت. وقال الليث: كل شيء يروعك منه جمال وكثرة تقول: راعني فهو رائع، كالارتياع، قال النابغة الذبياني يصف ثورا:
فارتاع من صوت كلاب فبـات لـه طوع الشوامت من خوف ومن صرد ويقال: ارتاع منه، وله. والتروع قال رؤبة:
ومثل الـدنـيا لـمـن تـروعـا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR13.272 harfرَاعَهُ
1 رَاعَهُ ذ , (IAar, Az, S, Msb, K, *) aor. يَرُوعُ (Mgh,) inf. n. رَوْعٌ (Msb, TA) and رُوعٌ and رُوُوعٌ and رُؤُوعٌ, (IAar, TA,) [He, or it, affected his رُوع, i. e. heart, or mind, with fright, or fear;] fear of it (namely an affair or event) reached his رُوع; (Az, TA;) he, or it, (a man, S, or an affair or event, IAar, TA, or a thing, Msb,) frightened him; put him in fear; made him
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR690 harfرَاعَ
رَاعَ ( w ) U ( n. ac. رَوْع 1 , رُوْع 3 , رُؤُوْع [ 27 ] ),
a. Frightened, terrified; startled, alarmed, scared.
b. Surprised, astonished; delighted.
c. [ Min ], Was afraid of, frightened at.
d. Was quenched, allayed, slaked ( thirst ).
رَوَّعَ
رَوَّعَ II ,
a. see I (a) .
أَرْوَعَ
أَرْوَعَ IV ,
a. Scared; drove along ( sheep ).
تَرَوَّعَ
تَرَوَّعَ V , اِرْتَوَعَ VIII ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR43.387 harfروع
1.BAB
رَاعَ - يَرُوْعُ - رَوْع
رَاعَ - يَرُوْعُ + الكائن + من أمر أو شيء أو كائن: يشعر في نفسه بالفزع والرعب والخوف
رَوْع : على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " رَاعَ - يَرُوْعُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " رَاعَ - يَرُوْعُ ": الشعور في النفس بالخوف والفزع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور النفسي بالرعب والروع والجزع "، وهي:
هَلِعَ -
Sîgalar(1)
Mücavir kökler7 mücavir (10 toplam)
- جدل
1 ortak ayet · Cedle havan tokmağı demektir
- لوط
1 ortak ayet · “Liyat” sıva harcı demektir
- ذهب
1 ortak ayet · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
- إبراهيم
1 ortak ayet · İbrahim
- بشر
1 ortak ayet · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
- جيأ
1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
Geçtiği ayetler(1)
فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ
Korku hissiİbrahim’in korkusu geçipte müjde kendisine ulaşınca; Lut kavmi hakkında bizimle tartışmaya girişti.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | روع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فزع, خوف, رعب, وجل |
| Zıt Kök | أمن |
| Çekirdek Özet 1 | Kalbe ansızın çarpan ani ürperti, heyecan verici sarsıntı ve bu duygunun yerleştiği iç merkez |
| Çekirdek Özet 2 | Beklenmedik bir durum karşısında nebevi fıtratta beliren geçici irkilme ve zihni toparlama hâli |
| Çekirdek Özet 3 | Şiddetli sarsıntı ve hayranlık uyandıran baskının akıl ve teenni ile yatışıp güvene dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü sürekli bir korkaklık veya yılgınlık sanmak; hayranlık ve kalbi uyanıklık boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| رو | Hızlı hareket, geniş alana yayılma, dalgalanma ve arayış dinamiği; روح kökünde hava ve can akışında, رود kökünde gidip gelme ve talepte, روض kökünde suyun yayılmasında, روغ kökünde yön değiştirmede, روم kökünde amaca yönelmede görülür | ع | Boğaz harfi olan ayın harfinin kattığı derinlik ve içe işleme etkisiyle bu akışkan hareket kalbin derinliğine nüfuz eden ani bir sarsıntıya, irkilmeye ve iç merkeze dönüşmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Zihinsel idrakin başlangıcını, ilk algıyı ve bedeni yöneten tepe noktayı temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Dışarıdan gelen etkiyi içeriye rapteden, algıyı iç merkeze bağlayan bağlantıyı simgeler |
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Doğrudan müşahedeyi, kalbin derinlik pınarını ve iç duyum merkezini ifade eder |
| روع | İdrakin merkezine ani bağlanan görsel ve içsel sarsıntı | Dış dünyadan ansızın gelen kuvvetli bir etki veya görüntünün doğrudan kalbin derinine inerek kişiyi sarsması ve uyarması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kalbe veya göğüs boşluğuna ansızın inen ürperti, beklenmedik heybetli bir görüntü karşısında bedenin irkilmesi; aynı zamanda bu hissin duyulduğu kalbin derinliği |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Cerîr sevgiliden ayrılığın kalpte bıraktığı ani sarsıntıları ifade ederken bu kökü kullanır: ألا حي أهل الجوف قبل العوائق / ومن قبل روعات الحبيب المفارق |
| Erken Arapça kullanım | Kitābü'l-Ayn ve Esâsü'l-Belâga'da geçtiği üzere heybetli ve güzel duruşuyla insanı hayran bırakıp ürperten kimse için رجل أروع denmiş; at için رائع ifadesi kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Esâsü’l-Belâga, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde روع kökü, ani sarsıntı, şiddetli ürperme ve heyecan verici bir etki altında kalma semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan ses denkliğiyle paralellik gösteren biçimleri sınırlı olmakla birlikte, fırtına, gürültü ve ani sarsıntı bildiren köklerle kavramsal teması bulunmaktadır. Arapçada kelime iki temel yönde kristalleşmiştir: Birincisi hareke farkıyla kalbin idrak ve his merkezi (er-rû‘), ikincisi ise o merkeze ansızın çarpan panik, ürperti veya hayranlık sarsıntısıdır (er-rav‘). Dildeki er-rav‘a kelimesi yalnızca korkuyu değil, azamet ve güzellik karşısında duyulan donakalma ve huşu hâlini de içine alarak estetik bir boyut kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Ani irkilme ile kalbin iç odacığı arasında ses ve anlam bağı | Kök hem hissi (er-rav‘) hem de bu hissin duyulduğu zihni-kalbi merkezi (er-rû‘) karşılar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami dillerinde ani sarsıntı ve ürperti kavramları | İbrani ve Arami kollarında gök gürültüsü, sarsıntı ve ürkme anlatan biçimlerle semantik akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katmanda ani uyarılma ve refleks | Tehlike veya olağanüstü algı karşısında canlı organizmanın toparlanma refleksi | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| روع | Anlamlı | Ani ürperti ve hayranlık sarsıntısı | Kalbe ansızın çarpan panik hissi veya kalbin bizzat kendisi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| رعو | Anlamlı | Vazgeçmek ve kendine gelmek | Kötülükten dönmek, aklı başına gelip taşkınlığı bırakmak | Ortak çekirdek; Kur'an'da geçmez |
| ورع | Anlamlı | Çekinmek ve sakınmak | Şüpheli şeylerden titizlikle uzak durmak, takva ile geri durmak | Zihni sakınma nüansı; Kur'an'da geçmez |
| وعر | Anlamlı | Sarp ve güç olmak | Geçit vermez, taşlık ve zorlu arazi yapısı | Fiziksel zorluk; Kur'an'da geçmez |
| عرو | Anlamlı | Bağlanmak ve tutunmak | Sarılacak kulp, ağaç dalı veya himayesine sığınılan bağ | Kalb ve ilgi bağı; Kur'an'da geçer |
| عور | Anlamlı | Açık ve savunmasız kalmak | Korunmasız gedik, örtülmesi gereken kusur veya körlük | Savunma zafiyeti; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| روع | Merkez | Ani irkilme ve zihni uyanış | Beklenmedik bir durumun kalbe ansızın çarpmasıyla beliren ilk sarsıntı | Hem olumsuz ürpertiyi hem de hayranlık verici heybeti kapsayan geçici sarsıntı |
| فزع | Komşu | Panik ve kaçış refleksi | Tehlike karşısında dehşete düşüp kaçışma ve feryat etme hâli | روع köküne göre daha dışa vurulan ve kontrolsüzleşen dehşet |
| خوف | Komşu | Bilinen tehlike beklentisi | Gelecekte gerçekleşmesi muhtemel bir zarardan duyulan genel endişe | روع gibi anlık ve çarpıcı değil, zamana yayılan bilinçli kaygı |
| رعب | Komşu | İçsel çöküntü ve dehşet | Kalbi bütünüyle dolduran, iradeyi felç eden ağır korku | روع geçici bir uyanış iken, رعب hasmı etkisiz kılan ezici ağırlıktır |
| وجل | Komşu | Saygı dolu ürperti | İlahi azamet veya sorumluluk karşısında kalbin titremesi | Ahlaki ve manevi duyarlılık boyutu baskın olan iç titreme |
| أمن | Zıt | Emniyet ve sükûnet | Her türlü korku, tedirginlik ve tehlikeden emin olma hâli | Kalbin hiçbir sarsıntıya uğramadan tam kararlılık ve barış içinde olması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | روع | Ani sarsıntı, irkilme, heybet | Kalbe aniden inen telaş ve aynı zamanda hayranlık uyandıran heybet | Kesin |
| Latince | Pavor, consternatio, tremor | Ani panik, donakalma, titreme | Beklenmedik bir olay karşısında zihnin geçici olarak afallamasını karşılar; kalbin mahalli anlamını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Sudden fright, awe, startle | Ani ürkme, huşu, irkilme | Tehlike anındaki irkilmeyi ve yüce bir şey karşısındaki huşuyu verir; Arapçadaki tekil kalp merkezi anlamı eksiktir | Güçlü |
| Almanca | Erschrecken, Bestürzung, Ehrfurcht | Ürperme, şaşkınlık, derin saygı | Ani bir haber veya olayla sarsılmayı ve büyüklük karşısında donakalmayı iyi aktarır | Güçlü |
| Fransızca | Frayeur soudaine, stupeur, émoi | Ani korku, afallama, iç çalkantısı | Duygusal dalgalanmayı ve ani irkilmeyi karşılar; nesnel durumdan çok öznel sarsıntıyı vurgular | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الرَّوْعُ | Beklenmedik tecelli karşısında beliren geçici irkilme ve endişe | Meleklerin Hz. İbrahim'e insan suretinde gelip ikramı yememeleri üzerine uyanan ve müjdeyle yatışan ilk ürperti; Hûd 11:74 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Peygamberlerin masumiyeti ve insani halleri | Peygamberlerde beliren anlık korku veya irkilmenin risalet vakarını zedeleyip zedelemeyeceği tartışılmış; bunun fıtri bir refleks olduğu belirtilmiştir | Fıtri insani tepki |
| Fıkıh | İkrah ve şok etkisi | Beklenmedik baskı ve ani korkutmanın (tervî‘) hukuki iradeye ve beyana tesiri; insanların sebepsiz korkutulmasının yasaklığı ele alınmıştır | Hukuki ehliyeti etkileyen anlık sarsıntı |
| Tefsir | Hûd suresindeki kıssanın tahlili | Hz. İbrahim'in melekleri tanımaması sonucu kalbine düşen hissin niteliği ve müjdenin gelişiyle bu durumun sona erişi açıklanmıştır | Geçici idrak uyanıklığı |
| Hadis | İlham ve vahiy mahalli | Kalbe düşen kesin bilgi ve ilahi ikazın mekânı olarak değerlendirilmiştir; Cebrail'in peygamberin kalbine üflemesi rivayetinde geçer | Kalbin idrak merkezi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Gaybi tecelliler karşısında teyakkuz | İdrak sarsıntısı | Fıtri duyarlılığı harekete geçirme | Kulun ilahi kudret karşısında uyanık kalmasını ve gafletten kurtulmasını sağlar | Kesin |
| İlmi | Beklenmeyen veriyle karşılaşma | Bilişsel sarsıntı | Ezber bozan veriyi işleme uyarısı | Bilinen modellerin dışındaki bir olguyla karşılaşınca zihnin alarm durumuna geçmesi | Güçlü |
| Siyasi | Ani kriz ve tehdit algısı | Güvenlik refleksi | Hızlı kriz yönetimi ve teenni | Liderin ani şok anında soğukkanlılığını koruyup meseleyi müzakereyle çözmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasadaki ani dalgalanma ve şoklar | Piyasa paniği | Fiyat ve risk dengesini gözden geçirme | Ani bir gelişmenin piyasada yarattığı geçici tedirginliğin bilgi akışıyla yatışması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dirac delta fonksiyonu veya impuls yanıtı | Bir sisteme sıfıra yakın bir zaman aralığında dışarıdan uygulanan ani, yüksek genlikli şok sinyali ve sistemin bu etkiyi sönümleyerek dengeye gelmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Akut stres tepkisi ve bilişsel yeniden çerçeveleme | Organizmanın beklenmedik tehlike karşısında alarm durumuna geçmesi, durumu hızla analiz edip rasyonel teenniye kavuşması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca sıradan bir fobi, patolojik korkaklık veya yılgınlık olarak okumak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, nebevi şahsiyetteki yüksek ahlaki dikkati, konukseverliği, tehlike karşısındaki teyakkuzu ve akabinde gelişen şefkat dolu müzakereyi içerir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. İbrahim'in meleklerden korkmasını acizlik veya iman zayıflığı sanmak; tebliğ ve risalet vakarıyla bağdaşmayan yorumlara sapmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Peygamberlerin olağanüstü tecelliler karşısında tamamen hissiz taşlar olmadığını, bilakis en yüksek fıtri duyarlılığa sahip olduklarını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Meleklerin elçi olarak gelişini, Hz. İbrahim'in misafirperverliğini ve Lut kavmi hakkındaki merhametli mücadelesini anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Korku hissinin mutlak bir zaaf olduğu ön yargısını yıkar; ani irkilmenin ardından aklın ve merhametin devreye girmesi gerektiğini öğretir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKalbe ve göğse ansızın çarpan sarsıcı his; hayran bırakan heybetli duruş ve bu hissin idrak edildiği kalbin iç merkezi.
- Soyut anlamDış dünyadan gelen beklenmedik bir etki karşısında zihnin uyarılması, yaşanan anlık şokun ardından teenni ve bilgiyle yeniden sükûnete kavuşması.
- Sistematik karşılıkAni uyarılma potansiyelinin yüksek farkındalık doğurması; şok etkisinin sönümlenerek yapıcı müzakere ve güven ortamına evrilmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , sistemin veya kalbin zaman içindeki sükûnet ve denge durumunu gösterir. başlangıçtaki olağan hâldir. ifadesi, anında beklenmedik biçimde ortaya çıkan ani irkilme ve şok darbesini (er-rav‘) temsil eder. çarpanı ise bilginin, müjdenin ve aklıselimin devreye girmesiyle bu anlık sarsıntının sönümleme katsayısıyla hızla yatışıp güvene dönüşmesini sembolize eder.