فزع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ف-ز-ع5 sîga, 43 mücavir kök, 6 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حققالْفَزَعُكبرمكنفزعفُزِّعَشططدخرفَفَزِعَيومخصمحزن

KökSîga 5Ayet 6Sure 4Mücavir 43

▶ Ağı aç (3B)

فزع

ف - ز - ع

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Hemen ürktü

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.071 harf
باب العين و الزاي والفاء معهما يستعمل ع ز ف- ف ز ع فقط عزف: العَزْفُ: من اللَّعِبِ بالدُّفّ والطنابير ونحوه. والمْعَازِفُ: الملاعبُ التي يُضْرَبُ بها. الواحد: عَزْفٌ والجميع: معازفُ، رواية عن العرب. فإذا أفرد للعزف فهو ضرب من الطنابير يتخذه أهل اليمن. والعَزْفُ: صَرْفُ النفس عن الشيء فَتَدَعُهْ. والعَزُوفُ: الذي لا يكاد يثُبتُ على خُلَّةِ خليلٍ واحدٍ. قال: عَزَفْتَ بأعشاشٍ وما كِدْتَ تَعْزِفُ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR582 harf
الفَزَعُ: الذعرُ، وهو في الأصل مصدر وربَّما جمع على أفْزاعٍ. تقول منه: فَزِعْتُ إليك وفَزِعْتُ منك، ولا تقل فَزِعْتُكَ. والمَفْزَعُ: الملجأ. وفلانٌ مَفْزعٌ للناس، وهم مَفْزَعٌ لهم، وهي مَفْزَعٌ لهم. والمَفْزَعَةُ بالهاء: الإغاثةُ. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: "إنَّكم لتَكْثُرونَ عند الفزع وتَقِلُّون عند الطمع". والإفزاعُ: الإخافةُ، والإغاثة أيضاً. يقال: فَزِعْتُ إليه فأفْزَعَني، أي لجأت إليه
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.292 harf
باب العين والزاي مع الفاء عزف ، عفز ، زعف ، فزع : مستعملة . عزف : يقال عَزَفَتْ نَفْسُه عن الشيء إذا انصرفت عنه عُزُوفاً . ورجلٌ عَزُوف عن اللهو إذا لم يشتههِ ، وعَزُوفٌ عن النساء إذا لم يَصْبُ إليهنّ . وقال الفرزدق : عَزَفْتَ بأعشاشٍ وما كِدت تَعْزِفُ والعَزِيفُ : صوت الرِمَال إذا هبّت بها الرياح . والعرب تجعل العَزِيف أصوات الجِنّ . وفي ذلك يقول قائلهم : وإنّي لأجتاب الفلاة وبينها عوازفُ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.603 harf
(باب الفاء والزاء وما يثلثهما) (فزع) الفاء والزاء والعين أصلانِ صحيحان، أحدهما الذُّعر، والآخَر الإغاثة. فأمَّا الأوَّل فالفَزَع، يقال فَزِع يَفْزَع فَزَعاً، إذا ذُعِر. وأفزَعْتُه أنا. وهذا مَفْزَعُ القوم، إذا فَزِعوا إليه فيما يَدهَمُهم. فأمَّا فَزَّعت [عنه] فمعناه كَشَّفت عنه الفَزَع. قال الله تعالى: ﴿حَتَّى إذَا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ﴾ [سبأ 23]. والمَفْزَعة: المكان يلتجئ إليه الفَزِع. قال:
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR724 harf
- الفزع: انقباض ونفار يعتري الإنسان من الشيء المخيف، وهو من جنس الجزع، ولا يقال: فزعت من الله، كما يقال: خفت منه. وقوله تعالى: ﴿لا يحزنهم الفزع الأكبر﴾ [الأنبياء/103]، فهو الفزع من دخول النار. ﴿ففزع من في السموات ومن في الأرض﴾ [النمل/87]، ﴿وهم من فزع يومئذ آمنون﴾ [النمل/89]، وقوله تعالى: ﴿حتى إذا فزع عن قلوبهم﴾ [سبأ/23]، أي: أزيل عنها الفزع، ويقال: فزع إليه: إذا استغاث به عند الفزع، وفزع له:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR157 harf
ف ز ع فزعت إليه فأفزعني أي أزال فزعي وهو مفزع لقومه‏.‏ وفُزّع عن قلبه‏:‏ كشفع الفزع عنه‏.‏ وفلان فزّاعة‏:‏ يفزع منه الناس كثيراً ومنه‏:‏ فزّاعات الزروع‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.772 harf
الفَزَعُ: الفَرَقُ والذُّعْرُ من الشيء، وهو في الأَصل مصدرٌ. فَزِعَ منه وفَزَعَ فَزَعاً وفَزْعاً وفِزْعاً وأَفْزَعه وفَزَّعَه: أَخافَه ورَوَّعَه، فهو فَزِعٌ؛ قال سلامة: كُنَّا إِذا ما أَتانا صارِخٌ فَزِعٌ، كانَ الصُّراخُ له قَرْعَ الظّنابِيبِ والمَفْزَعةُ، بالهاء: ما يُفْزَعُ منه. وفُزِّعَ عنه أَي كُشِفَ عنه الخوف. وقوله تعالى: حتى إِذا فُزِّعَ عن قلوبهم، عدّاه بعن لأَنه في معنى كُشِفَ الفَزَعُ،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR583 harf
* ف ز ع * * الفزَعُ * الذعر وهو في الأصل مصدر وربما جمع على * أفْزاعٍ * تقول * فَزِعَ * اليه وفزع منه كلاهما من باب طرب ولا تقل * فزِعَهُ * و * المَفْزَعُ * بوزن المجمع الملجأ وفلان مفزع للناس يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث أي إذا دعمهم أمر فزعوا اليه و * الفَزَعُ * أيضا الاغاثة قال النبي ]ص[ للآنصار ﴿إنكم لتكثرون عند الفزع وتقلون عند الطمع﴾ و * الإفْزاعُ * الاخافة والاغاثة أيضا يقال فزع اليه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.105 harf
الفزع، بالتسكين: اسم، قال ابن حبيب: هو ابن عبد الله بن ربيعة بن جندل بن ثور بن عامر بن أحيمر بن بهدلة بن عوف. قال: الفزع: رجل آخر في بني كلب. ورجل آخر في خزاعة، خفيفان. قال غيره: ابن الفزع ، بالفتح، كما في العباب والتبصير، ويكسر، ولم أر من ضبطه هكذا: الذي صلبه المنصور العباسي، وكان خرج مع إبراهيم الغمر بن عبد الله المحض بن حسن بن الحسن بن علي، رضي الله تعالى عنه، وإبراهيم هذا هو المعروف بقتيل
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.499 harf
فَزِعَ 1 فَزِعَ ذ , (S, O, Msb, K,) and فَزَعَ, (K,) aor. فَزَعَ , of the former verb, (Msb, K,) and of the latter also, (K,) inf. n. فَزَعٌ, (S, O, Msb, K,) which is of the former verb, (S, * O, Msb, TA,) and [of the latter verb] فَزْعٌ [فَزَعًا in the CK being a mistake for فَزْعًا] and ?? (K, TA,) He feared; or was, or became, in fear, afraid, frightened, or terrified; (S, O, Msb, K, TA;) and
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.401 harf
فَزَعَ فَزَعَ A ( n. ac. فَزْع 1 , فِزْع 2 ) a. [ Min ], Feared, was afraid, frightened of, dreaded; was terrified by, at. b. [ Ila ], Fled to, tool refuge with; sought succour, aid of. c. [ Ila ], Succoured, aided. فَزِعَ فَزِعَ A ( n. ac. فَزَع 4 ), a. see supra (a) . b. [ Min ], Was roused from ( sleep ). فَزَّعَ فَزَّعَ II , a. Frightened, terrified; dismayed. b. [ 'An ], Freed
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR19.395 harf
فزع فَزِعَ - يَفْْزَعُ - فَزَع - فَزَّعَ - يُفَزِّعُ، فُزِّعَ - يُفَزَّعُ فَز ِعَ - يَفْْزَعُ + كائن + من شيء + إلى مكان أو كائن: يخاف ويذعر بشدة فيسعى ليهرب نحو ملجأ: يتحرك مبتعداً عن شيء أخافه وذعره نحو كائن أو مكان يظن فيه الأمن والسلامة فَزَع - الفزع: اسم فعل " فَزِعَ - يَفْْزَعُ "، وهو كذلك ما يكون بفعل " فَزِعَ - يَفْْزَعُ " فَزَّع -
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler43 mücavir (63 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شطط

    1 ortak ayet · Saf, dizilmek demektir

  2. دخر

    1 ortak ayet · “Zahire” ambara doldurulmuş tahıl, “zal” “dal”a dönüşerek…

  3. فوت

    1 ortak ayet · Fevt İki parmak arasındaki açıklık demektir

  4. يوم

    3 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  5. كبر

    2 ortak ayet · Yaşlı adamdır

  6. داود

    1 ortak ayet · Davut

  7. خصم

    1 ortak ayet · Hasim (hı,sad) : Çantanın kenarına bağlanan iki kulpdan…

  8. صور

    1 ortak ayet · Sûr

  9. نفخ

    1 ortak ayet · Körük demektir

  10. شفع

    1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir

  11. حقق

    2 ortak ayet · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır

  12. حزن

    1 ortak ayet · “Huzal (he, ze)” zayıf hayvan, semizin zıddı demektir

Geçtiği ayetler(6)

  1. وَيَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ وَكُلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِينَ

    Hemen ürktüSur’a üfürüleceği gün; Allah’ın dilediklerinden başka göklerde olanlar da, yerde olanlar da korku içinde kalırlar. Ve hepsi boyunları bükülmüş olarak O’na gelirler.

  2. إِذْ دَخَلُوا عَلَى دَاوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قَالُوا لَا تَخَفْ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاءِ الصِّرَاطِ

    Hemen ürktüDavud’un yanına girmişlerdi de o, kendilerinden ürkmüştü. Demişlerdi ki: Korkma, iki davacı; birimiz birimizin hakkına tecavüz etti. Sen, aramızda hak ile hüküm ver. Ve ondan ayrılma. Bizi, doğru yolun ortasına ilet.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökفزع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخوف, رعب, وجل, ذعر
Zıt Kökأمن
Çekirdek Özet 1Beklenmedik ve dehşet verici bir durum karşısında aniden irkilme, sarsılma ve dehşetle yerinden sıçrama
Çekirdek Özet 2Büyük kıyamet sarsıntısı ve ansızın gelen ilahi tecelli anındaki sarsıcı dehşet ile bu dehşetten sığınma/arınma
Çekirdek Özet 3Ani tehdit algısının varlıkta meydana getirdiği dengesizlik ve sığınma/imdat mekanizmasını harekete geçiren kriz hali
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan ve sürekli bir içsel korku (خوف) sanıp, olayın ansızın bastıran şok ve dehşet boyutunu ile «yardım isteme/yardıma koşma» çift yönlü anlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
فزAniden yerinden sıçrama, kışkırtılma, sarsılma ve huzursuzca kıpırdama; nitekim فزز kökünde de birini ürküterek yerinden fırlatmak ve telaşla harekete geçirmek anlamı esastırعBoğaz harfi olan ayn harfinin eklenmesiyle ani sıçrama ve ürkme fiili, dışarıya vuran bir dehşet, çığlık, sığınma arayışı veya imdat talebi şeklinde somutlaşarak derinlik kazanmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
فAğız; söz, açıklık, kenar, nefesin ve çığlığın dışa boşalmasıBeklenmedik darbe karşısında ağzın açık kalması, ani soluk kesilmesi veya nida ile dışa taşma
زKesici alet; kesme, ayırma, ani darbeDenge halini bıçak gibi aniden kesen, sükuneti ansızın parçalayan şok edici tesir
عGöz; görme, bilme, dış kaynak, idrakKarşılaşılan dehşet verici manzarayı doğrudan müşahede etme ve bilincin bu algıyla sarsılması
فزعAğız, keskin darbe ve göz imgelerinin birleşimiyle kök; sükunetin keskin bir uyaranla ansızın yırtılması, gözün dehşet verici bir manzaraya kilitlenmesi ve can havliyle ağızdan feryat veya imdat yönelişinin taşması hareketini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAnsızın beliren tehlike karşısında bedenin irkilip gerilmesi, yüreğin yerinden oynayacak gibi hoplaması ve kişinin şaşkınlıkla yardım aramak üzere bir yere sığınması veya yardıma koşturulması
Cahiliye şiiri kullanımıSelâme b. Cendel el-Sa‘dî bir beytinde baskına uğrayan veya dehşete düşüp yardım isteyen kimseyi tasvir ederken şöyle der: كُنَّا إِذا ما أَتانا صارِخٌ فَزِعٌ / كانَ الصُّراخُ له قَرْعَ الظَّنابِيبِ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber’in Ensar hakkındaki şu hitabında kök, hem tehlike anındaki telaş ve savaş çığlığı hem de yardıma koşma anlamında geçmektedir: إِنَّكُمْ لَتَكْثُرُونَ عِنْدَ الْفَزَعِ وَتَقِلُّونَ عِنْدَ الطَّمَعِ

Kaynak İbn Manzûr, Lisān al-ʿArab; İbn Fâris, Maqāyīs al-Lugha; Selâme b. Cendel Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde فزع kökü, özellikle Güney-Batı Sami sahasında ve Arapçada ani uyarılma, dehşet, şaşkınlık ve can havliyle sığınma dinamizmi üzerinden korunmuştur. İbrancede doğrudan aynı üçlü kök dizilişi bu anlamda işlek olmayıp, benzer fonetik ve semantik nüanslar ani ürkme ve dehşete düşmeyi ifade eden pāḥad (פָּחַד) veya titremeyle sıçramayı anlatan köklerle semantik paralellik gösterir. Aramice ve Süryanicede de ani dehşet hali genellikle rhēt ya da zā‘ (sarsılma, titreme) üzerinden kurulurken, Arapça فزع kökünde «sarsılarak dehşete kapılma» ile bu dehşetten kurtulmak için «sığınma/yardım isteme» (veya zıt anlamlısı olarak tef‘îl kalıbında korkuyu giderme) unsurlarını bünyesinde toplayan bir semantik genişleme gerçekleşmiştir. Kökün asli semantik matrisi, içsel ve sessiz bir kaygı değil, dışsal bir şok neticesinde organizmanın ani sıçrayışıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Gesenius Hebrew Grammar.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönفز kök ailesi ile irtibatSarsılma ve yerinden fırlama (فزز) tabanından, feryat ve yardım arayışını içeren ani dehşet (فزع) haline tekamülKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Batı Sami semantik alanıAni şok, sarsılma ve titreme bildiren köklerle kavramsal ve tipolojik paralellikGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanAni ses ve tehlike karşısında bedenin irkilme refleksini gösteren ilksel ünlem ve ses-anlam bağıntısıMuhtemel

Kaynak Lisān al-ʿArab; Maqāyīs al-Lugha; Gesenius.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
فزعAnlamlıAni dehşet, ürkme, imdat istemeAnsızın gelen korkutucu bir etkiyle sarsılma, korkudan sığınacak yer arama veya korkuyu defetmeHedef kök; Kur'an'da geçer
فعزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
زفعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
زعفAnlamlıHızlı ve ani ölüm, zehirlemekAni ve öldürücü darbe, zehrin hızla can alması; ölümün ansızın bastırması yönüyle hedef kökle şok etkisinde benzeşirKur'an'da geçmez
عفزAnlamlıSıkıştırmak, hırpalamak, itiş kakışBir şeyi şiddetle bastırıp yakalamak veya zorla çevirmekKur'an'da geçmez
عزفAnlamlıSes çıkarmak, çalgı çalmak, yüz çevirmekSürekli ses çıkaran alet; nefsin bir şeyden doyunca geri çekilmesiKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
فزعMerkezAni dehşet ve sarsıntıAnsızın bastıran ve insanı sığınacak yer aramaya sevk eden dehşet haliBeklenmedik bir tehlike karşısında can havliyle irkilme ve panik
خوفKomşuGenel korku ve kaygıGelecekteki bir zarardan endişe duyma hali olup süreklilik taşırAni bir şok şartı aranmaksızın her türlü korku ve çekinmeyi kapsar
رعبKomşuİçi dolduran şiddetli korkuKalbi tamamen kaplayan ve hareket kabiliyetini felç eden dehşetYüreğin korkuyla dolup taşması ve direncin kırılması
وجلKomşuÜrperti ve titremeSaygı veya heybet karşısında kalbin derinden titremesiİçsel bir duyarlılık ve haşyet kaynaklı ürperiş
ذعرKomşuPanik ve kaçışmaİnsanı birdenbire dağıtan ve sağa sola kaçıran çılgınca korkuToplu dağılmaya ve kontrolsüz telaşa yol açan şaşkınlık
أمنZıtGüven ve sükûnetHer türlü tehlike ve şok edici tesirden emin olma, iç huzuruRuhun sükunete ermesi, korku ve tedirginliğin bütünüyle kalkması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaفزعAni dehşet ve telaşAnsızın bastıran tehlike karşısında irkilme ve yardım aramaKesin
LatincePavor, consternatioAni dehşet, şaşkınlıkBeklenmedik dehşet anındaki titreme ve zihinsel sarsıntıyı karşılar; yardım arayışını tam içermezGüçlü
İngilizceAlarm, sudden terror, frightAni dehşet, panik haliBeklenmedik tehlike alarmını ve panik refleksini karşılar; feryat ve iltica boyutunu kısmen dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaBestürzung, Entsetzen, SchreckŞaşkınlık, ani dehşetAnsızın meydana gelen dehşet verici hadisenin yarattığı sarsıntıyı iyi açıklarGüçlü
FransızcaÉpouvante, effroi, alarmeDehşet, ani korkuŞok etkisiyle gelen büyük korkuyu karşılar; himaye arama nüansını kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
Kıyamet ve sûr üflenişindeki dehşetKozmik sarsıntı ve ani panikSûr borusuna üflendiğinde göklerde ve yerde bulunanların kapıldığı karşı konulamaz sarsıcı dehşet (Neml 27:87)
Ahiret güvenliği bağlamında muafiyetBüyük dehşetten emin olmaSalih müminlerin mahşerin en büyük dehşetinden ve cehennem sarsıntısından muhafaza edilmesi (Enbiyâ 21:103, Neml 27:89)
Korku ve dehşetin giderilmesi (tef‘îl)Kalpten şokun/dehşetin sökülüp atılmasıMeleklerin veya muhatapların ilahi tecelli karşısındaki dehşet ve sarsıntısının yatışması (Sebe’ 34:23)
Beklenmedik karşılaşmadaki irkilmeAni tedirginlik ve ürpertiDavud aleyhisselamın mabede ansızın duvardan aşarak giren iki hasım karşısında ilk anda irkilmesi (Sâd 38:22)
Kaçış imkansızlığı anındaki çaresiz panikÇaresizce kıvranma ve yakalanmaİnkarcıların azapla yüz yüze geldikleri anda hiçbir sığınak bulamayarak kapıldıkları dehşet (Sebe’ 34:51)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEşrâtü's-sâ‘a ve ahiret ahvaliSûr üflendiğinde meydana gelecek olan dehşetin melekler ve insanlar üzerindeki etkisi; peygamberlerin ve salihlerin bundan muafiyeti (el-feze‘u'l-ekber)Kozmik düzeyde dehşet ve mutlak emniyet ayrımı
FıkıhHüküm anında hakimin hali ve acil durum fıkhıHakimin aşırı korku, öfke veya telaş halindeyken hüküm vermesinin keraheti; ani saldırı anında yardıma koşma mükellefiyetiİradeyi ve sağlıklı muhakemeyi zaafa uğratan ani telaş ve sarsıntı hali
TefsirSebe’ 34:23 ayetinin ve nüzul bağlamının izahıTefzî‘ ifadesinin meleklerin vahiy inişi sırasındaki dehşetlerinin giderilmesi veya şefaat anındaki sükunete delaletiDehşetin izale edilmesi ve ilahi kelamın azameti karşısındaki sarsılma
HadisEmniyet, cihad ve fitne rivayetleriDüşman baskını veya tehlike çığlığı duyulduğunda hemen o tarafa koşma; müminin tehlike anındaki metanetiTehlike anında can havliyle yardıma fırlama refleksi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi azamet ve hesap günüKozmik şok ve nihai sığınmaİnsana aczini bildirerek yalnızca Allah'a sığınma bilincini uyandırmaDünyevi bütün sahte güvenlik kalkanlarının çöktüğü anı ve gerçek emniyetin ilahi korumada olduğunu gösterirKesin
İlmiBilişsel ve nörobiyolojik tepkiAkut stres ve tehlike alarmıHayatta kalma refleksini tetikleme ve organizmayı savunmaya geçirmeAni ve beklenmedik bir tehlike sinyalinin zihinde oluşturduğu şok ve sarsıntı durumuGüçlü
SiyasiKriz yönetimi ve toplumsal güvenlikOlağanüstü hal ve güvenlik tehdidiToplumun ortak savunma mekanizmasını harekete geçirmeTopluma yönelen ani tehditlerde panik havasını yönetme ve sükuneti tesis etme gerekliliğiGüçlü
İktisadiPiyasa şokları ve panikFinansal kriz ve panik satışıPiyasa aktörlerinin risk karşısında sığınak ve likidite aramasıAni beklenmedik çöküş veya kriz haberlerinin üreticiler ve tüketiciler üzerinde yarattığı panik dalgasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerBasamak/Darbe fonksiyonu (Dirac delta veya Heaviside şoku)Dengede duran bir sisteme sıfır zaman aralığında dışarıdan uygulanan çok yüksek genlikli ani darbe; sistem parametrelerinin ansızın sarsılıp yerinden oynamasıGüçlü
Beşeri bilimlerTravmatik anksiyete ve panik reaksiyonuBireyin veya topluluğun önceden kestiremediği bir tehdit karşısında yaşadığı ani bilişsel dağılma ve kontrolsüz güvenlik arayışıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı yalnızca psikolojik bir endişe, basit bir fobi veya günlük herhangi bir korku gibi sıradanlaştırmak
Kur'an içi daha geniş anlamKök sadece bir duygu durumu değil; varlığın dengesini altüst eden ani kozmik ve ontolojik bir sarsıntıyı, aynı zamanda can havliyle yardım arama ve bu dehşetin giderilmesi (tefzî‘) ameliyesini kuşatan çok yönlü bir dinamizmdir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen kıyamet manzaralarını ve meleklerin halini sıradan bir korku düzeyine indirgemek; böylece Kur'an'ın tasvir ettiği sarsıcı azamet ile müminlere vadedilen üstün sükunetin mahiyetini kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlığın ilahi kudret tecellisi karşısındaki kırılganlığını, kıyametin ontolojik dehşetini ve hakiki imanın sunduğu dokunulmaz emniyet zırhını anlamanın anahtar kavramlarından biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Sûr borusuna üflenişi tasvir eden eskatolojik ayetlerde (Neml suresi), meleklerin vahiy anındaki sarsıntı ve itaatini anlatan sahnelerde (Sebe' suresi) ve mahşer günü salihlerin durumunu bildiren metinlerde (Enbiyâ suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Korkunun sadece içsel bir zayıflık olduğu fikrini tashih eder; ilahi tecelli karşısında meleklerin bile bir an dehşetle sarsılabileceğini, asıl meselenin bu sarsıntıyı izale edecek ilahi hakikate ve emniyete teslim olmak olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBeklenmedik ve sarsıcı bir uyaran karşısında bedenin irkilerek sıçraması, dehşetle feryat edip sığınacak melce araması.
  • Soyut anlamAni ontolojik sarsıntı, kriz anında şok dalgasıyla varoluşsal dengenin bozulması ve ardından gelen sükunet/arınma arayışı.
  • Sistematik karşılıkAni tehdit darbesine karşı fıtri savunma alarmı; büyük hesap günü öncesi sahte güvenceleri yıkan kozmik şok.
  • LaTeX modeliS(t)=S0+δ(t−t0)⋅D−R(t)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S(t) sistemin anlık sarsıntı ve dehşet halini, S0 başlangıçtaki sükunet düzeyini temsil eder. δ(t−t0) ifadesi t0 anında aniden meydana gelen şok darbesini (kökün ani irkilme boyutunu), D bu dehşetin şiddetini gösterir. R(t) ise dehşeti gideren ve sükuneti yeniden tesis eden yardım ve arınma fonksiyonunu (kökün tefzî‘ ve iltica boyutunu) simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ف