رين

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ي-ن1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونرينكسبرَانَقلب

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

رين

ر - ي - ن

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Reyn Pas demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Reyn Pas demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.328 harf
باب الراء والنون و و ا ي ء معهما ر ن و، ر و ن، ن و ر، ر ي ن، ي ر ن، ن ي ر، ر ن أ، أ ر ن مستعملات رنو: رنا يَرْنُو إليها رُنُوّا، إذا نظر إليها، ورَنَوْته أَرْنُوه رنا ورُنُواً فأنا رانٍ، قال: إذاهُنَّ فَصَّلْنَ الحديث لأَهله حديثَ الرَّنا فَصَّلنَهُ بالتَّهانُفِ وفُلانٌ رُنُوُّ فُلانة، أي: يُديمُ النَّظَرَ إليها حيثُ ذَهَبَتْ. وأَرْناني حُسْنُ ما رأيتُ، أي: أعجبني وحملني على الرُّنُوّ. وكأسٌ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR495 harf
الرَيْنُ: الطَبَعُ والدنس. يقال: رانَ على قلبه ذَنْبُهُ يَرينُ رَيْناً ورُيوناً، أي غَلَب. قال أبو عبيدة في قوله تعالى: "كَلا بَلْ رانَ على قُلوبهم ما كانوا يَكْسِبون". أي غَلَب. وقال الحسن: هو الذَنْب على الذنب حتّى يسوادَّ القلب. وقال أبو عبيد: كلُّ ما غلبك فقد رانَ بك، ورانَكَ، ورانَ عليك. ورانَ النعاس في العَين. ورانَتِ الخمر عليه: غلبته. وقال القَنانيُّ الأعرابيُّ: رينَ به، أي انقُطِع به.
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.604 harf
(باب الراء والياء وما يثلثهما) (ريب) الراء والياء والباء أُصَيلٌ يدلُّ على شكٍّ، أو شكٍّ وخوف، فالرَّيْب: الشّكّ. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿الم. ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ﴾ [البقرة 1- 2]، أَي لا شَكَّ. ثم قال الشاعر: فقالوا تَرَكْنَا القومَ قد حَصَِرُوا بهِ *** فلا ريْبَ أن قد كان ثَمَّ لَحِيمُ([1]) والرَّيب: ما رابَكَ مِن أمرٍ. تقول: رابَنِي هذا الأمرُ، إذا أدخَلَ عليك شَكّاً وخَوفا.
Maddenin bağlantısı

(باب الراء والياء وما يثلثهما) (ريب) الراء والياء والباء أُصَيلٌ يدلُّ على شكٍّ، أو شكٍّ وخوف، فالرَّيْب: الشّكّ. قال الله جلّ ثناؤه: ﴿الم. ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ﴾ [البقرة 1- 2]، أَي لا شَكَّ. ثم قال الشاعر: فقالوا تَرَكْنَا القومَ قد حَصَِرُوا بهِ *** فلا ريْبَ أن قد كان ثَمَّ لَحِيمُ([1]) والرَّيب: ما رابَكَ مِن أمرٍ. تقول: رابَنِي هذا الأمرُ، إذا أدخَلَ عليك شَكّاً وخَوفا. وأرابَ الرّجلُ: صارَ ذا رِيبةٍ. وقد رابَنِي أمْرُه. ورَيْب الدّهر: صُروفه؛ والقياس واحد. قال: أَمِنَ المَنُونِ وَرَيْبِهِ تَتَوَجَّعُ *** والدّهرُ ليس بمُعْتِبٍ مَن يجزعُ([2])فأمّا قولُ القائل: قضَيْنَا مِن تِهامةَ كلَّ ريبٍ *** ومَكَّةَ ثُمّ أَجْمَمْنَا السُّيوفا([3]) فيقال: إنّ الرَّيب الحاجة. وهذا ليس ببعيدٍ؛ لأنَّ طالبَ الحاجة شاكٌّ، على ما به من خوف الفَوْت. (ريث) الراء والياء والثاء أصلٌ واحد، يدلُّ على البُطء، وهو الرَّيثُ: خِلاف العَجَل. قال لبيد: إنَّ تَقْوَى ربِّنا خيرُ نَفَلْ *** وبإِذْنِ اللهِ رَيْثِي وعَجَلْ([4]) تقول منه راثَ يَرِيث. واستَرَثْتُ فلاناً* استبطأتُه. وربّما قالوا: استَرْيَث، وليس بالمستعمَل. ويقال رجلٌ رَيِّثٌ، أي بطيء. (ريح) الراء والياء والحاء. قد مضى مُعظَم الكلام فيها في الراء والواو والحاء، لأنَّ الأصل ذاك، والأصل فيما نذكر آنفاً الواو أيضاً، غير أنَّا نكتب كلماتٍ لِلَّفْظ. فالرِّيح معروفة، وقد مرَّ اشتقاقها. والرَّيحان معروف. والرَّيْحان: الرِّزْق. وفي الحديث: "إِنَّ الولدَ مِنْ رَيْحان الله". والرِّيح: الغَلَبة والقُوّة، في قوله تعالى: ﴿فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ﴾ [الأنفال 46]. وقال الشّاعر: أتَنْظُرَانِ قليلاً ريْثَ غفلَتِهمْ *** أم تعْدُوان فإنَّ الرِّيح لِلْعادِي([5]) وأصل ذلك كلِّه الواو، وقد مَضَى. (ريخ) الراء والياء والخاء كلمةٌ واحدةٌ فيها نظر. يقال رَاخَ يَريخ ريْخاً، إذا ذلَّ وانكسَر. والترييخ: وَهْيُ الشيء. وضربوا فلاناً حتى ريَّخوه. وراخَ الرجلُ يَريخ رَيخا، إذا حَار. وراخَ البعيرُ، إذا أَعْيا. (ريد) الراء والياء والدال كلمتان: الريْد: أنْف الجبَل. والرِّيد: التِّرب. (رير) الراء والياء والراء كلمةٌ واحدةٌ لا يقاس عليها ولا يفرّع منها. فالرِّير: المُخّ الفاسد، وهو الرّيْرُ والرَّار. وأرَارَ اللهُ مُخَّ هذه النّاقةِ، أي تركه رِيراً. وحدّثَني عليُّ بن إبراهيمَ قال: سألتُ ثعلباً عن قول القائل: * أرَارَ الله مُخَّك في السُّلامَى * فقلت: أكذا هو، أم: أراني الله مُخَّك في السُّلامى؟ وأيُّهما أجود وأحبُّ إليك؟ فقال: كلاهما واحد. ومعنى أرَارَ أرَقَّ. والسُّلامَى: عظام الرِّجْل. (ريس) الراء والياء والسين كلمتانِ متفاوتٌ ما بينَهما. فالرِّياس: قائم السَّيف([6]). [قال]: إلى بَطَلَينِ يعثران كِلاهما *** يُدِير رياس السَّيفِ والسيفُ نادرُ وقال آخر: * ومِرْفَقٍ كرِيَاسِ السَّيْفِ إذ شَسَفَا([7]) * والكلمة الأخرى: الرَّيْسُ والرَّيَسَان: التَّبختُر. قال: * أتاهُمْ بينَ أرحُلِهمْ يَرِيسُ([8]) * (ريش) الراء والياء والشين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على حُسْن الحال، وما يكتسب([9]) الإنسانُ من خَيْر. فالرِّيش: الخير. والرِّياش: المال. ورِشْت فلاناً أَرِيشُه رَيشاً، إذا قُمْتَ بمصلحةِ حالِه. وهو قوله: فرِشْني بخيرٍ طالَمَا قد بَريْتنِي *** وخَيْرُ المَوْالي مَن يَرِيش ولا يَبْرِي([10]) وكان بعضُهم يذهب إلى أنّ الرائش الذي في الحديث في "الرّاشِي والمرتَشِي والرّائش([11])"، أنّه الذي يسعى بين الرَّاشي والمرتَشِي. وإنما سُمِّي رائشاً للذي ذكَرْناه. يقال رِشْتُ فلاناً: أنلتُه خيراً. وهذا أصحُّ القولين بقوله: * فرِشْني بخيرٍ طالَمَا قد بريتَنِي * وقال آخر: فرِيشِي منكمُ وهوايَ فيكمْ *** وإن كانت زيارتُكُمْ لِماما وقال أيضاً: سأشكُرُ إن ردَدْتَ إليَّ رِيشي *** وأثْبَتَّ القوادمَ في جَناحِي ومن الباب رِيشُ الطائر. ويقال منه رِشْت السهمَ أَرِيشَه رَيْشاً. وارتاش فلانٌ، إذا حسُنَتْ حالُه. وذكَرُوا أَنَّ الأرْيَشَ الكثيرُ شَعْر الأذُنين خاصّةً. فهذا أصل الباب. ثم اشتُقّ منه، فقيل للرُّمح الخَوّار: رَاشٌ. وإنما سمِّيَ بذلك لأنه شُبِّه في ضَعْفِه بالرِّيش. ومنه ناقةٌ راشةُ الظَّهر، أي ضعيفة. (ريط) الراء والياء والطاء كلمةٌ واحدة، وهي الرَّيطة، وهي كلُّ مُلاءةٍ لم تَكُ لِفْقين؛ والجمع رَيْط ورِياط. وحدثني أبي عن أبي نصْرٍ ابن أخْت اللَّيث بن إدريس، عن ابن السكّيت قال: يقال لكلِّ ثوبٍ رقيقٍ ليِّنٍ: رَيْطة. (ريع) الراء والياء والعين أصلان: أحدهما الارتفاع والعلُوّ، والآخَر الرُّجوع. فالأوَّل الرِّيع، وهو الارتفاع من الأرض. ويقال بل الرِّيع جمعٌ، والواحدة رِيعة، والجمع رياعٌ. قال ذو الرمة: * طراقُ الخوافِي مُشْرِفاً فوقَ رِيعةٍ([12]) * ومن الباب الرِّيع: الطريق. قال الله تعالى: ﴿أَتَبْنُونَ بكلِّ رِيعٍ آيةً تَعْبَثُونَ﴾* [الشعراء 128]. فقالوا: أراد الطريق. وقالوا: المرتفع من الأرض. ومن الباب الرَّيْع، وهو النَّماء والزيادة. ويقال إنّ رَيْع الدُّروع: فضول أكمامها وأَراعَت الإبلُ: نمَتْ وكثُر أولادُها ورَاعت الحِنطةُ: زَكَت. ويقولون إنّ ريع البِئر ما ارتفع من حَواليها. ورَيْعانُ كلِّ شيء: أفضلُه وأوّلُه. وأما الأصل الآخر فالرَّيع: الرُّجوع إلى الشيء. وفي الحديث: "أن رجلاً سأل الحسنَ عن القَيء للصائم، فقال: هل راعَ مِنه شيءٌ" أراد: رجع. وقال: طَمِعْتَ بليلَى أن تَريعَ وإنما *** تُقطِّع أعناقَ الرِّجال المطامعُ([13]) (ريف) الراء والياء والفاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على خِصْب. يقال أرَافَتِ الأرضُ. وأرْيَفْنا، إذا صِرْنا إلى الرِّيف. ويقال أرضٌ رَيِّفَةٌ، من الرِّيف. ورافت الماشيةُ: رعت الرِّيف. (ريق) الراء والياء والقاف، وقد يدخل فيه ما كان من ذوات الواو أيضاً، وهو أصلٌ واحد يدلُّ على تردُّد شيءٍ مائعٍ، كالماء وغيرِه، ثم يشتقّ من ذلك. فالتريُّق: تردُّد الماءِ على وجه الأرض. ويقال: راقَ السّرابُ فوقَ الأرض رَيْقا. ومن الباب رِيق الإنسانِ وغيرِه. والاستعارة من هذه الكلمة، يقولون رَيِّقُ كلِّ شيءٍ: أوّله وأفضلُه. وهذا ريِّق الشراب، وريِّق المطر: أوّله. ومنه قول طرفة: * وأَعْجَلَ ثَيِّبَهُ رَيِّقِي([14]) * وقد يخفّف ذلك فيقال رَيْق. وينشد بيتُ البعيث كذا: مدَحْنا لها رَيْقَ الشّباب فعارضَتْ *** جَناب الصِّبا في كاتِمِ السِّرِّ أَعْجَمَا([15]) وحكى ابنُ دريد([16]): أكلت خبزاً رَيْقاً: بغير أُدْم. وهو من الكلمة، أي إنه هو الذي خالط ريقي الأوّل. والماء الرائِق: أن يشرب على الرِّيق غداةً بلا ثُفْل. قال: ولا يقال ذلك إلاّ للماء. ومن الباب الرائق: الفارغ؛ وهو منه، كأنَّه على الرِّيق بَعْدُ. وحكى اللِّحيانيّ: هو يَرِيق بنفسه رُيوقاً، أي يَجُود بها، وهذا من الكلمة الأولى؛ لأنَّ نَفَسه عند ذلك يتردَّد في صدره. (ريم) الراء والياء والميم كلماتٌ متفاوتة الأصول، حتى لا يكاد يجتمع منها ثِنتانِ واشتقاقٌ واحد. فالرَّيْم: الدَّرَج([17]). يقال اسْمُكْ في الرَّيْم، أي اصْعَد الدَّرَج([18]): والرَّيْم: العظم الذي يَبقَى بعد قِسمة الجَزُور. والرَّيْم: القَبْر. والرَّيْم: السّاعة من النّهار. ويقال رِيمَ بالرّجُل، إذا قُطِع به. قال: * ورِيمَ بالسَّاقي الذي كان مَعِي([19]) * قال ابن السكّيت: رَيَّمَ بالمكان: أقام به. ورَيَّمَتِ السَّحابة وأغْضَنَت، إذا دامت فلم تُقْلِع. ولا أرِيمُ أفعل كذا، أي لا أبرَح. والرَّيْم: الزِّيادة؛ يقال: لي عليك رَيْمُ كذا، أي زيادة. (رين) الراء والياء والنون أصلٌ يدلُّ على غِطاء وسَتْر. فالرَّيْن: الغِطاء على الشيء. وقد رِينَ عليه، كأنّه غُشِي عليه. ومن هذا حديث عمر: "أَلاَ إِن الأُسَيفِعَ أُسَيْفِعَ جُهَيْنَة، رضِيَ مِن دِينه بأن يقال سَبَقَ الحاجّ، [فادّانَ مُعْرِضاً([20])]، فأصبَحَ قد رِينَ به" يريد أنّه مات. وران النُّعاسُ يَرِين. ورانَت الخْمرُ عَلَى قلبه: غَلَبَتْ. ومن الباب: رانَتْ نفسي تَرِين، أي غَثَتْ. ومنه أرَانَ القومُ فهم مُرِينُونَ، إذا هَلَكت مواشِيهم. وهو من القياس؛ لأنَّ مواشيهم، إذا هلكت فقد رِينَ بها. (ريه) الراء والياء والهاء كلمةٌ من باب الإبدال. يقال تَرَيَّه السَّحابُ، إذا تَرَيَّع. وإنّما الأصل بالواو: تروَّهَ وقد مضى. -------------------------------------------------------- ([1]) لساعدة بن جؤية في ديوانه 232 واللسان (حصر، لحم). حصروا به، بفتح الصاد: أحاطوا به. وروى السكري: "حصروا به" بكسر الصاد، أي ضاقوا به. ([2]) لأبي ذؤيب الهذلي، وهو مطلع أول قصيدة له في ديوانه. المفضليات (2: 221). ([3]) لكعب بن مالك الأنصاري، في اللسان (ريب)، وقصيدته في السيرة 870 جوتنجن. ([4]) مفتح قصيدة له في ديوانه 11 طبع 1881. ([5]) يروى لتأبط شراً، وللسليك بن السلكة، ولأعشى فهم. انظر اللسان (3: 283). ([6]) هو مسهل المهموز "رئاس"، وهو في سائر المعاجم في مادة (رأس). وفي اللسان (7: 397) نص ابن سيده على الشك في الكلمة، أهي يائية الأصل، أم مخففة من المهموز. ([7]) لابن مقبل في اللسان (رأس، شسف). وصدره: * ثم اضطغنت سلاحي عند مغرضها * ([8]) لأبي زبيد الطائي، في اللسان (ريس). وصدره فيه: * فلما أن رآهم قد تدانوا * وصدره في الجمهرة (2: 340): * قصاقصة أبو شبلين ورد * ([9]) في الأصل: "يكتسي". ([10]) نسب في اللسان (ريش) إلى عمير بن حباب، وفي تاج العروس إلى سويد الأنصاري؛ وهو الصواب كما في البيان 4: 66. وفي الأصل: "وشر الموالي"، تحريف. ([11]) أول الحديث: "لعن الله...". ([12]) عجزه كما في ديوانه 400 واللسان (ربع 499). * ندى ليله في ريشه يترقرق * ([13]) البيت للبعيث كما في اللسان (ريع 498). وأنشده في المجمل. ([14]) ثيبه: ما يثوب عنه ويرجع. وفي الأصل: "ثنية"، صوابه في الديوان 16، وصدره: * فساورته فاستلبت الخشيب * ([15]) ورد البيت بنسبته إلى البعيث في (ورق 425) وجاء في (ريق 429) منسوباً إلى لبيد خطأ، وليس في ديوانه. ([16]) في الجمهرة (2: 411). ([17]) في اللسان والقاموس: "الدرجة". قال ابن منظور: "والريم: الدرجة والدكان. يمانية". ([18]) في اللسان (سمك): "ويقال اسمك في الريم، أي اصعد في الدرجة". ([19]) البيت في المجمل واللسان (ريم). ([20]) أي استدان معرضاً عن الأداء. وهذه التكملة من اللسان. ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR363 harf
- الرين: صدأ يعلو الشيء الجلي، قال: ﴿بل ران على قلوبهم﴾ [المطففين/ 14]، أي: صارذلك كصدإ على جلاء قلوبهم، فعمي عليهم معرفة الخير من الشر، قال الشاعر: -*- قد ران النعاس بهم* (البيت بتمامه: *أوردته القوم قد ران النعاس بهم**فقلت إذ نهلوا من جمه: قيلوا* وهو لعبدة بن الطبيب في مفضليته، والبيت في أمالي القالي 1/273؛ والمفضليات ص 141؛ والاختيارين: 93) وقد رين على قلبه.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR261 harf
ر ي ن أعـوذ باللـه مـن الـري والـران وهـو ما غطى على القلب وركبه من القسوة للذنب بعد الذنب ‏"‏ كلا بـل ران علـى قلوبهـم مـا كانـوا يكسبون ‏"‏ من قولهم‏:‏ ران عليه الشراب والنعاس وران به إذا غلب على عقله‏.‏ ورين بفلان ونظيره الغين وقولك‏:‏ إنه ليغان على قلبي‏.
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.167 harf
الرَّيْنُ: الطَّبَعُ والدَّنَسُ. والرَّيْن: الصَّدأُ الذي يعلو السيفَ والمِرآة. ورَانَ الثوبُ رَيْناً: تَطَبَّعَ. والرَّيْنُ: كالصَّدَإ يَغْشى القلب. ورَانَ الذَّنْبُ على قلبه يَرِينُ رَيْناً ورُيُوناً: غلب عليه وغطاه. وفي التنزيل العزيز: كلا بل رَانَ على قلوبهم ما كانوا يكسبون؛ أَي غَلَبَ وطَبَعَ وخَتَم؛ وقال الحسن: هو الذَّنْب على الذنب حتى يسوادَّ القلب؛ قال الطِّرِمَّاحُ: مخافَةَ أَن يَرِينَ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR428 harf
* ر ي ن * * الرَّيْنُ * الطبع والدنس يقال * رَانَ * ذنبه على قلبه من باب باع و * رُيُونا * أيضا أي غلب قال أبو عبيدة في قوله تعالى ﴿كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون﴾ أي غلب وقال الحسن رضي الله عنه هو الذنب على الذنب حتى يسواد القلب وقال أبو عبيد كل ما غلبك فقد * رَانَ * بك و * رَانَكَ * و * رَانَ * عليك و * رِينَ * بالرجل إذا وقع فيما لا يستطيع الخروج منه ولا قبل له به وهو في حديث عمر رضي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.846 harf
: ( *!الرَّيْنُ : الطَّبَعُ والدَّنَسُ ) ؛ كما في الصِّحاحِ . وقالَ الرَّاغبُ : صَدَأَ يَعْلو الشَّيءَ الجَلِي ؛ ومنه قوْلُه تعالَى : ﴿كلاَّ بَلْ *!رَانَ على قُلُوبِهم﴾ ، أَي صارَ ذلِكَ كصَدَإٍ على جَلاءِ قلُوبِهِم فعَمِي عليهم مَعْرفِةُ الخَيْرِ مِنَ الشَّرِّ . وقالَ أَبو معاذٍ النَّحَويُّ : الرَّيْنُ : أَنْ يَسودَّ القَلْبُ مِن الذّنوبِ ، والطَّبَعُ أَنْ يُطْبَعَ على القلْبِ ، وهو أَشَدّ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.819 harf
رَانَ 1 رَانَ ذ , [aor. يَرِينُ,] inf. n. رَيْنٌ, [in its primary acceptation, app. signifies It was, or became, rusty, or covered with rust. And hence,] It (a garment, or piece of cloth,) was, or became, dirty, or filthy; syn. تَطَبَّعَ. (M, TA.) ― -b2- [Hence also,] رانت نَفْسَهُ, (S, M, K, *) aor. تَرِينُ, inf. n. as above, (S,) His soul [or stomach] became heavy; or heaved, or became agitated
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR326 harf
رَانَ رَانَ ( y ) I ( n. ac. رَيْن 1 , رُيُوْن 27 ) a. [ acc. or 'Ala or Bi ], Overcame, overpowered, vanquished, conquered; subdued. b. Was vicious, depraved. أَرْيَنَ أَرْيَنَ IV , a. Perished. رَيْن رَيْن 1 , ( pl. رِيَاْن 23 ), a. Rust; dirt. رَيْنَة رَيْنَة 1t , a. Wine. رَان رَان P. , a. Leggings, gaiters.
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. كسب

    1 ortak ayet · Kazandı

  2. قلب

    1 ortak ayet · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır

  3. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

    PaslandıHayır; onların kazandıkları, kalblerini paslandırıp körletmiştir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرين
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-i yâî)
Bağlamsal Yakın Köklerطبع, ختم, غلف, غشى
Zıt Kökجلو
Çekirdek Özet 1Parlak veya saydam bir yüzeyin üzerini katman katman kaplayarak işlevsizleştiren tortu, kir ve pas
Çekirdek Özet 2İnsanın kendi kesbiyle (günah ve haksızlıklarla) kalbin idrak ve basiret yüzeyini bürüyen karartıcı tabaka
Çekirdek Özet 3Birikimsel eylemlerin geri dönülmez bilişsel ve ahlaki körleşmeye, algı felcine yol açması
Kritik Hata RiskiKökün doğrudan ilahi bir ön mühürleme veya kaderi bir kilit olarak anlaşılıp, insanın kesb ve alışkanlık süreçlerinin doğurduğu ontolojik kirlenmenin göz ardı edilmesi

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
ريAkışkanlık, gevşeme, bir şeyin üzerine yayılma veya kuşatıp bürüme hareketi; ريب kökünde şüphenin zihni kaplayıp sarsması, ريع kökünde yükselip yayılma, ريش kökünde örtücü ve koruyucu tüy ve elbise anlamı bulunurنYayılma ve bürüme hareketine nüfuz edicilik, süreklilik, yerleşme ve yapışkan bir tortu gibi nesnenin üzerine oturup onu bütünüyle baskılama vasfı katmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başıÜstte olma, öncelik, nesnenin en üst tabakası veya bilinç ve algı merkezi
يEl ve kolEylem, tutma, etkin müdahale ve yapıp etmelerin somutlaşması
نFiliz, yılan, balıkSüreklilik, akışkan yayılma, canlı biçimde yüzeye yerleşip çoğalan süreç
رينBilinç ve idrak yüzeyine eylemler yoluyla yapışıp sürekli yayılan baskıİnsanın yapıp ettiklerinin birikerek en üst algı ve basiret merkezini katman katman örtmesi, hareket kabiliyetini ve saydamlığını yok etmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamParlak kılıç veya ayna yüzeyini kaplayan pas, tortu ve kireç tabakası; şarabın veya uykunun zihne galebe çalıp idraki örtmesi; kişinin içinden çıkamayacağı bir borç veya helak içine batması
Cahiliye şiiri kullanımıAbdü Yegûs veya Abde b. et-Tabîb şiirinde uykunun ve sersemliğin kavmi sarıp kuşatması anlamında geçer: أوردته القوم قد ران النعاس بهم / فقلت إذ نهلوا من جمه قيلوا
Erken Arapça kullanımHz. Ömer'in aşırı borçlanıp iflas eden Üseyfi' hakkında söylediği sözde borcun kişiyi çepeçevre kuşatıp batırması anlamında kullanılmıştır: ألا إن الأسيفع أسيفع جهينة رضي من دينه بأن يقال سبق الحاج فادان معرضا فأصبح قد رين به

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Mufaddaliyyât.

Sami etimolojik katman

Arapça رين kökü, Sami dillerinde birikme, ağırlaşma, üstü örtülme ve çökme semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında doğrudan r-y-n biçiminde tam fonetik denkliği sınırlı olmakla birlikte, zihnin bulanması, kirlenmesi ve ağır bir uyuşuklukla kaplanması anlamındaki köklerle semantik matris bağı bulunur. Süryanicede r-y-n / r-n-y çizgisi daha çok derin düşünme, zihni meşgul eden ağır kaygı ve fikir yüküyle bağ kurarken; Arapçada kök, somut nesnelerin (kılıç, ayna, maden) üzerini örten pas (sadâ') ve yapışkan tortu ekseninde yoğunlaşmış, buradan zihni ve kalbi kuşatan uyuşukluk, sarhoşluk ve ahlaki körelmeye aktarılmıştır. Kökün Afro-Asyatik düzlemdeki ilksel hareketi, bir sıvının veya tortunun alttaki yapıyı görünmez kılacak şekilde üst yüzeye çökmesi ve katılaşmasıdır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرين kökünden türeyen رَانَ / يَرِينُ fiili ve رَيْن ismiKılıç ve aynanın paslanması, şarabın veya uykunun zihne galebe çalması, borcun insanı çaresiz bırakmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranice zihinsel meşguliyet, dert ve ağırlık bildiren r-n-y / r-w-n biçimleriAnlamsal olarak içe çökme, zihnin ağır bir örtü altında kalması ve uyuşma ile örtüşürMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dışı güvenilir bir soydaşlık tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رينAnlamlıPas, örtü, galebeÜst yüzeyi kaplayarak işlevsizleştiren tortuHedef kök; Kur'an'da geçer
رنيAnlamlıSürekli bakmak, gözünü dikmekGözü bir hedefe dikip uzun süre ayırmadan bakma haliHedef kökle görsel sabitlik ve tutulma yönünden ilişkilidir; Kur'an'da geçmez
يرنAnlamlıKına, fil beyni, sert zeminBoyayan ve renk değiştiren madde, koyu yoğun kütleYüzeyi kaplayıp rengini değiştirme bağı; Kur'an'da geçmez
ينرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıFonetik dizilim Arapçada kök kurmaz
نريAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
نيرAnlamlıIşık, belirgin çizgi, boyundurukKumaşın atkısı, öküzün boyunduruğu veya aydınlıkKalb veya zıtlık; örtü ve esaret ile nûr/aşikar olma ilişkisi; Kur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رينMerkezPaslanma, örtülmeYapıp etmelerin birikerek yüzeyde tortu ve pas tabakası oluşturmasıyla gerçekleşen körleşmeKendi eylemleriyle saydamlığın yitirilmesi
طبعKomşuMühürleme, kalıba dökmeBir nesneye dışarıdan vurulan nihai damga, kabartma veya fıtri eğilimKarakter haline gelmiş, dışsal tescil vurgusu
ختمKomşuKapatıp kilitlemeBir kabın veya yazının açılmasını engelleyecek şekilde sonunun mühürlenmesiÇıkış ve giriş kapısının tamamen kapanması
غلفKomşuKılıfa sokmaBir nesnenin doğuştan veya sonradan kalın bir kılıf içine girerek dış etkilere kapanmasıKalın bir zar veya mahfaza içinde bulunma
غشىKomşuBürüyüp örtmeBir şeyin üzerini gece veya örtü gibi saran, her yönden kaplayan örtüAni veya geçici olarak tüm yüzeyi kaplama
جلوZıtPası silme, açığa çıkarmaAynanın veya kılıcın pasını giderip parlatma, hakikati apaçık kılmaTortunun temizlenmesiyle saydamlığın geri kazanılması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرينPaslanma, örtülme, galebeParlak yüzeyi katman katman bürüyen kir ve algı körlüğüKesin
Latincerubigo, obducere, obnubilarePas, üzerini kaplamak, bulutla örtmekRubigo doğrudan madeni pası; obnubilare ise zihnin kararmasını karşılarGüçlü
İngilizceincrustation, rust, tarnishing, encumbrancePaslanma, kireçlenme, kararma, tortu bağlamaPas ve lekelenmenin yüzeyin saydamlığını ve yansıtma yetisini yok etmesini tam karşılarKesin
AlmancaVerkrustung, Rosten, Trübung, ÜberwältigungKabuk bağlama, paslanma, bulanmaHem fiziksel tortulaşmayı hem de zihinsel/ahlaki kararmayı ifade ederGüçlü
Fransızcaencroûtement, rouille, ternissurePas tutma, kabuklaşma, matlaşmaMaddenin kendi nemi ve kirliliğiyle matlaşıp körelmesini yansıtırGüçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْGünahların birikerek kalbi köreltmesi, basiret aynasını paslandırmasıİnsanın kazandığı günahların kalpte tortu bağlaması ve vahyi yalanlamaya sürüklemesi; inkarcıların ceza tehdidini masal saymaları bağlamı (Mutaffifîn 83:14)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKesb, hidayet ve dalalet meselesiKalbin mühürlenmesinin cebri bir kader mi yoksa kulun kendi kesbinin bir neticesi mi olduğu tartışması; Mu'tezile ve Ehl-i Sünnet reynin kulun amellerinin sonucu olduğunda birleşirAmellerin kalpte ontolojik ve epistemolojik kararmaya yol açması
FıkıhVeri bulunamadıDoğrudan bir fıkhi ahkam terimi değildir; ancak iflas ve borcun kuşatması (kad rîne bihi) lafzı borçlar hukukunda iflas tasviri için rivayetlerde anılırBorcun malı ve tasarrufu bütünüyle rehin alması
TefsirMutaffifîn 83:14 tefsiriHasan-ı Basrî'nin "günah üstüne günah işleyerek kalbin kararması" izahı; hatm ve tab' mertebelerinden önceki birikimsel bozulma aşamasıSaydam basiretin tortu ile körleşmesi
HadisKalp terbiyesi ve günah psikolojisiKul bir günah işlediğinde kalbinde siyah bir nokta oluşması, tevbe etmezse bu lekenin yayılarak kalbi bütünüyle bürümesi hadisiGünahların kümülatif etkisiyle kalbin duyarsızlaşması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve kalp metafiziğiManevi kireçlenme ve paslanmaHakikati yansıtma yetisini sıfırlamaİşlenen günahların tevbe ile temizlenmemesi sonucu kalbin vahye duyarsız hale gelmesiKesin
İlmiEpistemoloji ve metodolojiZihinsel dogmatizm ve ön yargı tortusuVeri akışını ve hakikati filtrelemeYanlış kabullerin ve taassubun zihni kaplayarak yeni ve doğru bilginin girişini engellemesiGüçlü
SiyasiYönetim ve kurumlarYozlaşma ve bürokratik körelmeKurumsal körlük oluşturmaHaksızlıkların ve denetimsizliğin yönetim mekanizmasını işlemez bir pas tabakası gibi sarmasıMuhtemel
İktisadiTicaret ahlakı ve piyasaHile, faiz ve borç bataklığıDeğer üretme kabiliyetini boğmaAşırı hırs ve hak gasplarının (tatfîf) iktisadi bünyeyi çökertip aktörleri borç ve bataklığa gömmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKorozyon, oksidasyon ve yüzey kirlenmesiİletken veya yansıtıcı bir metalin oksijen ve nemle tepkimeye girerek yüzeyinde elektron akışını kesen pas tabakası üretmesiKesin
Beşeri bilimlerAlışkanlık kemikleşmesi ve ahlaki duyarsızlaşmaTekrarlanan ahlak dışı eylemlerin psikolojik eşiği düşürerek suçluluk hissini tamamen yok etmesi ve bilişsel körlük yaratmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramın yalnızca soyut ve kaderi bir kilitlenme olarak görülüp, maddi ve eylemsel boyutunun (nebevi hadisteki leke ve birikim metaforunun) unutulması
Kur'an içi daha geniş anlamرين fiili, ayette açıkça "mâ kânû yeksibûn" (kazandıkları şeyler) ifadesine bağlanmıştır; bu da körleşmenin dışsal veya tesadüfi değil, insanın doğrudan amellerinin bir sonucu olduğunu gösterir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkarcılığın ve ahlaksızlığın faturasının ilahi bir ön engellemeye kesilerek kulun ahlaki sorumluluğunun zedelenmesi ve tevbenin işlevsiz sanılması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın günah-algı ilişkisine dair kurduğu epistemolojik modeli tek bir somut metaforla açıklaması bakımından merkezidir; ahlak ile idrak arasındaki kopmaz bağı gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mutaffifîn suresinde ölçü ve tartıda hile yapanların, ahireti ve vahyi yalanlamaya nasıl sürüklendiğini açıklayan ayet grubunda (Mutaffifîn 83:1-17) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikati inkar etmenin safi bir entelektüel tercih olduğu yanılgısını düzeltir; inkarın gerisinde pratik ahlaki sapmaların ve birikmiş haksızlıkların oluşturduğu algı körlüğü olduğunu gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamMaden, kılıç ve ayna gibi parlak ve yansıtıcı yüzeyleri kaplayarak onların ışıltısını, keskinliğini ve saydamlığını yok eden tortu, pas ve kireçlenme tabakası.
  • Soyut anlamİnsanın yapıp ettiği haksızlıklar ve günahlar sebebiyle idrak, vicdan ve basiret merkezinin kararması; dışarıdan gelen hakikat uyarılarını algılayamaz ve yansıtamaz hale gelmesi.
  • Sistematik karşılıkBirikimsel amellerin (kesb) zamanla epistemolojik bir bariyere ve ontolojik bir perdeye dönüşerek bilişsel ve ahlaki dönüşümü imkansız kılan korozyon hali.
  • LaTeX modeliR(t)=∫0tk(u) du  ⟹  lim⁡R(t)→Rmax⁡I(t)=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde k(u) bireyin zaman içindeki eylem ve günah birikimini (kesb), R(t) kalp yüzeyinde biriken pas ve tortu katmanını (reyn) temsil eder. Birikim maksimum eşiğe (Rmax⁡) ulaştığında, kalbin hakikati algılama ve yansıtma kapasitesi olan basiret fonksiyonu I(t) sıfıra yaklaşarak mutlak algı körlüğüne dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر