زجر
ز - ج - ر
KÖK- 6 geçiş
- 5 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Kırık kemiktir. Çığlık anlamında da kullanılmıştır. Doğurduğu yavrusuna baktığında yavrusu olduğunu hissedip kokladığında inkar edip emzirmekten çekinen devedir. Zecretmek çekinmek, kaçınmak anlamlarına gelir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Kırık kemiktir. Çığlık anlamında da kullanılmıştır. Doğurduğu yavrusuna baktığında yavrusu olduğunu hissedip kokladığında inkar edip emzirmekten çekinen devedir. Zecretmek çekinmek, kaçınmak anlamlarına gelir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.602 harfباب الجيم والزاي والراء معهما
ز ج ر، ج ز ر، ز ر ج، ج ر ز، ر ج ز مستعملات
زجر:
زَجَرتُه فانزَجَرَ أي نهيته، وهو في الإبل، تقول: زَجَرته وازدجرتُه ما وقد ازدَجَرَ بمعنى انزَجَرَ.
وقوله تعالى: "وازدُجِر فدعا رَبَّه" أي زُجِرَ وأذعنَ أي يدعُوهم إلى الله".
وزَجرُ الطَّير أن يقول الإنسان إذا رأى طائراً أو ظبياً أو نحوه: ينبغي أن يكون كذا، فعند ذلك يقال: يزجرُ الطَّيرَ فَيرى في زَجرِها كذا. وإنّما
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR250 harfالزَجرُ: المَنْعُ والنَهْيُ. يقال: زَجَرَهُ وازْدَجَرَهُ، فانْزَجَرَ، وازْدَجَرَ. والزَجور من الإبل: التي تَعْرِفُ بعَيْنِها وتُنكِر بأنفها. والزَجرُ: العِياقةُ، وهو ضَرْبٌ من التكَهُّنِ تقول: زَجَرْتُ أنَّه يكون كذا وكذا. وزَجَرَ البعيرُ، أي ساقَهُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.019 harfج ز ر
جزر ، جرز ، زجر ، زرج ، رجز : مستعملة .
زجر : قال الليث : زَجَرْتُ البعيرَ حتى ثارَ ومضى أزجُرُهُ زَجْراً ، وزَجَرْتُ فلاناً عن السُّوء فانزَجَرَ ، وهو كالرَّدع للإنسان ، وأما للبعير فهو كالحَثِّ بلفظٍ يكون زجْراً له .
قال الزجاج : الزَّجْرُ : النهي ، والزَّجْرُ للطير وغيرها : التَّيَمُّنُ بِسُنُوحِهَا ، أو التَّشَاؤُمُ بِبِرُوحِهَا وإنما سُمِّي الكاهنُ زاجراً لأنه إذا رأى ما يظن أنه يتشاءم
ج ز ر جزر ، جرز ، زجر ، زرج ، رجز : مستعملة . زجر : قال الليث : زَجَرْتُ البعيرَ حتى ثارَ ومضى أزجُرُهُ زَجْراً ، وزَجَرْتُ فلاناً عن السُّوء فانزَجَرَ ، وهو كالرَّدع للإنسان ، وأما للبعير فهو كالحَثِّ بلفظٍ يكون زجْراً له . قال الزجاج : الزَّجْرُ : النهي ، والزَّجْرُ للطير وغيرها : التَّيَمُّنُ بِسُنُوحِهَا ، أو التَّشَاؤُمُ بِبِرُوحِهَا وإنما سُمِّي الكاهنُ زاجراً لأنه إذا رأى ما يظن أنه يتشاءم به زَجَرَ بالنهي عن المضي في تلك الحاجة برفع صوتٍ وشدة ، وكذلك الزجرُ للإبل ، والدواب ، والسباع . ويقال : زَجَرْتُهُ ، وازدَجَرْتُهُ . قال الله تعالى : ( مَجْنُونٌ وَازْدُجِرَ فَدَعَا رَبَّهُ أَنُّى مَغْلُوبٌ فَانتَصِرْ ) ( القمر : 9 ، 10 ) . وقد يوضع الإزدجار موضع الإنزِجَار فيكونُ لازماً . وازْدَجَرَ كان في الأصل ازتجر فقُلبت التاء دالاً لقرب مَخْرَجَيْهما ، واخْتِيَرت الدال لأنها أليق بالزاي من التاء . وقال الليث : الزَّجرُ : أن يَزْجُرَ طائراً أو ظبياً سَانِحاً أو بَارِحاً فَيَتَطَيَّرَ منه ، وقد نُهي عن الطِّيَرَةِ . ( قلت ) : وزَجْرُ البعير أن يقول له حَوْب ، وللناقة : حَلْ ، وأمَّا البغل فَزَجْرُهُ : عَدَسْ مجزومٌ ، ويُزْجَرُ السَّبُعُ فيقال له : هَجْ هَجْ ، وَجَهْ جَهْ ، وجَاه جَاه . وقال الليث : الزَّجْرُ : ضربٌ من السَّمَكِ عِظامٌ ، والجميع : الزُّجُورُ . وقال ابن الأعرابي : يقال للناقة العَلُوقِ : زَجُورٌ . قال الأخطل : والحرب لاقِحَةٌ لَهُنَّ زَجُورُ وهي التي تَرأَمُ بأنفها وتمنَعْ درَّها . جزر : قال الليث : الجَزْرُ مجزُومٌ : انقطاعُ المد . يقال : مَدَّ البَحْرُ أو النهر في كثرة الماء ، وفي الانقطاع : جَزَرَ جَزْراً ، وهما يَجْزُرَان . والجَزِيْرَةُ : أرضٌ في البَحْرِ يَنْفَرِجُ عنها ماء البحر فتبدو ، وكذلك الأرض التي لا يعلوها السيل ، ويُحْدِقُ بها فهي جَزِيْرَةٌ . والجَزِيْرَةُ أيضاً : كُورةٌ تُتَاخِمُ كُوَرَ الشَّامِ وحُدُوَدَهَا . والجَزِيرَة بالبَصْرَةِ : أرض نَخْلٍ بين البصرة والأبُلَّة ، خُصَّت بهذا الاسم . وجزيرة العرب : مَجَالها ، سُمِّيت جزيرة لأن البحرين بحرَ فَارِس ، وبَحْرَ السُّودان أحاطا بجانِبَيْها ، وأحاط بالجانب الشَّمالي : دجلةُ والفراتُ ، وهي أرض العرب ومَعدِنُها . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) قال : جزيرة العرب : ما بين عَدَنِ أبيَنَ إلى أطراف الشام في الطول وأما العرض فمن جُدَّة وما والاها من شط البحر إلى ريف العراق . وقال أبو عبيدة : هي ما بين حَفَرِ أبي موسى إلى أقصى تِهَامَةَ في الطول . وأما العرض فما بين رمل يَبْرِينَ إلى منقطع السَّمَاوَةِ . وقال الليث : الجَزْرُ : نَحْرُ الجزَّار الجَزُورَ ، والفعل : جَزَرَ يَجْزُرُ . والجُزَارَةُ : حق الجَزَّارِ . وتُسَمَّى قَوَائِمُ البعير ورأسُهُ جُزَارَةً ، لأنها كانت لا تُقسَّم في المَيْسِرِ وتُعطى الجزَّار . وقال ذو الرمة : شَخْتُ الجُزَارَةُ مثل البيت سَائِرُهُ من المُسُوح خِدَبٌّ شَوقَبٌ خَشِبُ وقال الليث : الجَزُورُ إذا أُفْرِدَ أُنّثَ ، لأن أكثر ما يَنْحَرُونَ النُّوقَ . وقد اجتَزَرَ القومُ جَزُوراً إذا جُزِرَ لهم . وأجزرتُ فُلاناً جَزُوراً إذا جعلتها له ، قال : والجَزَرُ : كل شيء مباح للذبح ، والواحدة : جَزَرَةٌ وإذا قُلتَ : أعطيتُه جَزَرَةً فهي شاةٌ ، ذكراً كان أو أنثى ، لأن الشاة ليست إلا للذبح خاصة ، ولا تقع الجَزَرَةُ على الناقةِ والجَملِ لأنهما لسائر العَمَل . ويقالُ : صارَ القومُ جزَراً لعدوهِمْ إذا قتِلُوا . وقال ابنُ السكيت : يقالُ أجزرتهُ شاةً إذا دفعتَ إليه شاةً يذبحُهَا ، نعجةً أو كبشاً أو عنزاً ، وهي الجَزَرَةُ إذا كانت سَمِينَةً ، والجميع : جَزَرٌ ، ولا تكون الجَزَرَةُ إلاَّ مِن الغَنَمِ ، ولا يقالُ : أجزرتُه ناقَةً . ( أبو عبيد عن الفراء ) : هُوَ الجِزَرُ ، والجزرُ للذي يُؤْكَلُ ، ولا يقالُ في الشاةِ إلا الجَزَرُ . وقال الليثُ : الجَزيرُ بلُغَة أهلِ السوادِ : رجلٌ يختارهُ أهلُ القريةِ لِمَا ينُوبهُمْ من نفقاتِ مَنْ يَنزلُ بهمْ من قِبَلِ السلطانِ ، وأنشد : إذَا مَا رَأَونَا قَلَّسُوا مِنْ مَهَابَةٍ ويَسْعَى عَلَيْنَا بِالطَّعَامِ جَزِيرُهَا ( أبو عبيد عن اليزيدي ) : أجزرَ القومُ ، من الجزَار ، والجَزَار ، وهُوَ وَقْتُ صِرَامِ النَّخْلِ ، مِثْلُ الجَزَازِ . يقالُ : جَزروا نخلهمْ إذَا صرموهُ ، وأجزرَ النخلُ إذا حانَ صرامُهُ . ويقال أجزرَ الرجُلُ إذا أسَنَّ ودَنَا فناؤهُ كما يُجْزِرُ النخلُ إذا أتى صِرامُه . ويقال : جزرتُ العسلَ إذا شُرْتَهُ واستخرجتَهُ من خليَّتِهِ . وتوعَّدَ الحجاجُ بنُ يوسفَ أنسَ بنَ مالكٍ فقالَ : ( لأَجْزُرَنَّكَ جَزْرَ الضرَبِ ) أي لأستأصلنَّكَ ، والعَسَلُ يُسَمَّى ضَرَباً إذا غلُظَ ، وإذا استضرَبَ : سَهُلَ اشتيارُه عَلَى العاسِلِ لأنَّهُ إذا رَقَّ سالَ . وفي حديث عمر ( اتَّقُوا هذه المَجَازِرَ فَإنَّ لَهَا ضراوةً كضراوةِ الخمرِ ) أرادَ بالمجازرِ : مواضِعَ الجزَّارينَ التي تُنحَرُ فيها الإبلُ وتُذبحُ البَقَرُ ، ويُباعُ لُحْمَانُها ، وواحدُ المجازِرِ : مَجْزَرَةٌ ومَجْزِرَةٌ ، وإنَّمَا نَهاهُمْ عُمر عن المجازر لأنه كَرِهَ لهم إدمانَ أَكْلِ اللحُومِ وجَعَلَ لها ضَراوَة الخَمْرِ أي عادةً كعادتِها لأنَّ مَنِ اعتادَ أكلَ اللحومِ أسرفَ في النفقةِ ، فجعلَ العادةَ في أكلِ اللحمِ كالعادةِ في شربِ الخمرِ لمِا في الدوَامِ عليهِما منْ صَرْفِ النَّفَقةِ والفَسادِ . ويقال : ضري فلان في الصيد وفي أكل اللحم إذا اعتادَه ضَراوة . ( أبو عبيد عن الأحمر ) : جَزَرَ النخلَ يَجْزِرُهُ ويَجْزُرُهُ إذا صرمه ويَحْزِرُهُ ، ويَحْزُرُهُ إذا خَرَصَهُ . قال : وأجزَرَ القوم ، من الجَزُورِ . وقال الكسائي : أجْزَرَ النخل وأصْرَمَ وأجدَّ بمعنى واحد . زرج : قال الليث الزَّرجُ في بعض : جَلَبَةُ الخيل وأصواتُها . ( قلت ) : لا أعرف الزَّرْجَ ، ولا أدري ما هو . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الزَّرَجُونُ : الخمرُ . ويقال : شَجَرُها . ( شمر ) : قال ابن شميل : الزَّرَجُونُ : شَجَرُ العِنَب ، كل شجرة : زَرَجُونَةٌ . قال شمر : أُراها فارسية معرَّبة ذَرْدَقُونَ . قال : وليست بمعروفة في أسماء الخمر . وقال غيره : زَرْكُون فصُيِّرتِ الكافُ جيماً ، يريدون لونَ الذهبِ . وقال الليث : الزَّرَجُونُ بلغة أهل الطائف وأهل الغَوْرِ : قُضْبانُ الكَرْمِ . وأنشد : بُدِّلوا من منابت الشِّيحِ والإذ خِرِ تيناً ويانعاً زَرَجُونا جرز : ( أبو عبيد عن الكسائي والأصمعي ) : أرض مَجرُوزَة من الجُرُزِ وهي التي لم يُصِبْها المَطَرُ . ويقال : التي أُكل نباتها . وقال الله : ( أَفَلاَ يَسْمَعُونَ أَوَلَمْ يَرَوْاْ أَنَّا نَسُوقُ الْمَآءَ إِلَى الاَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنفُسُهُمْ أَفَلاَ يُبْصِرُونَ ) ( السجدة : 27 ) . قال الفراء : الجُرُز : أن تكون الأرض لا نباتَ فيها . يقال : قد جُرِزَتِ الأرض ، فهي مُجرَوزَةٌ ، جَرَزَهَا الجراد أو الشاء والإبل ونحو ذلك . قال أبو إسحاق قال : الجرُزُ : الأرض التي لا تُنبِتُ كأنها تأكل النبتَ أكلاً . يقال : أرضٌ جُرُزٌ ، وأرَضُوُنَ أجْرازٌ . وقال الأخفش : سَنَةٌ جُرُزٌ إذا كانت جَدْبةً . وقال القتيبي : الجُرُزُ : الرَّغيبة التي تَنْشَفُ مَطَراً كثيراً . وقال أبو إسحاق : يجوز : الجُرَزُ ، والجَرَزُ ، والجُرْزُ ، كل ذلك قد حُكي . قال : وقد جاء في التفسير أنها أرضُ اليمن . ويقال : امرأة جَرُوزٌ إذا كانت أكولاً . ويقال : سيف جُرَازٌ إذا كان مستأصِلاً . قال : فَمَنْ قال : الجُرْزُ فهو تخفيفُ الجُرُزِ ، ومن قال : الجَرَزُ والجَرْزُ فهما لغتان ، ويجوز أن يكون جَرْزٌ مصدراً وُصف به كأنها أرض ذات جَرْزٍ أي ذات أكل للنبات . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : أرض جُرُزٌ : لا نبات فيها . وأجْرَزَ القوم : وقعوا في أرض جُرُزٍ . وقال الفراء : ناقة جَرُوزٌ إذا كانت تأكل كل شيء . وإنسان جَرُوزٌ إذا كان أكولاً . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الجُرَازُ من السيوف : الماضي النافذ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجَرَزُ : لحم ظهر الجمل ، وجمعه : أجْرَازٌ ، وأنشد في صِفَةِ جَمَلٍ كان سميناً ففضخه الحِمْل فقال : وانْهَمَّ هَامُومُ السَّدِيفِ الواري من جَرَزٍ صُلْبٍ وجَرْزٍ عَارِي قال : والجَرْزُ : القَتْلُ . قال رؤبة : حتى وَقَمْنَا كَيْدَهُ بالرِّجزِ والصَّقعِ من قَاذِفَةٍ وجرْزِ قالوا : أراد بالجَرزِ : القَتلَ ، كالسُّمِّ الجُرَازِ ، والسيفِ الجُرَازِ . يقال : رماه الله بشَرْزَةٍ وَجَرْزَةٍ ، يراد به الهلاك . ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : قال : الجَارِزُ : السُّعَال . وقال الشَّماخُ يصف حُمُرَ الوحش : لها بالرُّغَامى والخَيَاشِيمِ جَارِزُ أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : جرزه بالشَّتم إذا ما رماه بكلامٍ سوء . قال : التجارز بالكلام والفعال . ويقال : طوى فلان أجْرَازَهُ إذا انقَبَضَ وانضم بعضُهُ إلى بعض . وَطوَى الحَيَّةُ أجرَازَهُ أي ترحَّى ، وأجْرَازُه جمع الجَرَزِ . يقال : إنه لذو جَرَزٍ ، أي : ذو خُلُقٍ شديد . وقال الراجز يصف حية : إذا طوى أجْرَازَهُ أثلاثا فعاد بعد طَرْقَةٍ ثلاثا أي عاد ثلاث طَرْقٍ بعدما كان طَرْقَةً واحدة . وقال الليث : الجُرْزُ من لباس النساء من الوَبَرِ ، أو مُسُوك الشَّاءِ ، والجميع : الجُرُوزُ . قال : والجُرْزُ من السلاح ، والجميع : الجِرْزَةُ . ( قلت ) : هو عمود من حديد . قال : الجُرْزَةُ : الحُزْمَةُ من قتَ ونحو ذلك . ويقال للناقة إنها لجُرَازٌ للشجر ، أي تأكله وتكسِرهُ . رجز : قال الله جل وعز : ( ( فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ ) ( المدثر : 5 ) . قال أبو إسحاق : قرىء : ( والرِّجْزَ ) ( والرُّجْزَ ) ، ومعناهما : واحد : وهو العمل الذي يؤدي إلى العذاب . قال الله جل وعز : ( لَئِن كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ ) ( الأعراف : 134 ) أي كشفت عنا العذاب . قال : ويقال في قوله : ( ( فَطَهِّرْ وَالرُّجْزَ فَاهْجُرْ ( إنه عبادة الأوثان . قال : وأصل الرِّجْزِ في اللغة : تتابع الحركات ، ومن ذلك : قولهم : ناقة رَجْزَاءُ إذا كانت قوائمها ترتعد عند قيامها ، ومن هذا : رَجَزُ الشعر لأنه أقصر أبيات الشعر ، فالانتقال من بيت إلى بيت سَرِيْعٌ ، نحو قوله : يا ليتني فيها جَذَعْ أخُبُّ فيها وأضَعْ ونحو قوله : صبراً بني عبد الدار وكقوله : ما هاج أشجاناً وشجواً قد شجا قال : وزعم الخليل أن الرَّجَزَ ليس بِشِعْرٍ ، وإنما هو أنصاف أبيات وأثلاث ، ودليل الخليل في ذلك ما روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في قوله : ستُبدي لك الأيَّامُ ما كنتَ جاهلاً ويأتيك من لم تُزَوَّدِ بالأخبار قال الخليل : لو كان نِصْفُ البيتِ شِعْراً ما جرى على لسان النبي عليه السلام : ستبدي لك الأيام ما كنت جاهلاً وجاء بالنصف الثاني على غير تأليف الشعر ، لأن نصف البيت لا يقال له شِعرٌ ، ولا بيتٌ ، ولا جاز أن يقال لنصف البيت : شِعرٌ ؛ لقيل لجُزْءٍ منه شعر ، وجرى على لسانه فيما يُروى : أنا النبي لا كذب أنا ابن عبد المطلب قال بعضهم : إنما هو : لا كَذبَ بفتح الباء في الوَصْل . قال الخليل : فلو كان شِعْراً لم يَجْرِ على لسان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قال الله تعالى : ( أَفَلاَ يَعْقِلُونَ وَمَا عَلَّمْنَاهُ الشِّعْرَ وَمَا يَنبَغِى لَهُ ) ( يس : 69 ) أي وما يتسَهَّل له . وقال أبو إسحاق : قال الأخفش : قول الخليل إن هذه الأشياء شِعْرٌ وأنا أقول : إنها ليست شِعْراً ، وذكر أنه هو ألزَمَ الخليل ما ذكرنا ، وأنَّ الخليل اعتقده . قال أبو إسحاق ، ومعنى الرِّجْز في العَذَابِ هو العذاب المقَلْقِل لشدته ، قَلْقَلَةً شديدة متتابعة . وقال الليث قال الخليلُ : الرَّجَزُ المشطُورُ والمنهوكُ : ليَسا من الشعر كقوله : أنا النَّبيُّ لا كذب والمُشْطُورُ : الأنصاف المسجَّعَةُ . والرَّجَزُ : مصدر رَجَزَ يَرْجُزُ . والأُرَجُوْزَةُ : الواحدة ، والجميع : الأَرَاجِيْزُ . وارتَجَزَ الرَّجَّازُ ارتِجَازاً ، وهو رَجَّازٌ ، وَرَجَّاَزَةٌ ، ورَاجِزٌ . ( أبو عبيد ) : الرَّجَائِزُ : مراكبُ أصغر من الهَوَادِجِ . وقال الشماخ : كما جَلَّلَتْ نِضْوَ القِرَامِ الرَّجَائِزُ وقال الليث : الرِّجَازَةُ : شيء يُعدل به ميل الحِمْلِ ، وهو شيء من وِسَادَةٍ أو أَدمٍ إذا مال أحد الشِّقَّين وُضِع في الشِّقِّ الآخر ليستوي تُسَمَّى رجَازَةَ الميل ، قال : وَوَسْوَاسُ الشيطان : رِجْزٌ . ( أبو عبيد عن العَدَبَّس الكنائي ) : قال : البعير إذا كان يصيبه اضطراب في فخذيه إذا أراد القيام ساعة ثم ينبسط فهو أَرْجَزُ ، وقد رَجِزَ رَجَزَاً . قال الراعي يصف الأثافي : ثَلاَثٌ صَلَيَن النَّاَر شهراً وأرْزمَتَ عليهنَّ رَجْزَاءُ القيامِ هَدُوجُ يعني ريحاً تَهْدِجُ ، لها رَزَمَةٌ . ويقال : أراد برَجْزَاءِ القيام قِدْراً كبيرةً ثقيلةً ، هَدُوجٌ : سريعةُ الغَلَيَان . وقال أبو النجم في صفة النَّاقة الرَّجْزَاء : حتى يقومَ تكلُّفَ الرَّجْزَاءِ ويقال للريح إذا كانت دائمة : إنها لرَجْزَاءُ ، وقد رَجَزَتْ رَجْزاً . وارتَجَزَ الرعد ارتِجَازاً إذا سمعت له صوتاً متتابعاً . وَتَرَجَّزَ السحاب أي تحرك تحركاً بطيئاً لكثرة مائه . قال الراعي : ورجَّافاً يَحِنّ المزنُ فيه تَرَجَّزَ من تِهَامة فاسْتَطَارا أراد بالرَّجَّاف : السحاب .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.703 harf(باب الزاءِ والجيم وما يثلثهما)
(زجر) الزاء والجيم والراء كلمة تدل على الانتهار. يقال زَجَرت البعيرَ حتَّى مضَى، أزجُره. وزجَرْت فلاناً عن الشيء فانْزَجر. والزَّجور من الإبل: التي تعرف بعينها وتُنكر بأنْفها.
(زجل) الزاء والجيم واللام أصلٌ يدلُّ على الرمْي بالشيء والدفعِ له. يقال قَبَحَ اللهُ أمّاً زَجَلَتْ به. والزَّجْل: إرسال الحمام الهادِي. والمِزْجل: المِزْرَاق. وزَجَلَ الفَحْل، إذا ألْقى
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR427 harf- الزجر: طرد بصوت، يقال: زجرته فانزجر، قال: ﴿فإنما هي زجرة واحدة﴾ [النازعات/13]، ثم يستعمل في الطرد تارة، وفي الصوت أخرى، وقوله: ﴿فالزاجرات زجرا﴾ [الصافات/2]، أي: الملائكة التي تزجر السحاب، وقوله: ﴿ما فيه مزدجر﴾ [القمر/4]، أي: طرد ومنع عن ارتكاب المآثم. وقال: ﴿وقالوا مجنون وازدجر﴾ [القمر/9]، أي: طرد، واستعمال الزجر فيه لصياحهم بالمطرود، نحو أن يقال: اعزب وتنح ووراءك (انظر: المسائل الحلبيات
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR701 harfز ج ر
زجرته عن كذا وازدجرته فانزجر وازدجر.
تقول: المرء عما لا يعنيه مزجور وعلى ما يعنيه مأجور.
وتزاجروا عن المنكر.
قال الحرث بن عباد: لا بجير أغنى فتيلا ولا ره - ط كليب تزاجروا عن ضلال ومـن المجاز: زجر الراعي النعم: صاح بها " فإنما هي زجرة واحدة " وهو يزجر الطير: يعافها وأصله أن يرمي الطائر بحصاة أو يصيح به فإن ولاه في طيرانه ميامنه تفاءل به وإن ولاه مياسره تطيـر منـه.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.988 harfالزَّجْرُ: المَنْعُ والنهيُ والانْتِهارُ. زَجَرَهُ يَزْجُرُه زَجْراً وازْدَجَرَهُ فانْزَجَرَ وازْدَجَرَ. قال الله تعالى: وازْدُجِرَ فَدَعا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوب فانْتَصِرْ. قال: يوضع الازْدِجارُ مَوْضِعَ الانْزِجارِ فيكون لازماً، وازدجر كان في الأَصل ازتجر، فقلبت التاء دالاً لقرب مخرجيهما واختيرت الدال لأَنها أَليق بالزاي من التاء. وفي حديث العَزْلِ: كأَنه زَجَرَ؛ أَي نَهَى عنه، وحيث وقع
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR192 harf* ز ج ر * * الزَّجْرُ * المنع والنهي و * ازْدَجَرهُ * * فازْدَجَر * و * الزَّجْرُ * أيضا العيافلة وهو ضرب من التكهن تقول * زَجَرْتُ * أن يكون كذا وكذا و * زَجَرَ * البعير ساقه وباب الثلاثة نصر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.778 harfزجره عنه يزجره زجرا: منعه ونهاه وانتهره، كازدجره، كان في الأصل ازتجر، فقلبت التاء دالا لقرب مخرجيهما، واختيرت الدال، لأنها أليق بالزاي من التاء. فانزجر وازدجر، وضع الازدجار موضع، الانزجار، فيكون لازما. وحيث وقع الزجر في الحديث فإنما يراد به النهى. وهو مزجور ومزدجر. وزجر الكلب والسبع، وزجر به: نهنهه. من المجاز: زجر الطير يزجره زجرا: تفاءل به فتطير، فنهره ونهاه، كازدجره، قال الفرزدق:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.763 harfزَجَرَهُ
1 زَجَرَهُ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. زَجُرَ , (Msb, TA,) inf. n. زَجْرٌ, (S, A, Msb,) He chid him, by a cry, by his voice, or by reproof: (S, * K, * TA:) he checked him, restrained him, or forbade him, with rough speech: (TA:) or prevented, hindered, restrained, or withheld, him: or forbade, or prohibited, him: [by any kind of cry or speech:] as also ↓ ازدجرهُ; (S, A, Mgh, Msb, K;)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR495 harfزَجَرَ
زَجَرَ U ( n. ac. زَجْر 1 )
a. [ acc. or Bi ], Shouted at, scared, drove away; reprimanded, chid, scolded.
b. [ acc. & 'An ], Prevented from; forbade.
c. Augured from ( the flight of birds ); conjectured, surmised.
اِنْزَجَرَ
اِنْزَجَرَ VII ,
a. Was restrained, checked.
اِزْتَجَرَ
اِزْتَجَرَ VIII ( d ),
a. see I (a) & VII. زَجْر 1 , زَجَر 4 , ( pl. زُجُوْر 27 ), Sturgeon.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.247 harfزجر
زَجَرَ - يَزْجُرُ - زَجْر - زَجْرَة - زَاجِر - زَاجِرَة - زَاجِرَات - ازْدَجَرَ - يَزْدَجِرُ، ازْدُجِرَ - يُزْدَجَرُ - مُزْدَجَر
زَجَرَ - يَزْجُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدفعه بعنف بيده أو بصوته مصوباً مساره وعمله: يدفعه بقوة وعنف محولاً مساره من الاتجاه الأصلي، والذي يفترض أنه خاطئ، إلى اتجاه جديد يظنه الذي يزجر صواباً
والدفع بقوة
Mücavir kökler10 mücavir (19 toplam)
- وحد
2 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
- نوح
1 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
- نظر
1 ortak ayet · Korkuluk demektir
- نبأ
1 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
- جنن
1 ortak ayet · Bahçe demektir
- عبد
1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir
- كذب
1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
- جيأ
1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- قبل
1 ortak ayet · Önce
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
Geçtiği ayetler(5)
فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ فَإِذَا هُمْ يَنْظُرُونَ
ÇığlıkO, sadece bir tek çığlıktır ki onların birden bire gözleri açılıverecektir.
فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ
ÇığlıkDoğrusu o, bir tek çığlıktır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زجر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نهي, ردع, طرد, صيح |
| Zıt Kök | حثث |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı ses çıkararak, bağırarak veya sertçe azarlayarak yönlendirmek, durdurmak ve bulunduğu yerden geri püskürtmek. |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi ikazların insanı günahtan caydıran birer sesli ve manevi engel teşkil etmesi; diriliş ve sevk anındaki tek ve nihai ilahi sayha. |
| Çekirdek Özet 3 | Caydırıcı müdahalenin fiziksel şiddetten önce ses ve irade baskısıyla bir sınırı koruma ve kitleyi yönlendirme mekanizmasına dönüşmesi. |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece fiziki bir kovma veya basit bir yasaklama gibi algılanıp sesle men etme, gürleme ve ruhsal caydırıcılık boyutunun göz ardı edilmesi. |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زج | Hızlıca itmek, fırlatmak, ileri doğru sürmek ve mesafe açmak; nitekim زجو kökünde bulutların veya gemilerin ileri sevk edilmesi, زجج kökünde ise mızrağın demir ucuyla sertçe itilmesi veya hedefe fırlatılması esastır. | ر | Titreşim, süreklilik ve ses tonundaki dalgalanmayı katarak, itme ve sürme eylemini salt fiziksel bir temastan çıkarıp sesle azarlama, bağırma ve psikolojik baskıyla geri püskürtme anlamına dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Keskin bir müdahale, hareketi aniden bıçak gibi kesme ve sınır çizme iradesi. |
| ج | Değnek, deve | Kütlesel ağırlık, sevk etme, yürütme ve direnç gösteren bir yapıyı taşıyıp yönlendirme. |
| ر | İnsan başı | Bilinçli bir üst irade, yönlendirici akıl, yüksek perdeden gelen buyurgan ses ve tepe müdahalesi. |
| زجر | Keskin ve buyurgan bir yönlendirmeyle direnci kırma | Üst bir otoritenin (baş/ses), direnen veya yön arayan bir kütleyi (deve/sürü) keskin ve ani bir ses müdahalesiyle durdurup ters istikamete sevk etmesi. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Deveyi veya sürüyü hızlandırmak yahut gitmemesi gereken bir sınırdan geri çevirmek için çobanın yüksek sesle bağırması, haykırmasıdır. Ayrıca kuşun uçuş istikametinden uğur veya uğursuzluk çıkarma amacıyla taş atıp seslenerek kuşu ürkütmeye de bu kök temelinde زجر الطير denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Haris b. Ubbâd şiirinde kabile taşkınlığını ve savaşı durdurma çabasını bu kökle anmış, topluluğun azgınlıktan birbirini ses ve uyarıyla caydırmadığını şu sözlerle ifade etmiştir: لا بجير أغنى فتيلا ولا رهـ / ط كليب تزاجروا عن ضلال |
| Erken Arapça kullanım | İbn Ahmer ve erken bedevi dilinde kök, hem yırtıcı hayvanı veya köpeği sesle azarlayıp savuşturmada hem de yavrusunu burnuyla reddedip ancak sertçe bağırıldığında (zecre dildiğinde) süt veren dişi deve için kullanılmıştır. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça زجر kökü, Batı Sami ve Güney Sami dillerinde özellikle bağırma, gürleme, azarlama ve bir tehdit veya ikaz savurarak engelleme semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede ses benzerliği ve semantik yakınlık taşıyan g-ʿ-r kökü (azarlamak, püskürtmek, ilahi haykırışla dizginlemek) ve Süryanicede z-ʿ-r veya g-ʿ-r biçimleri benzer bağlamlarda tanıklanır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel izi, hayvanları gütmek, yırtıcıları kovmak veya tehlike anında kabilenin dikkatini çekmek için boğazdan çıkarılan sert, patlamalı ve rezonanslı ünlemdir. Arapçada bu ilksel ünlem tam bir eylem köküne dönüşerek hem göksel sesleri (gök gürültüsü, bulutların sevki) hem de zihinsel-hukuki yasakları ifade eden zengin bir semantik genişleme yaşamıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çoban ve avcı dilinde sesle kovma | Hayvana veya hasma karşı sesin bir kalkan ve itici güç olarak kullanılması, daha sonra soyutlaşarak genel yasak ve engelleme anlamı kazanmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice azarlama/kükreme kökleri | Doğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde ilahi azarlama ve sesle geri çekilmeye zorlama kavramlarıyla fonetik ve anlamsal örtüşme mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik gütme ve ikaz nidası | Sürüyü korumak ve tehlikeyi savmak için çıkarılan ilksel yönlendirici nida katmanıyla muhtemel akrabalık taşır. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زجر | Anlamlı | Sesle men etmek, azarlamak | Bir kimseyi veya hayvanı yüksek sesle ikaz edip geri çevirmek ve yönlendirmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| زرج | Anlamlı | İnce ve esnek mızrak | Hızlı atılan ve hedefe doğru hızla fırlayan esnek kargı ve mızrak anlamındadır. | İtme ve fırlatma boyutuyla ilişkilidir; Kur'an'da geçmez. |
| جزر | Anlamlı | Kesmek, çekilmek | Suyun çekilmesi (cezir), devenin boğazlanıp etinin parçalanması ve kökün budanması. | Bir şeyi kesip geriye çekme boyutu taşır; Kur'an'da geçmez. |
| جرز | Anlamlı | Kökünden biçmek, tüketmek | Yeryüzündeki bitkilerin tamamen kuruması veya hayvanlarca yenilip tüketilmesi (çorak toprak). | Kesme ve yok etme anlamındadır; Kur'an'da geçer. |
| رزج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte bağımsız bir kök teşekkül etmemiştir. | Mühmel kombinasyondur; Kur'an'da geçmez. |
| رجز | Anlamlı | Sarsılmak, ıstırap, düzensiz hareket | Devenin bacaklarının titremesi, azap, pislik ve zihni sarsan manevi kirlilik. | Şiddetli sarsıntı ve gürültü boyutuyla komşudur; Kur'an'da geçer. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زجر | Merkez | Sesli engelleme ve püskürtme | Engellemenin yüksek ses, haykırış, sayha ve psikolojik baskıyla birlikte gerçekleşmesidir. | Bireyi azarlayarak, korkutarak veya tek bir buyrukla hareketten alıkoymak veya sevk etmek. |
| نهي | Komşu | Yasaklama | Salt sözel veya hukuki bir yasağı ifade eder; içinde yüksek perdeden ses veya tehditkâr savuşturma şartı yoktur. | Bir fiilin yapılmamasını akla veya emre dayanarak istemek. |
| ردع | Komşu | Geri çevirme | Kişiyi bir eylemden çarpıcı bir müdahaleyle, sert bir frenlemeyle veya fiili bir engelle durdurmaktır. | Cürme yeltenen kimseye had bildirilerek geri adım attırılması. |
| طرد | Komşu | Kovma ve uzaklaştırma | Bir varlığı bulunduğu mekândan fiziksel olarak uzaklaştırmak ve peşine düşmektir; ses tonu zorunlu değildir. | Kişinin bir alandan dışarı atılması ve tecrit edilmesi. |
| صيح | Komşu | Yüksek ses çıkarma | Sadece sesin şiddetini ve patlamasını bildirir; bu sesin mutlaka caydırıcı bir yasak içermesi gerekmez. | Yırtıcı ve yüksek frekanslı ses, çığlık veya haykırış. |
| حثث | Zıt | Hızlandırma ve kışkırtma | Birini bir işi yapması için arkasından iteklemek, heveslendirmek ve sürekli ileri sürmektir. | Durdurmanın ve geri çevirmenin tam aksine hareketi başlatıp hızlandırmak. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زجر | Sesle men etmek, azarlamak | Bir varlığı yüksek ses, ikaz veya haykırışla geri püskürtmek veya tek bir sayhayla sevk etmek. | Kesin |
| Latince | increpare, deterrere | Şiddetle azarlamak, korkutup vazgeçirmek | increpare kelimesi ses çıkararak gürültüyle paylamayı karşılarken, deterrere korkutarak caydırma boyutunu verir; ancak her ikisi de tek bir sesle ontolojik sevk (kıyamet sayhası) boyutunu eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | rebuke, deter, chide | Azarlamak, caydırmak, geri püskürtmek | rebuke sert sözlü kınamayı, deter caydırıcılığı karşılar; kökün gök gürültüsü benzeri sarsıcı ve sevk edici fiziksel çığlık nüansını tam taşımaz. | Kesin |
| Almanca | zurechtweisen, abschrecken | Paylamak, gözdağı verip caydırmak | abschrecken tehdit veya tehlike göstererek geri adım attırmayı, zurechtweisen sözlü ikazı verir; ilahi emirle toplu yönlendirme nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | réprimander, dissuader | Azarlamak, caydırmak | dissuader ikna veya korkuyla fikirden vazgeçirmeyi, réprimander sert çıkışmayı karşılar; sesin fiziki şiddetini ve toplu diriliş sayhasını bütünüyle kapsamaz. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَالزَّاجِرَاتِ زَجْرًا | Bulutları veya göksel unsurları ilahi buyrukla sevk etme | Kozmolojik sevk ve meleklerin idare bağlamı; göksel güçlerin ilahi iradeye boyun eğerek yönlendirilmesi (Sâffât 37:2). |
| زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ | Kıyamet dirilişini ve toplanmayı başlatan dehşetli ve tek sayha | Eskatolojik uyanış bağlamı; kabirdekilerin veya ölülerin tek bir ilahi haykırışla ayağa fırlatılması ve mahşere sürülmesi (Sâffât 37:19, Nâziât 79:13). |
| مُزْدَجَرٌ | İnsanı günahtan ve azgınlıktan alıkoyacak kesin caydırıcı ibret | Tarihsel helak ve uyarı bağlamı; geçmiş kavimlerin haberlerinde insanı kötülükten vazgeçirecek caydırıcı gücün bulunması (Kamer 54:4). |
| وَازْدُجِرَ | Peygamberin toplum tarafından bağırılıp çağrılarak, hakaretle susturulup kovulması | Nuh peygamberin maruz kaldığı toplumsal baskı bağlamı; inkârcıların peygamberi sözlü tehdit ve zorbalıkla susturması (Kamer 54:9). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi hitabın caydırıcılığı ve ceza tehdidi (va'îd) | Kur'an kıssalarının ve cehennem tehditlerinin mükellef üzerinde oluşturduğu 'müzdecer' (caydırıcı etki); teklifin cebir mi yoksa iradi bir sakındırma mı olduğu meselesi. | İlahi hitabın insan vicdanında kurduğu sarsıcı ve engelleyici ahlaki bariyer. |
| Fıkıh | Zecr ve ta'zir cezalarının hukuki işlevi | Hadd ve ta'zir cezalarının birincil gayesinin intikam değil, suçluyu ve toplumu gelecekteki cürümlerden men edici (zecr/caydırıcılık) bir bariyer oluşturması ilkesi. | Suç ile ceza arasındaki caydırıcı, önleyici ve geri püskürtücü kamu yaptırımı. |
| Tefsir | Kıyamet sayhası ve meleklerin bulutları sevki | Sâffât ve Nâziât surelerindeki tekil sayhanın (zecretün vahide) mahiyeti; Sûr üflemesiyle ilişkisi ve meleklerin evrendeki yönlendirici rolü. | Kainatın ve insanın tek bir ses dalgasıyla mutlak itaate ve harekete zorlanması. |
| Hadis | Peygamberi nehiyler ve kehanetin yasaklanması | 'Zecru't-tayr' (kuşların uçuşundan uğursuzluk çıkarma falcılığı) uygulamasının kesin bir dille nehyedilmesi ve sünnetteki sert sakındırmalar. | Boş inançlara karşı zihinsel bir set çekme ve kesin ahlaki/dini yasaklama. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin ikaz edici dili ve eskatoloji | Müzdecer ve Nihai Sayha | Bilinci sarsıp kötülükten alıkoyma; dirilişi tek hamlede başlatma | Dini uyanış, vahyedilen geçmiş helak tablolarının insanda oluşturduğu caydırıcı idrak ve ahiretteki tek emirle toplanma bilinciyle kurulur. | Kesin |
| İlmi | İkaz, yanlışlama ve metodolojik sınır | Hata bariyeri ve denetim mekanizması | Bilimsel araştırmada batıl ve temelsiz ön kabulleri dışlama | Metodolojik kurallar, araştırmacıyı yanılgıdan ve hurafe üretmekten men eden kuramsal ve mantıksal bir 'zecr' işlevi görür. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve kolluk caydırıcılığı | Yasal müeyyide ve caydırıcı otorite | Toplumsal anarşiyi ve azgınlığı sesli/hukuki uyarıyla frenleme | İktidarın meşru gücü, fiili şiddete başvurmadan önce ilan edilen açık yasalar ve caydırıcı uyarılarla toplumu nizam içinde tutar. | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve spekülasyonu önleme | Piyasa regülasyonu ve tekel engeli | Haksız kazancı, fahiş fiyatı ve sömürüyü men etme | Devletin piyasaya getirdiği müeyyideler ve kamu müdahaleleri, tekelci ve hilekâr eğilimleri püskürten bir iktisadi bariyerdir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalga şoku ve potansiyel bariyeri (akustik veya elektromanyetik itme) | Fizikte yüksek frekanslı bir şok dalgasının veya potansiyel enerji bariyerinin, yaklaşan parçacığı fiziksel temas olmaksızın aniden geri püskürtmesi ve durdurması ile birebir yapısal benzerlik taşır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Cezanın caydırıcılık teorisi (Genel ve Özel Önleme) | Ceza hukukunda ve kriminolojide yaptırım tehdidinin, failin rasyonel muhakemesine korku ve ikaz dalgası göndererek suçu işlenmeden önce zihinde engellemesi mekanizmasıdır. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece kaba bir bağırma veya kabilevi bir kovma biçiminde anlaşılması; yahut fıkıhta sadece bir ceza türü olarak görülüp ontolojik ve kozmolojik boyutunun unutulması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; geçmiş kavimlerin helak tablolarından süzülen derin ahlaki caydırıcılığı (müzdecer), peygamberlerin inkârcı zorbalarca psikolojik lince ve susturulmaya uğramasını (uzducir), meleklerin evrendeki sevk gücünü ve bütün bir insanlığın tek bir kozmik çığlıkla (zecretün vahide) mahşere fırlatılışını kuşatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen 'müzdecer' kelimesinin sadece teorik bir bilgi sanılması, kıyametteki 'zecre'nin mahiyetinin anlaşılamaması ve peygamberlerin maruz kaldığı toplumsal baskının niteliğinin kavranamaması sonucunu doğurur. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem dilindeki uyarıcı ve sarsıcı tonun (inzâr ve va'îd) ontolojik karşılığını gösterir hem de ahiret uyanışının fiziki değil ilahi bir ses dalgası ve buyrukla gerçekleştiğini ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin tebliğ esnasında gördüğü toplumsal direnci anlatan kıssalarda (özellikle Kamer suresi), meleklerin ve kozmik güçlerin vazifelerini bildiren yemin ayetlerinde (Sâffât suresi) ve kıyamet sahnelerinde (Nâziât suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Vahyin tehditlerini içi boş bir korkutma zanneden zihniyeti düzeltir; uyarının bizatihi kendisinin insanı helaktan koruyan ilahi bir bariyer ve rahmet eseri bir caydırıcı olduğunu fark ettirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir canlıyı yüksek sesle, bağırarak veya tehditkâr bir nidayla bulunduğu konumdan geri püskürtmek veya tek bir nidayla ileri sürmek.
- Soyut anlamBir iradeyi veya kütleyi, içine işleyen sarsıcı bir ikaz, ahlaki bir bariyer veya ilahi bir buyruk vasıtasıyla cürümden caydırmak yahut mutlak itaate sevk etmek.
- Sistematik karşılıkBireysel ve kolektif sapmaları fiili çatışmaya girmeden önce yüksek perdeden uyarı ve yaptırım tehdidiyle durduran koruyucu hukuk ve ahlak bariyeri.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zaman içinde oluşan kümülatif caydırıcılık ve geri püskürtme bariyerini temsil eder. , sesli veya manevi ikazın şiddeti () kritik eşiği () aştığında devreye giren basamak fonksiyonudur. , muhatabın yönelim potansiyeline uygulanan ters yönlü itici kuvveti ve yönlendirmeyi sembolize eder. Böylece kökün ses dalgasıyla eşik aşılınca ortaya çıkan ani durdurma ve sevk etme fonksiyonu matematiksel olarak ifade edilmiş olur.