زجر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ج-ر5 sîga, 10 mücavir kök, 5 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.زَجْرًاجننعبدمُزْدَجَرٌزجروحدقوموَازْدُجِرَفَالزَّاجِرَاتِنوحزَجْرَةٌقبلنبأكذب

KökSîga 5Ayet 5Sure 3Mücavir 10

▶ Ağı aç (3B)

زجر

ز - ج - ر

KÖK
  • 6 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Kırık kemiktir. Çığlık anlamında da kullanılmıştır. Doğurduğu yavrusuna baktığında yavrusu olduğunu hissedip kokladığında inkar edip emzirmekten çekinen devedir. Zecretmek çekinmek, kaçınmak anlamlarına gelir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Kırık kemiktir. Çığlık anlamında da kullanılmıştır. Doğurduğu yavrusuna baktığında yavrusu olduğunu hissedip kokladığında inkar edip emzirmekten çekinen devedir. Zecretmek çekinmek, kaçınmak anlamlarına gelir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.602 harf
باب الجيم والزاي والراء معهما ز ج ر، ج ز ر، ز ر ج، ج ر ز، ر ج ز مستعملات زجر: زَجَرتُه فانزَجَرَ أي نهيته، وهو في الإبل، تقول: زَجَرته وازدجرتُه ما وقد ازدَجَرَ بمعنى انزَجَرَ. وقوله تعالى: "وازدُجِر فدعا رَبَّه" أي زُجِرَ وأذعنَ أي يدعُوهم إلى الله". وزَجرُ الطَّير أن يقول الإنسان إذا رأى طائراً أو ظبياً أو نحوه: ينبغي أن يكون كذا، فعند ذلك يقال: يزجرُ الطَّيرَ فَيرى في زَجرِها كذا. وإنّما
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR250 harf
الزَجرُ: المَنْعُ والنَهْيُ. يقال: زَجَرَهُ وازْدَجَرَهُ، فانْزَجَرَ، وازْدَجَرَ. والزَجور من الإبل: التي تَعْرِفُ بعَيْنِها وتُنكِر بأنفها. والزَجرُ: العِياقةُ، وهو ضَرْبٌ من التكَهُّنِ تقول: زَجَرْتُ أنَّه يكون كذا وكذا. وزَجَرَ البعيرُ، أي ساقَهُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.019 harf
ج ز ر جزر ، جرز ، زجر ، زرج ، رجز : مستعملة . زجر : قال الليث : زَجَرْتُ البعيرَ حتى ثارَ ومضى أزجُرُهُ زَجْراً ، وزَجَرْتُ فلاناً عن السُّوء فانزَجَرَ ، وهو كالرَّدع للإنسان ، وأما للبعير فهو كالحَثِّ بلفظٍ يكون زجْراً له . قال الزجاج : الزَّجْرُ : النهي ، والزَّجْرُ للطير وغيرها : التَّيَمُّنُ بِسُنُوحِهَا ، أو التَّشَاؤُمُ بِبِرُوحِهَا وإنما سُمِّي الكاهنُ زاجراً لأنه إذا رأى ما يظن أنه يتشاءم
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.703 harf
(باب الزاءِ والجيم وما يثلثهما) (زجر) الزاء والجيم والراء كلمة تدل على الانتهار. يقال زَجَرت البعيرَ حتَّى مضَى، أزجُره. وزجَرْت فلاناً عن الشيء فانْزَجر. والزَّجور من الإبل: التي تعرف بعينها وتُنكر بأنْفها.‏ (زجل) الزاء والجيم واللام أصلٌ يدلُّ على الرمْي بالشيء والدفعِ له. يقال قَبَحَ اللهُ أمّاً زَجَلَتْ به. والزَّجْل: إرسال الحمام الهادِي. والمِزْجل: المِزْرَاق. وزَجَلَ الفَحْل، إذا ألْقى
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR427 harf
- الزجر: طرد بصوت، يقال: زجرته فانزجر، قال: ﴿فإنما هي زجرة واحدة﴾ [النازعات/13]، ثم يستعمل في الطرد تارة، وفي الصوت أخرى، وقوله: ﴿فالزاجرات زجرا﴾ [الصافات/2]، أي: الملائكة التي تزجر السحاب، وقوله: ﴿ما فيه مزدجر﴾ [القمر/4]، أي: طرد ومنع عن ارتكاب المآثم. وقال: ﴿وقالوا مجنون وازدجر﴾ [القمر/9]، أي: طرد، واستعمال الزجر فيه لصياحهم بالمطرود، نحو أن يقال: اعزب وتنح ووراءك (انظر: المسائل الحلبيات
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR701 harf
ز ج ر زجرته عن كذا وازدجرته فانزجر وازدجر‏.‏ تقول‏:‏ المرء عما لا يعنيه مزجور وعلى ما يعنيه مأجور‏.‏ وتزاجروا عن المنكر‏.‏ قال الحرث بن عباد‏:‏ لا بجير أغنى فتيلا ولا ره - ط كليب تزاجروا عن ضلال ومـن المجاز‏:‏ زجر الراعي النعم‏:‏ صاح بها ‏"‏ فإنما هي زجرة واحدة ‏"‏ وهو يزجر الطير‏:‏ يعافها وأصله أن يرمي الطائر بحصاة أو يصيح به فإن ولاه في طيرانه ميامنه تفاءل به وإن ولاه مياسره تطيـر منـه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.988 harf
الزَّجْرُ: المَنْعُ والنهيُ والانْتِهارُ. زَجَرَهُ يَزْجُرُه زَجْراً وازْدَجَرَهُ فانْزَجَرَ وازْدَجَرَ. قال الله تعالى: وازْدُجِرَ فَدَعا رَبَّهُ أَنِّي مَغْلُوب فانْتَصِرْ. قال: يوضع الازْدِجارُ مَوْضِعَ الانْزِجارِ فيكون لازماً، وازدجر كان في الأَصل ازتجر، فقلبت التاء دالاً لقرب مخرجيهما واختيرت الدال لأَنها أَليق بالزاي من التاء. وفي حديث العَزْلِ: كأَنه زَجَرَ؛ أَي نَهَى عنه، وحيث وقع
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR192 harf
* ز ج ر * * الزَّجْرُ * المنع والنهي و * ازْدَجَرهُ * * فازْدَجَر * و * الزَّجْرُ * أيضا العيافلة وهو ضرب من التكهن تقول * زَجَرْتُ * أن يكون كذا وكذا و * زَجَرَ * البعير ساقه وباب الثلاثة نصر
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.778 harf
زجره عنه يزجره زجرا: منعه ونهاه وانتهره، كازدجره، كان في الأصل ازتجر، فقلبت التاء دالا لقرب مخرجيهما، واختيرت الدال، لأنها أليق بالزاي من التاء. فانزجر وازدجر، وضع الازدجار موضع، الانزجار، فيكون لازما. وحيث وقع الزجر في الحديث فإنما يراد به النهى. وهو مزجور ومزدجر. وزجر الكلب والسبع، وزجر به: نهنهه. من المجاز: زجر الطير يزجره زجرا: تفاءل به فتطير، فنهره ونهاه، كازدجره، قال الفرزدق:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.763 harf
زَجَرَهُ 1 زَجَرَهُ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. زَجُرَ , (Msb, TA,) inf. n. زَجْرٌ, (S, A, Msb,) He chid him, by a cry, by his voice, or by reproof: (S, * K, * TA:) he checked him, restrained him, or forbade him, with rough speech: (TA:) or prevented, hindered, restrained, or withheld, him: or forbade, or prohibited, him: [by any kind of cry or speech:] as also ↓ ازدجرهُ; (S, A, Mgh, Msb, K;)
Maddenin bağlantısı

زَجَرَهُ 1 زَجَرَهُ ذ , (S, A, Mgh, Msb, K,) aor. زَجُرَ , (Msb, TA,) inf. n. زَجْرٌ, (S, A, Msb,) He chid him, by a cry, by his voice, or by reproof: (S, * K, * TA:) he checked him, restrained him, or forbade him, with rough speech: (TA:) or prevented, hindered, restrained, or withheld, him: or forbade, or prohibited, him: [by any kind of cry or speech:] as also ↓ ازدجرهُ; (S, A, Mgh, Msb, K;) the latter originally ازتجرهُ: (Msb, TA:) عَنْ كَذَا from [doing] such a thing: (A, * Mgh, TA:) and عَنِ السُّوْءِ from evil. (TA.) ― -b2- زَجَرَ الكَلْبَ, (K,) and السَّبُعَ, (TA,) and زَجَرَ بِهِ (K,) (assumed tropical:) He cried out to, or at, the dog, (K,) and the beast of prey, (TA,) in order that he might forbear, refrain, or abstain. (K, TA.) [See a tropical ex. voce حِنْوٌ.] ― -b3- زَجَرَ البَعِيرَ (tropical:) He incited the camel to quickness: (TA:) he drove, or urged, the camel, (S, K, TA,) and incited him with a peculiar cry, so that he became excited, and went on: (TA:) he said to the camel حَوْبِ: and زَجَرَ النَّاقَةَ (assumed tropical:) He said to the she-camel حَلْ: (AZ, TA:) and زَجَرَ الغَنَمَ (tropical:) He (a pastor) cried out to, or at, the sheep or goats: (A, Mgh, TA:) and in like manner, to or at, a horse or the like, and a camel, and a beast of prey, with a high, or loud, voice, and vehemently: (TA:) and الرِّيحُ تَزْجُرُ السَّحَابَ (tropical:) [The wind drives the clouds]. (A.) ― -b4- زَجْرٌ signifies The driving away with crying or a cry: and by subsequent applications, sometimes, (assumed tropical:) the driving away: and sometimes (assumed tropical:) the crying, or crying out, or a cry. (B, TA.) ― -b5- زَجَرَ الطَّائِرَ, (K,) aor. زَجُرَ , inf. n. زَجْرٌ; (TA;) and ↓ ازدجرهُ; (K;) (tropical:) He chid the bird, auguring evil from it. (K, TA.) ― -b6- And زَجَرَ الطَّيْرَ (tropical:) He threw a pebble at the birds, and cried out; and if, in flying, they turned their right sides towards him, he augured well from them; but if their left sides, evil. (A.) ― -b7- Hence, (A,) زَجْرٌ also signifies (tropical:) The auguring from the flight, alightingplaces, cries, kinds, or names, of birds: (S, A, K:) you say, هُوَ يَزْجُرُ الطَّيْرَ He augurs from the flight, &c., of birds: (A:) or زَجْرٌ signifies the auguring well from a bird's or some other thing's سُنُوح [or turning the right side towards one, or the contrary], and evil from its بُرُوح [or turning the left side towards one, or the contrary]. (Zj.) And زَجَرَ غُرَابَ البَيْنِ means (assumed tropical:) He went away, departed, or journeyed. (Har p. 308.) ― -b8- [Hence,] it also signifies (tropical:) The practising of divination: (K:) or a species thereof: you say, زَجَرْتُ أَنَّهُ يَكُونُ كَذَا وَكَذَا I have divined that it is so and so. (S, L.) [See also زَاجِرٌ] ― -b9- زَجَرَتْ بِمَا فِى بَطْنِهَا (assumed tropical:) She (a camel) cast forth what was in her belly. (K, TA.)

تَزَاجَرُوا عَنِ المُنْكَرِ 6 تَزَاجَرُوا عَنِ المُنْكَرِ ذ [They checked, restrained, or forbade, one another, with rough speech; or] they prevented, hindered, or withheld one another; or they forbade, or prohibited, one another; from abominable, foul, or evil, conduct. (A, Msb.)

انزجر 7 انزجر ذ and ↓ اِزْدَجَرَ He, being chidden, by a cry, by the voice, or by reproof; or being checked, restrained, or forbidden, with rough speech; (TA;) or being prevented, hindered, restrained, or withheld; or being forbidden or prohibited; refrained, forbore, or abstained; (S, A, Mgh, Msb, K, TA;) عَنْ كَذَا from [doing] such a thing. (Mgh, TA.) ― -b2- ↓ ازْدُجِرَ, in the Kur liv. 9, means He was driven away. (TA.) ― -b3- انزجر He (a dog) became urged, or incited, by a cry, to pursue the game. (Mgh.)

اِزْدَجَرَ 8 اِزْدَجَرَ ذ , for اِزْتَجَرَ, trans. and intrans.: see 1 and 7; each in two places.

Q. Q. 1 (accord. to the S). زَنْجَرَ: see art. زنجر.

زَجْرٌ زَجْرٌ ذ inf. n. of 1. (S, A, Msb.) ― -b2- A crying at camels [&c.], and an urging or inciting of them. (TA.) ― -b3- A cry by which one chides, i. e., either checks or urges, a beast &c.; like صَهْ to a man, and عَدَسْ to a mule, &c. (The lexicons, passim.) -A2- See also what next follows.

زَجَرٌ زَجَرٌ ذ (Az, O, K) and ↓ زَجْرٌ (IDrd, O, K) Large fish, (K,) [i. e.] a species of large fish, (IDrd, O,) with small scales: (TA:) IDrd says, thus called by the people of El-'Irák, but I do not think the appellation to be genuine Arabic: (O:) pl. زُجُورٌ. (O, K.)

زَجْرَةٌ زَجْرَةٌ ذ A cry. (Mgh.)

زَجُورٌ زَجُورٌ ذ (tropical:) A she-camel that will not yield her milk abundantly until chidden: (A, K, TA:) or that yields her milk abundantly to her young one if beaten, but does not if let alone: (TA:) or (K, TA, but accord. to the CK “ and ”) a she-camel that knows [her young one] with her eye, but repudiates it with her nose [when she smells it]: (S, K:) and a she-camel that inclines to the young one of another, and not to her own, but only smells it, and refuses to yield her milk to it; syn. عَلُوقٌ. (K.) ― -b2- It is also applied, metaphorically, as an epithet to war. (A, TA.)

زَجَّارٌ [ زَجَّارٌ ذ One who chides, &c., much, or often.]

زَاجِرٌ زَاجِرٌ ذ [act. part. n. of 1]. ― -b2- [Hence,] كَفَى بِالقُرْآنِ زَاجِرًا (tropical:) [The Kur-án suffices as a chider, checker, restrainer, or forbidder]. (A, TA.) And الزَّاجِرُ (assumed tropical:) The exhorter, on the part of God, in the heart of the believer; i. e. the light shed into it, [or what we term the light of nature,] that invites him to the truth. (KT.) ― -b3- الزَّاجِرَاتُ, in the Kur xxxvii. 2, means (tropical:) The angels who are the drivers of the clouds. (K, * TA.) ― -b4- زَاجِرٌ also signifies (tropical:) A diviner; because, when he sees that which he thinks to be of evil omen, he cries out with a high, or loud, and vehement, voice, forbidding to undertake the thing in question. (Zj, TA.) ― -b5- أَبُو زَاجِرٍ (assumed tropical:) The crow; because one augurs by means of it. (Har p. 662.)

زَاجِرَةٌ [ زَاجِرَةٌ ذ a subst. formed from the epithet زَاجِرٌ by the addition of ة. Its pl. occurs in the saying,] كَرِّرَتْ عَلَى سَمْعِهِ المَوَاعِظُ وَالزَّوَاجِرُ (tropical:) [Exhortations, and chiding or restraining speeches, were repeated in his ears]. (A, TA.)

زِنْجِيرٌ زِنْجِيرٌ ذ and زِنْجِيرَةٌ: see art. زنجر.

أَزْجَرُ أَزْجَرُ ذ A camel having a looseness in the vertebræ of his back, arising from disease, or from galls, or sores, produced by the saddle: (O, K: *) [or having a fracture in his back;] like أَخْزَلُ. (O.)

مَزْجَرٌ مَزْجَرٌ ذ [A place of زَجْر, i. e. chiding, &c.]. ― -b2- [Hence,] هُوَ مِنِّى مَزْجَرَ الكَلْبِ, an elliptical phrase, meaning (tropical:) [He is, in relation to me, or مِنِّى is here used in the sense of عِنْدِى, i. e., in my estimation,] as though he were in the مزجر of the dog; (Sb, TA;) [i. e., as though he were to be chidden like the dog, and driven away;] said by Z to be tropical. (TA.)

مَزْجَرَةٌ مَزْجَرَةٌ ذ [A cause of زَجْر, i. e. chiding, &c.: a noun of the same class as مَبْخَلَةٌ &c.; pl. مَزَاجِرُ]. A poet says, مَنْ كَانَ لَا يَزْعُمُ أَنِّى شَاعِرُ فَلْيَدْنُ مِنِّى تَنْهَهُ المَزَاجِرُ i. e. (assumed tropical:) [He who will not assert that I am a poet, let him approach me:] preventing causes forbid him. (TA.) And one says, ذِكْرُ اللّٰهِ مَزْجَرَةٌ لِلشَّيْطَانِ (tropical:) [The remembrance, or the mention, of God is a cause of driving away the devil]. (A, TA.)

مُزْدَجَرٌ مُزْدَجَرٌ ذ , in the Kur liv. 4, (Bd, TA,) is [an inf. n.,] syn. with اِزْدِجَارٌ, (Bd,) meaning (assumed tropical:) Depulsion, and prevention, or prohibition, from the commission of sinful actions; (TA;) or from punishment: or it there means a threatening: and some read مَزَّجَرٌ, changing the د into ز, and incorporating it [into the preceding letter]. (Bd.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR495 harf
زَجَرَ زَجَرَ U ( n. ac. زَجْر 1 ) a. [ acc. or Bi ], Shouted at, scared, drove away; reprimanded, chid, scolded. b. [ acc. & 'An ], Prevented from; forbade. c. Augured from ( the flight of birds ); conjectured, surmised. اِنْزَجَرَ اِنْزَجَرَ VII , a. Was restrained, checked. اِزْتَجَرَ اِزْتَجَرَ VIII ( d ), a. see I (a) & VII. زَجْر 1 , زَجَر 4 , ( pl. زُجُوْر 27 ), Sturgeon.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR11.247 harf
زجر زَجَرَ - يَزْجُرُ - زَجْر - زَجْرَة - زَاجِر - زَاجِرَة - زَاجِرَات - ازْدَجَرَ - يَزْدَجِرُ، ازْدُجِرَ - يُزْدَجَرُ - مُزْدَجَر زَجَرَ - يَزْجُرُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يدفعه بعنف بيده أو بصوته مصوباً مساره وعمله: يدفعه بقوة وعنف محولاً مساره من الاتجاه الأصلي، والذي يفترض أنه خاطئ، إلى اتجاه جديد يظنه الذي يزجر صواباً والدفع بقوة
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler10 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وحد

    2 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…

  2. نوح

    1 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır

  3. نظر

    1 ortak ayet · Korkuluk demektir

  4. نبأ

    1 ortak ayet · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  5. جنن

    1 ortak ayet · Bahçe demektir

  6. عبد

    1 ortak ayet · Ana kapının önündeki bekçidir

  7. كذب

    1 ortak ayet · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…

  8. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  9. قبل

    1 ortak ayet · Önce

  10. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

Geçtiği ayetler(5)

  1. فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ فَإِذَا هُمْ يَنْظُرُونَ

    ÇığlıkO, sadece bir tek çığlıktır ki onların birden bire gözleri açılıverecektir.

  2. فَإِنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ

    ÇığlıkDoğrusu o, bir tek çığlıktır.

Sîga sayfası: فَالزَّاجِرَاتِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزجر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنهي, ردع, طرد, صيح
Zıt Kökحثث
Çekirdek Özet 1Bir varlığı ses çıkararak, bağırarak veya sertçe azarlayarak yönlendirmek, durdurmak ve bulunduğu yerden geri püskürtmek.
Çekirdek Özet 2İlahi ikazların insanı günahtan caydıran birer sesli ve manevi engel teşkil etmesi; diriliş ve sevk anındaki tek ve nihai ilahi sayha.
Çekirdek Özet 3Caydırıcı müdahalenin fiziksel şiddetten önce ses ve irade baskısıyla bir sınırı koruma ve kitleyi yönlendirme mekanizmasına dönüşmesi.
Kritik Hata RiskiKökün sadece fiziki bir kovma veya basit bir yasaklama gibi algılanıp sesle men etme, gürleme ve ruhsal caydırıcılık boyutunun göz ardı edilmesi.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زجHızlıca itmek, fırlatmak, ileri doğru sürmek ve mesafe açmak; nitekim زجو kökünde bulutların veya gemilerin ileri sevk edilmesi, زجج kökünde ise mızrağın demir ucuyla sertçe itilmesi veya hedefe fırlatılması esastır.رTitreşim, süreklilik ve ses tonundaki dalgalanmayı katarak, itme ve sürme eylemini salt fiziksel bir temastan çıkarıp sesle azarlama, bağırma ve psikolojik baskıyla geri püskürtme anlamına dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletKeskin bir müdahale, hareketi aniden bıçak gibi kesme ve sınır çizme iradesi.
جDeğnek, deveKütlesel ağırlık, sevk etme, yürütme ve direnç gösteren bir yapıyı taşıyıp yönlendirme.
رİnsan başıBilinçli bir üst irade, yönlendirici akıl, yüksek perdeden gelen buyurgan ses ve tepe müdahalesi.
زجرKeskin ve buyurgan bir yönlendirmeyle direnci kırmaÜst bir otoritenin (baş/ses), direnen veya yön arayan bir kütleyi (deve/sürü) keskin ve ani bir ses müdahalesiyle durdurup ters istikamete sevk etmesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDeveyi veya sürüyü hızlandırmak yahut gitmemesi gereken bir sınırdan geri çevirmek için çobanın yüksek sesle bağırması, haykırmasıdır. Ayrıca kuşun uçuş istikametinden uğur veya uğursuzluk çıkarma amacıyla taş atıp seslenerek kuşu ürkütmeye de bu kök temelinde زجر الطير denilmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıHaris b. Ubbâd şiirinde kabile taşkınlığını ve savaşı durdurma çabasını bu kökle anmış, topluluğun azgınlıktan birbirini ses ve uyarıyla caydırmadığını şu sözlerle ifade etmiştir: لا بجير أغنى فتيلا ولا رهـ / ط كليب تزاجروا عن ضلال
Erken Arapça kullanımİbn Ahmer ve erken bedevi dilinde kök, hem yırtıcı hayvanı veya köpeği sesle azarlayıp savuşturmada hem de yavrusunu burnuyla reddedip ancak sertçe bağırıldığında (zecre dildiğinde) süt veren dişi deve için kullanılmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça زجر kökü, Batı Sami ve Güney Sami dillerinde özellikle bağırma, gürleme, azarlama ve bir tehdit veya ikaz savurarak engelleme semantik dairesiyle doğrudan bağlantılıdır. İbranicede ses benzerliği ve semantik yakınlık taşıyan g-ʿ-r kökü (azarlamak, püskürtmek, ilahi haykırışla dizginlemek) ve Süryanicede z-ʿ-r veya g-ʿ-r biçimleri benzer bağlamlarda tanıklanır. Kökün Afro-Asyatik katmandaki en ilksel izi, hayvanları gütmek, yırtıcıları kovmak veya tehlike anında kabilenin dikkatini çekmek için boğazdan çıkarılan sert, patlamalı ve rezonanslı ünlemdir. Arapçada bu ilksel ünlem tam bir eylem köküne dönüşerek hem göksel sesleri (gök gürültüsü, bulutların sevki) hem de zihinsel-hukuki yasakları ifade eden zengin bir semantik genişleme yaşamıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇoban ve avcı dilinde sesle kovmaHayvana veya hasma karşı sesin bir kalkan ve itici güç olarak kullanılması, daha sonra soyutlaşarak genel yasak ve engelleme anlamı kazanmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ve İbranice azarlama/kükreme kökleriDoğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde ilahi azarlama ve sesle geri çekilmeye zorlama kavramlarıyla fonetik ve anlamsal örtüşme mevcuttur.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik gütme ve ikaz nidasıSürüyü korumak ve tehlikeyi savmak için çıkarılan ilksel yönlendirici nida katmanıyla muhtemel akrabalık taşır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زجرAnlamlıSesle men etmek, azarlamakBir kimseyi veya hayvanı yüksek sesle ikaz edip geri çevirmek ve yönlendirmek.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
زرجAnlamlıİnce ve esnek mızrakHızlı atılan ve hedefe doğru hızla fırlayan esnek kargı ve mızrak anlamındadır.İtme ve fırlatma boyutuyla ilişkilidir; Kur'an'da geçmez.
جزرAnlamlıKesmek, çekilmekSuyun çekilmesi (cezir), devenin boğazlanıp etinin parçalanması ve kökün budanması.Bir şeyi kesip geriye çekme boyutu taşır; Kur'an'da geçmez.
جرزAnlamlıKökünden biçmek, tüketmekYeryüzündeki bitkilerin tamamen kuruması veya hayvanlarca yenilip tüketilmesi (çorak toprak).Kesme ve yok etme anlamındadır; Kur'an'da geçer.
رزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dilinde bu dizilişte bağımsız bir kök teşekkül etmemiştir.Mühmel kombinasyondur; Kur'an'da geçmez.
رجزAnlamlıSarsılmak, ıstırap, düzensiz hareketDevenin bacaklarının titremesi, azap, pislik ve zihni sarsan manevi kirlilik.Şiddetli sarsıntı ve gürültü boyutuyla komşudur; Kur'an'da geçer.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زجرMerkezSesli engelleme ve püskürtmeEngellemenin yüksek ses, haykırış, sayha ve psikolojik baskıyla birlikte gerçekleşmesidir.Bireyi azarlayarak, korkutarak veya tek bir buyrukla hareketten alıkoymak veya sevk etmek.
نهيKomşuYasaklamaSalt sözel veya hukuki bir yasağı ifade eder; içinde yüksek perdeden ses veya tehditkâr savuşturma şartı yoktur.Bir fiilin yapılmamasını akla veya emre dayanarak istemek.
ردعKomşuGeri çevirmeKişiyi bir eylemden çarpıcı bir müdahaleyle, sert bir frenlemeyle veya fiili bir engelle durdurmaktır.Cürme yeltenen kimseye had bildirilerek geri adım attırılması.
طردKomşuKovma ve uzaklaştırmaBir varlığı bulunduğu mekândan fiziksel olarak uzaklaştırmak ve peşine düşmektir; ses tonu zorunlu değildir.Kişinin bir alandan dışarı atılması ve tecrit edilmesi.
صيحKomşuYüksek ses çıkarmaSadece sesin şiddetini ve patlamasını bildirir; bu sesin mutlaka caydırıcı bir yasak içermesi gerekmez.Yırtıcı ve yüksek frekanslı ses, çığlık veya haykırış.
حثثZıtHızlandırma ve kışkırtmaBirini bir işi yapması için arkasından iteklemek, heveslendirmek ve sürekli ileri sürmektir.Durdurmanın ve geri çevirmenin tam aksine hareketi başlatıp hızlandırmak.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزجرSesle men etmek, azarlamakBir varlığı yüksek ses, ikaz veya haykırışla geri püskürtmek veya tek bir sayhayla sevk etmek.Kesin
Latinceincrepare, deterrereŞiddetle azarlamak, korkutup vazgeçirmekincrepare kelimesi ses çıkararak gürültüyle paylamayı karşılarken, deterrere korkutarak caydırma boyutunu verir; ancak her ikisi de tek bir sesle ontolojik sevk (kıyamet sayhası) boyutunu eksik bırakır.Güçlü
İngilizcerebuke, deter, chideAzarlamak, caydırmak, geri püskürtmekrebuke sert sözlü kınamayı, deter caydırıcılığı karşılar; kökün gök gürültüsü benzeri sarsıcı ve sevk edici fiziksel çığlık nüansını tam taşımaz.Kesin
Almancazurechtweisen, abschreckenPaylamak, gözdağı verip caydırmakabschrecken tehdit veya tehlike göstererek geri adım attırmayı, zurechtweisen sözlü ikazı verir; ilahi emirle toplu yönlendirme nüansı dışarıda kalır.Güçlü
Fransızcaréprimander, dissuaderAzarlamak, caydırmakdissuader ikna veya korkuyla fikirden vazgeçirmeyi, réprimander sert çıkışmayı karşılar; sesin fiziki şiddetini ve toplu diriliş sayhasını bütünüyle kapsamaz.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَالزَّاجِرَاتِ زَجْرًاBulutları veya göksel unsurları ilahi buyrukla sevk etmeKozmolojik sevk ve meleklerin idare bağlamı; göksel güçlerin ilahi iradeye boyun eğerek yönlendirilmesi (Sâffât 37:2).
زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌKıyamet dirilişini ve toplanmayı başlatan dehşetli ve tek sayhaEskatolojik uyanış bağlamı; kabirdekilerin veya ölülerin tek bir ilahi haykırışla ayağa fırlatılması ve mahşere sürülmesi (Sâffât 37:19, Nâziât 79:13).
مُزْدَجَرٌİnsanı günahtan ve azgınlıktan alıkoyacak kesin caydırıcı ibretTarihsel helak ve uyarı bağlamı; geçmiş kavimlerin haberlerinde insanı kötülükten vazgeçirecek caydırıcı gücün bulunması (Kamer 54:4).
وَازْدُجِرَPeygamberin toplum tarafından bağırılıp çağrılarak, hakaretle susturulup kovulmasıNuh peygamberin maruz kaldığı toplumsal baskı bağlamı; inkârcıların peygamberi sözlü tehdit ve zorbalıkla susturması (Kamer 54:9).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi hitabın caydırıcılığı ve ceza tehdidi (va'îd)Kur'an kıssalarının ve cehennem tehditlerinin mükellef üzerinde oluşturduğu 'müzdecer' (caydırıcı etki); teklifin cebir mi yoksa iradi bir sakındırma mı olduğu meselesi.İlahi hitabın insan vicdanında kurduğu sarsıcı ve engelleyici ahlaki bariyer.
FıkıhZecr ve ta'zir cezalarının hukuki işleviHadd ve ta'zir cezalarının birincil gayesinin intikam değil, suçluyu ve toplumu gelecekteki cürümlerden men edici (zecr/caydırıcılık) bir bariyer oluşturması ilkesi.Suç ile ceza arasındaki caydırıcı, önleyici ve geri püskürtücü kamu yaptırımı.
TefsirKıyamet sayhası ve meleklerin bulutları sevkiSâffât ve Nâziât surelerindeki tekil sayhanın (zecretün vahide) mahiyeti; Sûr üflemesiyle ilişkisi ve meleklerin evrendeki yönlendirici rolü.Kainatın ve insanın tek bir ses dalgasıyla mutlak itaate ve harekete zorlanması.
HadisPeygamberi nehiyler ve kehanetin yasaklanması'Zecru't-tayr' (kuşların uçuşundan uğursuzluk çıkarma falcılığı) uygulamasının kesin bir dille nehyedilmesi ve sünnetteki sert sakındırmalar.Boş inançlara karşı zihinsel bir set çekme ve kesin ahlaki/dini yasaklama.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin ikaz edici dili ve eskatolojiMüzdecer ve Nihai SayhaBilinci sarsıp kötülükten alıkoyma; dirilişi tek hamlede başlatmaDini uyanış, vahyedilen geçmiş helak tablolarının insanda oluşturduğu caydırıcı idrak ve ahiretteki tek emirle toplanma bilinciyle kurulur.Kesin
İlmiİkaz, yanlışlama ve metodolojik sınırHata bariyeri ve denetim mekanizmasıBilimsel araştırmada batıl ve temelsiz ön kabulleri dışlamaMetodolojik kurallar, araştırmacıyı yanılgıdan ve hurafe üretmekten men eden kuramsal ve mantıksal bir 'zecr' işlevi görür.Güçlü
SiyasiKamu düzeni ve kolluk caydırıcılığıYasal müeyyide ve caydırıcı otoriteToplumsal anarşiyi ve azgınlığı sesli/hukuki uyarıyla frenlemeİktidarın meşru gücü, fiili şiddete başvurmadan önce ilan edilen açık yasalar ve caydırıcı uyarılarla toplumu nizam içinde tutar.Güçlü
İktisadiPiyasa denetimi ve spekülasyonu önlemePiyasa regülasyonu ve tekel engeliHaksız kazancı, fahiş fiyatı ve sömürüyü men etmeDevletin piyasaya getirdiği müeyyideler ve kamu müdahaleleri, tekelci ve hilekâr eğilimleri püskürten bir iktisadi bariyerdir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDalga şoku ve potansiyel bariyeri (akustik veya elektromanyetik itme)Fizikte yüksek frekanslı bir şok dalgasının veya potansiyel enerji bariyerinin, yaklaşan parçacığı fiziksel temas olmaksızın aniden geri püskürtmesi ve durdurması ile birebir yapısal benzerlik taşır.Güçlü
Beşeri bilimlerCezanın caydırıcılık teorisi (Genel ve Özel Önleme)Ceza hukukunda ve kriminolojide yaptırım tehdidinin, failin rasyonel muhakemesine korku ve ikaz dalgası göndererek suçu işlenmeden önce zihinde engellemesi mekanizmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün sadece kaba bir bağırma veya kabilevi bir kovma biçiminde anlaşılması; yahut fıkıhta sadece bir ceza türü olarak görülüp ontolojik ve kozmolojik boyutunun unutulması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök; geçmiş kavimlerin helak tablolarından süzülen derin ahlaki caydırıcılığı (müzdecer), peygamberlerin inkârcı zorbalarca psikolojik lince ve susturulmaya uğramasını (uzducir), meleklerin evrendeki sevk gücünü ve bütün bir insanlığın tek bir kozmik çığlıkla (zecretün vahide) mahşere fırlatılışını kuşatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen 'müzdecer' kelimesinin sadece teorik bir bilgi sanılması, kıyametteki 'zecre'nin mahiyetinin anlaşılamaması ve peygamberlerin maruz kaldığı toplumsal baskının niteliğinin kavranamaması sonucunu doğurur.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem dilindeki uyarıcı ve sarsıcı tonun (inzâr ve va'îd) ontolojik karşılığını gösterir hem de ahiret uyanışının fiziki değil ilahi bir ses dalgası ve buyrukla gerçekleştiğini ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin tebliğ esnasında gördüğü toplumsal direnci anlatan kıssalarda (özellikle Kamer suresi), meleklerin ve kozmik güçlerin vazifelerini bildiren yemin ayetlerinde (Sâffât suresi) ve kıyamet sahnelerinde (Nâziât suresi).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahyin tehditlerini içi boş bir korkutma zanneden zihniyeti düzeltir; uyarının bizatihi kendisinin insanı helaktan koruyan ilahi bir bariyer ve rahmet eseri bir caydırıcı olduğunu fark ettirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir canlıyı yüksek sesle, bağırarak veya tehditkâr bir nidayla bulunduğu konumdan geri püskürtmek veya tek bir nidayla ileri sürmek.
  • Soyut anlamBir iradeyi veya kütleyi, içine işleyen sarsıcı bir ikaz, ahlaki bir bariyer veya ilahi bir buyruk vasıtasıyla cürümden caydırmak yahut mutlak itaate sevk etmek.
  • Sistematik karşılıkBireysel ve kolektif sapmaları fiili çatışmaya girmeden önce yüksek perdeden uyarı ve yaptırım tehdidiyle durduran koruyucu hukuk ve ahlak bariyeri.
  • LaTeX modeliB(t)=∫0tΘ(S(τ)−Ω)⋅∇Ψ(τ) dτ
  • LaTeX açıklamasıFormülde B(t), zaman içinde oluşan kümülatif caydırıcılık ve geri püskürtme bariyerini temsil eder. Θ, sesli veya manevi ikazın şiddeti (S) kritik eşiği (Ω) aştığında devreye giren basamak fonksiyonudur. ∇Ψ, muhatabın yönelim potansiyeline uygulanan ters yönlü itici kuvveti ve yönlendirmeyi sembolize eder. Böylece kökün ses dalgasıyla eşik aşılınca ortaya çıkan ani durdurma ve sevk etme fonksiyonu matematiksel olarak ifade edilmiş olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز