زحف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ز-ح-ف1 sîga, 6 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أييأمنزحفدبرزَحْفًالقيكفر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 6

▶ Ağı aç (3B)

زحف

ز - ح - ف

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Zehhaf sürüngen demektir. زَحْفًا ise topluluk için kullanıldığı zaman sayının çokluğundan dolayı topluluğun sıra şeklinde tıpkı bir yılan gibi ilerlemesi anlamında sürüngen gibi ilerlemek anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Zehhaf sürüngen demektir. زَحْفًا ise topluluk için kullanıldığı zaman sayının çokluğundan dolayı topluluğun sıra şeklinde tıpkı bir yılan gibi ilerlemesi anlamında sürüngen gibi ilerlemek anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR718 harf
باب الحاء والزاي والفاء معهما ز ح ف، ح ف ز يستعملان فقط زحف: الزَّحْف جماعة يزحَفُون إلى عدوِّهم بمَرَّة، فهُم الزَّحْف والجميع زُحُوف. والصَّبيُّ يَتَزَحَّفُ على الأرض قبل أن يمشي. وزَحَفَ البعير يزحَفُ زَحْفاً فهو زاحف إذا جَرَّ فِرْسَنَه من الاعِياء، ويجمع زَواحف، قال: على زَواحِفَ تُْزَجى مُخُّهارِيرُ وأَزْحَفَها طولُ السَّفَر والازدِحاف كالتَزاحُف. حفز: الحَفْزُ: حثّك الشَّيْءَ حثيثاً
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR919 harf
زَحَفَ إليه زَحْفاً: مشى. ويقال: زَحَفَ الدَبا، إذا مضى قُدُماً. والزاحِفُ: السهمُ يقع دون الغَرض ثم يَزْحَفُ إليه. والزَحْفُ: الجيشُ يزحَفونَ إلى العدوّ. والصبيُّ يَزْحَفُ على الأرض قبل أن يمشي. والبعير إذا أعيا فَجرَّ فِرْسَنَهُ يقال هو يَزْحَفُ، وهي إبلٌ زَواحِفٌ، الواحدة زاحِفةٌ. قال الفرزدق: مستقبلين شمالِ الشامِ تضرِبنـا بحاصِبٍ كَنديفِ القطنِ مَنْثورِ على عَمائِمنا تُلْقى وأَرْحُلِـنـا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR5.036 harf
ح ز ف حفز ، زحف : ( مستعملان ) . زحف : قال الليث : الزَّحْفُ : جَمَاعَة يَزْحَفُون إلى عَدُوَ لهم بِمَرَّة ، فهو الزَّحْفُ وجمعه الزُّحُوف . والصَّبِيُّ يَتَزَحَّفُ على بطنه قبل أن يَمْشِي ، والبَعيرُ إذا أَعْيا فَجَرَّ فِرْسَنَه . يقال : زَحَف يَزْحَفُ زَحْفاً ، فهو زاحِف ، والجميع الزواحف ، وقال الفرزدق : عَلَى زَوَاحِفَ تُزْجَى مُخُّهارِيرُ قال : وأَزْحَفَها طولُ السَّفَر ، ويَزْدَحِفُون في
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR1.089 harf
(باب الزاءِ والحاءِ وما يثلثهما في الثلاثي) (زحر) الزاء والحاء والراء تنفُّسٌ بشدّة ليس إلاّ هذا. يقال زَحَرَ يَزْحَرُ زحيراً، وهو صوتُ نَفَسِهِ إذا تنفّس بشدة. وزَحَرَت المرأة بولدها عند الولادة.‏ (زحل) الزاء والحاء واللام أصلٌ يدلُّ على التنحِّي. يقال زَحَل عن مكانه، إذا تنحّى. وزَحَلت النّاقةُ في سَيرها. والمَزْحَل: الموضع الذي تَزْحَل إليه.‏ (زحم) الزاء والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على انضمامٍ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR241 harf
- أصل الزحف: انبعاث مع جر الرجل، كانبعاث الصبي قبل أن يمشي وكالبعير إذا أعيا فجر فرسنه (الفرسن من البعير بمنزلة الحافر من الدابة)، وكالعسكر إذا كثر فيعثر انبعاثه. قال: ﴿إذا لقيتم الذين كفروا زحفا﴾ [الآنفال/ 15]، والزاحف: السهم يقع دون الغرض.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.319 harf
ز ح ف زحف إليـه وتزحفـت‏.‏ ومشيـه زحـف وزحـوف وزحفـان‏:‏ فيـه ثقـل حركـة‏.‏ وقـال أعشـى همدان‏:‏ لمـن الظعائـن سيرهـن تزحف وزحفت الحية وكل ماش على بطنه وهذه مزاحف الحيات‏.‏ قال أبو العيال الهذلي‏:‏ كأن مزاحف الحيات فيها قبيل الصبح آثار السياط والصبي يزحف على الأرض ويتزحف وأطربه النشيد فزحف عن دسته‏.‏ وزحف الدبـا‏:‏ مضـى قدمـا‏.‏ وأرسحتهن نار الزحفتين وهي نار العرفج لأنها سريعة الوقدة
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.711 harf
زحَف إليه يَزْحَف زَحْفاً وزُحُوفاً وزَحَفاناً: مَشى. ويقال: زَحَفَ الدَّبَى إذا مضى قُدُماً. والزَّحْفُ: الجماعةُ يَزْحَفُون إلى العدُوِّ بِمَرَّة. وفي الحديث: اللهمَّ اغفر له وإن كان فَرَّ من الزَّحْفِ أَي فرَّ من الجهاد ولِقاء العدو في الحرب. وفي التنزيل: يا أَيها الذين آمنوا إذا لقيتم الذين كفروا زحْفاً؛ والجمع زُحُوفٌ، كسّروا اسم الجمع كما قد يكسّرون الجمع، ويستعمل في الجراد؛ قال: قد خِفْتُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR65 harf
* ز ح ف * * زَحَفَ * إليه مشى وبابه قطع و * تَزَحَّفَ * إليه تمشي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.913 harf
زحف إليه، كمنع، زحفا، بالفتح، وزحوفا، كقعود، وزحفانا، محركة: مشى، نقله الجوهري، واقتصر على أول المصادر.يقال: زحف الدبى: إذا مشى، كذا في النسخ، والصواب: مضى قدما، كما هو نص العباب، والصحاح، واللسان، وفي اللسان مثل ما هنا. والزحف: الجيش، وفي اللسان: الجماعة يزحفون إلى العدو بمرة، زاد في الأساس: في ثقل، لكثرتهم وقوتهم، وفي الحديث: )اللهم اغفر له وإن كان فر من الزحف(، أي: من الجهاد، ولقاء العدو في
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.979 harf
زَحَفَ 1 زَحَفَ ذ , aor. زَحَفَ , inf. n. زَحْفٌ (S, Mgh, Msb, K) and زُحُوفٌ (Msb, K) and زَحَفَانٌ, (K,) He, or it, (an army, Mgh, Msb, * or a company of men, Msb) walked, marched, or went on foot, اـِلَيْهِ [to him, or it]; (S, K;) and [generally] did so by little and little; (accord. to an explanation of زَحْفٌ in the TA;) crept, or crawled, along; or went, or walked, leisurely, or gently:
Maddenin bağlantısı

زَحَفَ 1 زَحَفَ ذ , aor. زَحَفَ , inf. n. زَحْفٌ (S, Mgh, Msb, K) and زُحُوفٌ (Msb, K) and زَحَفَانٌ, (K,) He, or it, (an army, Mgh, Msb, * or a company of men, Msb) walked, marched, or went on foot, اـِلَيْهِ [to him, or it]; (S, K;) and [generally] did so by little and little; (accord. to an explanation of زَحْفٌ in the TA;) crept, or crawled, along; or went, or walked, leisurely, or gently: (Mgh:) and ↓ تزحّف اـِلَيْهِ, (S, K,) as also ↓ ازدحف, (K,) i. q. تمشّى, (S, K,) i. e. he walked [with slow steps, or] heavily, with an effort, to him, or it: (TK:) and مِشْيَةُ زَحَفَانٍ means a gait in which is a heaviness of motion. (TA.) One says of a child, before he walks, (S, Msb, K,) or before he stands, (T, TA,) يَزْحَفُ [He drags himself along] (S, Msb, K) عَلَى الأَرْضِ [upon the ground], or عَلَى اسْتِهِ [upon his posteriors]: (TA:) or زَحَفَ alone, said of a child, he went along slowly, by little and little, upon his posteriors: (Bd in viii. 15:) and to the زَحْف of children is likened the marching of two bodies of men going to meet each other for fight, when each of them marches gently, or leisurely, towards the other, before they draw near together to smite each other: and one says likewise of a child, before he walks, عَلَى ↓ يَتَزَحَّفُ الأَرْضِ, or, as in the T, عَلَى بَطْنِهِ, i. e. he drags himself along [upon the ground, or upon his belly]. (TA.) ― -b2- زَحَفَ الدَّبَا [The young locusts not yet winged] went on, or forwards: (S, O, K:) مَشَى in this explanation in the K should be مَضَى, as in the S and A. (TA.) ― -b3- زَحَفَ said of an arrow, (assumed tropical:) It fell short of the butt, and then slid along to it. (S, * Msb.) ― -b4- Also, said of a camel, (S, Mgh, Msb, K,) aor. زَحَفَ , inf. n. زَحْفٌ and زُحُوفٌ, and زَحَفَانٌ, (TA,) He became fatigued, and dragged his foot, or the extremity of his foot; (S, Mgh, Msb, K;) as also ↓ أَزْحَفُ: (S, Mgh, Msb:) or this latter signifies he (a camel) became fatigued, (K, TA,) and stood still with his master: and رَاحِلَتُهُ مِنَ الاـِعْيَآءِ ↓ أَزْحَفَتْ His saddle-camel stood still from fatigue: or, accord. to El-Khattábee, correctly, أُزْحِفَتْ عَلَيْهِ: (TA:) or this is a mistake, occurring in the Fáïk; and it is correctly with fet-h: (Mgh:) and accord. to the T, زَحَفَ signifies he (a camel) became fatigued, so that he stood still with his master: (TA:) or, as some say, زَحَفَ said of one walking, or marching, [i. e., of a man and of a beast,] (Msb, TA,) accord. to AZ, whether fat or lean, (Msb,) aor. زَحَفَ , inf. n. زَحْفٌ and زَحَفَانٌ, or, as AZ says, زَحْفٌ and زُحُوفٌ, (TA,) signifies, (Msb,) or signifies also, (TA,) he became fatigued, (Msb, TA,) in walking, or marching. (TA.) ― -b5- And زَحَفَ الشَّجَرُ (tropical:) The trees became in a state of gentle motion, by the influence of the wind. (TA.) -A2- زَحَفَ الشَّىْءَ, inf. n. زَحْفٌ, He dragged the thing along gently. (TA.)

زحّف البَيْتَ بِالزَّحَّافَةِ 2 زحّف البَيْتَ بِالزَّحَّافَةِ ذ [He swept the house, or chamber, with the زحّافة, q. v.]. (TA.)

زَاحَفُونَا 3 زَاحَفُونَا ذ , inf. n. مُزَاحَفَةٌ, They fought with us. (TA.)

4 أَزْحَفَ see 1, in the latter half, in two places. ― -b2- أَزْحَفَ said of a man means His camel, or his horse or the like, became fatigued. (S.) ― -b3- ازحف لَنَا بَنُو فُلَانٍ The sons of such a one became a زَحْف to us, (K, TA,) i. e., an army marching to us to fight with us. (TA.) ― -b4- And ازحف فُلَانٌ Such a one attained to the utmost of that which he sought, or desired. (K, * TA.) -A2- ازحف said of long journeying, It fatigued the camels. (TA.) ― -b2- ازحفت الرِّيحُ الشَّجَرَ (tropical:) The wind put the trees into a state of gentle motion. (TA.)

5 تَزَحَّفَ see 1, in the former half, in two places.

تزاحفوا 6 تزاحفوا ذ They drew near, one to another, in fight. (IDrd, Z, K.) They walked, or marched, one to, or towards, another; as also ↓ ازدحفوا. (TA.)

ازدحف 8 ازدحف ذ [originally اِزْتَحَفَ]: see 1, first sentence: and see also 6.

زَحْفٌ زَحْفٌ ذ An army, or a military force, marching by little and little, or leisurely, to, or towards, the enemy, (S, A, K, TA,) or heavily, by reason of their multitude and force: (A, TA:) or a numerous army or military force; an inf. n. used as a subst.; (Mgh, Msb;) because, by reason of its multitude, and heaviness of motion, it is as though it crept, or crawled, along: (Mgh:) accord. to Az, from زَحَفَ عَلَى اسْتِهِ, said of a child: (TA:) not applied to a single individual: (IKoot, Msb:) pl. زُحُوفٌ. (Msb, TA.) ― -b2- And hence, as being likened thereto, (tropical:) A swarm of locusts. (TA.) ― -b3- فَرَّ مِنَ الزَّحْفِ, occurring in a trad., means He fled from war with unbelievers; and from encountering the enemy in war. (TA.) ― -b4- اـِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا, in the Kur [viii. 15], means, accord. to Zj, زَاحِفِينَ, i. e. [When ye meet those who have disbelieved] marching by little and little [in consequence of their great number, to attack you]. (TA.)

زَحْفَةٌ زَحْفَةٌ ذ [inf. n. of un. of 1; A walk, &c.]. ― -b2- نَارُ الزَّحْفَتَيْنِ The fire of the شِيح and the أَلَآء; because it quickly blazes in them [and then subsides]; (S, K;) so that one walks, or creeps, from them [and back to them]: (S:) or the fire of the عَرْفَج; (M, A;) because it quickly takes effect upon it; so that when it blazes, those who warm themselves at it walk, or creep, from it; then it soon subsides, and they walk, or creep, back to it: (M, TA:) and the like is said by IB; wherefore, he adds, it is called أَبُو سَرِيعٍ. (TA.) It was said to a woman of the Arabs, “ Wherefore do we see you to be scant of flesh in the posteriors and thighs? ” and she answered, أَرْسَحَتْنَا نَارُ الزَّحْفَتَيْنِ [The fire of the شِيح and the أَلَآء, or of the عَرْفَج, has rendered us scant of flesh in the posteriors and thighs]. (S.)

زُحَفَةٌ زُحَفَةٌ ذ , (K,) or زُحَفَةٌ زُحَلَةٌ, A man (TA) who does not travel about in the countries: (K, TA:) so in the Moheet. (TA.)

زَحُوفٌ زَحُوفٌ ذ : see زَاحِفٌ, in two places. ― -b2- [Also, accord. to Freytag, occurring in the Deewán el-Hudhaleeyeen as meaning Going along slowly.]

زَحَّافَةٌ زَحَّافَةٌ ذ , in the dial. of Egypt, signifies مَا يُزَحَّفُ بِهِ البَيْتُ [i. e. The thing, generally a palm-branch, with which the house, or chamber, is swept, to remove the dust and cobwebs from the roof and walls]. (TA.)

زَحَنْفَفَةٌ زَحَنْفَفَةٌ ذ One who creeps along (يَزْحَفُ) upon the ground, (Ibn-'Abbád, K,) either from fatigue or old age. (TA.) ― -b2- Also A man (TA) whose heel-tendons nearly knock against each other. (Ibn-'Abbád, K, TA.)

زَاحِفٌ زَاحِفٌ ذ [part. n. of 1; Walking, &c.]. ― -b2- (tropical:) An arrow that falls short of the butt, and then slides along to it: (S, * Msb, TA: *) pl. زَوَاحِفُ. (Msb.) ― -b3- A camel fatigued, and dragging his foot, or the extremity of his foot; (K;) as also ↓ زَاحِفَةٌ, in which the ة is added to denote intensiveness: (Msb:) or the latter is applied, in the sense expl. above, to a she-camel; (S, K;) and so ↓ زَحُوفٌ; (K;) or this last signifies a she-camel that drags her hind legs or feet: and ↓ مُزْحِفٌ, applied to a he-camel, has the former of these meanings: (S:) [see also سَحُوفٌ, said to be a dial. var. of زَحُوفٌ:] the pl. of ↓ زَاحِفَةٌ is زَوَاحِفُ; (S, Msb, K;) and the pl. of ↓ زَحُوفٌ is زُحُفٌ. (TA.) Also Fatigued and motionless; whatever it be, whether lean or fat; and so ↓ مُزْحِفٌ. (TA.) And, accord. to Aboo-Sa'eed Ed-Dareer, [simply] Fatigued; (TA;) and so ↓ مُزْحِفٌ; applied to a camel: (K:) or the latter, so applied, signifies fatigued, and standing still with his owner: the former is applied to the male and to the female; and its pl. is زَوَاحِفُ: it is said to be also the name of a certain camel; but Th denies this. (TA.)

زَاحِفَةٌ زَاحِفَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

مَزْحَفٌ مَزْحَفٌ ذ : see مَزْحَفَةٌ.

مُزْحِفٌ مُزْحِفٌ ذ : see زَاحِفٌ, in three places. ― -b2- سَحَابٌ مُزْحِفٌ (tropical:) Clouds moving slowly, because carrying much water; likened to fatigued camels. (TA.)

مَزْحَفَةٌ مَزْحَفَةٌ ذ a n. of place, sing. of مَزَاحِفُ, (TK,) which signifies The places of the creeping of serpents; (S, K, TA;) and the marks, or tracks, of the passage thereof: (TA:) and ↓ مَزْحَفٌ, likewise signifies the mark, or track, of a serpent, upon the ground; like مَسْحَفٌ. (TA in art. سحف.) ― -b2- مَزَاحِفُ also signifies The places of fighting of a party, or people. (TA.) ― -b3- And (tropical:) The places of pouring [of the water] of the clouds; (TA;) the places where falls the rain of the clouds. (K, TA. [In the CK, السَّحَابُ is erroneously put for السَّحَابِ.])

مِزْحَافٌ مِزْحَافٌ ذ A camel wont, or accustomed, to become fatigued, (S, K, TA,) and to drag his foot, or the extremity of his foot, (S,) or to stand still with his owner: (TA:) or (tropical:) a she-camel that quickly becomes attenuated, or chafed, or abraded, or worn, in the sole of the foot: (A, TA:) pl. مَزَاحِيفُ (S, TA) and مَزَاحِفُ. (TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR468 harf
زَحَفَ زَحَفَ A ( n. ac. زَحْف 1 , زُحُوْف 27 , زَحَفَاْن 36 ), a. Crawled, crept along; was tired out, exhausted. أَزْحَفَ أَزْحَفَ IV , a. Was tired out, exhausted. b. Tired out, exhausted. c. Succeeded, attained his purpose. d. Assembled, gathered. تَزَاْحَفَ تَزَاْحَفَ VI , a. Advanced against each other. زَحْف زَحْف 1 , ( pl. زُحُوْف 27 ), a. Army marching in battle-array.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR17.849 harf
زحف زَحَفَ - يَزْحَفُ - زَحْف - زَحْفاً زَحَفَ - يَزْحَفُ + الكائن + إلى شيء: يمشي ويتقدم متحركاً ببطء ملصقاً جسده بالأرض زَحْف: اسم فعل " زَحَفَ - يَزْحَفُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " زَحَفَ - يَزْحَفُ ": الجماعة الذين يتقدمون ببطء ملتصقون إلى الأرض: وهي كناية عن تقدم الجيش إلى العدو زَحْفاً: حال من " زَحْف ": وهم "يزحفون " واللفظ ينتمي إلى
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler6 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دبر

    1 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir

  2. لقي

    1 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır

  3. ولي

    1 ortak ayet · Veli arka demektir

  4. كفر

    1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir

  5. أيي

    1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  6. أمن

    1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

Geçtiği ayetler(1)

  1. يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ

    Sürüngen gibi ilerlemekEy iman edenler; toplu halde kafirlerle karşılaştığınız zaman, onlara arkalarınızı dönmeyin.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزحف
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerدبب, حبو, مشي
Zıt Kökفرر
Çekirdek Özet 1Ağır bir cismin veya gövdenin zeminden kopmadan, sürünerek veya ayak sürüyerek ileriye doğru kesintisiz ilerlemesi
Çekirdek Özet 2Savaş meydanında kalabalık bir ordunun ağırlığı ve heybeti sebebiyle tek bir kütle halinde, yavaş fakat durdurulamaz biçimde cepheye akışı
Çekirdek Özet 3Bireysel geri çekilmeyi yasaklayan, kolektif duruşu ve kütlesel kararlılığı zorunlu kılan stratejik ve ahlaki sebat
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir «sürünme» veya «yavaşlama» zannedip, içerdiği kütlesel ağırlık, durdurulamaz yöneliş ve askeri sebat boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زحBir şeyi bulunduğu zeminden veya konumdan zorlanarak, sürtünerek veya iterek uzaklaştırmak, yerinden kaydırmak; nitekim aynı çekirdeği taşıyan زحزح kökü bir nesneyi yerinden peyderpey kaydırıp uzaklaştırmayı ifade ederفÇekirdekteki sürtünerek yer değiştirme hareketine ağız ve kenar unsuru eklenerek, kütlenin bir cepheye veya hedefe doğru yayılıp sürünürcesine ileriye atılması anlamı kazandırılmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زKesici aletBir direnci yararak ilerleme, zemini kesme veya sürtünme teması kurma
حÇit, duvarSınır, kuşatma veya engelle yüzleşip onu aşmaya yönelme
فAğızAçılma, dışa yönelme, bir cephe boyunca yayılma ve hedefe yönelme
زحفDirençli zemine sürtünerek sınırları yara yara ileriye doğru kütlesel bir hat halinde yayılmaBir kütlenin zeminden ayrılmaksızın, engelleri yararak ve bir hat halinde yayılarak hedefine doğru durdurulamaz biçimde akması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇocuğun yürümeden önce kıçı veya karnı üzerinde sürünmesi; yorgunluktan ayağını kaldıramayıp tırnağını yerde sürüyen devenin hareketi; çekirge sürüsünün veya yılanın zeminde topluca kayarak ilerlemesi
Cahiliye şiiri kullanımıEbu’l-İyâl el-Hüzelî şiirinde yılanların zeminde bıraktığı sürtünme izlerini kırbaç izlerine benzeterek bu kökü kullanmıştır: كأن مزاحف الحيات فيها / قبيل الصبح آثار السياط
Erken Arapça kullanımKlasik dönemde yorgun develer için زواحف denilmiş, Ferazdak divanında bu kullanımı şu mısra ile kaydetmiştir: على زواحف نزجيها محاسير

Kaynak Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça زحف kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle yerle temas halinde hareket etme, sürünme ve ağır sürtünmeyle ilerleme semantik alanında konumlanır. Kökün ilk iki konsonantı olan زح çekirdeği, İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında yerinden oynatma, itme ve kaydırma anlamı taşıyan köklerle (z-ḥ- / z-w-ḥ) akrabalık gösterir. Arapçada son konsonant olan ف harfinin eklenmesiyle eylem, yalın bir yer değiştirmeden ziyade, gövdenin zeminle sürekli teması sonucu oluşan yavaş, ağır ve yayılımcı bir akışa dönüşmüştür. Bu morfo-semantik gelişim, biyolojik bir hareket tarzından (sürüngenler, emekleyen çocuklar) askeri terminolojide kütlesel bir ordunun yürüyüşüne aktarılmış özgün bir Arapça semantik genişlemedir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزح çekirdeğinden زحف türetimiYerinden sürtünerek kayma anlamındaki kökten, zeminden kopmadan cepheye doğru kütlesel akış bildiren üçlü köke geçişKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami z-ḥ- / z-w-ḥ kök ailesiİbranice ve Aramicede yerinden oynatma, uzaklaştırma fiilleriyle çekirdek düzeyinde ortaklıkGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik zemin teması bildiren kinetik köklerVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab, Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زحفAnlamlıSürtünerek kütlesel ilerlemekZeminden kopmaksızın ağır ve kararlı biçimde ileriye doğru akmakHedef kök; Kur'an'da geçer
زفحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir
حزفKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir
حفزAnlamlıArkadan itmek, sevketmekBir şeyi arkasından dürtmek, aceleyle öne doğru sürmek veya kalkmaya hazırlanmakKur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'meldir; zıt yönlü kinetik ilişki (itme)
فزحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir
فحزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زحفMerkezAğır, kütlesel ve zeminden kopmayan ilerleyişSürtünerek, kalabalık bir hat halinde durdurulamaz biçimde akmaKütlenin ağırlığından ötürü yavaş fakat sürekli ileriye gidişi
دببKomşuYavaş ve hafif hareket etmeAyak sesini duyurmayacak kadar yumuşak ve gizli ilerlemeGizlilik ve hafiflik esastır; kütlesel hücum veya ağırlık içermez
حبوKomşuEmekleme ve sürünmeÇocuğun veya hayvanın el ve dizleri üzerinde yürümesiBireysel bedensel harekettir; askeri kütle veya ordu nitelemesinde kullanılmaz
مشيKomşuGenel yürümeİki ayak üzerinde mutat ve tabii adımlarla ilerlemeAyaklar zeminden kalkar; sürtünme veya kütle ağırlığı şart değildir
فررZıtKaçma ve ricatKarşılaşma anında arkasını dönüp süratle uzaklaşmaİleriye doğru kütlesel akışın ve sebatın doğrudan zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزحفKütlesel ve ağır ilerleyişOrdunun veya sürünün yerle temasını kesmeden heybetle akmasıKesin
LatinceRepo, serpo, grassorEmeklemek, sürünmek, ağır ağır yaklaşmakRepo ve serpo fiziksel sürünmeyi verirken, grassor askeri ilerleyişi kısmen karşılarGüçlü
İngilizceCrawl, creep, advance in massSürünmek, kütlesel olarak yavaşça ilerlemekCrawl biyolojik sürünmeyi karşılar; askeri bağlam için "massive advance" ifadesi gerekirGüçlü
AlmancaKriechen, heranrückenSürünmek, ağır adımlarla cepheye yanaşmakKriechen sürünme hareketini, heranrücken ise askeri yığılma ve yaklaşmayı karşılarGüçlü
FransızcaRamper, progresser en masseSürünmek, kütle halinde ilerlemekRamper kelimesi bedenin yerle temasını verir, askeri boyutu dışarıda bırakırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
زَحْفًا (Hâl konumunda mastar)Kütlesel ve durdurulamaz bir ordu halinde ilerleyişSavaş meydanında düşman ordusuyla yüz yüze gelindiğinde sebat etme ve arkasını dönüp kaçmama bağlamı (Enfâl 8:15)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günahlar (kebâir) bahsiSavaş meydanından kaçmanın (tevellî yevme'z-zahf) failinin imanı ve ahiretteki durumuİlahi emre ve kütlesel sorumluluğa karşı güveni bozan en ağır cürümlerden biri sayılması
FıkıhCihad ve devletler hukuku (siyer)Savaştan geri çekilmenin caiz olduğu durumlar (taharrüf ve tehayyüz istisnaları) ile haram olan kaçışın sınırlarıOrdunun kütlesel temas anında cepheyi terk etmesinin kesin olarak yasaklanması
TefsirEnfâl Suresi 15-16. ayetlerin tahliliDüşman birliğiyle karşılaşmanın dehşeti ve müminlerin sebat zorunluluğunun niteliğiSayıca çok ve dalga dalga gelen düşman kütlesine karşı ruhsal ve fiziksel çözülmenin önlenmesi
HadisYedi helak edici günah (mûbikât) rivayetiSavaştan kaçmanın (el-firâr mine'z-zahf) mûbikât arasında sayılmasıSavaş hattının kırılmasına yol açacak bireysel korkaklığın mutlak kınanması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi emir ve akideDuruşta sarsılmaz sebatDağılmayı önlemeHak-batıl mücadelesinde kütlesel direnç gösterip kaçışı haram kılmakKesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiBirikimli ve kesintisiz ilerleyişTemeli muhafazaBilimsel araştırmada zeminden kopmadan, önceki birikimleri sürükleyerek ilerlemekGüçlü
SiyasiSavunma ve egemenlikToplumsal kenetlenme ve seferberlikCepheyi korumaToplumun tek bir kütle gibi ortak tehdide karşı yekvücut hareket etmesiKesin
İktisadiPiyasa ve üretimKütlesel sermaye ve iş gücü yatırımıPiyasayı istikrara kavuşturmaAni dalgalanmalar yerine ağır, oturmuş ve zemini kaplayan sürdürülebilir büyümeMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmeli kütle akışı (viskoz akış veya dalga cephesi ilerleyişi)Bir akışkanın veya parçacık kütlesinin yüzeyle sürekli temas halinde ve sürtünme direncini yenerek homojen bir hat şeklinde yayılmasıGüçlü
Beşeri bilimlerKolektif kitle hareketi (sosyal mobilizasyon)Bireylerin tek tek hareket etmek yerine ortak bir ülkü etrafında yoğunlaşıp yapısal bir kütle halinde toplumsal alana intikal etmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca «sürüngen gibi yerlerde sürünmek» şeklinde acziyet veya zayıflık bildiren biyolojik bir fiile indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamÇokluk ve ağırlıktan ötürü tek bir gövde haline gelmiş devasa bir ordunun, yeri titreterek ve geri dönülmez biçimde cepheye doğru akması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayeti düşmanın acizliği veya pasifliği şeklinde yorumlayıp, müminlere yönelen organize, kütlesel ve durdurulamaz tehlikenin büyüklüğünü takdir edememek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Müminin kriz ve çatışma anlarındaki duruşunu, ordu düzeninin ciddiyetini ve kolektif sorumluluğun bireysel can kaygısına feda edilemeyeceğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Bedir Savaşı bağlamını kuran, savaş stratejisini ve cephe disiplinini düzenleyen Enfâl Suresi ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Savaştan kaçınmanın basit bir taktik geri çekilme değil, tüm cemaati ve cepheyi çökerten ilahi bir ihanet (büyük günah) olduğunu ortaya koyarak gevşekliği engeller.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğır bir gövdenin zeminden hiç kopmadan, sürtünerek ve kesintisiz biçimde ileriye doğru akışı.
  • Soyut anlamBireysellikten arınmış devasa bir topluluğun ortak bir hedefe doğru durdurulamaz, yekpare bir kütle halinde yönelişi ve bu akış esnasında sebatın zorunlu kılınması.
  • Sistematik karşılıkSosyal ve askeri sistemlerde, kütlenin dağılmasını önleyen kolektif momentum ve arkaya kaçışı engelleyen bağlayıcı sebat dinamiği.
  • LaTeX modeliM⋅dvdt=F−μNvelim⁡M→∞(ΔxΔt)>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde M hareket halindeki ordunun veya topluluğun kütlesel büyüklüğünü, v ilerleme hızını, F ileriye yönelten kolektif iradeyi ve inancı, μN ise zemin sürtünmesini ve karşılaşılan mukavemeti temsil eder. İkinci bağıntı, kütle ne kadar büyürse ve direnç ne kadar yüksek olursa olsun, birim zamandaki yer değiştirmenin sıfırdan büyük kaldığını, yani geriye dönüşün (firarın) imkansızlaşıp ilerleyişin kesintisiz ve durdurulamaz olduğunu modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز