زحف
ز - ح - ف
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Zehhaf sürüngen demektir. زَحْفًا ise topluluk için kullanıldığı zaman sayının çokluğundan dolayı topluluğun sıra şeklinde tıpkı bir yılan gibi ilerlemesi anlamında sürüngen gibi ilerlemek anlamındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Zehhaf sürüngen demektir. زَحْفًا ise topluluk için kullanıldığı zaman sayının çokluğundan dolayı topluluğun sıra şeklinde tıpkı bir yılan gibi ilerlemesi anlamında sürüngen gibi ilerlemek anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR718 harfباب الحاء والزاي والفاء معهما
ز ح ف، ح ف ز يستعملان فقط
زحف:
الزَّحْف جماعة يزحَفُون إلى عدوِّهم بمَرَّة، فهُم الزَّحْف والجميع زُحُوف.
والصَّبيُّ يَتَزَحَّفُ على الأرض قبل أن يمشي. وزَحَفَ البعير يزحَفُ زَحْفاً فهو زاحف إذا جَرَّ فِرْسَنَه من الاعِياء، ويجمع زَواحف، قال:
على زَواحِفَ تُْزَجى مُخُّهارِيرُ
وأَزْحَفَها طولُ السَّفَر والازدِحاف كالتَزاحُف.
حفز:
الحَفْزُ: حثّك الشَّيْءَ حثيثاً
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR919 harfزَحَفَ إليه زَحْفاً: مشى. ويقال: زَحَفَ الدَبا، إذا مضى قُدُماً. والزاحِفُ: السهمُ يقع دون الغَرض ثم يَزْحَفُ إليه. والزَحْفُ: الجيشُ يزحَفونَ إلى العدوّ. والصبيُّ يَزْحَفُ على الأرض قبل أن يمشي. والبعير إذا أعيا فَجرَّ فِرْسَنَهُ يقال هو يَزْحَفُ، وهي إبلٌ زَواحِفٌ، الواحدة زاحِفةٌ. قال الفرزدق:
مستقبلين شمالِ الشامِ تضرِبنـا بحاصِبٍ كَنديفِ القطنِ مَنْثورِ
على عَمائِمنا تُلْقى وأَرْحُلِـنـا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.036 harfح ز ف
حفز ، زحف : ( مستعملان ) .
زحف : قال الليث : الزَّحْفُ : جَمَاعَة يَزْحَفُون إلى عَدُوَ لهم بِمَرَّة ، فهو الزَّحْفُ وجمعه الزُّحُوف . والصَّبِيُّ يَتَزَحَّفُ على بطنه قبل أن يَمْشِي ، والبَعيرُ إذا أَعْيا فَجَرَّ فِرْسَنَه . يقال : زَحَف يَزْحَفُ زَحْفاً ، فهو زاحِف ، والجميع الزواحف ، وقال الفرزدق :
عَلَى زَوَاحِفَ تُزْجَى مُخُّهارِيرُ
قال : وأَزْحَفَها طولُ السَّفَر ، ويَزْدَحِفُون في
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR1.089 harf(باب الزاءِ والحاءِ وما يثلثهما في الثلاثي)
(زحر) الزاء والحاء والراء تنفُّسٌ بشدّة ليس إلاّ هذا. يقال زَحَرَ يَزْحَرُ زحيراً، وهو صوتُ نَفَسِهِ إذا تنفّس بشدة. وزَحَرَت المرأة بولدها عند الولادة.
(زحل) الزاء والحاء واللام أصلٌ يدلُّ على التنحِّي. يقال زَحَل عن مكانه، إذا تنحّى. وزَحَلت النّاقةُ في سَيرها. والمَزْحَل: الموضع الذي تَزْحَل إليه.
(زحم) الزاء والحاء والميم أصلٌ يدلُّ على انضمامٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR241 harf- أصل الزحف: انبعاث مع جر الرجل، كانبعاث الصبي قبل أن يمشي وكالبعير إذا أعيا فجر فرسنه (الفرسن من البعير بمنزلة الحافر من الدابة)، وكالعسكر إذا كثر فيعثر انبعاثه. قال: ﴿إذا لقيتم الذين كفروا زحفا﴾ [الآنفال/ 15]، والزاحف: السهم يقع دون الغرض.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.319 harfز ح ف
زحف إليـه وتزحفـت.
ومشيـه زحـف وزحـوف وزحفـان: فيـه ثقـل حركـة.
وقـال أعشـى همدان: لمـن الظعائـن سيرهـن تزحف وزحفت الحية وكل ماش على بطنه وهذه مزاحف الحيات.
قال أبو العيال الهذلي: كأن مزاحف الحيات فيها قبيل الصبح آثار السياط والصبي يزحف على الأرض ويتزحف وأطربه النشيد فزحف عن دسته.
وزحف الدبـا: مضـى قدمـا.
وأرسحتهن نار الزحفتين وهي نار العرفج لأنها سريعة الوقدة
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.711 harfزحَف إليه يَزْحَف زَحْفاً وزُحُوفاً وزَحَفاناً: مَشى. ويقال: زَحَفَ الدَّبَى إذا مضى قُدُماً. والزَّحْفُ: الجماعةُ يَزْحَفُون إلى العدُوِّ بِمَرَّة. وفي الحديث: اللهمَّ اغفر له وإن كان فَرَّ من الزَّحْفِ أَي فرَّ من الجهاد ولِقاء العدو في الحرب. وفي التنزيل: يا أَيها الذين آمنوا إذا لقيتم الذين كفروا زحْفاً؛ والجمع زُحُوفٌ، كسّروا اسم الجمع كما قد يكسّرون الجمع، ويستعمل في الجراد؛ قال:
قد خِفْتُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR65 harf* ز ح ف * * زَحَفَ * إليه مشى وبابه قطع و * تَزَحَّفَ * إليه تمشي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.913 harfزحف إليه، كمنع، زحفا، بالفتح، وزحوفا، كقعود، وزحفانا، محركة: مشى، نقله الجوهري، واقتصر على أول المصادر.يقال: زحف الدبى: إذا مشى، كذا في النسخ، والصواب: مضى قدما، كما هو نص العباب، والصحاح، واللسان، وفي اللسان مثل ما هنا. والزحف: الجيش، وفي اللسان: الجماعة يزحفون إلى العدو بمرة، زاد في الأساس: في ثقل، لكثرتهم وقوتهم، وفي الحديث: )اللهم اغفر له وإن كان فر من الزحف(، أي: من الجهاد، ولقاء العدو في
زحف إليه، كمنع، زحفا، بالفتح، وزحوفا، كقعود، وزحفانا، محركة: مشى، نقله الجوهري، واقتصر على أول المصادر.يقال: زحف الدبى: إذا مشى، كذا في النسخ، والصواب: مضى قدما، كما هو نص العباب، والصحاح، واللسان، وفي اللسان مثل ما هنا. والزحف: الجيش، وفي اللسان: الجماعة يزحفون إلى العدو بمرة، زاد في الأساس: في ثقل، لكثرتهم وقوتهم، وفي الحديث: )اللهم اغفر له وإن كان فر من الزحف(، أي: من الجهاد، ولقاء العدو في الحرب، وقوله تعالى: )إذا لقيتم الذين كفروا زحفا(، قال الزجاج: أي زاحفين، وهو أن يزحفوا إليهم قليلا قليلا، ويجمع على زحوف، كسروا اسم الجمع، كما قد يكسرون الجمع. قال الأزهري: أصل الزحف، من قولهم: زحف الصبي على استه، وهو أن يزحف قبل أن يمشي، وفي التهذيب: قبل أن يقوم، فإذا فعل ذلك على بطنه قيل: قد حبا، وشبه بزحف الصبيان مشى الفئتين يلتقيان للقتال، فتمشي كل فئة مشيا رويدا، إلى الفئة الأخرى قبل التداني للضراب، وهي مزاحف أهل الحرب، وربما استجنت الرجالة بجننها، وتزاحفت من قعود إلى أن يعرض لها الضراب، أو الطعان. والبعير، إذا أعيا، فجر فرسنه، يقال: هو يزحف، زحفا، وزحوفا، وزحفانا، وفي التهذيب: أعيا فقام على صاحبه، وزاحفة، من إبل زواحف، وأنشد الجوهري للفرزدق: مستقبلين شمال الشأم تضربنـا بحاصب كنديف القطن منثور على عمائمنا تلقى وأرحلـنـا على زاواحف نزجيها محاسير ومزاحف الحيات: آثار انسيابها، ومواضع مدبها، ومنه قول المتنخل الهذلي: كأن مزاحف الحيات فيه قبيل الصبح آثار السياط وفي الصحاح: فيها، وهو غلط، فإن الضمير راجع إلى )أبيض صارم( في البيت قبله. من المجاز: خرجوا يفرون مزاحف السحاب، أي: مصابه، وحيث وقع قطره، وزحف إليه، قال أبو وجزة: أخلى بلينة والرنقـاء مـرتـعـه يقرو مزاحف جون ساقط الربب أراد: ساقط الرباب، فقصره. والمزيحفة، مصغرا ة: بزبيد، حرسها الله تعالى. زحيف، كزبير: جبل بين ضرية ومغيب الشمس، بجانبه بئر، يقال لها: بئر زحيف، وله يوم معلوم، قالوا: نحن صبحنا قبل من يصبح يوم زحيف والأعادي جنح كتائبا فيها بنود تلمح ونار الزحفتين: نار الشيح، والألاء، لأنه يسرع الاشتعال فيهما، فيزحف عنهما، كما في الصحاح، وفي المحكم: نار الزحفتين: نار العرفج، وذلك أنها سريعة الأخذ فيه، لأنه ضرام، فإذا التهبت زحف عنها مصطلوها أخرا، ثم لا تلبث أن تخبو، فيزحفون إليها راجعينن وقال ابن بري: المعروف أنه نار العرفج، ولذلك يدعى أبا سريع، لسرعة النار فيه، وتسمى ناره نار الزحفتين، لأنه يسرع الالتهاب فيزحف عنه، ثم لا يلبث أن يخبو فيزحف إليه، وأنشد أبو العميثل: وسوداء المعاصم لم يغادر لها كفلا صلاء الزحفتين
وفي الصحاح: قيل لامرآة من العرب: مالنا نراكن رسحا? فقالت: ارسحتنا نار الزحفتين. وفي الأساس: أرسحهن نار الزحفتين وهي نار العرفج، لأنها سريعة الوقدة والخمدة، فلا يبرحن يتقدمن ويتأخرن، زحفا إليها وعنها. والزحنففة من الرجال: الذي يكاد عرقوباه يصطكان، قاله ابن عباد، قال: هو أيضا من يزحف على الأرض، قلت: إما إعياء أو كبرا. رجل زحفة زحلة، كتؤدة فيهما: هو من لا يسيح في البلاد، كما في المحيط، وفي الأساس: رحال إلى قرب، وليس بسياح ولا طياح في البلاد. قد سموا زاحفا، وزحافا، كشداد، كذا في الجمهرة. يقال: أزحف لنا بنو فلان، إزحافا: إذا صاروا يزحفون إلينا زحفا، ليقاتلونا. قال أبو الصقر: أزحف فلان إزحافا: إذا بلغ، وانتهى إلى غاية ما طلب وأراد. أزحف البعير: أعيا، فقام على صاحبه، فهو مزحف، قال ابن بري: شاهده قول بشر بن أبي خازم: فإلى ابن أم إياس أرحل ناقتيعمرو فتبلغ حاجتي أو تزحف قلت: وكذا قول العجاج، يصف الثور والكلاب: وأوغفت شوارعا وأوغفا ميلين ثم أزحفت وأزحفا وفي الحديث: )أن راحلته أزحفت من الإعياء( أي: قامت عنه ووقفت، وقال الخطابي: صوابه: أزحفت عليه، غير مسمى الفاعل. قال الجوهري: ومعتاده: مزحاف، وأنشد لأبي زبيد الطائي - قال الصاغاني: يرثي عثمان رضي الله تعالى عنه -: كأن أوب مساحي القوم فوقهـم طير تعيف على جون مزاحيف قال ابن بري: والذي في شعره: كأنهن بأيدي القوم فـي كـبـد طير تعيف على جون مزاحيف وفي العباب: طير تكشف عن جون مزاحيف وفي التهذيب: حتضى كأن مساحي القوم فوقهم طير تحوم على جون مزاحيف قال ابن سيده: شبه المساحي التي حفروا بها القبر، بطير تقع على إبل مزاحيف، وتطير عنها بارتفاع المساحي وانخفاضها. وفي الأساس: ناقة مزحاف سريعة الحفاء، وهو مجاز. وتزاحفوا في القتال: إذا تدانوا،عن ابن دريد، والزمخشري. من المجاز: الزحاف، ككتاب، في الشعر: هو أن يسقط بين الحرفين حرف، فيزحف أحدهما إلى الآخر، تخص به الأسباب دون الأوتاد، إلا القطع، فإنه يكون في الأوتاد دون الأعاريض والضروب، وسمي زحافا لثقله، والشعر مزاحف، بفتح الحاء، وقد زوحف، قال الزمخشري: سمي به لأنه ينحيه عن السلامة. وتزحف إليه: تمشى، نقله الجوهري، وأنشد الصاغاني: لمن الظعائن سيرهن تزحـف عوم السفين إذا تقاعس تجدف كازدحف، ازدحافا، يقال: ازدحف القوم: إذا مشى بعضهم إلى بعض، وهم يتزاحفون، ويزدحفون بمعنى واحد. ومما يستدرك عليه: الزحف: جماعة الجراد، على التشبيه. والزحف: المشي قليلا قليلا. والصبي يتزحف على الأرض، وفي التهذيب: على بطنه: ينسحب قبل أن يمشى. ومزاحف القوم: مواضع قتالهم، قال ساعدة بن جؤية: أنحى عليها شراعيا فـغـادرهـا لدى المزاحف تلى في نضوخ دم
وزحف في المشي، يزحف، زحفا، وزحفانا أعيا قال أبو زيد زحف المعيي، يزحف، زحفا، وزحوفا. وإبل زحف، بضمتين: جمع زحوف، كصبور، ويجمع المزحاف أيضا على: مزاحف. ومشيه زحفان: فيه ثقل حركة. وأطربه النشيد فزحف على استه. وزحف الشيء، زحفا: جره جرا لطيفا. وأزحف الإبل طول السفر: أكلها فأعياها. وأزحف الرجل: أعيت دابته وإبله، وكل معي لا حراك به زاحف، ومزحف، مهزولا كان أو سمينا. وأزحفت عليه راحلته، بالضم: إذا وقفت منه، نقله الخطابي. وسحاب مزحف: بطئ الحركة، لما احتمله من كثرة الماء، وهو مجاز، شبه بالمعيي من الإبل، ومنه قول الشاعر يصفه: إذا حركته الريح كي تستخفهتزاجر ملحاح إلى الأرض مزحف وزاحفونا مزاحفة: قاتلونا. ويقال: أزحفت الريح الشجر حتى زحف: حركته حركة لينة، وأخذت الأغصان تزحف، وهو مجاز. وقال أبو سعيد الضرير: الزاحف والزاحك: المعيي، يقال للذكر وللأنثى، ويجمع: الزواحف، والزواحك. والزاحف: السهم يقع دون الغرض، ثم يزحف إليه، وهو مجاز. وقد سموا مزاحفا. وأما قول الشاعر - أنشده ابن الأعرابي-: سأجزيك خذلانا بتقطيعي الصوى إليك وخفا زاحف تقطر الدما فسره، فقال: زاحف: اسم بعير، وقال ثعلب: هو نعت لجمل زاحف، أي: معي، وليس باسم علم لجمل ما. والزحافة، بالتشديد: ما يزحف به البيت، لغة مصرية.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR8.979 harfزَحَفَ
1 زَحَفَ ذ , aor. زَحَفَ , inf. n. زَحْفٌ (S, Mgh, Msb, K) and زُحُوفٌ (Msb, K) and زَحَفَانٌ, (K,) He, or it, (an army, Mgh, Msb, * or a company of men, Msb) walked, marched, or went on foot, اـِلَيْهِ [to him, or it]; (S, K;) and [generally] did so by little and little; (accord. to an explanation of زَحْفٌ in the TA;) crept, or crawled, along; or went, or walked, leisurely, or gently:
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR468 harfزَحَفَ
زَحَفَ A ( n. ac. زَحْف 1 , زُحُوْف 27 , زَحَفَاْن 36 ),
a. Crawled, crept along; was tired out, exhausted.
أَزْحَفَ
أَزْحَفَ IV ,
a. Was tired out, exhausted.
b. Tired out, exhausted.
c. Succeeded, attained his purpose.
d. Assembled, gathered.
تَزَاْحَفَ
تَزَاْحَفَ VI ,
a. Advanced against each other.
زَحْف
زَحْف 1 , ( pl. زُحُوْف 27 ),
a. Army marching in battle-array.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR17.849 harfزحف
زَحَفَ - يَزْحَفُ - زَحْف - زَحْفاً
زَحَفَ - يَزْحَفُ + الكائن + إلى شيء: يمشي ويتقدم متحركاً ببطء ملصقاً جسده بالأرض
زَحْف: اسم فعل " زَحَفَ - يَزْحَفُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " زَحَفَ - يَزْحَفُ ": الجماعة الذين يتقدمون ببطء ملتصقون إلى الأرض: وهي كناية عن تقدم الجيش إلى العدو
زَحْفاً: حال من " زَحْف ": وهم "يزحفون "
واللفظ ينتمي إلى
Mücavir kökler6 mücavir (9 toplam)
- دبر
1 ortak ayet · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
- لقي
1 ortak ayet · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
- ولي
1 ortak ayet · Veli arka demektir
- كفر
1 ortak ayet · Hufre, çukur demektir
- أيي
1 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir
- أمن
1 ortak ayet · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
Geçtiği ayetler(1)
يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفًا فَلَا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبَارَ
Sürüngen gibi ilerlemekEy iman edenler; toplu halde kafirlerle karşılaştığınız zaman, onlara arkalarınızı dönmeyin.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | زحف |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دبب, حبو, مشي |
| Zıt Kök | فرر |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır bir cismin veya gövdenin zeminden kopmadan, sürünerek veya ayak sürüyerek ileriye doğru kesintisiz ilerlemesi |
| Çekirdek Özet 2 | Savaş meydanında kalabalık bir ordunun ağırlığı ve heybeti sebebiyle tek bir kütle halinde, yavaş fakat durdurulamaz biçimde cepheye akışı |
| Çekirdek Özet 3 | Bireysel geri çekilmeyi yasaklayan, kolektif duruşu ve kütlesel kararlılığı zorunlu kılan stratejik ve ahlaki sebat |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «sürünme» veya «yavaşlama» zannedip, içerdiği kütlesel ağırlık, durdurulamaz yöneliş ve askeri sebat boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| زح | Bir şeyi bulunduğu zeminden veya konumdan zorlanarak, sürtünerek veya iterek uzaklaştırmak, yerinden kaydırmak; nitekim aynı çekirdeği taşıyan زحزح kökü bir nesneyi yerinden peyderpey kaydırıp uzaklaştırmayı ifade eder | ف | Çekirdekteki sürtünerek yer değiştirme hareketine ağız ve kenar unsuru eklenerek, kütlenin bir cepheye veya hedefe doğru yayılıp sürünürcesine ileriye atılması anlamı kazandırılmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ز | Kesici alet | Bir direnci yararak ilerleme, zemini kesme veya sürtünme teması kurma |
| ح | Çit, duvar | Sınır, kuşatma veya engelle yüzleşip onu aşmaya yönelme |
| ف | Ağız | Açılma, dışa yönelme, bir cephe boyunca yayılma ve hedefe yönelme |
| زحف | Dirençli zemine sürtünerek sınırları yara yara ileriye doğru kütlesel bir hat halinde yayılma | Bir kütlenin zeminden ayrılmaksızın, engelleri yararak ve bir hat halinde yayılarak hedefine doğru durdurulamaz biçimde akması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çocuğun yürümeden önce kıçı veya karnı üzerinde sürünmesi; yorgunluktan ayağını kaldıramayıp tırnağını yerde sürüyen devenin hareketi; çekirge sürüsünün veya yılanın zeminde topluca kayarak ilerlemesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebu’l-İyâl el-Hüzelî şiirinde yılanların zeminde bıraktığı sürtünme izlerini kırbaç izlerine benzeterek bu kökü kullanmıştır: كأن مزاحف الحيات فيها / قبيل الصبح آثار السياط |
| Erken Arapça kullanım | Klasik dönemde yorgun develer için زواحف denilmiş, Ferazdak divanında bu kullanımı şu mısra ile kaydetmiştir: على زواحف نزجيها محاسير |
Kaynak Lisânü’l-Arab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga, Kitâbü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça زحف kökü, merkezi Sami dillerinde özellikle yerle temas halinde hareket etme, sürünme ve ağır sürtünmeyle ilerleme semantik alanında konumlanır. Kökün ilk iki konsonantı olan زح çekirdeği, İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarında yerinden oynatma, itme ve kaydırma anlamı taşıyan köklerle (z-ḥ- / z-w-ḥ) akrabalık gösterir. Arapçada son konsonant olan ف harfinin eklenmesiyle eylem, yalın bir yer değiştirmeden ziyade, gövdenin zeminle sürekli teması sonucu oluşan yavaş, ağır ve yayılımcı bir akışa dönüşmüştür. Bu morfo-semantik gelişim, biyolojik bir hareket tarzından (sürüngenler, emekleyen çocuklar) askeri terminolojide kütlesel bir ordunun yürüyüşüne aktarılmış özgün bir Arapça semantik genişlemedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisânü’l-Arab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | زح çekirdeğinden زحف türetimi | Yerinden sürtünerek kayma anlamındaki kökten, zeminden kopmadan cepheye doğru kütlesel akış bildiren üçlü köke geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami z-ḥ- / z-w-ḥ kök ailesi | İbranice ve Aramicede yerinden oynatma, uzaklaştırma fiilleriyle çekirdek düzeyinde ortaklık | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik zemin teması bildiren kinetik kökler | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab, Dictionnaire des racines sémitiques.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| زحف | Anlamlı | Sürtünerek kütlesel ilerlemek | Zeminden kopmaksızın ağır ve kararlı biçimde ileriye doğru akmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| زفح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir |
| حزف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir |
| حفز | Anlamlı | Arkadan itmek, sevketmek | Bir şeyi arkasından dürtmek, aceleyle öne doğru sürmek veya kalkmaya hazırlanmak | Kur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'meldir; zıt yönlü kinetik ilişki (itme) |
| فزح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir |
| فحز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez; klasik sözlüklerde mühmeldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| زحف | Merkez | Ağır, kütlesel ve zeminden kopmayan ilerleyiş | Sürtünerek, kalabalık bir hat halinde durdurulamaz biçimde akma | Kütlenin ağırlığından ötürü yavaş fakat sürekli ileriye gidişi |
| دبب | Komşu | Yavaş ve hafif hareket etme | Ayak sesini duyurmayacak kadar yumuşak ve gizli ilerleme | Gizlilik ve hafiflik esastır; kütlesel hücum veya ağırlık içermez |
| حبو | Komşu | Emekleme ve sürünme | Çocuğun veya hayvanın el ve dizleri üzerinde yürümesi | Bireysel bedensel harekettir; askeri kütle veya ordu nitelemesinde kullanılmaz |
| مشي | Komşu | Genel yürüme | İki ayak üzerinde mutat ve tabii adımlarla ilerleme | Ayaklar zeminden kalkar; sürtünme veya kütle ağırlığı şart değildir |
| فرر | Zıt | Kaçma ve ricat | Karşılaşma anında arkasını dönüp süratle uzaklaşma | İleriye doğru kütlesel akışın ve sebatın doğrudan zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | زحف | Kütlesel ve ağır ilerleyiş | Ordunun veya sürünün yerle temasını kesmeden heybetle akması | Kesin |
| Latince | Repo, serpo, grassor | Emeklemek, sürünmek, ağır ağır yaklaşmak | Repo ve serpo fiziksel sürünmeyi verirken, grassor askeri ilerleyişi kısmen karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Crawl, creep, advance in mass | Sürünmek, kütlesel olarak yavaşça ilerlemek | Crawl biyolojik sürünmeyi karşılar; askeri bağlam için "massive advance" ifadesi gerekir | Güçlü |
| Almanca | Kriechen, heranrücken | Sürünmek, ağır adımlarla cepheye yanaşmak | Kriechen sürünme hareketini, heranrücken ise askeri yığılma ve yaklaşmayı karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Ramper, progresser en masse | Sürünmek, kütle halinde ilerlemek | Ramper kelimesi bedenin yerle temasını verir, askeri boyutu dışarıda bırakır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| زَحْفًا (Hâl konumunda mastar) | Kütlesel ve durdurulamaz bir ordu halinde ilerleyiş | Savaş meydanında düşman ordusuyla yüz yüze gelindiğinde sebat etme ve arkasını dönüp kaçmama bağlamı (Enfâl 8:15) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günahlar (kebâir) bahsi | Savaş meydanından kaçmanın (tevellî yevme'z-zahf) failinin imanı ve ahiretteki durumu | İlahi emre ve kütlesel sorumluluğa karşı güveni bozan en ağır cürümlerden biri sayılması |
| Fıkıh | Cihad ve devletler hukuku (siyer) | Savaştan geri çekilmenin caiz olduğu durumlar (taharrüf ve tehayyüz istisnaları) ile haram olan kaçışın sınırları | Ordunun kütlesel temas anında cepheyi terk etmesinin kesin olarak yasaklanması |
| Tefsir | Enfâl Suresi 15-16. ayetlerin tahlili | Düşman birliğiyle karşılaşmanın dehşeti ve müminlerin sebat zorunluluğunun niteliği | Sayıca çok ve dalga dalga gelen düşman kütlesine karşı ruhsal ve fiziksel çözülmenin önlenmesi |
| Hadis | Yedi helak edici günah (mûbikât) rivayeti | Savaştan kaçmanın (el-firâr mine'z-zahf) mûbikât arasında sayılması | Savaş hattının kırılmasına yol açacak bireysel korkaklığın mutlak kınanması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi emir ve akide | Duruşta sarsılmaz sebat | Dağılmayı önleme | Hak-batıl mücadelesinde kütlesel direnç gösterip kaçışı haram kılmak | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Birikimli ve kesintisiz ilerleyiş | Temeli muhafaza | Bilimsel araştırmada zeminden kopmadan, önceki birikimleri sürükleyerek ilerlemek | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve egemenlik | Toplumsal kenetlenme ve seferberlik | Cepheyi koruma | Toplumun tek bir kütle gibi ortak tehdide karşı yekvücut hareket etmesi | Kesin |
| İktisadi | Piyasa ve üretim | Kütlesel sermaye ve iş gücü yatırımı | Piyasayı istikrara kavuşturma | Ani dalgalanmalar yerine ağır, oturmuş ve zemini kaplayan sürdürülebilir büyüme | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmeli kütle akışı (viskoz akış veya dalga cephesi ilerleyişi) | Bir akışkanın veya parçacık kütlesinin yüzeyle sürekli temas halinde ve sürtünme direncini yenerek homojen bir hat şeklinde yayılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif kitle hareketi (sosyal mobilizasyon) | Bireylerin tek tek hareket etmek yerine ortak bir ülkü etrafında yoğunlaşıp yapısal bir kütle halinde toplumsal alana intikal etmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca «sürüngen gibi yerlerde sürünmek» şeklinde acziyet veya zayıflık bildiren biyolojik bir fiile indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Çokluk ve ağırlıktan ötürü tek bir gövde haline gelmiş devasa bir ordunun, yeri titreterek ve geri dönülmez biçimde cepheye doğru akması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayeti düşmanın acizliği veya pasifliği şeklinde yorumlayıp, müminlere yönelen organize, kütlesel ve durdurulamaz tehlikenin büyüklüğünü takdir edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Müminin kriz ve çatışma anlarındaki duruşunu, ordu düzeninin ciddiyetini ve kolektif sorumluluğun bireysel can kaygısına feda edilemeyeceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Bedir Savaşı bağlamını kuran, savaş stratejisini ve cephe disiplinini düzenleyen Enfâl Suresi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Savaştan kaçınmanın basit bir taktik geri çekilme değil, tüm cemaati ve cepheyi çökerten ilahi bir ihanet (büyük günah) olduğunu ortaya koyarak gevşekliği engeller. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğır bir gövdenin zeminden hiç kopmadan, sürtünerek ve kesintisiz biçimde ileriye doğru akışı.
- Soyut anlamBireysellikten arınmış devasa bir topluluğun ortak bir hedefe doğru durdurulamaz, yekpare bir kütle halinde yönelişi ve bu akış esnasında sebatın zorunlu kılınması.
- Sistematik karşılıkSosyal ve askeri sistemlerde, kütlenin dağılmasını önleyen kolektif momentum ve arkaya kaçışı engelleyen bağlayıcı sebat dinamiği.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde hareket halindeki ordunun veya topluluğun kütlesel büyüklüğünü, ilerleme hızını, ileriye yönelten kolektif iradeyi ve inancı, ise zemin sürtünmesini ve karşılaşılan mukavemeti temsil eder. İkinci bağıntı, kütle ne kadar büyürse ve direnç ne kadar yüksek olursa olsun, birim zamandaki yer değiştirmenin sıfırdan büyük kaldığını, yani geriye dönüşün (firarın) imkansızlaşıp ilerleyişin kesintisiz ve durdurulamaz olduğunu modeller.