زوغ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc

زوغ

ز - و - غ

KÖK
  • Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
  • 4 sözlük

Notlarım

Sözlükler(4)

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR360 harf
زاغَ الطريق زَوْغاً وزَيْغاً: عَدَلَ، والياء أَفصح؛ أَنشد ابن جني في الواو: صَحا قَلْبي وأَقْصَرَ واعِظايَهْ، وعُلِّقَ وصْلَ أَزْوَغَ مِنَ عَظايَهْ جعل الزَّيَغانَ للعَظايةِ. ويقال: زاغَ في كلّ ما جرى في المَنْطِقِ يَزُوغُ زَوَغاناً، وتقول: أَنت أَزَغْتَه في كلّ ما جرى في المَنْطِقِ، وأَنا أُزِيغُه إزاغةً، وزاوَغْتُه مُزاوَغَةً وزِواغاً وزُغْتُ به زَوَغاناً.
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.006 harf
زاغ يزوغ زوغا وزيغا: مال عن القصد، عن ابن دريد. وزاغ عن الطريق زوغا: وزيغا: عدل، والياء أفصح وأنشد ابن جني في الواو: صحا قلبي وأقصر واعظـايه وعلق وصل أزوغ من عظايه جعل الزيغان للعظاية. وزاغ قلبه يزوغه: أمال جاء متعديا أيضا وقرأ نافع في الشواذ: ربنا لا تزغ قلوبنا بفتح التاء وضم الزاي. وقال ابن عباد: زاغ الناقة يزوغها زوغا: جذبها بالزمام وأنشد قول ذي الرمة:
Maddenin bağlantısı

زاغ يزوغ زوغا وزيغا: مال عن القصد، عن ابن دريد. وزاغ عن الطريق زوغا: وزيغا: عدل، والياء أفصح وأنشد ابن جني في الواو: صحا قلبي وأقصر واعظـايه وعلق وصل أزوغ من عظايه جعل الزيغان للعظاية. وزاغ قلبه يزوغه: أمال جاء متعديا أيضا وقرأ نافع في الشواذ: ربنا لا تزغ قلوبنا بفتح التاء وضم الزاي. وقال ابن عباد: زاغ الناقة يزوغها زوغا: جذبها بالزمام وأنشد قول ذي الرمة: .... ولام ن زاغها بالخزائم قال: والعين أعرف، قال الصاغاني أما اللغة فبالعين المهملة لا غير، وأما ما ذكر لذي الرمة فلم أجده في ميمته التي أولها: خليلي عوجا الناعجات فسلمـا على طلل بين النقى والأخارم قلت: والبيت المذكور لذي الرمة تقدم إنشاده على الكمال في ز-و-ع فراجعه. وقال اليزيدي: زاغ في كل ما جرى في المنطق يزوغ زوغانا محركة، أي: جار. ومما يستدرك عليه: أزاغه في المنطق إزاغة، وأنا أزيغه، وزاوغته مزاوغة وزواغا، وزغت به. ثم هذا الحرف مكتوب عندنا بالأسود، وهكذا في غالب النسخ، وقال الصاغاني في التكملة: زوغ أهمله الجوهري ونقل قول اليزيدي الذي أوردناه، فتأمل.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR1.908 harf
زَاغَ 1 زَاغَ ذ , (IDrd, O, K,) aor. يَزُوغُ, (IDrd, O,) inf. n. زَوْغٌ, (IDrd, O, K,) He declined, deviated, swerved, or turned aside, (IDrd, O, K,) from the right course or direction, (IDrd, O,) and from the road; as also زاغ, aor. يَزِيغُ, inf. n. زَيْغٌ, which latter is the more chaste: (O, TA:) the former is a dial. var. of the latter. (Msb in art. زيغ.) ― -b2- And زاغ فِى المَنْطِقِ, (Yz,
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR222 harf
زَاغَ زَاغَ ( w ) U ( n. ac. زَوْغ 1 , زَوَغَاْن 36 ), a. Turned aside, swerved; deviated from the truth. b. Was out of joint, sprained, dislocated ( bone ). زَائِغ زَائِغ [ 21 ], a. Dislocated. b. Giddy, flighty.
Tamamını oku

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökزوغ
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerزيغ, ميل, عدل, حيد
Zıt Kökقوم
Çekirdek Özet 1Düz ve doğru doğrultudan, merkezî yoldan yana doğru eğilip sapma
Çekirdek Özet 2Emirden, istikametten ve haktan iradî veya meyledici bir sapış sergileme
Çekirdek Özet 3Yörüngeden çıkış, kurallı düzeni terk edip dengesizliğe ve helake yönelme
Kritik Hata RiskiKökü salt zihinsel şüpheye indirgeyerek eylemsel ve pratik sapma boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
زوAyrışma, hareketlenme, eksenden kayma ve eşleşerek merkezden uzaklaşma potansiyeli; nitekim زوج ayrışan iki unsuru, زور doğrudan sapıp eğrilmeyi, زول ise yerinden kayıp gitmeyi anlatırغÇekirdekteki ayrışma ve hareket eğilimini, görünür doğrultuyu yitirip belirsizliğe, gizil ve tehlikeli bir inhirafe gömülme yönünde özelleştirmiştir

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeDoğrultuyu ve ana hattı keskin bir hatla bölme, mevcut çizgiden ayrılma hareketi
وçengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaAyrışma eyleminin bir bağ kurarak veya bir tarafa meylederek sürdürülmesi
غderinleşen, örten, belirsizleşen göz (ayrıntı imgesi türetmedir)Doğru çizgiden çıkışın neticesinde açık alanın yitirilmesi ve karanlığa, gayyaya kayılması
زوغkesici alet ile çengel ve derinleşen göz imgelerinin birleşimiDoğru yoldan ve merkezî eksenden kesilip ayrılarak karanlık ve belirsiz bir istikamete doğru meyledip sapma hareketinin bütünü

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDüz yoldan yana sapmak, kelerin veya sürüngenin avcısından kaçmak için aniden yön değiştirip kıvrılması
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Cinnî'nin naklettiği beyitte kelerin sağa sola kıvrılarak hızla sapması ve yön değiştirmesi teşbihiyle geçmektedir: صَحا قَلْبي وأَقْصَرَ واعِظايَهْ / وعُلِّقَ وصْلَ أَزْوَغَ مِنَ عَظايَهْ
Erken Arapça kullanımSözde, mantıkta ve yolda doğrudan ayrılıp hileyle veya meylederek kayma anlamında زاغ في المنطق يزوغ زوغانا biçiminde kullanılmıştır

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde زوغ kökü, aslen زيغ kökü ile eş kökenli ve onun vâvî varyantı olarak değerlendirilen bir çekirdeğe dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan z-w-g biçiminde yaygın bir fiil kökü olarak "sapmak" anlamında gelişmekten ziyade, eksenden ayrılma, kıvrılma ve yalpalama kavramı genellikle z-w-r (sapmak, yabancılaşmak) veya s-w-g / s-w-g (geri çekilmek, yoldan çıkmak) kökleriyle temsil edilir. Arapçada ise زوغ ve زيغ fonetik olarak gırtlak ünsüzü غ ile birleşerek somut fiziksel bir yön değişimini (özellikle kertenkele türü hayvanların zikzak yaparak kaçışını) ahlaki ve zihinsel sapmaya aktarmış, özgün bir semantik derinlik kazanmıştır. Diller arası fonetik kaymalarda sibilant (ıslıklı) ses ile boğaz sesinin birleşimi, doğrusal hareketin kırılarak bozulmasını imleyen ortak Sami arka planıyla uyumludur.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönزوغ - زيغ münavebesiAsıl kullanımın yaygın biçimi yâ harfiyle olsa da vâvî biçimi de yoldan sapma, kıvrılma ve sözde meyil anlamında kökleşmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice s-w-g (סוג) ve z-w-r (זור) ile anlamsal örtüşmeDoğru çizgiden, ittifaktan veya emredilen alandan yana çekilme ve sapma kavramıyla semantik paralellik gösterirMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış çeperde doğrudan sesçil ve anlamsal denkliği kanıtlanmış bir bağ tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
زوغAnlamlıSapmak, meyletmekDüz yoldan veya emredilen çizgiden yana doğru eğilip çıkmakHedef kök; Kur'an'da yer alır
زغوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez
وزغAnlamlıKeler, kertenkele türüHızlı hareket eden, kıvrılarak kaçan küçük sürüngenKur'an'da geçmez; hedef kökle hareket benzerliği taşır
وغزAnlamlıDürtmek, batırmakAzar azar saplamak veya ufak adımlarla yürümekKur'an'da geçmez
غزوAnlamlıYönelmek, kastetmek, savaşmakBir hedefe doğru kasıtla hareket etmek, akın düzenlemekKur'an'da geçer; zıt yönde kasıtlı yöneliş bildirir
غوزAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
زوغMerkezYoldan sapmaBelirlenmiş emirden veya istikametten kırılarak, yana kayarak ayrılmaHem fiziksel hem zihinsel/iradî meyli kapsar
زيغKomşuKalpte ve gözde eğrilmeYâ harfiyle daha çok içsel eğilim, inançtaki şüphe ve görme duyusundaki kaymaزوغ ile aslen aynı kökün iki telaffuzudur
ميلKomşuBir tarafa eğilmeBir tarafa ağırlık vererek dengenin bozulmasıNiyetli veya niyetsiz genel eğilimi ifade eder
عدلKomşuDoğrudan sapma / dengelemeHem dengeyi kurma hem de dengeli çizgiden başka yöne dönmeEşitlik ve haktan ayrılma ikiliğini taşır
حيدKomşuYan çizme, kaçınmaKorku veya isteksizlik sebebiyle yoldan aniden kaçıp uzaklaşmaSavunmacı bir kaçışı öne çıkarır
قومZıtDoğrulma, dikilme, sebatHiçbir tarafa meyledip kırılmadan dosdoğru ve ayakta durmaİstikamet ve adaletin temel direğidir

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaزوغDoğrudan sapmak, meyletmekDoğrusal çizgiden yana doğru kırılma ve emirden çıkma hareketidirKesin
Latincedeviare, deflectereYoldan çıkmak, yön değiştirmekdeviare düz hattan çıkmayı, deflectere yana bükülmeyi verir; ahlaki boyutu kapsarGüçlü
İngilizcedeviate, swerveSapmak, aniden yön değiştirmekswerve ani fiziksel kırılmayı, deviate normdan ve kuraldan sapmayı karşılarGüçlü
Almancaabweichen, ausscherenSapmak, çizgiden ayrılmakabweichen normatif ve kuramsal sapmayı, ausscheren hattan ayrılmayı nitelerGüçlü
Fransızcadévier, gauchirSapmak, eğrilmekdévier genel rotadan sapmayı, gauchir biçimsel eğrilip çarpılmayı anlatırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Latin-English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
زوغ / يَزِغْEmirden, itaatten ve yasal çizgiden yüz çevirip sapmakSüleyman aleyhisselamın emrine verilen cinlerin belirlenmiş görevden sapması bağlamı (Sebe 34:12)
زوغ / أَزَاغَHaktan sapanın kalbini kendi sapıklığı üzere bırakmak, meylini pekiştirmekİsrailoğullarının fıskı neticesinde hidayet doğrultusunu yitirmeleri bağlamı (Saff 61:5)
زوغ / زَاغَتْGözün dehşet, şaşkınlık veya tereddütle hedeften kaymasıSavaşın şiddetlendiği anda bakışların dehşetle eksenden kayması bağlamı (Ahzâb 33:10)
زوغ / زَيْغٌKalpteki art niyet, fitne arayışı ve eğrilikMüteşabih ayetlerin peşine düşenlerin iç dünyasındaki çarpıklık bağlamı (Âl-i İmrân 3:7)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet ve idlâl meselesiKulun kendi iradesiyle sapması üzerine Allah'ın kalbi saptırması (izhâğ) ve adalet ilkesiİradî sapmanın ilahî ceza olarak tescillenmesi
FıkıhAhde ve emre bağlılıkEmredilen vazifeden ve sözleşme sınırlarından dışarı çıkmanın hukuki müeyyidesiSorumluluk çizgisini kasten terk etme
Tefsirزوغ ve زيغ lafızlarının tahliliSebe 34:12 ayetindeki fiilin vâvî veya yâî asıldan gelişi ve kıraat vecihleriİlahi iradeye başkaldıran cüzi iradenin yönelimi
HadisAhir zaman fitneleri ve kalpKalplerin istikametten sapma tehlikesine karşı yapılan istiâzelerKalbin doğru hattan yana kayması tehlikesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve hidayet ekseniİtikadî ve ahlaki inhirafİstikameti bozarak şirk veya nifaka kapı aralamaDinin belirlediği ana akideden cüzi sapmaların zamanla kökleşmesiKesin
İlmiMetodoloji ve hakikat arayışıMetodolojik sapmaDoğru akıl yürütme çizgisinden sübjektif heveslere kaymaNesnel delil yerine zannın ve hevanın ölçü alınmasıGüçlü
SiyasiMeşru otorite ve kamu düzeniİtaatsizlik ve anarşiVerilen görevi ve toplumsal sözleşmeyi sabote etmeSistem içi nizamdan yana kayarak anarşik çözülmeye yol açmaGüçlü
İktisadiPiyasa kuralları ve adil bölüşümYolsuzluk ve haksız temerküzMeşru ticaret hattından gayrimeşru kazanca sapmaŞeffaf ve adil dolaşım ilkelerinden yana doğru kırılma üretmeGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDoğrusal yörüngeden açısal sapma (angular deviation / deflection)Bir parçacığın veya dalganın kütleçekim ya da haricî bir kuvvet etkisiyle ana ekseninden saparak hiperbolik bir hatta kaymasıKesin
Beşeri bilimlerSosyolojik ve ahlaki sapma (anomie / social deviance)Bireyin veya grubun normatif değerler dizgesinden koparak marjinalleşmesi ve hukuki çizginin dışına çıkmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca zihinsel bir şüpheye, entelektüel tereddüde veya soyut bir inançsızlığa indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamKökün fiilî görevden kaçmayı, itaatten sapmayı, gözün ve kalbin pratik tavır alışlarındaki eksen kaymasını kuşatan bütüncül yapısı
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAmelî ve ahlaki itaatsizliklerin arkasındaki yapısal sapmayı görmezden gelerek kavramı salt felsefi bir ihtilaf düzeyine hapsetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık düzeninde ve ahlaki hayatta istikametin tek, sapmanın ise çok yönlü olduğunu; ilahi emirden kıl payı ayrılışların dahi helak edici sonuçlar doğuracağını gösterdiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi görevlendirme ve itaat ayetlerinde, kalbin fitneye meylini anlatan uyarılarda ve savaş anındaki psikolojik sarsıntıları tasvir eden sahnelerde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sapmanın tesadüfi bir kaza değil, iradî bir yöneliş ve meyil sonucu başladığını göstererek cebrî kadercilik anlayışını düzeltir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamDoğrusal çizgiden, yoldan veya hedeften yana doğru eğrilerek, kıvrılarak çıkmak.
  • Soyut anlamİlahi emirden, hakikat ekseninden ve adalet çizgisinden iradî yahut hevesî olarak sapmak.
  • Sistematik karşılıkSistemin yörüngesel dengesini bozan açısal kırılma, normatif çizgiden ayrılma.
  • LaTeX modeliD(t)=θ⋅∫0t(vn(τ)−v0) dτ
  • LaTeX açıklamasıFormülde v0 belirlenmiş ideal istikamet vektörünü, vn(τ) zaman içindeki fiilî yönelim vektörünü, θ sapma açısını, D(t) ise doğru eksenden uzaklaşarak oluşan toplam kümülatif inhirafı temsil eder. Doğrusal hattan küçük bir açısal meyil bile zamanla sistem dışına çıkışla sonuçlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ز