سدد
س - د - د
KÖK- 6 geçiş
- 5 ayet
- 3 sîga
- 9 sözlük
Set, engel, baraj dermektir. Redm ile set arasındaki fark şudur: Sette arada hiç geçiş yoktur. Redm de ise arada geçiş yapılan yerler vardır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Set, engel, baraj dermektir. Redm ile set arasındaki fark şudur: Sette arada hiç geçiş yoktur. Redm de ise arada geçiş yapılan yerler vardır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.510 harfباب السين والدال
س د، د س يستعملان
سد:
السُّدُود: السِّلال تُتَّخَذُ من قُضبانٍ لها أطباقٌ، وتجمع على السِّداد أيضاً، والواحِدُ سَدٌّ.
والسِّدادُ: الشيء الذي تُسَدُّ به كُوَّة أو منفَذٌ سَدّاً، ومنه قيل: في هذا سِدادٌ من عَوَزٍ، أي يَسُدُّ من الحاجة سَدّاً.
والسَّدُّ: رَدْمُ الثَّلْمِة، والشَّعْبِ ونحوِه.
والسَّدادُ: إصابةُ القَصد.
والسَّدادُ: مصدر، ومنه السَّديد، قال:
أُعلِّمُه الرِّمايةَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR2.223 harfالتَسْديدُ: التوفيقُ للسداد، وهو الصوابُ والقصدُ من القول والعمل. ورجلٌ مُسَدَّدٌ، إذا كان يعمل بالسداد والقصد. والمُسَدَّدُ: المُقَوَّمُ. وسَدَّدَ رمحَهُ، وهو خلاف قولك: عَرَّضَهُ. وسَدَّ قولُهُ يَسِدُّ بالكسر، أي صار سَديداً. وإنه لَيُسِدُّ في القول فهو مُسِدٌّ، إذا كان يصيب السَدادَ، أي القصدَ. ويقال للرجل: أَسْدَدْتَ ما شئتَ، إذا طلب السَدادَ والقصدَ. وأَمْرٌ سَديدٌ وأَسَدُّ، أي قاصدٌ. وقد
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.228 harfس د د
سد الثلمة فانسدت واستدت وهذا سدادها.
وضرب بينهما سد وسد وضربـت بينهمـا الأسداد وغشيت سدة فلان وهي ما بين يدي بابه أو بابه.
قال: ترى الوفود قياماً عنـد سدتـه يغشون باب مـزور غيـر زوار وفـي الحديـث " الشعـث الـرءوس الذيـن لا تفتـح لهـم السـدد " أي الأبـواب.
وهـو علـى سـداد مـن أمـره وسدد.
وقلت له سداداً من القول وسددا: صواباً.
قال كعب: ماذا عليها وماذا كان ينقصهـا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR11.087 harfالسَّدُّ: إِغلاق الخَلَلِ ورَدْمُ الثَّلْمِ.
سَدَّه يَسُدُّه سَدّاً فانسدّ واستدّ وسدّده: أَصلحه وأَوثقه، والاسم السُّدُّ. وحكى الزجاج: ما كان مسدوداً خلقه، فهو سُدٌّ، وما كان من عمل الناس، فهو سَدٌّ، وعلى ذلك وُجِّهت قراءَة من قرأَ بين السُّدَّيْنِ والسَّدَّيْن. التهذيب: السَّدُّ مصدر قولك سَدَدْتُ الشيء سَدّاً. والسَّدُّ والسُّدّ: الجبل والحاجز. وقرئ قوله تعالى: حتى إِذا بلغ بين السّدَّين،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.009 harf* س د د * * التَّسْدِيدُ * التوفيق * للسَّدَادِ * بالفتح وهو الصواب والقصد من القول والعمل و * المُسَدَّدُ * الذي يعمل بالسداد والقصد وهو أيضا المقوم و * سَدَّدَ * رمحه * تسديدا * ضد عرضه و * سَدَّ * قوله يسد بالكسر * سَدَاداً * بالفتح صار سديدا وأمر * سَدِيدٌ * و * أسَدُّ * أي قاصد و * اسْتَدَّ * الشيء استقام قال الشاعر % أعلمه الرماية كل يوم % فلما استد ساعده رماني % قال الأصمعي اشتد بالشين
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.848 harfسدده تسديدا أي الرمح: قومه كذا في الصحاح. وقال أهل الأفعال: سدد سهمه إلى المرمى: وجهه.
زاد في التوشيح: وبالشين المعجمة لغة فيه. وقالوا سدده علمه النضال وسد الثلم: أصلحه وأوثقه. وسدده: وفقه للسداد، بالفتح أي الصواب من القول والعمل والقصد منهما. والإصابة في المنطق: أن يكون الرجل مسددا، ويقال: إنه لذو سداد في منطقه وتدبيره. وكذلك في الرمي. ومنه اللهم سددني، أي وفقني. وسد الرجل والسهم بنفسه والرمح
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.631 harfسَدَّ
سَدَّ U ( n. ac. سَدّ 1 ),
a. Stopped, closed; filled up; corked.
b. Barred; obstructed.
c. I ( n. ac. سَدَاْد 22 ), Was straight, direct, right; went right, straight; hit.
d. [ Fī ], Was upright, honest, straight-forward, sincere &c. in.
e. Paid in kind ( debt ).
سَدَّدَ
سَدَّدَ II ,
a. Directed, guided aright.
أَسْدَدَ
أَسْدَدَ IV ,
a. see I (c) .
اِنْسَدَدَ
اِنْسَدَدَ VII ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR31.400 harfسدد
سَدَّ - يَسُدُّ - سَدّ -سَدّيْن
سَدَّ - يَسُدُّ + كائن أو شيء + شيئاً: يمنع ويحجز التقدم والحركة منه وإليه عبر مسار محدد
سَدّ: اسم فعل " سَدَّ - يَسُدُّ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " سَدَّ - يَسُدُّ ": اسم آلة: الشيء الذي يسد: الذي يحجز ويعيق شيئاً من التقدم عبر مسار محدد
سَدَّيْن: مثنى " سَدّ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغلق والختم
سدد سَدَّ - يَسُدُّ - سَدّ -سَدّيْن سَدَّ - يَسُدُّ + كائن أو شيء + شيئاً: يمنع ويحجز التقدم والحركة منه وإليه عبر مسار محدد سَدّ: اسم فعل " سَدَّ - يَسُدُّ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " سَدَّ - يَسُدُّ ": اسم آلة: الشيء الذي يسد: الذي يحجز ويعيق شيئاً من التقدم عبر مسار محدد سَدَّيْن: مثنى " سَدّ " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغلق والختم والقفل ومنع الحركة من داخل الشيء إلى خارجه ومن خارجه إلى داخله"، وهي: خَتَمَ - يَخْتِمُ، قَفَل - يَقْفُلُ، سَدَّ - يَسُدُّ، غَلَقَ - يغْلِقُ، وَصَدَ - يَصِدُ، سَكَرَ - يَسْكُرُ يفرق لفظاً: سَدَّ - يَسُدُّ + كائن أو شيء + شيئاً: يمنع ويحجز التقدم والحركة منه وإليه عبر مسار محدد سَدَّ - يَسِدُّ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً أو شيئاً: يصيبه بدقة: يتوجه إليه فيصيبه على وجه الدقة
سد - سدين ﴿حتى إذا بلغ بين السدين وجد من دونهما قوما لا يكادون يفقهون قولا (93) قالوا يا ذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا (94) قال ما مكني فيه ربي خير فأعينوني بقوة أجعل بينكم وبينهم ردما (95) آتوني زبر الحديد حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا (96)﴾ الكهف ﴿وجعلنا من بين أيديهم سدا ومن خلفهم سدا فأغشيناهم فهم لا يبصرون(9)﴾ يس مختار الصحاح ● [سدد] س د د: التَّسْدِيدُ التوفيق للسَّدَادِ بالفتح وهو الصواب والقصد من القول والعمل و المُسَدَّدُ الذي يعمل بالسداد والقصد وهو أيضا المقوم و سَدَّدَ رمحه تسديدا ضد عرضه و سَدَّ قوله يسد بالكسر سَدَاداً بالفتح صار سديدا وأمر سَدِيدٌ و أسَدُّ أي قاصد و اسْتَدَّ الشيء استقام قال الشاعر أعلمه الرماية كل يوم فلما استد ساعده رماني قال الأصمعي اشتد بالشين المعجمة ليس بشيء و السَّدَدُ بفتحتين الاستقامة والصواب مثل السَّدَادِ بالفتح و سِدَادُ القارورة والثغر موضع المخافة بالكسر لا غير ومنه قوله ليوم كريهة وسداد ثغر وهو سده بالخيل والرجال وأما قولهم فيه سِدَادٌ من عوز وسداد من عيش أي ما تسد به الخلة فيكسر ويفتح والكسر أفصح و سَدَّ الثلمة ونحوها من باب رد أي أصلحها وأوثقها و السَّدُ بالفتح والضم الجبل والحاجز قلت وفي الديوان وقال بعضهم السد بالضم ما كان من خلق الله وبالفتح ما كان من عمل بني آدم و اسْتَدّتْ عيون الخرز و انْسَدَّتْ بمعنى و السُّدَّةُ بالضم باب الدار وفي الحديث ﴿الشعث الرءوس الذين لا تفتح لهم السُّدَد﴾ الراغب سد - السد والسد قيل هما واحد، وقيل: السد: ما كان خلقة، والسد: ما كان صنعة (انظر: البصائر 3/204؛ وعمدة الحفاظ: سد)، وأصل السد مصدر سددته، قال تعالى: }بيننا وبينهم سدا﴿[الكهف/94]، وشبه به الموانع، نحو:﴾وجعلنا من بين أيديهم سدا ومن خلفهم سدا﴿[يس/9]، وقرئ﴾سدا{ (وهي قراءة نافع وابن كثير وأبي عمرو وابن عامر وشعبة عن عاصم ويعقوب)، السدة: كالظلة على الباب تقيه من المطر، وقد يعبر بها عن الباب، كما قيل: (الفقير الذي لا يفتح له سدد السلطان) (وعن أبي الدرداء أنه أتى باب معاوية فلم يأذن له، فقال: من يأت سدد السلطان يقم ويقعد. انظر: الفائق 2/167؛ والبصائر 3/204)، والسداد والسدد: الاستقامة، والسداد: ما يسد به الثلمة والثغر، واستعير لما يسد به الفقر. ملخص اللسان 1. السَّدُّ: إِغلاق الخَلَلِ ورَدْمُ الثَّلْمِ. 2. سَدَّه يَسُدُّه سَدّاً فانسدّ واستدّ وسدّده: أَصلحه وأَوثقه، والاسم السُّدُّ. وحكى الزجاج: ما كان مسدوداً خلقه، فهو سُدٌّ، وما كان من عمل الناس، فهو سَدٌّ، 3. والسَّدُّ والسُّدّ: الجبل والحاجز. 4. والسَّد، بالفتح والضم: الردم والجبل؛ 5. والسِّدادُ: ما سُذَّ به، والجمع أَسِدَّة. 6. وقالوا: سِدادٌ من عَوَزٍ وسِدادٌ من عَيْشٍ أَي ما تُسَدُّ به الحاجة، 7. وكل شيء سَدَدْتَ به خَلَلاً، فهو بالكسر، ولهذا سمي سِداد القارورة، بالكسر، وهو صِمامُها لأَنه يَسُدُّ رأْسَها؛ 8. قال: وأَما السَّداد، بالفتح، فإِنما معناه الإِصابة في المنطق أَن يكون الرجل مُسَدَّداً. 9. وكذلك في الرمي. يقال: سَدَّ السَّهْمُ يَسِدُّ إِذا استقام.وسَدَّدْتُه تسديداً. 10. واسْتَدَّ الشيءُ إِذا استقام؛ 11. والسُّدُّ: ذهاب البصر، 12. السُّدُّ من السحاب النَّشءُ الأَسود من أَي أَقطار السماء نشأَ. والسُّدّ السحاب المرتفع السادُّ الأُفُق، والجمع سُدودٌ؛ 13. والسُّدّ: القطعة من الجراد تَسُدُّ الأُفُقَ؛ 14. وقيل: ما قابلك فسَدَّ ما وراءَه فهو سَدٌّ وسُدٌّ. 15. يقال سَدَّ عليك الرجلُ يَسِدُّ سَدّاً إِذا أَتى السَّدادَ. وما كان هذا الشيء سديداً ولقد سَدَّ يَسدُّ سَداداً وسُدوداً، 16. والسَّدُّ: سَلَّة من قضبان، والجمع سِدادٌ وسُدُدٌ. 17. السُّدودُ السِّلالُ تتخذ من قضبان لها طباق، والواحدة سَدَّة؛ 18. والسُّدَّة أَمام باب الدار، وقيل: هي السقيفة. ومن جعل السُّدَّة كالصُّفَّة او كالسقيفة فإِنما فسره على مذهب أَهل الحَضَر،السُّدَّة كالصُّفَّة تكون بين يدي البيت، والظُّلَّة تكون بباب الدار؛ 19. والسُّدَّة والسُّداد، مثل العُطاس والصُّداع: داء يسدُّ الأَنف يأْخذ بالكَظَم ويمنع نسيم الريح. 20. والسَّدُّ: العيب، مثل العَمى والصمَم والبَكم وكذلك الأَيه والأَبه 21. والسَّدَد: القصْد في القول والوَفْقُ والإِصابة، والسَّديدُ والسَّداد: الصواب من القول. وسَدَّ قوله يَسِدُّ، بالكسر، إِذا صار سديداً. والتَّسديدُ: التوفيقُ للسداد، وهو الصواب والقصد من القول والعمل. 22. والسُّدُّ: الظِّلُّ؛ لسان العرب ● - سدد: السَّدُّ: إِغلاق الخَلَلِ ورَدْمُ الثَّلْمِ. سَدَّه يَسُدُّه سَدّاً فانسدّ واستدّ وسدّده: أَصلحه وأَوثقه، والاسم السُّدُّ. وحكى الزجاج: ما كان مسدوداً خلقه، فهو سُدٌّ، وما كان من عمل الناس، فهو سَدٌّ، وعلى ذلك وُجِّهت قراءَة من قرأَ بين السُّدَّيْنِ والسَّدَّيْن. التهذيب: السَّدُّ مصدر قولك سَدَدْتُ الشيء سَدّاً. والسَّدُّ والسُّدّ: الجبل والحاجز. وقرئ قوله تعالى: حتى إِذا بلغ بين السّدَّين، بالفتح والضم. وروي عن أَبي عبيدة أَنه قال: بين السُّدّين، مضموم، إِذا جعلوه مخلوقاً من فعل الله، وإِن كان من فعل الآدميين، فهو سَد، بالفتح، ونحو ذلك قال الأخفش. وقرأَ ابن كثير وأَبو عمرو: بين السَّدَّين وبينهم سَدّاً، بفتح السين. وقرأَ في يس: من بين أَيديهم سدّاً ومن خلفهم سُدّاً، يضم السين، وقرأَ نافع وابن عامر وأَبو بكر عن عاصم ويعقوب، بضم السين، في الأَربعة المواضع، وقرأَ حمزة والكسائي بين السُّدَّين، بضم السين. غيره: ضم السين وفتحها، سواء السَّدُّ والسُّدُّ؛ وكذلك قوله: وجعلنا من بين أَيديهم سدّاً ومن خلفهم سدّاً، فتح السين وضمها. والسَّد، بالفتح والضم: الردم والجبل؛ ومنه سدّ الرّ
Mücavir kökler29 mücavir (41 toplam)
- مأجوج
1 ortak ayet · Ve Me’cûc
- يأجوج
1 ortak ayet · Ye’cüc
- خلف
2 ortak ayet · Half : Ense demektir
- بين
3 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir
- قول
4 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- وقي
2 ortak ayet · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
- فقه
1 ortak ayet · Kavrarlar
- كود
1 ortak ayet · Neredeyse o
- غشو
1 ortak ayet · Örter
- جعل
2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- قرن
1 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
- ذرر
1 ortak ayet · Zerre toz demektir
Geçtiği ayetler(5)
قَالُوا يَاذَا الْقَرْنَيْنِ إِنَّ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ مُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ فَهَلْ نَجْعَلُ لَكَ خَرْجًا عَلَى أَنْ تَجْعَلَ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ سَدًّا
SetDediler ki: Ey Zülkarneyn; Ye’cuc ve Me’cuc bu ülkede doğrusu bozgunculuk yapıyorlar. Bizim ve onların arasına bir sed yapman için sana vergi verelim mi?
وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ
SetÖnlerinden bir sed ve arkalarından da bir sed çekmişizdir. Gözlerini perdelemişizdir. Bu yüzden artık göremezler.
وَجَعَلْنَا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَاهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ
SetÖnlerinden bir sed ve arkalarından da bir sed çekmişizdir. Gözlerini perdelemişizdir. Bu yüzden artık göremezler.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سدد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ردم, حجز, منع |
| Zıt Kök | فتح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir açıklığı, gediği veya yarığı tam kapatarak geçişi bütünüyle engelleme ve arızayı onarma |
| Çekirdek Özet 2 | Haktan sapmaya, yozlaşmaya ve bâtılın sızmasına imkân vermeyen, hedefe tam isabet eden muhkem söz ve durum |
| Çekirdek Özet 3 | Boşluk ve tutarsızlık barındırmayan, çatlakları onaran, varlığı koruma altına alan adalet ve doğruluk intizamı |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel taş yığını veya toprak bariyere indirgeyip kavli sedîd terkibindeki ahlaki ve ontolojik gediği kapatan doğruluk boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سد | Salıverme, serbest bırakma, bir yöne doğru yayılma veya örtme; nitekim سدي kökünde başıboş bırakma ve çözülme, سدر kökünde saçın salınması ve gözün kararması anlamı vardır | د | Yayılma ve gevşekliği durdurarak hareketi sert bir engelle sınırlandırmış, salıvermenin tam zıddı olarak açıklığı sımsıkı kapatma, tahkim etme ve boşluk bırakmama anlamı katmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Dayanak noktası oluşturma, direnç gösterme, sızmayı ve geçişi engelleyen koruyucu hat çekme |
| د | Kapı | Geçiş eşiği, girilip çıkılan menfez veya aralık |
| د | Kapı | Aralığı çift taraflı kilitleme, girişi bütünüyle pekiştirerek geçit vermez kılma |
| سدد | Destekle kapıyı çift taraflı kilitleme | Açık bulunan veya gedik veren bir geçidi sağlam bir destekle bütünüyle örterek her türlü kontrolsüz geçişi kesin biçimde durdurma hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Duvardaki veya kaptaki bir yarığı, gediği tıkayarak kapatmak; sızdıran deliği nesneyle örtmek; vadi veya dağ arasına çekilen engel |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden Ma‘n b. Evs el-Müzenî'ye de atfedilen darb-ı mesel niteliğindeki beyitte kolun atış için tam kıvamına gelmesi ve hedefe isabet etmesi anlamında geçmektedir: أُعَلِّمُهُ الرِّمَايَةَ كُلَّ يَوْمٍ / فَلَمَّا اسْتَدَّ سَاعِدُهُ رَمَانِي |
| Erken Arapça kullanım | İhtiyacı karşılayacak asgari geçimlik pay için söylenen سِدَادٌ مِنْ عَوْزٍ ifadesinde, fakirlik gediğini kapatan nesne anlamında kullanılmıştır; ayrıca evin önündeki giriş ve eşik alanına سُدَّة denilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāġa.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde سدد kökü, fiziksel bir gediğin, boşluğun veya ağzın tıkanması, birleştirilmesi ve hedefe yöneltilmesi matrisiyle doğrudan ilişkilidir. İbranicede sıraya koymak, tanzim etmek, düzene sokmak anlamlarına gelen s-d-r kökü ile fonetik ve semantik akrabalık taşır; Süryanicede de aralığı kapatma ve çatlağı tıkama yönündeki kullanımlar mevcuttur. Akadcada düzenleme, sıraya dizme ve nizama sokma bildiren sadāru fiiliyle semantik bir kesişim gösterir. Arapçada kök, ikizleşen son sesle birlikte maddî planda aşılmaz ve sızdırmaz bir engel kurma, manevî planda ise lafız ve mânada hiçbir gedik, çelişki veya sapma bırakmayan isabetli ve muhkem söz üretme şeklinde özelleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سدد | Duvardaki gediğin tıkanması anlamından hedefe tam isabet eden doğru söze ve arızasız davranışa geçiş | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice düzenleme, tıkama ve tanzim kökleri | Açıklığın kapatılması ve düzenin sağlanması biçimindeki ortak Sami çekirdeği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanmış doğrudan bir bağ tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سدد | Anlamlı | Kapamak, tıkamak, doğrultmak | Bir açıklığı bütünüyle örtüp geçilmez kılmak; sözde ve amelde isabet kaydetmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| دسد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip |
| ددس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada kullanılmayan terkip |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سدد | Merkez | Kapatma ve tahkim | Bir gediği, boşluğu tamamen tıkayarak sızmayı önleme ve tam isabet sağlama | İki şey arasındaki açıklığı sıfırlayan engel ve dosdoğru söz |
| ردم | Komşu | Kat kat doldurma | Boşluğu malzeme yığarak, katmanlar halinde yükselterek kapatma | ردم kökünde aralıklı ve tabakalı dolgu baskındır; سدد doğrudan sızdırmaz set oluşturur |
| حجز | Komşu | Araya girme | İki şey arasına sınır çekerek birbirine karışmasını engelleme | حجز temas ve karışmayı keser; سدد ise var olan bir deliği veya açıklığı tıkar |
| منع | Komşu | Geri çevirme | Güç kullanarak bir eylemin gerçekleşmesine mani olma | منع failin engelleme iradesini öne çıkarır; سدد nesnel ve yapısal bir bariyer kurar |
| فتح | Zıt | Açma ve yarma | Kapalı olanı aralama, kilidi çözme, geçişe imkân verme | سدد kökünün kapatma, tıkama ve geçit vermeme eyleminin doğrudan zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سدد | Engel koymak, gediği tıkamak, doğru olmak | Maddi engel ile ahlaki doğruluğu aynı kökte birleştiren yapı | Kesin |
| Latince | obstruere, rectus | Tıkamak, kapatmak; düzgün ve doğru | Maddi kapama ile ahlaki doğruluk iki ayrı kelimeye dağılmıştır | Güçlü |
| İngilizce | dam, barrier, upright, pertinent | Bariyer, set; dosdoğru, isabetli | Fiilsel tıkama ile sözdeki isabet farklı kelimelerle karşılanır | Güçlü |
| Almanca | dämmen, versperren, zutreffend | Set çekmek, tıkamak; isabetli | Kökün gediği onarma ve hedefe varma anlamı parçalanarak verilir | Güçlü |
| Fransızca | barrer, boucher, droit, juste | Önünü kapamak; doğru, hakkaniyetli | Maddi bariyer ve ahlaki sadakat ayrı terimlerle ifade edilir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَدًّا | Maddi engel, aşılmaz dağ veya duvar | Ye’cûc ve Me’cûc kavmini durdurmak için çekilen fiziki bariyer; Kehf 18:94 |
| السَّدَّيْنِ | İki doğal mania, iki yüksek dağ | Coğrafi geçidi sınırlandıran iki tabii yükselti; Kehf 18:93 |
| سَدًّا | Algısal ve kalbi perde, basiret engeli | İnkarcıların hakikati görmesini ve idrak etmesini engelleyen manevi bariyer; Yâsîn 36:9 |
| سَدِيدًا | Gediksiz, dosdoğru, haktan sapmayan söz | Yetim hakkını korurken veya toplumsal düzeni sağlarken söylenen adil ve sağlam söz; Nisâ 4:9, Ahzâb 33:70 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hidayet ve dalalet engelleri | İnkarcıların önüne ve arkasına set çekilmesinin cebir mi yoksa kesb neticesi bir mühürleme mi olduğu | Kalbin hakikate karşı sızdırmaz biçimde kapanması ve iradenin yönelimi |
| Fıkıh | Sedd-i zerâyi‘ ve borç ödeme | Harama götüren yolların baştan tıkanması ve borcun açıksız kapatılması | Kötülüğe ve fesada açılan menfezlerin önceden mühürlenmesi |
| Tefsir | Kıraat ve kıssa tahlili | Kehf suresinde seddin maddi yapısı ile Yâsîn suresindeki engelin mecazi/ontolojik niteliği | İnsanı saran bâtıl perdeler ile toplumu koruyan fiziki tahkimat |
| Hadis | Ahlak ve amel istikameti | Peygamberin dualarında geçen tesdîd talebi ve amelde istikamet tavsiyesi | Hedefe tam isabet ettirme, hatadan ve boşluktan korunma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlak ve istikamet | Kavlen sedîd | Koruma | Çelişki ve sapma barındırmayan söz, kalbi ve ameli fesada karşı korur | Kesin |
| İlmi | Mantık ve metodoloji | Muhkem önerme | Doğrulama | Boşluk ve mantık hatası taşımayan delil, şüphenin sızmasını engeller | Güçlü |
| Siyasi | Kamu güvenliği ve savunma | Sınır güvenliği ve tahkimat | Caydırma | Dışarıdan gelecek saldırı ve taşkınlıkları durduran aşılmaz savunma hattı | Kesin |
| İktisadi | İhtiyacın karşılanması | Kifayet miktarı (sidâd) | Dengeleme | Yoksulluk gediğini kapatan ve borcu sıfırlayan asgari ekonomik kalkan | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yalıtım ve kapalı devre (izolasyon) | Sistemdeki sızıntıyı sıfıra indiren ve enerji akışını dış müdahaleye kapatan sızdırmaz sınır tabakası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Normatif tutarlılık ve hukuki güvenlik | Hukuk düzenindeki boşlukların doldurularak suistimallerin ve kaosun kesin biçimde önlenmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bir inşaat terimi, baraj veya beton engel olarak algılayıp ahlaki ve dilsel boyutundan koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | سدد kökü, maddî bariyerden basiret perdesine, oradan toplumu ifsattan kurtaran gediksiz ve adil söze uzanan bir bütünlük arz eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kavlen sedîd emrini sıradan bir doğru söylem zannedip, onun fitneyi ve zaafı tıkayan onarıcı işlevini gözden kaçırmak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın korunmasında çatlakların kapatılması ve sözün hedefe tam oturtulması arasındaki derin bağı gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zülkarneyn kıssasının anlatıldığı ayetlerde, basiretin perdelendiği sahnelerde ve toplumsal ıslahatı emreden ahlak ayetlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Doğruluğun salt teorik dürüstlük değil, fesadı ve sızıntıyı engelleyen aktif bir tahkimat olduğu bilincini yerleştirir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAçık bulunan veya yarılan bir gediği malzeme ile tamamen kapatıp sızmayı durdurmak, geçit vermez bir set oluşturmak.
- Soyut anlamDüşüncede, sözde ve ahlakta hiçbir çatlak, yalan veya sapma bırakmayarak hakikate tam isabet kaydetmek.
- Sistematik karşılıkBozgunculuğu durduran dış savunma hattı ve toplum düzenini koruyan gediksiz adalet lisanı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde korunan varlık veya anlam alanını, arızanın ve gediğin bütünüyle kapatılma şartını, bu kapatma sonucu oluşan muhkem durumu, ise dışarıdan sızmaya çalışan fesat ve sapma kümesini temsil eder; kapalı sınır sayesinde fesat kümesinin korunan alanla kesişimi sıfırlanır.