سربل
س - ر - ب
KÖK- 3 geçiş
- 2 ayet
- 3 sîga
- 7 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Koruyucu giysiler
Notlarım
Sözlükler(7)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR348 harfالسين واللام
س م أ ل، س و م ل، س ر ب ل، ب ل س ن، ب س م ل مستعملات
سمأل:
السَّمَوأل: اسم رجل، واسمألّ الظِّلُّ: قَلَص.
سومل:
السَّوْملة: الفنجانة الصغيرة.
سربل:
السِّربالُ: القميص، وجمعه: ساربيل.
بلسن:
البُلْسُنُ: العَدَس.
بسمل:
بَسْمَلَ الرّجلُ، إذا كتب: بسم الله، قال:
لقد بَسمَلَتْ هندٌ غداةَ لَقِيتهـا فيا حبّذا ذاك الدّلالُ المُبَسْمِلُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR70 harfالسِرْبالُ: القميصُ. وسَرْبَلْتُهُ فَتَسَرْبَلَ، أي ألبسته السِرْبالَ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR782 harfالسِّرْبالُ: القَميص والدِّرْع، وقيل: كُلُّ ما لُبِسَ فهو سِرْبالٌ، وقد تَسَرْبَلَ به وسَرْبَلَه إِياه. وسَرْبَلْتُه فَتَسَرْبَل أَي أَلبسته السِّرْبالَ. وفي حديث عثمان، رضي الله عنه: لا أَخْلَع سِرْبالاً سَرْبَلَنِيه اللهُ تعالى؛ السِّرْبالُ: القَمِيصُ وكَنَى به عن الخِلافة ويُجْمَع على سَرابِيلَ. وفي الحديث: النَّوائحُ عليهنَّ سَرابِيلُ من قَطِرانٍ، وتطلق السَّرابيلُ على الدروع؛ ومنه قول كعب بن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR80 harf* س ر ب ل * * السِّرْبَالُ * القميص و * سرْبَلهُ فَتَسَرْبَلَ * أي ألبسه السربال
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR622 harfالسربال، بالكسر، القميص، أو الدرع، أوكل ما لبس، فهو سربال، والجمع سرابيل، قال الله تعالى: وسرابيل تقيكم بأسكم ، هي الدروع، ومنه قول كعب بن زهير:
شم العرانين أبطال لبوسهممن نسج داود في الهيجا سرابيل وقيل في قوله تعالى: سرابيل تقيكم الحر ، إنها القمص تقي الحر والبرد، فاكتفى بذكر الحر، لأن ما وقى الحر وقى البرد، وقد تسربل به، وسربلته إياه: ألبسته السربال، ومنه حديث عثمان رضي الله
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.346 harfسَرْبَلَهُ
Q. 1 سَرْبَلَهُ ذ , (S, K,) or سَرْبَلَهُ سِرْبَالًا, (M, Msb,) inf. n. سَرْبَلَةٌ, (KL,) He clad him with a سِرْبَال. (S, Msb, K.)
تَسَرْبَلَ
Q. 2 تَسَرْبَلَ ذ , (S,) or تَسَرْبَلَ سِرْبَالًا (Msb) or بِسِرْبَالٍ, (M, K,) He clad himself, or became clad, with a سِرْبَال: (S, M, Msb, K:) and so تَسَرْبَنَ, in which, accord. to Yaakoob, the ن is a substitute for the ل of the former.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR126 harfسَرْبَلَ
سَرْبَلَ
a. Dressed, put clothes on.
سِرْبَاْل
سِرْبَاْل 49 , ( pl. سَرَاْبِيْلُ 67 ),
a. Shirt; cuirass; garment.
Mücavir kökler16 mücavir (22 toplam)
- قطر
1 ortak ayet · Maden eriyiğidir
- حرر
1 ortak ayet · Harir, ipek demektir
- كنن
1 ortak ayet · Okların konduğu kap demektir
- تمم
1 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir
- غشو
1 ortak ayet · Örter
- ظلل
1 ortak ayet · Gölge demektir
- جبل
1 ortak ayet · Dağ anlamındadır
- بأس
1 ortak ayet · Bes besese dağınık taşlar demektir
- وجه
1 ortak ayet · Yüz demektir
- سلم
1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir
- نعم
1 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
- نور
1 ortak ayet · Ateş demektir
Geçtiği ayetler(2)
… ظِلَالًا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْجِبَالِ أَكْنَانًا وَجَعَلَ لَكُمْ سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ وَسَرَابِيلَ تَقِيكُمْ بَأْسَكُمْ كَذَلِكَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ …
Koruyucu giysilerAllah; yaratıklarından sizin için gölgeler yapmış, dağlarda sığınacağınız barınaklar var etmiş, sizi sıcaktan koruyacak elbiseler, harbde muhafaza edecek zırhlar vermiştir. Müslüman olasınız diye, size olan nimetini işte böylece tamamlamıştır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سربل |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | لبس, درع, ستر, ثوب |
| Zıt Kök | عري |
| Çekirdek Özet 1 | Bedeni dökümlü ve kesintisiz biçimde boydan boya saran koruyucu örtü, gömlek veya zırh |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanı dışsal yıkıcı etkenlerden (sıcak, soğuk, savaş darbesi veya azap ateşi) koruyan veya kuşatan kuşatıcı zırh ve giysi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın dış tesirlere karşı mukavemetini sağlayan ve varoluşsal sınırlarını muhafaza eden koruyucu zırhlanma ve kurumsal kuşatım |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece süs veya basit kumaş giysi zannedip onun temel vasfı olan savunma, yalıtım ve kuşatıcı kalkan niteliğini göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Bir şeyin içine süzülme, gizlenme, kesintisiz akış ve içsel süreklilik; nitekim سرب, سرح, سرد köklerinde akış, delik ve birbirine geçme anlamı belirgindir | ب | Hareketi belirli bir kanala, yola veya bedensel geçiş boşluğuna yönelterek içine girilen korunaklı yol veya akıntı mecrası anlamını oluşturur |
| سرب | Akışkanlık, bedene veya deliğe dökülüp yerleşme ve içinden akıp gitme mecrası | ل | Anlamı nihai bir kuşatma, tutma ve toparlama sınırına ulaştırarak bedeni baştan aşağı saran, dökümlü ve boydan boya kuşatıcı giysi veya zırh (سربل) formuna dönüştürür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bedene dışarıdan temas eden, dik durmayı sağlayan ve koruyucu bir sınır oluşturan dayanak |
| ر | İnsan başı | Başlangıç noktası, üst uzuv ve bedenin tepe kısmı |
| ب | Ev, çadır, iç | İçine girilen korunaklı alan, barınak ve muhafaza eden hacim |
| ل | Çoban değneği, bağlama | Bütünü yönlendiren, toparlayan, saran ve birleştiren bağ |
| سربل | Koruyucu kalkanın baştan başlayıp bedeni bir çadır gibi içine alarak bütünüyle kuşatması | Bedenin en üst noktasından aşağıya doğru bir kalkan gibi inen, kişiyi içine alarak dış etkenlerin zararından koruyan dökümlü örtü ve zırh hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boydan boya giyilen dökümlü geniş gömlek (قميص) ve savaşa mahsus örme demir zırh (درع); ayrıca yağı bol olup dökülen tirit yemeği için de kullanılır |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ka‘b b. Züheyr kasidesinde savaşçıların koruyucu zırhlarını nitelemek için bu kökü zikreder: شُمُّ العَرانِينِ أَبْطالٌ لبَوسُهُمُ / من نَسْجِ دَاوُدَ، في الهَيْجا، سَرابِيلُ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Osman hilafet makamını ve üzerine yüklenen meşru velayet sorumluluğunu bedeni saran gömleğe benzeterek şöyle demiştir: لا أَخْلَع سِرْبالاً سَرْبَلَنِيه اللهُ تعالى |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve erken dönem şiir rivayetleri.
Sami etimolojik katman
Arapça سربل kökü, dörtlü morfolojik yapısıyla erken dönem Sami dillerinde gömlek, örtü veya dökümlü dış giysi bildiren ortak gövdeyle ilişkilidir. Aramice ve Süryanice katmanında şarbālā (pantolon, dökümlü örtü, alt giysisi) şeklinde tespit edilen biçim, Eski Ahid Daniel kitabında geçen šarbalā (şalvar, dökümlü giysi) formuyla fonetik ve semantik paralellik gösterir. Bu biçimin kökeni hakkında Semitist filologlar arasında, Akatça sarbāllu / şarballu (bir tür örtü veya giysi) vasıtasıyla Sami coğrafyasına yayıldığı veya erken Farsça şalvār (örtücü alt giysisi) sözcüğünün Sami ses sistemine intibakı olduğu yönünde değerlendirmeler bulunur. Klasik Arapçada kök, سرب (akmak, girmek) tabanından dördüncü radikal ل ilavesiyle zenginleşmiş ve bedeni saran her türlü üstlük, koruyucu gömlek ve savaşa mahsus dökümlü örme zırh anlamında kökleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سرب tabanına ل eklenmesi | İçine girilen kanal ve akıntı anlamından hareketle, bedenin içine kaydığı ve dökümlü indiği zırh veya gömlek türetilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Aramice ve Süryanice šarbālā | Daniel 3:21 ve 3:27 bağlamında koruyucu giysi veya dökümlü örtü anlamında yer alan sözcükle fonetik uyum gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Akatça sarbāllu veya erken İrani šarvār | Eski Yakındoğu dillerinde dökümlü giysiyi ifade eden kültürlerarası ortak giyim terimi | Muhtemel |
Kaynak HALOT, Payne Smith, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سربل | Anlamlı | Kuşatıcı örtü, gömlek ve zırh | Bedeni bütünüyle içine alarak dış etkenlere karşı koruyan giysi ve savaş kalkanı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سربل | Merkez | Koruyucu kalkan giysi ve zırh | Bedeni boydan boya kesintisiz sararak çevresel tehdit ve darbelere karşı bariyer oluşturan örtü | Gömlek veya demir örme zırh |
| لبس | Komşu | Genel giyinme ve örtünme | Eylemin genel adıdır; koruyuculuktan ziyade örtünme, iç içe geçme ve gizleme boyutu öne çıkar | Genel örtü ve karışım |
| درع | Komşu | Zırh ve savaş savunması | Yalnızca savaş darbesine karşı giyilen madeni savunma giysisini ifade eder; kumaş gömleği kapsamaz | Doğrudan savaş teçhizatı |
| ستر | Komşu | Gizleme ve perdeleme | Görünürlüğü engelleme ve gözden saklama amacı taşır; fiziki darbeden koruma şartı yoktur | Görsel perde ve engel |
| ثوب | Komşu | İşlenmiş kumaş giysi | İnsana dönüp gelen, biçilip dikilmiş gündelik elbiseyi anlatır; savunma kalkanı vasfı ikincildir | Gündelik kumaş elbise |
| عري | Zıt | Çıplaklık ve korunmasızlıktan açığa çıkma | Dış etkenlere, tehlikelere ve nazarlara karşı hiçbir kalkanın ve örtünün kalmaması durumu | Tam korumasızlık ve çıplaklık |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سربل | Koruyucu gömlek ve zırh | Bedeni saran, sıcaktan, soğuktan ve düşman darbesinden koruyan üstlük | Kesin |
| Latince | lorica, tunica | Zırh gömleği, tunik | Hem bedene oturan tunik giysisini hem de gövdeyi koruyan zırhı karşılar; tek başına her iki anlamı birden barındırmaz | Güçlü |
| İngilizce | tunic, coat of mail, protective garment | Zırhlı gömlek, koruyucu zırh | Giysinin hem örtücü hem de darbe ve ısı emici kalkan vasfını bir arada taşır | Kesin |
| Almanca | Schutzgewand, Panzerhemd | Koruyucu giysi, zırh gömlek | Savunma ve çevresel yalıtım işlevini tam karşılar; salt süs elbisesini dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | cotte de mailles, tunique de protection | Zırh gömleği, koruyucu üstlük | Bedeni dış yıkıcı etkilerden ayıran koruyucu katman anlamını vurgular | Güçlü |
| Grekçe | χιτών, θώραξ | Gömlek, göğüs zırhı | Beden örtüsü ile göğsü koruyan sert kalkanı ayrı ayrı ifade eder | Muhtemel |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Bailly Dictionnaire Grec-Français.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَرَابِيلَ تَقِيكُمُ الْحَرَّ | İklimsel yalıtım sağlayan kumaş gömlekler | Dünyevi nimetlerin ve bedeni tabiat şartlarından muhafaza eden giysilerin zikredildiği bağlam; Nahl 16:81 |
| سَرَابِيلَ تَقِيكُمْ بَأْسَكُمْ | Savaştaki darbelerden koruyan demir zırhlar | İnsanlar arası çatışmada bedeni kesici ve delici silahlardan muhafaza eden zırhlar; Nahl 16:81 |
| سَرَابِيلُهُمْ مِنْ قَطِرَانٍ | Cehennemde bedeni bütünüyle saran azap örtüsü | Suçluların ahirette kaçamayacakları biçimde üzerlerine yapışan, katrandan tutuşturucu ve kuşatıcı azap örtüsü; İbrâhîm 14:50 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve ceza adaleti | İbrâhîm 14:50 ayetindeki katran gömleklerin azabın ayrılmazlığını ve bedenin her noktasını kuşatan ceza zırhını ifade etmesi | Ayrılmaz ve bedeni bütünüyle kuşatıcı azap elbisesi |
| Fıkıh | Cihat, savunma ve setr-i avret | Savaş anında zırh ve teçhizat kuşanmanın meşruiyeti ile bedeni koruyan temel giysilerin zaruret derecesi | Hayati koruma ve savunma araçlarının fıkhi statüsü |
| Tefsir | İcaz ve hazif sanatı | Nahl 16:81 ayetinde sıcağın zikredilip soğuğun hazfedilmesi meselesi; zira sıcaktan koruyan şeyin soğuktan da koruyacağı kuralı | Koruma fonksiyonunun iklimsel ve fiziki kapsamı |
| Hadis | Hilafet emaneti ve metanet | Hz. Osman'ın hilafeti ilahi bir gömlek (سربال) olarak niteleyip asilere karşı direnç göstermesi bağlamı | Kişiyi kuşatan, çıkarılamaz ilahi ve idari sorumluluk |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi inayet ve muhafaza | Koruyucu kalkan | İnsanı fıtri zaaflarından ve tabiatın tahribatından koruma | Allah'ın insana bedenini ve ruhunu koruyacak maddi-manevi savunma zırhı bahşetmesi | Kesin |
| İlmi | Termodinamik ve mekanik yalıtım | Yalıtkan ve mukavim katman | Enerji geçişini engelleme ve kinetik darbeyi sönümleme | Dış ortamın ısıl ve mekanik etkilerini bedenden izole eden bariyer sistemi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki meşruiyet ve kamu otoritesi | Kurumsal koruma zırhı | Yöneticinin makamını keyfi müdahalelere karşı muhafaza etme | Devlet otoritesinin keyfi baskılara karşı bir kamu zırhı işlevi görmesi | Güçlü |
| İktisadi | Temel savunma ve tekstil üretimi | Stratejik üretim metası | Toplumun temel güvenlik ve barınma teçhizatını karşılama | Savunma sanayii ve koruyucu tekstil üretiminin ekonomik güvenliğin omurgası olması | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Koruyucu sınır tabakası ve yalıtım membranı (boundary layer / shielding) | Termal iletimi durduran veya gelen kinetik enerjiyi yüzey boyunca dağıtarak iç yapıyı hasardan koruyan sınır katmanı | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal zırhlanma ve psikolojik savunma mekanizması | Bireyin ve toplumun dışsal travmatik saldırılara karşı geliştirdiği yapısal direnç ve hukuki güvence kalkanı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir giysi, kumaş gömlek veya modaya uygun bir elbise formuna indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kelime salt kumaşı değil; sıcağa karşı termal yalıtımı, savaşa karşı demir kalkanı ve cehennemde tutuşan katran kaplamasını ifade eden çok katmanlı bir kuşatıcı bariyerdir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki koruyucu zırhlanma, hayatta kalma teknolojisi ve cehennem azabının kaçınılmaz bedensel kuşatıcılığı boyutunun kaybolması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan bedeninin kırılganlığını bildiğini, insanın tabiat şartlarına ve düşman darbesine karşı korunması için geliştirilen araçları birer ilahi inayet ve teknolojik nimet olarak sunduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nimetlerin ve insanın savunma imkânlarının sayıldığı ayetlerde (Nahl suresi) ve ahiretteki inkârcıların mutlak kuşatılmışlıklarının anlatıldığı ceza sahnelerinde (İbrâhîm suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin sadece soyut inançlardan ibaret olduğu zannını yıkarak; insanın ısıl yalıtım, askeri donanım ve bedensel güvenlik gibi somut kalkanlara fıtraten muhtaç olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBedeni boydan boya saran, içine alan ve dış tesirlere karşı bariyer oluşturan koruyucu gömlek veya demir zırh.
- Soyut anlamBir varlığın dışsal tehdit, sıcaklık ve mekanik darbelere karşı bütünlüğünü muhafaza eden koruyucu zırhlanma ve kuşatıcı yalıtım kalkanı.
- Sistematik karşılıkSistemin iç dinamiklerini çevresel tahribattan izole eden, darbeyi emen ve iç yapıyı sınırlandıran dinamik kabuk veya koruyucu membran.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde korunan iç hacmi ve bedeni, bu hacmi boydan boya kuşatan sınır yüzeyini (zırh veya gömlek), bu sınır yüzeyindeki koruyucu malzeme yoğunluğunu, toplam koruyucu kalkanı, dışarıdan gelen yıkıcı akıyı (ısı, darbe veya ateş) ve gelen bu etkiyi engelleyen veya sönümleyen yalıtım katsayısını temsil eder. Çevresel etki oranında zayıflatılarak iç hacmin dengesi muhafaza edilir.