سرد
س - ر - د
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Biz, delici alettir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Biz, delici alettir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.709 harfباب السين والدال والراء معهما
س د ر، د س ر، س ر د، ر د س، د ر س مستعملات
سدر:
السِّدْرُ شَجَرٌ حَمْلُه النَّبِق، والواحدة بالهاء، ووَرَقه غَسولٌ.
وسِدْرةُ المُنتَهى في السّماء السابعة لا يُجاوزُها مَلَكٌ ولا نبيٌّ، قد أَظَلَّتِ السَّماواتِ والجَنّةَ.
والسَّدَرُ: اسمِدْرار البَصَر، وسَدِرَ بَصَرُه سَدَراً اذا لم يكَد يُبصِر الشيءَ حَسَناً، فهو سَدِرٌ وعَيْنُه سَدِرةٌ.
وفي عَيْنة سَماديرُ أي
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR585 harfالسَرْدُ: الخَرْزُ في الأديم: والتَسريدُ مثله. والمِسْرَدُ: ما يُخْرَزُ به، وكذلك السِرادُ. والخَرْزُ مَسْرود ٌومُسَرَّدٌ، وكذلك الدرعُ مَسْرُودَةٌ ومُسَرَّدَةٌ. وقد قيل: سَرْدُها: نسجُها. وهو تداخُل الحَلَقِ بعضِها في بعض. ويقال: السَرْدُ: الثَقْبُ. والمَسْرودةُ: الدرعُ المثقوبة. والسَرْدُ: اسمٌ جامعٌ للدروعِ وسائِر الحَلَقِ. وفلانٌ يَسْرُدُ الحديث سَرْداً، إذا كان جيِّد السياقِ له. وَسَرَدْتُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.129 harfس د ر
سدر ، سرد ، دسر ، درس ، ردس : مستعملة .
سدر : السِّدر : اسم الجنس ، والواحدة سِدْرَة .
السِّدْر من الشَّجَر سِدْران : أحدُهما سِدْرٌ بَرّيّ لا يُنتَفَع بثَمره ، ولا يصلُح ورقُه للغَسول ، وربما خُبِط ورقُه للرّاعية ، وله ثمَر عَفِصٌ لا يؤكل ، والعرَب تسمِّيه الضّال ، والجِنْس الثاني من السِّدر ينبُت على الماء ، وثمرُه النَّبِق ، ورَقُه غَسولُ ، يُشبه شجر العُنّاب ، له سُلاّء كسُلاّئه وورَقٌ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.159 harf(باب السين والراء وما يثلثهما)
(سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً:
(باب السين والراء وما يثلثهما) (سرط) السين والراء والطاء أصلٌ صحيح واحد، يدلُّ على غَيبة في مَرٍّ وذَهاب. من ذلك: سَرَطْتُ الطّعام، إذا بَـلعْته؛ لأنَّه إذا سُرِطَ غاب. وبعضُ أهل العلم يقول: السِّراط مشتقٌّ من ذلك، لأنَّ الذاهبَ فيه يغيب غيبةَ الطعام المُستَرَط. والسِّرِطْراط على فِعِلاّل([1]): الفالوذُ؛ لأنَّه يُستَرط. والسُّراطُ: السّيف القاطع الماضِي في الضَّريبة. قال الهذليّ([2]) يصف سيفاً: كلون المِلح ضربتُه هَبِيرٌ *** يُتِرُّ اللَّحمَ سَقّاطٌ سُراطِي([3])(سرع) السين والراء والعين أصل صحيح يدلُّ على خلاف البطء. فالسَّريع: خلاف البطيء. وسَرْعَان([4]) النَّاس: أوائِلهم الذين يتقدمون سِراعاً. وتقول العرب: لَسَرْعان([5]) ما صنعتَ كذا، أي ما أسرع ما صَنَعتَه. وأما السَِّرْع من قُضبان الكرْم، [فهو] أسرعُ ما يطلُعُ منه. ومثله السَّرَعْرَع، ثم يشبَّه به الإنسان الرَّطِيب الناعم. (سرف) السين والراء والفاء * أصلٌ واحدٌ يدلُّ على تعدِّي الحدّ والإِغفالِ أيضاً للشيء. تقول: في الأمر سرَفٌ، أي مجاوزَةُ القدر. وجاء في الحديث: "الثالثة في الوضوء شَرف، والرَّابعة سَرف". وأمّا الإِغفال فقول القائل: "مررتُ بكم فَسرِفتكم"، أي أغفلتكم. وقال جرير: أعطَوْا هُنيدَةَ يحدُوها ثمانيةٌ *** ما في عطائِهم مَنٌّ ولا سَرَفُ([6])ويقولون إنَّ السَّرَف: الجهل. والسَّرِف: الجاهل. ويحتجُّون بقول طرفة: إنّ امرأً سرِف الفؤادِ يَرَى *** عسلاً بماء سحابةٍ شَتْمِي([7])وهذا يرجع إلى بعض ما تقدَّم. والقياس واحد. ويقولون: إنَّ السَّرفَ أيضاً الضَّرَاوة. وفي الحديث: "إنَّ للحم سَرَفَاً كسَرف الخَمْر"، أي ضَرَاوة. وليس هذا بالبعيد من الكلمة الأولى. ومما شذَّ عن الباب: السُّرْفة: دويْبَّة تأكل الخشَب. ويقال سَرَفت السُّرْفةُ الشَّجرَة سَرْفاً، إذا أكلَتْ ورقها، والشجرةُ مسروفة. يقال إنَّها تبني لنفسها بيتاً حسناً. ويقولون في المثل: "أصنَعُ من سُرْفة([8]) ". (سرق) السين والراء والقاف أصلٌ يدلُّ على أخْذ شيء في خفاء وسِتر. يقال سَرَقَ يَسْرق سَرِقَةً. والمسروق سَرَقٌ. واستَرَقَ السَّمع، إذا تسمَّع مختفياً. ومما شذَّ عن هذا الباب السَّرَق: جمعَ سَرَقة، وهي القطعة من الحرير. (سرو) السين والراء والحرف المعتل بابٌ متفاوت جداً، لا تكاد كلمتان منه تجتمعان في قياسٍ واحد. فالسَّرو: سخاءٌ في مروءَة؛ يقال سَرِي وقد سَرُو. والسَّرْو: محلّة حمير. قال ابن مقبل: بِسَرْوِ حِميرَ أبوالُ البِغَال به *** أنّى تسدّيتِ وهناً ذلك البِينَا([9])والسَّرْو: كشْف الشّيءِ عن الشيء. سَرَوت عنّي الثوبَ أي كَشفتُهُ. وفي الحديث في الحَسَاء([10]): "يَسْرُو عن فؤاد السَّقِيم([11])" أي يكشف. وقال ابن هَرْمة: سَرَى ثَوبَه عنك الصِّبا المتخايلُ *** وقَرَّبَ للبَينِ الحبيبُ المزايلُ([12])ولذلك يقال سُرِّيَ عنه. والسِّروة: دويْبَّة([13])، يقال أرض مسرُوّة، من السِّروة إذا كثُرت بالأرض. والسَّاريَة: الأسطُوانة. والسُّرَى: سير اللَّيل، يقال سَرَيْت وأسريت. قال: * أَسْرَتْ إِليكَ ولم تكن تَسْرِي([14]) * والسَّراء: شجرٌ. وسَرَاة الشيء: ظَهْره. وَسَراة النَّهار: ارتفاعُهُ. وهذا الذي ذكرناه بعيدٌ بعضُهُ من بعض، فلذلك لم نحمله على القياس. وإذا همز كان أبعد، يقال سرأت الجرادة: ألقَتْ بيضَها. فإذا حان ذلك منها قيل: أسرأتْ. (سرب) السين والراء والباء أصلٌ مطرد، وهو يدلُّ على الاتّساع والذهاب في الأرض. من ذلك السِّرْب والسُّرْبة، وهي القطيع من الظِّباء والشاء. لأنَّه ينسرب في الأرض راعياً. ثمَّ حُمل عليه السِّرب من النِّساء. قالوا: والسرْب بفتح السين، أصله في الإبل. ومنه تقول العرب للمطلَّقة: "اذهبي فلا أنْدَهُ سَرْبَك"، أي لا أردُّ إبلَك، لتذهب حيث شاءت. فالسِّرب في هذا الموضع: المال الرّاعي. وقال أبو زيد: يقال خلِّ سرْبه، أي طريقه يذهب حيث شاء. وقالوا: يقال أيضاً سِرْب بكسر السين. ويُنشَد بيت ذي الرّمّة: * خَلَّى لها سرْبَ أُولاَهَا([15]) * وقال: يعني الطريق. ويقال انسرَبَ([16]) الوحشيُّ في سربه. ومن هذا الباب: السَّرَب والسَّرِب، وهو الماء السائل من المزادة، وقد سَرِبَ سَرَباً. قال ذو الرّمة: ما بال عَينِكَ منها الماءُ ينسكبُ *** كأنّه من كُلَى مَفْرِيّةٍ سَرَبُ([17])بفتح الراء وكسرها. ويقال : سَرَّبت القربةَ، إذا جعلتَ فيها ماءً حتى ينسدّ الخَرْز. والسَّرْب: الخَرْز؛ لأن الماء ينسرب منه، أي يخرج. والسارب: الذَّاهب في الأرض. وقد سَرَب سروباً. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿وَسَارِبٌ بِالنَّهار﴾[الرعد 10]. قال الشاعر: أنّى سَرَبْتِ وكنتِ غيرَ سروبِ *** و*تُقَرِّبُ الأحلامُ غيرَ قريبِ([18])والمَسْرَبة: الشّعر النابت وسط الصدر، وإنما سمِّي بذلك لأنَّه كأنه سائل على الصدر جارٍ فيه. فأمّا قولهم:آمِنٌ في سِرْبِه، فهو بالكسر، قالوا: معناه آمنٌ في نفسه. وهذا صحيح ولكن في الكلام إضماراً، كأنه يقول: آمِنَة نفسه حيث سَرِب، أي سعى. وكذلك هو واسع السِّرب؛ أي الصدر. وهذا أيضاً بالكسر. قالوا: ويراد به أنّه بطيء الغضب. وهذا يرجع إلى الأصل الذي ذكرناه. يقولون: إنَّ الغضب لا يأخذ فيَقْلَق؛ وينسدّ عليه المذاهب. (سرج) السين والراء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على الحسن والزّينة والجمال. من ذلك السِّراج، سمِّي لضيائه وحُسْنه. ومنه السرج للدّابّة. هو زينته. ويقال سَرَّج وجهَه، أي حَسَّنه، كأنه جعله له كالسِّراج. قال: * وفاحِماً ومَِـرْسَِـنَاً مُسَرَّجا([19]) * ومما يشذُّ عن هذا قولُهم للطَّريقة: سُرْجُوجَة. (سرح) السين والراء والحاء أصلٌ مطّرد واحد، وهو يدلُّ على الانطلاق. يقال منه أمر سريح، إذا لم يكن فيه تعويق ولا مَطْل. ثمَّ يحمل على هذا السَّراح وهو الطَّلاق؛ يقال سَرَّحت المرأةَ. وفي كتاب الله تعالى: ﴿أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ﴾ [البقرة 231]. والسُّرُح: النّاقة السريعة. ومن الباب المنْسرح، وهو العريانُ الخارج من ثيابه. والسَّرْح: المال السَّائم. والسارح: الرَّاعي. ويقال السَّارح: الرجل الذي لـه السَّرْح. وأمَّا الشجرة العظيمة فهي السَّرْحة، ولعلَّه أن يكون شاذاً عن هذا الأصل. ويمكن أن تسمَّى سَرْحة لانسراح أغصانها وذَهابها في الجهات. قال عنترة: بَطلٍ كأنّ ثيابَه في سرحَةٍ *** يُحذَى نِعالَ السِّبتِ ليس بتَوأَمِ([20])ومن الباب السِّرحانُ: الذِّئب، سمِّي به لأنَّه ينسرح في مَطالبه. وكذلك الأسدُ إذا سُمِّي سِرحانا. وأما السَّريحة فقطعةٌ من الثِّياب. (سرد) السين والراء والدال أصلٌ مطّرد منقاس، وهو يدلُّ على تَوالِي أشياء كثيرةٍ يتّصل بعضُها ببعض. من ذلك السَّرْد؛ اسمٌ جامعٌ للدروع وما أشبهها من عمل الحَِـلَق. قال الله جلَّ جلالُه، في شأن داود عليه السلام: ﴿وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ﴾ [سبأ 11]، قالوا: معناه ليكنْ ذلك مقدَّراً، لا يكونُ الثَّقْب ضيّقاً والمِسمارُ غليظاً، ولا يكون المسمار دقيقاً والثقب واسعاً، بل يكون على تقدير. قالوا: والزّرَّاد إنّما هو السّرّاد. وقيل ذلك لقُرب الراء من السين. والمِسْرَد: المِخْرز: قياسُه صحيح. --------------ـــــ ([1]) كذا. وصواب وزنه "فعلعال". ([2]) وهو المتنخل الهذلي كما في اللسان (سرط). وقصيدته في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 89 ونسخة الشنقيطي 47. ([3]) جاء "سراطي" على لفظ النسب وليس بنسب، يقال سيف سراط وسراطي، كما يقال أحمر وأحمري. ([4]) يقال بفتح السين، وبالتحريك أيضاً. ([5]) يقال هذا بالفتح وبفتح فضم، وبالكسر. ([6]) ديوان جرير 389 واللسان (سرف). ([7]) ديوان طرفة 61 واللسان (سرف). ([8]) انظر الحيوان (1: 220/ 2 : 147/ 6: 385/ 7: 10). ([9]) سبق البيت في مادة (بول، بين). ([10]) في الأصل: "الحياء"، صوابه من اللسان (19: 105). ([11]) في اللسان: "إنّه يرتو فؤاد الحزين، ويسرو عن فؤاد السقيم". ([12]) البيت في اللسان (سرا). قرب، أي قرب الرواحل. اللسان: "ووَدَّعَ". ([13]) هي الجرادة أول ما تكون وهي دودة. ([14]) لحسان بن ثابت في ديوانه 168 واللسان (19: 103). وصدره: * حي النضيرة ربة الخدر * ([15]) البيت بتمامه كما في الديوان 586 واللسان (سرب، همم): خلّى لها سرب أولاها وهيجها *** من خلفها لاحق الآطال همهيم ([16]) في الأصل: "السرب" صوابه من المجمل واللسان. ([17]) ديوان ذي الرمة ص 1 ـ وهو أول بيت في ديوانه ـ واللسان (سرب). وفي الأصل: "عينيك". ([18]) البيت لقيس بن الخطيم في ديوانه 5 واللسان (سرب). ([19]) للعجاج في ديوانه 8 واللسان (رسن، سرج). والمرسن، كمجلس ومنبر، أصله موضع الرسن من أنف الفرس، ثم كثر حتى قيل مرسن الإنسان، أي أنفه. ([20]) البيت من معلقته المشهورة.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR179 harf- السرد: خرز ما يخشن ويغلظ، كنسج الدرع، وخرز الجلد، واستعير لنظم الحديد. قال: ﴿وقدر في السرد﴾ [سبأ/11]، ويقال: سرد وزرد، والسراد، والزراد، نحو سراط، وصراط، وزراط، والمسرد: المثقب.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR991 harfس ر د
سرد النعل وغيرها: خرزها.
قال الشماخ يصف حمراً: شككن بأحساء الذناب على هوًى كما تابعت سرد العنان الخوارز أي تتابعـن علـى هـوى الماء.
وثقب الجلد بالمسرد والسراد وهو الإشفى الذي في طرفه خرق.
وسرد الدرع إذا شك طرفي كلّ حلقتين وسمرهما وردع مسرودة ولبوس مسرد.
ومن المجاز: جاؤا عليهم السرد وهو الحلق تسمية بالمصدر ولأمة سرد.
قال ذو الرمة: كأن جنوب اللامة السرد شدها على نفسه
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.301 harfالسَّرْدُ في اللغة: تَقْدِمَةُ شيء إِلى شيء تأْتي به متَّسقاً بعضُه في أَثر بعض متتابعاً.
سَرَد الحديث ونحوه يَسْرُدُه سَرْداً إِذا تابعه. وفلان يَسْرُد الحديث سرداً إِذا كان جَيِّد السياق له. وفي صفة كلامه، صلى الله عليه وسلم: لم يكن يَسْرُد الحديث سرداً أَي يتابعه ويستعجل فيه. وسَرَد القرآن: تابع قراءَته في حَدْر منه. والسَّرَد: المُتتابع. وسرد فلان الصوم إِذا والاه وتابعه؛ ومنه الحديث: كان
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR376 harf* س ر د * درع * مَسْرُودَةٌ * و * مُسَرَّدةٌ * بالتشديد فقيل سردها نسجها وهو تداخل الحلق بعضها في بعض وقيل * السَّرْدُ * الثقب و * المَسْرُودَةُ * المثقوبة وفلان * يَسْرُد * الحديث إذا كان جيد السياق له و * سَرَد * الصوم تابعه وقولهم في الأشهر الحرم ثلاثة * سَرْدٌ * أي متتابعة وهي ذو القعدة وذو الحجة والمحرم وواحد فرد وهو رجب و * سَرْدُ * الدرع والحديث والصوم كله من باب نصر
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.061 harfالسرد: الخرز في الأديم والنعل وغيرهما، والسراد: الخراز. و الخرز مسرود ومسرد. وسرد خف البعير سردا: خصفه بالقد كالسراد بالكسر، والسرد: الثقب وأنشد ابن السيد في الفرق:
كأن فروج اللأمة السرد شدهأعلى نفسه عبل الذراعين مخدر
كالتسريد، فيهما والإسراد في الأخير فقط، تقول: سرد الشيء سردا، وسرده وأسرده، إذا ثقبه. والسرد: نسج الدرع، وهو تداخل الحلق بعضها في بعض. والسرد: اسم جامع للدروع
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.570 harf1 سَرڤدَ سَرَدَ, aor. سَرُدَ , inf. n. سَرْدٌ, He carried on a thing, or put it forward from one stage to another, in regular order, consecutively, or one part immediately after another, uninterruptedly; he made it consecutive, successive, or uninterrupted, in its progressions, or gradations, or the like: (M, L:) [and so ↓ سرّد, inf. n. تَسْرِيدٌ; or this may have an intensive signification.] ―
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR715 harfسَرَدَ
سَرَدَ I , U ( n. ac. سَرْد 1 , سِرَاْد 23 ),
a. Pierced; stitched, sewed ( leather ); made ( coat of mail ).
b. Carried on uninterruptedly, kept up the connection between ( speech, reading ).
c. Sifted.
d. see infra.
سَرِدَ
سَرِدَ A ( n. ac. سَرَد 4 ),
a. Prolonged his fast.
سَرَّدَ
سَرَّدَ II ,
a. Pierced &c.
أَسْرَدَ
أَسْرَدَ IV ,
a. see II .
سَرْد
سَرْد 1 ,
a. Mail,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.642 harfسرد
سَرَدَ - يَسْرُدُ - سَرْد
سَرَدَ- يَسْرُدُ + كائن + شيئاً: يُنـَسِّقه: يأتي إلى أشياء متشابهة، فيضعها إثر بعضها، ثم يوصل بينها بشكل متسق، ويستعمل اللفظ للنسج والحبك ولسرد الكلام ولاستمرار الأفعال
سَرْد: اسم فعل " سَرَدَ - يَسْرُدُ "
﴿أن اعمل سابغات وقدر في السرد﴾: نسج ما يخشن ويغلظ، كنسج الدروع وخرز الجلد .
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ
Sîgalar(1)
Mücavir kökler5 mücavir (8 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
أَنِ اعْمَلْ سَابِغَاتٍ وَقَدِّرْ فِي السَّرْدِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا إِنِّي بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ
ÖrgüGeniş zırhlar yap ve dokumasını sağlam tut, diye. Ve salih ameller işleyin. Muhakkak ki Ben; yapmakta olduğunuz şeyi görenim.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سرد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نسج, نظم, حلق, خرز |
| Zıt Kök | نثر |
| Çekirdek Özet 1 | Sert ve kalın nesneleri delerek birbirine ekleme, halkaları nizami biçimde iç içe geçirme |
| Çekirdek Özet 2 | Zırh halkalarının delik ve perçin dengesini gözeterek koruyucu ve esnek bir bütün oluşturma |
| Çekirdek Özet 3 | Parçaların rastgele değil, ölçülü ve birbirini kesintisiz izleyen bir intizamla kenetlenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir dokuma veya iplik örgüsü sanıp zırh yapımındaki delme, perçinleme ve ölçülü geçme mantığını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سر | Bir şeyin içe doğru akması, gizlenmesi, süreklilik ve doğrusal bir hat üzerinde ilerlemesi; nitekim سرب, سرح, سرع, سرمد köklerinde de kesintisiz akış ve hat boyu yayılma anlamı mevcuttur | د | Harekete durağanlık, sertlik, sınırlama ve parçaların delinerek birbirine kilitlenmesi niteliğini katmış; böylece genel akışı sert halkaların ölçülü dizilimine dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Nesnenin tutunması, batması, sivri uçla yüzeye dayanması ve direnç noktası oluşturması payını taşır. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin bir başlangıç noktasından diğerine sıra halinde, yönelimli ve baş başa eklenerek ilerlemesini ifade eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket | Bir halkanın diğerinin deliğinden içeri geçmesi, açılan geçit ve iki halkanın birleşme aralığını temsil eder. |
| سرد | Diken gibi bir uçla delik açıp kapı/geçit oluşturarak parçaları baş başa ve düzenli bir hat halinde birbirine bağlama hareketi | Zırh ve kösele gibi sert zeminlerde delgi aletiyle açılan aralıklardan halkaların nizami biçimde birbirine geçirilmesini ve kesintisiz bir sıra oluşturulmasını sağlar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert deriyi, köseleyi veya madeni halkaları delip içinden bağ, tel yahut perçin geçirerek birbirine eklemek; zırh halkalarını nizami ölçülerle birbirine perçinlemek. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr, yaban eşeklerinin su kaynaklarına art arda yönelişini kösele dikenlerin dizisine benzeterek şöyle der: شككن بأحساء الذناب على هوًى / كما تابعت سرد العنان الخوارز |
| Erken Arapça kullanım | Zü’r-Rumme zırhın intizamını anlatırken lafzen şöyle kullanmıştır: كأن جنوب اللامة السرد شدها / على نفسه عبل الذراعين مخدر |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde سرد kökü, delme aletiyle sert yüzeylerde delik açma ve bu delikler arasından bir bağ geçirerek ağ, kafes veya örgü oluşturma semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede sered (שֶׂרֶד) kökü, yüzeyi çizen, delen ve işaretleyen sivri uçlu alet veya delgi anlamında yer alır (İşaya 44:13). Klasik Süryanicede ve Aramicede ise sardā (ܣܪܕܐ) sözcüğü sepet, elek, kafes teli, parmaklık veya delikli örgü anlamlarını taşır. Arapçada kök, hem delici alet olan biz (المِسْرَد) hem de bu aletle delinerek iç içe kilitlenen demir halkaların oluşturduğu zırh (السَّرْد) bağlamında somutlaşmıştır. Akrabalıklar, Sami dillerinin ortak çekirdeğinde sert yüzeyin delinmesi ve deliklerin nizami biçimde ağ örgüsü haline getirilmesi mantığının korunduğunu, Arapçada ise bu anlamın özellikle demircilik ve zırh sanatı zemininde ölçü ve perçinleme inceliğiyle zenginleştiğini göstermektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سرد kökünden türeyen kelimeler | Delici alet (el-misred) ile delik açıp halkaları perçinlemek, konuşmayı ve orucu birbirine bitiştirip sürdürmek. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice śered ve Süryanice sardā | İbranicede delici/çizici alet, Süryanice ve Aramicede elek, kafes ve delikli örgü zemininde ortak kullanım. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan bir köken paralelliği tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سرد | Anlamlı | Delmek, dizmek, birbirine eklemek | Parçaları delerek ve perçinleyerek bir hat üzerinde kesintisiz bağlamak. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| سدر | Anlamlı | Salıvermek, göz kararması, sidr ağacı | Saçın veya örtünün aşağı doğru salınması, görüşün bulanması, Arabistan kirazı. | Kur'an'da geçer; akış yönü aşağı doğrudur. |
| رسد | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ردس | Anlamlı | Ezmek, vurmak, taşla çarpmak | Sert bir nesneyi büyük bir taş veya tokmakla vurarak ezmek veya çukuru kapatmak. | Kur'an'da geçmez; sertlik unsuru ortaktır. |
| دسر | Anlamlı | İtmek, çakmak, perçinlemek | Geminin tahtalarını çiviler veya iplerle birbirine perçinlemek, zorla itmek. | Kur'an'da geçer; bağlama ve sabitleme yönüyle ilişkilidir. |
| درس | Anlamlı | Aşınmak, silinmek, sürekli okumak | Bir şeyin üzerinden çokça geçerek izini silmek, metni tekrarlayarak zihne yerleştirmek. | Kur'an'da geçer; süreklilik ve tekrar unsuru ortaktır. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سرد | Merkez | Delerek ve birbirine perçinleyerek bağlama | Sert parçaların delikler aracılığıyla birbiri içine geçirilip ölçülü olarak kilitlenmesi. | Zırh halkaları gibi sert maddelerin intizamlı örgüsüdür. |
| نسج | Komşu | Dokuma | Yumuşak ipliklerin atkı ve çözgü sistemiyle birbirine geçirilmesidir; delme ve perçin gerektirmez. | Kumaş ve giysi üretiminde kullanılır. |
| نظم | Komşu | Dizme | Tanelerin veya unsurların bir ip üzerine sıra halinde dizilmesidir; nesnelerin birbirini delip kilitlenmesi şart değildir. | İnci dizisi gibi doğrusal sıralamadır. |
| حلق | Komşu | Halka oluşturma | Kendi içine kapanan dairesel birim yapmaktır; tekil halkanın formuna odaklanır, örgü bütününe değil. | Birimin biçimsel geometrisidir. |
| خرز | Komşu | Dikme / Delme | Kösele ve deriyi bizle delip iplik geçirmektir; maden yerine yumuşak/yarı sert organik malzemeye özgüdür. | Ayakkabı ve matara dikişidir. |
| نثر | Zıt | Dağıtma / Saçma | Bütünlüğü bozup parçaları rastgele ve kopuk halde etrafa savurmaktır. | Bağlantısızlık ve düzensizlik durumudur. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سرد | Sert halkaları delerek dizme, ardışık sıralama | Hem madeni zırh halkalarının kenetlenmesini hem de söz ve amelin birbirini aksatmadan izlemesini kapsar. | Kesin |
| Latince | Catenare, contexere | Zincirlemek, birbirine bağlayarak dokumak | Catenare halkaları birbirine bağlamayı karşılar ancak delgi ve perçin nüansı Latince terimde dışarıda kalır. | Güçlü |
| İngilizce | Interlink, chain-mail weaving, sequence | Birbirine geçirmek, halkalı zırh örmek, sıralamak | Interlink halkaların iç içe geçişini verir; sözün akıcılığı için ise sequence veya recount anlam alanına girer. | Güçlü |
| Almanca | Verketten, Panzerstricken | Zincirlemek, zırh örmek | Verketten mantıksal ve fiziksel halkalanmayı iyi karşılar; madeni delgi işçiliği arka planda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Enchaîner, mailler | Zincirlemek, ilmik/halka oluşturmak | Parçaların düzenli birbirine kilitlenmesini anlatır; perçin oranını tek başına ifade etmez. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السَّرْدِ | Demir zırh halkalarının ölçülü perçinlenmesi ve dengeli örgüsü | Hz. Dâvûd'a demirin yumuşatılması ve koruyucu zırh yapımında ölçünün emredildiği bağlam; Sebe 34:11. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve takdir | Sebe 34:11 ayetindeki takdir emrinden hareketle, her yaratılışta parçalar arasındaki kusursuz intizam ve hikmetli ölçünün zorunluluğu. | Parça-bütün uyumu ve ilahi hikmet. |
| Fıkıh | Oruç ve ibadet fıkhı | Savm-ı serd (peş peşe, aralıksız oruç tutma) uygulamasının caiz olup olmadığı, mekruhluğu ve sünnete uygunluğu tartışması. | İbadetin kesintisiz devamlılığı. |
| Tefsir | Peygamber kıssaları ve sanat | Hz. Dâvûd'un zırhı icat etmesi, delik ile çivi/perçin arasındaki mühendislik dengesinin tefsir edilmesi. | Maddenin işlenmesinde teknik ölçü ve hassasiyet. |
| Hadis | Rivayet ve konuşma usulü | Hz. Peygamber'in sözü aceleyle birbirine ulamadığı, kelimeleri tane tane söylediğini bildiren rivayetlerde serd kavramının kullanımı. | Sözün hızlı ve art arda akıtılması. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amellerin sürekliliği ve intizamı | İbadetlerin birbirine eklenmesi | Kesintisizlik | Amellerin rastgele değil, birbiriyle tutarlı ve birbirini destekleyen bir disiplin zinciri oluşturmasıdır. | Güçlü |
| İlmi | Mantıksal ve teknik tutarlılık | Parça-ölçü uyumu | Hata önleme | İncelemede delik ile perçinin tam denk gelmesi gibi, veri ile hüküm arasındaki ölçünün kusursuz kurulmasıdır. | Kesin |
| Siyasi | Savunma ve teşkilat dengesi | Esnek ve dirençli kamu zırhı | Toplumsal koruma | Toplum kurumlarının birbirini ezmeyecek ama aralık da bırakmayacak şekilde birbirine kenetlenmesidir. | Muhtemel |
| İktisadi | Sanayi, üretim ve standartlaşma | Hassas üretim standardı | Dayanıklılık ve verim | Üretilen alet ve zırhlarda standardizasyon sağlayarak israfı ve kalitesizliği önleme işlevidir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düğümler teorisi ve bağlı listeler (Linked List) | Her bir elemanın bir sonraki elemanın referansını taşıyarak ve belirli bir tolerans payıyla ardışık bağlanarak dinamik bir ağ zinciri oluşturması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal kenetlenme ve sosyal doku entegrasyonu | Bireylerin veya alt kurumların özerkliklerini tamamen yitirmeden, hareket kabiliyetini koruyan halkalar gibi birbirine bağlanıp ortak bir savunma kalkanı meydana getirmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca bir metni hızlıca ve duraksamadan aktarmak (rivayet serdi / anlatı) biçimindeki ikincil mecaza indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, koruyucu zırhın yapımında madeni birimlerin delinmesi, dengeli tutulması ve parçaların perçinlenmesindeki hassas mühendislik ölçüsünü (takdir) ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Sebe 34:11 ayetindeki ilahi emri basit bir tavsiye gibi görmek; halbuki oradaki emir, teknik ve savunma sanayisinde malzemenin direnci ile işlevselliği arasındaki hassas orantı bilincini kurmaktadır. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın teknolojiye, savunma sanayisine ve teknik üretime bakışını bir peygamber modeli (Hz. Dâvûd) üzerinden ölçü, estetik ve işlevsellik dengesiyle temellendirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin zanaatları, demirin işlenişi, insanın korunma araçları ve ölçü/takdir prensibinin emredildiği ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Maneviyat ile teknik hassasiyetin ayrışık olduğu zannını yıkar; zırhın koruyuculuğunun kaba kuvvetle değil, mikron düzeyindeki delik-perçin dengesiyle sağlandığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSert zemin ve madeni halkaları delici bir aletle delerek nizami ölçülerle birbirine perçinlemek, zırh oluşturmak.
- Soyut anlamBirimlerin ölçülü bir denge, hareket serbestisi ve kopmaz bir intizamla ardışık olarak kenetlenmesi.
- Sistematik karşılıkParça ile aralık arasındaki dengenin (takdir) korunması suretiyle esnek, dinamik ve parçalanmaz bir savunma dokusu inşa etmek.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde bütünleşmiş serd yapısını (kenetlenmiş zırh örgüsünü), ardışık halkaları, bu halkaların iç içe geçme arakesitini, açılan deliğin çapını, perçinin/çivinin kalınlığını temsil eder. Dirac delta fonksiyonu benzeri bir denge operatörü olup delik ile perçin arasındaki farkın sıfır olduğu (), yani ne yırtacak kadar kalın ne de gevşek kalacak kadar dar olmadığı ideal takdir durumunda sistemin en yüksek koruyuculuk ve esneklik değerine ulaştığını sembolize eder.