سفه
س - ف - ه
KÖK- 11 geçiş
- 10 ayet
- 8 sîga
- 13 sözlük
Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir. “Sefeha” yuvarlandı, döküldü anlamlarında kullanılmıştır. “He” “ha”ya dönüşmüş ve saçıp savuran, ilerisini hesap etmeyen kimseye sefih denmiştir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir. “Sefeha” yuvarlandı, döküldü anlamlarında kullanılmıştır. “He” “ha”ya dönüşmüş ve saçıp savuran, ilerisini hesap etmeyen kimseye sefih denmiştir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR494 harfباب الهاء والسين والفاء معهما
س ه ف، س ف ه مستعملان سهف: السَّهْفُ: تَشَحُّطُ القتيل، يَسْهَفُ في نَزْعه واضطرابه، قال:
ماذا هنالِك من أسوانَ مُكتئبٍ وساهفٍ ثَمِلٍ في صَعْدَةٍ قِصَمِ
والسَّهْفُ: حَرْشفُ السَّمَك خاصّة سفه: السَّفَهُ والسَّفاهُ والسّفاهةُ: نقيضُ الحِلْم وسَفِهُتَ ْأحلامُهم. وسَفُهَ الرَّجلُ: صار سفيهاُ. وسَفِهَ حِلْمَهُ، ورأيَهُ وتَفْسَه، إذا حملها على أمرٍ خطأ. وقولُ اللهِ عزّ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR699 harfالسَفَهُ: ضدُّ الحِلمِ، وأصله الخِفَّةُ والحركةُ. يقال: تَسَفَّهَتِ الريحُ الشجرَ، أي مالتْ به. قال ذو الرمة:
جَرَيْنَ كما اهْتَزَّتْ رياحٌ تَسَفَّهَتْأَعالِيَها مَرُّ الرياحِ النَـواسـمِ
وتَسَفَّهَتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعتَه عنه. وتَسَفَّهْتُ عليه، إذا أَسْمَعْتَهُ. وسَفَّهَهُ تَسْفيهاً: نَسَبَهُ إلى السَّفَهِ. وسافَهَهُ مُسَافَهَةً. يقال: سَفيهٌ لم يجد مُسافِهاً. وسَفُهَ فلان بالضم
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR5.035 harfه س ف
سفه ، سهف
استعمل من وجوهه : سفه ، سهف .
سهف : قال الليث : السَّهْفُ : تَشحُّطُ القتيلِ يَسْهَفُ في ( نَزْعِهِ واضطرابه ) . قال الهذليّ :
ماذا هُنَالِكَ مِنْ أَسوانَ مُكتئبٍ
وساهفٍ ثَمل في صَعْدَةٍ فَصِمِ
قال : والسَّهْفُ : حَرْشَفُ السَّمَك خاصّة .
وأخبرني الإياديّ ، عن شمر أنه سمع ابنَ الأعرابيّ يقول : طعامٌ مَسْهفَةٌ ، ومَسْفَهة : إذا كان يَسْقي الماءَ كثيراً ، ورجل ساهِفٌ ، وسافِهٌ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.788 harf(باب السين والفاء وما يثلثهما)
(سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه.
(سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع.
(سفل) السين والفاء واللام
(باب السين والفاء وما يثلثهما) (سفق) السين والفاء والقاف أصَيلٌ يدلُّ على خلاف السخافة. فالسَّفيق لغة في الصفيق، وهو خلاف السخيف. ومنه سَفَقْتُ الباب فانْسَفَقَ، إذا أغلقته. وهو يرجع إلى ذاك القياس. ومنه رجل سَفيق الوجه، إذا كان قليل الحياء. ومن الباب: سفَقْت وجهَه، لطمتَه. (سفك) السين والفاء والكاف كلمة واحدة. يقال سَفَكَ دمَه يسفِكه سفْكاً ، إذا أساله، وكذلك الدّمع. (سفل) السين والفاء واللام أصلٌ واحد، وهو ما كان خلافَ العلوّ. فالسُّفل([1]) سُِفل الدارِ وغيرها. والسُّفُول: ضدّ العُلُوّ. والسَّفِلة: الدُّون من الناس، يقال هو من سَفِلة الناس ولا يقال سَفِلة([2]). والسَّفَال:نقيض العَلاء. وإنّ أمرهم لفي سَفَال. ويقال قَعَدَ بسُفالة الرّيح وعُلاوتها. والعُلاوة من حيث تَهُبُّ، والسُّفالة ما كان بإزاء ذلك. (سفن) السين والفاء والنون أصلٌ واحد يدلُّ على تنحية الشيء عن وجه الشيء، كالقَشْر، قال ابن دريد([3]): السفينة فعيلة بمعنى فاعلة، لأنَّها تسفِن الماء، كأنّها تقشِره. والسَّفّان: ملاّح السفينة. وأصل الباب السَّفْن، وهو القشر، يقال سَفَنْتُ العودَ أسفِنُه سَفْناً. قال امرؤ القيس: فجاء خفِيَّاً يسفِنُ الأرضَ بطنُهُ *** تَرَى التُّربَ منه لاصقاً غير مَلْصَقِ([4])والسَّفَن: الحديدة التي يُنحَت بها. قال الأعشى: وفي كلِّ عامٍ لـه غزوةٌ *** تَحُكّ الدّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ([5])وسفنتِ الريح التراب عن وجه الأرض. (سفه) السين والفاء والهاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على خفّة وسخافة. وهو قياس مطَّرد. فالسَّفَه: ضدّ الحِلْم. يقال ثوب سفيه، أي رديء النسج. ويقال تَسَفَّهَت الريحُ، إذا مالت. قال ذو الرمة: مَشَيْن كما اهتَزَّت رياحٌ تسفَّهت *** أعالِيَها مَرُّ الرِّياحِ الرواسِمِ([6])وفي شعره أيضاً: * سَفيهٍ جَديلُها([7]) * يذكر الزّمام واضطرابه. ويقال تسفّهتُ فلاناً عن ماله، إذا خدعْتَه، كأنَّك مِلت به عنه واسْتَخْفَفْتَه. قال([8]): تَسَفَّهْتَهُ عن ماله إِذْ رأيته *** غلاماً كغُصنِ البانةِ المتغايِدِ([9])وذكر ناسٌ * أنَّ السَّفَه أن يُكثِر الإنسانُ من شُربِ الماءِ فلا يَروَى. وهذا إن صحَّ فهو قريبٌ من ذاك القياس. وكان أبو زيد يقول: سافَهْتُ الوَطْبَ أو الدّنَّ، إذا قاعَدْتَه فشربتَ منه ساعةً بعد ساعة. وأنشد: أبِنْ لي يا عُمَيْرُ أذُو كعوبٍ *** أصَمُّ، قناتُهُ فيها ذُبُولُ أحَبُّ إليكَ أم وَطْبٌ مُدَوٍّ *** تُسافِهُهُ إذا جَنَح الأَصِيلُ([10])(سفو) السين والفاء والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خِفّة في الشيء. فالسَّفْو: مصدر سَفَا يَسْفو سَفْواً([11])، إذا مشى بسُرعة، وكذلك الطائر إذا أَسْرَعَ في طيرانه. والسَّفَا: خِفّة النّاصية، وهو يُكرَه في الخيلِ ويُحمَد في البِغال، فيقال بغلةٌ سفواء. وسَفت الريحُ التّراب تَسفيه سَفْياً. والسَّفا: ما تَطَايَرُ به الرِّيحُ من التُّراب. والسَّفا: شوك البُهْمَى، وذلك [أنه] إذا يبس خَفّ وتطايرت به الرّيح. قال رؤبة: * واسْتَنَّ أعراف السَّفَا على القِيَقْ *([12]) ومن الباب: السَّفا، وهو تُراب القَبر. قال: وحالَ السّفا بيني وبينكِ والعِدَا *** ورَهْنُ السّفا غَمْرُ الطبيعة ماجدُ([13]) والسَّفاءُ، مهموز: السَّفَه والطَّيش. قال: كم أزلّتْ أرماحُنا من سفيهٍ *** سافَهونا بغِرّة وسَفَاءِ (سفح) السين والفاء والحاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على إِراقة شيء. يقال سفح الدّمَ، إذا صبَّه. وسفح الدّم: هَرَاقه. والسِّفاح: صبُّ الماء بلا عَقد نكاح، فهو كالشيء يُسفَح ضَياعاً. والسَّفّاح: رجلٌ من رؤساء العرب([14])، سَفَح الماء في غزوةٍ غزاها فسُمّي سفَّاحاً. وأمَّا سَفْح الجبل فهو من باب الإبدال، والأصل فيه صَفح، وقد ذُكر في بابه. والسَّفيح: أحد السِّهام الثلاثة التي لا أنصباءَ لها، وهو شاذٌّ عن الأصل الذي ذكرناه. (سفد) السين والفاء والدال ليس أصلاً يتفرّع منه، وإنّما فيه كلمتان متباينتان في الظاهر، وقد يمكن الجمع بينهما من طريق الاشتقاق. من ذلك سِفاد الطَّائر، يقال سَفِد يَسْفَد، وكذلك التَّيس. والكلمة الأخرى السّفُّود، وهو معروف. قال النابغة: كأنَّه خارجاً من جَنب صَفحته *** سَفُّود شَرْبٍ نَسُوه عند مفتأدِ([15])(سفر) السين والفاء والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على الانكشاف والجَلاء. من ذلك السَّفَر، سمِّي بذلك لأنَّ الناس ينكشفون عن أماكنهم. والسَّفْر: المسافرون. قال ابن دريد([16]): رجلٌ سَفْرٌ وقوم سَفْرٌ. ومن الباب، وهو الأصل: سَفَرتُ البَيت كنستُه. ومنه الحديث: "لو أمَرْتَ بهذا البيت فسُفِر([17])". ولذلك يسمَّى ما يسقُطُ من ورق الشّجر السَّفِير. قال: وحائل مِنْ سَفير الحولِ جائلهُ *** حولَ الجراثيمِ في ألوانه شَهَبُ([18])وإنّما سمّي سفيراً لأنَّ الرّيح تسفره. وأما قولهم: سَفَر بَيْن القوم سِفارة، إذا أصلح، فهو من الباب؛ لأنَّه أزال ما كان هناك من عَداوة وخِلاف. وسَفَرتِ المرأةُ عن وجهها، إذا كشفَتْهُ. وأسفر الصبح، وذلك انكشاف الظّلام، ووجه مُسفِر، إذا كان مُشرِقاً سروراً. ويقال استفَرَت الإبل: تصرفت وذهبَتْ في الأرض. ويقال للطعام الذي يُتّخذ للمسافر سُفْرة. وسمِّيت الجِلدة سُفْرة([19]). ويقال بعير مِسفَر، أي قويٌ على السَّفر. ومما شذّ عن الباب السِّفار: حديدةٌ تُجعَل في أنف الناقة. وهو قوله: ما كان أجمالي وما القِطارُ *** وما السِّفار، قُبِحَ السِّفارُ وفيه قول آخر؛ أنه خيطٌ يشدُّ طرَفُه على خطام البعير فيدارُ عليه، ويُجعَل بفيه زِماماً، والسَّفْر: الكتابة. والسفَرَة: الكَتبة، وسُمّي بذلك لأنَّ الكتابة تُسفِرُ عما يُحتاج إليه من الشيء المكتوب. (سفط) السين والفاء والطاء ليس بشيء، وما في بابه ما يعوّل عليه، إلاّ أنّهم سمّوا هذا السَّفَط. ويقولون: السفيط السخيّ من *الرجال. وأنشدوا: * ليس بذي حزم ولا سَفيطِ([20]) * وهذا ليس بشيء. (سفع) السين والفاء والعين أصلان: أحدهما لونٌ من الألوان، والآخر تناوُل شيءٍ باليد. فالأوّل السُّفْعَة، وهي السَّوَاد، ولذلك قيل للأثافيّ سُفْعٌ. ومنه قولهم: أرى به سُفْعَةً من غضب، وذلك إذا تَمَعَّرَ لونُهُ. والسَّفْعاء: المرأة الشاحبة؛ وكلُّ صَقْرٍ أسْفَعُ. والسَّفْعَاء: الحمامة، وسُفعتُها في عنقِها، دُوَينَ الرّأس وفُوَيقَ الطّوق. والسُّفْعة: في آثار الدار: ما خالَفَ من رَمادها سائرَ لونِ الأرض. وكان الخليل يقول: لا تكون السُّفْعَةُ في اللَّوْن إلاّ سواداً مشْرَباً حُمْرَة. وأمّا الأصل الآخر فقولهم: سَفَعْتُ الفرسَ، إذا أخذْتَ بمقدّم رأسه، وهي ناصيته، قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿لَنَسْفَعنْ بالنَّاصِيَةِ﴾ [العلق 15]، وقال الشاعر: * من بين مُلجِمِ مُهرِهِ أو سافِعِ([21]) * ويقال سَفَعَ الطائرُ ضريبتَه، أي لَطَمَه. وسَفَعْتُ رأس فلان بالعصا، هذا محمولٌ على الأخْذ باليد. وفي كتاب الخليل: كان عُبيد الله بن الحسن قاضي البصرة مولعاً بأن يقول: "اسفَعا بيده فأقيماهُ"، أي خُذا بيده. --------------ــــ ([1]) يقال بالضم والكسر. ([2]) في اللسان: "يقال هو من السفلة ولا يقال هو سفلة، لأنها جمع". ([3]) الجمهرة (3: 39). ([4]) في الأصل: ("خفيفاً")، صوابه من المجمل واللسان. وفي اللسان: "وإنما جاء متلبداً على الأرض لئلا يراه الصيد فينفر منه". ورواية اللسان في عجزه الذي لم ينشد في المجمل: "لاصقاً كل ملصق". ([5]) ديوان الأعشى 19 والمجمل واللسان (سفن). ([6]) وكذا رواية المجمل. وفي الديوان 616 واللسان : "الرياح النواسم". ([7]) البيت بتمامه كما في الديوان 553 واللسان (سفه): وأبيض موشيّ القميص نصبته *** على ظهر مقلات سفيه جديلها وفي شرح الديوان :"أبيض، يعني السيف. وقميصه، يعني جفنه. موشى: منقوش". ([8]) البيت من قصيدة لمزرد بن ضرار في المفضليات (1: 76). ([9]) المتغايد: المتثني، من قولهم رجل أغيد وامرأة غيداء، إذا كانت أعناقهما تتثنى للنعمة. وفي الأصل: "المتفائد"، تحريف. ([10]) دوى اللبن والمرق تدوية: صار عليه دواية، أي قشرة. ([11]) كذا ضبط في الأصل والجمهرة (3: 40)، لكن في المجمل واللسان (19: 111 س 24): "سفوا" بضم السين والفاء وتشديد الواو. ([12]) في الأصل "الفتق"، صوابه من الديوان 105 واللسان (قيق). ([13]) البيت لكثير عزة كما في اللسان (سفا). وأنشده في المجمل مقدم العجز على الصدر. وفي اللسان: "غمر النقيبة". ([14]) هو السفاح بن خالد، واسمه سلمة. وكان جراراً للجيوش، وإنما سمي السفاح لأنه سفح المزاد، أي صبها يوم كاظمة، وقال لأصحابه: قاتلوا، فإنّكم إن هزمتم متم عطشاً. ذكره ابن دريد في الاشتقاق 203، وأنشد: وأخوهما السفاح ظمأَ خيله *** حتى وردت جبا الكلاب نهالا ([15]) ديوان النابغة 20 واللسان (فأد). ([16]) الجمهرة (2: 333). ([17]) في اللسان: "وفي الحديث أنَّ عمر رضي الله عنه دخل على النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لو أمرت بهذا البيت فسفر". ([18]) البيت لذي الرمة في ديوانه 19 واللسان (سفر). والشهب، بالتحريك، والشهبة بالضم: لون بياض يصدعه سواد في خلاله. ([19]) في اللسان: "السفرة طعام يتخذه المسافر، وأكثر ما يحمل في جلد مستدير". وفي المجمل: "والسفرة طعام يتخذ للمسافر؛ وبه سميت الجلدة سفرة". في الأصل: "مسفرة"، تحريف. ([20]) لحميد الأرقط كما في اللسان (سفط). وأنشده في المجمل بدون نسبة. في الأصل: "ليس بيني" صوابه في المجمل واللسان. ([21]) البيت لعمرو بن معد يكرب، كما في تفسير أبي حيان (8: 491)، وصدره: * قوم إذا كثر الصياح رأيتهم *
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR863 harf- السفة: خفة في البدن، ومنه قيل: زمام سفيه: كثير الاضطراب، وثوب سفيه: رديء النسج، واستعمل في خفة النفس لنقصان العقل، وفي الأمور الدنيوية، والأخروية، فقيل: ﴿سفه نفسه﴾ [البقرة/130]، وأصله سفهت نفسه، فصرف عنه الفعل (قال السمين الحلبي: قوله: (نفسه) في نصبه سبعة أوجه، أحدها - وهو المختار - أن يكون مفعولا به؛ لأن ثعلبا والمبرد حكيا أن (سفه) بكسر الفاء يتعدى بنفسه.
ثم ذكر، الثالث: أنه منصوب على إسقاط
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR857 harfس ف ه
فيه سفه وسفاه وسفاهة وقد سفه الرجل فهو سفيه وهم سفهاء وسفه عليّ وتسافه.
قال شتيم بن خويلد: وما خير عيش يرتجى إن تسافهت عديّ ولم يعطف من الحلم عازب وسفهه.
نسبـه إلـى السفـه وسافهـه مسافهـة.
وفـي مثـل " سفيـه لـم يجـد مسافهـاً " ويقـال: سفـه حلمـه ورأيه ونفسه.
ومـن المجـاز: ثـوب سفيـه.
رديء النسج كما يقال: سخيف.
وزمام سفيه: مضطرب وذلك لمرح الناقة ومنازعتها
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.900 harfالسَّفَهُ والسَّفاهُ والسَّفاهة: خِفَّةُ الحِلْم، وقيل: نقيض الحِلْم، وأَصله الخفة والحركة، وقيل: الجهل وهو قريب بعضه من بعض. وقد سَفِهَ حِلْمَه ورأْيَه ونَفْسَه سَفَهاً وسَفاهاً وسَفاهة: حمله على السَّفَهِ.
قال اللحياني: هذا هو الكلام العالي، قال: وبعضهم يقول سَفُه، وهي قليلة. وقولهم: سَفِهَ نَفْسَهُ وغَبِنَ رَأْيَه وبَطِرَ عَيْشَه وأَلِمَ بَطْنَه ووَفِقَ أَمْرَه ورَشِدَ أَمْرَه، كان الأَصلُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR959 harf* س ف ه * * السَّفَهُ * ضد الحلم وأصله الخفة والحركة و * تَسَفَّهَ * عليه إذا أسمعه و * سَفَّهَهُ تَسْفِيها * نسبه إلى السفه و * سافَهَهُ مُسافَهةً * يقال * سَفِيهٌ * لا يجد * مُسافِها * وقولهم * سَفِهَ * نفسه وغبن رأيه وبطر عيشه وألم بطنه ووفق أمره ورشد أمره كان الأصل سفهت نفس زيد ورشد أمره فلما حول الفعل إلى الرجل انتصب ما بعده بوقوع الفعل عليه لأنه صار في معنى * سَفَّهَ * نفسه بالتشديد هذا قول
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.007 harf: ( السَّفَهُ ، محرّكةً وكسَحابٍ وسَحابَةٍ : خِفَّةُ الحِلْمِ أَو نَقِيضُه ) ، وأَصْلُه الخِفَّة والحرَكَةُ ، ( أَو الجَهْلُ ) ، وهو قَرِيبٌ بعضُه من بعضٍ .
( و ) قد ( سَفِهَ نَفْسَه ورَأْيَهُ ) وجِلْمَهُ ، ( مُثَلَّثَةً ) ، الكَسْرُ ، اقْتَصَرَ
عليه الجوْهرِيُّ وجماعَةٌ ، وقالوا : سَفُهَ ككَرُمَ ، وسَفِهَ بالكسْرِ ، لُغتانِ أَي صارَ سَفِيهاً ، فإذا قالوا : سَفِهَ نَفْسَه وسَفِهَ رأْيَهُ لم
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.447 harfسَفِهَ
1 سَفِهَ ذ , (S, MA, Msb,) aor. سَفَهَ ; (Msb;) and سَفُهَ, [aor. سَفُهَ ;] (S, Msb;) inf. n. سَفَهٌ and سَفَاهَةٌ (S, MA, Msb, K *) and سَفَاهٌ, (S, MA, K, *) [all mentioned in the MA as of the former verb, and so in the TA when that verb is trans., but properly] the first is of the former verb, and the second is of the latter verb, (S, Msb,) and so is the third; (S;) He (a man, S) was,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.085 harfسَفَهَ
سَفَهَ U ( n. ac. سَفْه 1 ),
a. Overwhelmed with insults; outdid in insolence.
b. see infra (b) .
سَفِهَ
سَفِهَ A ( n. ac. سَفَه 4 ),
a. Was foolish, stupid.
b. Made a stupid of ( himself ).
c. Was impertinent, impudent.
سَفُهَ
سَفُهَ U ( n. ac. سَفَاْه 22 , سَفَاْهَة 22t ),
a. Was ignorant, empty-minded.
سَفَّهَ
سَفَّهَ II ,
a. Called a stupid &c.
b. Made a stupid of,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR21.430 harfسفه
سَفِهَ - يَسْفَهُ - سَفَه - سَفَهَاً - سَفَاهَة - سَفِيْه - سُفَهَاء
سَفِهَ - يَسْفَهُ +الكائن: يكون أجدباً أو أحمقاً: يكون ذا عقل خفيف: يعتبر الأمور والمشاكل خفيفة لا وزن ولا أهمية لها ولا أثر، فلا يكترث لإعطائها حقها من الحكم الصواب
سَفِهَ - يَسْفَهُ + الكائن + أمراً أو أموراً، أو عن أمر: يستخفها ولا يأخذ لها أهمية واعتبار: يعامل
Mücavir kökler88 mücavir (115 toplam)
- قوم
6 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- ملل
2 ortak ayet · İnanç
- قول
7 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- ضلل
3 ortak ayet · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
- سأم
1 ortak ayet · Körleşmiş bıçaktır
- شطط
1 ortak ayet · Saf, dizilmek demektir
- ولي
3 ortak ayet · Veli arka demektir
- رجل
2 ortak ayet · Rical ayak demektir
- كسو
1 ortak ayet · Sıvının zıddı katı demektir
- ليس
2 ortak ayet · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- هدي
3 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- بخس
1 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
Geçtiği ayetler(10)
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ
AkılsızlarOnlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ آمِنُوا كَمَا آمَنَ النَّاسُ قَالُوا أَنُؤْمِنُ كَمَا آمَنَ السُّفَهَاءُ أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَلَكِنْ لَا يَعْلَمُونَ
AkılsızlarOnlara; insanların inandıkları gibi siz de inanın, denilince; o beyinsizlerin inandığı gibi mi biz de inanacağız? derler. Bilesin ki asıl beyinsizler onlardır da bunu bilmezler.
سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَالْمَغْرِبُ يَهْدِي مَنْ يَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ
Akılsızlarİnsanlardan bir kısım beyinsizler diyeceklerdir ki: Onları üzerinde bulundukları kıblelerinden ne çevirdi? De ki: Doğu da Batı da Allah’ındır. O, dilediği kimseyi doğru yola iletir.
… شِئْتَ أَهْلَكْتَهُمْ مِنْ قَبْلُ وَإِيَّايَ أَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ السُّفَهَاءُ مِنَّا إِنْ هِيَ إِلَّا فِتْنَتُكَ تُضِلُّ بِهَا مَنْ …
AkılsızlarMusa, ta’yin ettiğimiz vakit için kavminden yetmiş kişi seçti. Onları titreme tutunca dedi ki: Rabbım; dileseydin önce onalrı da helak ederdin, beni de. İçimizdeki beyinsizlerin işledikleri yüzünden bizi helak eder misin? Bu, Senin imtihanından başka birşey değildir. Onunla dilediğini dalalete düşürür, dilediğini de hidayete götürürsün. Sen, bizim dostumuzsun. O halde bizi bağışla, merhamet et bize. Sen bağışlayanların en hayırlısısın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سفه |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | جهل, حمق, طيش, خفف |
| Zıt Kök | حلم |
| Çekirdek Özet 1 | Fiziksel hafiflik, gevşek dokuma, kontrolsüz dalgalanma ve kararsız çırpınış |
| Çekirdek Özet 2 | Aklın ve iradenin ağırlığını yitirerek nefsin anlık heveslerine kapılması, basiretsizlik |
| Çekirdek Özet 3 | Değerleri koruyamama, varlığı ve hukuki-mali dengeyi saçıp savurarak heba etme |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca zihinsel engellilik veya delilik sanarak ahlaki ve mali sorumluluk boyutunu yok saymak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سف | Aşağıya yönelme, alçalma, dökülme, incelme ve tabana doğru dağılma; nitekim سفل tabana inmeyi, سفح suyun veya kanın dökülmesini, سفك akıtmayı, سفر örtünün sıyrılıp açılmasını, سفع çekip yere çalmayı ifade eder | ه | Alçalma ve dökülme hareketine gevşeklik, hafiflik ve içsel bir boşluk ekleyerek tutarsız bir dalgalanma ve akli-ahlaki hafiflik boyutu kazandırmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma ve direnç noktası oluşturma işlevi |
| ف | Ağız | Açıklık, dışa vurum, nefes ve sınırın aralanması |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Ortaya çıkma, açığa vurma, hafifleme ve nefes verme |
| سفه | Diken, ağız ve kollarını kaldırmış insan | Destek ve dayanağın ağızdan veya sınırdan çözülerek dışa savrulması, yapının ciddiyetini yitirip hafifleyerek dağılması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dokumanın gevşek ve delikli olması, devenin yularının kontrolsüzce sağa sola savrulup çırpınması veya rüzgârın yön değiştirerek sertçe dalgalanması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü’r-Rumme bir beytinde deve yularının gevşek ve savruk hareketini ifade etmek için kökü şu şekilde kullanmıştır: سَفيهٍ جَديلُها / Ayrıca rüzgârın dalları hafifçe ve kararsızca sarsmasını تَسَفَّهَت الريحُ olarak nitelemiştir |
| Erken Arapça kullanım | Şuteym b. Huveylid bir beytinde kabilenin akılsızca ve fevri hareket etmesini تسافهت عدي ifadesiyle hilm zıddı olarak zikretmiştir; ayrıca testiden sürekli ve ölçüsüzce su içip doymama haline de bu kökten türeyen fiillerle yer verilmiştir |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça سفه kökü, Sami dil ailesinde ağırlıklı olarak Güney Sami ve Arap yarımadası havzasında özelleşmiş semantik bir gelişime işaret eder. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) bu kök, doğrudan aynı kök harfleriyle birincil bir kelime olarak yaygın biçimde temsil edilmez; ancak ikili سف kök ailesi İbranicede s-p-h / s-p-k ekseninde dökülme, saçılma, katılarak eklenme veya boşalma anlamlarıyla mevcuttur. Arapçada kökün sonundaki ه sesi, birincil kök katmanındaki akışkan ve aşağı doğru inen hareketi (سف), öznenin zihinsel ve ahlaki tabiatındaki hafifliğe, gevşekliğe ve ciddiyetsizliğe kaydırmıştır. Çöl yaşamının somut gerçekliğinde gevşek dokunmuş bir kumaşın sağlamlık taşımaması veya devenin başındaki dizginin gevşek kalarak kontrolsüzce savrulması, zamanla insan iradesinin ve hilminin eksikliği durumuna metaforik olarak aktarılmıştır. Bu doğrultuda kök, Arap dilinin kendi iç gelişimi içinde akıl ve ciddiyet zıddı bir sefahate dönüşmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سف ikili kökünden türeme | Dağ eteği, aşağı inme ve dökülme anlamındaki birincil kökün gevşeklik ve hafiflik bildiren harfle birleşerek zihinsel ve ahlaki hafifliğe dönüşmesi | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami karşılaştırması | Kuzeybatı dillerinde doğrudan üçlü kök kaydı sınırlıdır; ikili kök paralelleri süprüntü, döküntü ve saçılma ile akrabadır | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سفه | Anlamlı | Hafiflik ve ciddiyetsizlik | Aklın ve iradenin gevşemesi, ölçüsüzlük ve savurganlık | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| سهف | Anlamlı | Çırpınma ve şiddetli susuzluk | Can çekişen kimsenin çırpınması veya balık pulu | Kitābü’l-ʿAyn müsta‘mel kaydıdır; Kur'an'da geçmez |
| فسه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| فهس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| هسف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| هفس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سفه | Merkez | Düşüncesizlik ve hafiflik | Akli ve ahlaki ağırlığı kaybetme, ölçüsüzce savurma ve ciddiyetsizlik | Maddi ve manevi değerleri zapt edememe durumu |
| جهل | Komşu | Bilgisizlik ve hamlık | Bilgi veya tecrübe eksikliğine ya da hakkı tanımamaya odaklanır | سفه kökünde bilgi eksikliğinden ziyade irade hafifliği ve kontrolsüzlük esastır |
| حمق | Komşu | Zihinsel kıtlık ve ahmaklık | Bozuk kavrayış ve yanlış hedefe yönelme durumudur | سفه dinamik bir savrulma ve hafiflik iken حمق tabiatta yerleşik akli kusurdur |
| طيش | Komşu | Fevrilik ve havailik | Hedefinden sapma ve ani bir telaşla oraya buraya yönelme halidir | سفه sürekli bir zihni ve ameli gevşekliği de içine alır |
| خفف | Komşu | Hafiflik | Ağırlığın zıddı olan fiziksel veya soyut noksanlıktır | سفه hafifliğin ahlaki ve hukuki açıdan kusur oluşturan formudur |
| حلم | Zıt | Ağırbaşlılık ve sağduyu | Öfkeyi ve nefsi zapt etme, vakar ve zihinsel olgunluk | سفه kavramının Kur'an ve sözlüklerdeki tam antitezidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سفه | Hafiflik, akılsızlık, dengesizlik | İradenin ve aklın zayıflayarak kontrolsüzce dağılması | Kesin |
| Latince | Levitas, stultitia, temeritas | Hafiflik, ahmaklık, düşüncesizlik | Levitas fiziksel ve ahlaki hafifliği karşılarken stultitia akli noksanlığı verir | Güçlü |
| İngilizce | Folly, foolishness, imprudence, recklessness | Düşüncesizlik, savurganlık, hafifmeşreplik | Folly ve imprudence hikmetsizlik ve ölçüsüzlüğü kapsar fakat kökün mali boyutunu tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Torheit, Unbesonnenheit, Leichtfertigkeit | Akılsızlık, düşüncesizlik, hafiflik | Leichtfertigkeit kavramı sorumluluktan uzak hafifliği çok iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Sottise, légèreté, imprudence | Budalalık, ciddiyetsizlik, tedbirsizlik | Légèreté kelimesi kökün asıl somut çekirdeği olan hafiflik yönünü doğrudan yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السُّفَهَاءُ | İman ilkelerini kavrayamayan basiretsizler | Münafıkların müminleri küçümsemesi ve kıble değişimini sorgulayanların nitelemesi (Bakara 2:13, Bakara 2:142) |
| السُّفَهَاءُ | Mali ehliyeti ve tasarruf bilinci olmayanlar | Yetimlerin ve zayıfların mallarının korunması bağlamında hukuki ehliyetsizlik (Nisâ 4:5) |
| سَفِهَ نَفْسَهُ | Öz benliğini ve varoluş gayesini heba etme | İbrahim'in tevhid milletinden yüz çeviren kimsenin durumunu açıklama (Bakara 2:130) |
| سَفَاهَةٌ | Tebliğ edilen hakikati kavrayamama suçlaması | Kavminin peygambere yönelttiği akılsızlık ithamı ve peygamberin reddi (A‘râf 7:66, A‘râf 7:67) |
| سَفِيهًا | Hukuki işlem yapma kabiliyeti eksik kişi | Borç ilişkisinde yazdırmaya güç yetiremeyen borçlunun durumu (Bakara 2:282) |
| سَفِيهُنَا | İlahi hakikat hakkında aşırı yalan uyduran elebaşı | Cinlerin kendi içlerindeki azgın ve hadsiz öndere yönelik tespiti (Cin 72:4) |
| سَفَهًا | Bilgisizlik ve ölçüsüzlükle cana kıyma | Müşriklerin çocuklarını anlamsız gerekçelerle katletmesi (En‘âm 6:140) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman, hidayet ve şirk tercihi | Tevhid inancından yüz çevirmenin ve şirk koşmanın en büyük akılsızlık ve varoluşsal hafiflik sayılması | Aklın yaratılış gayesini göremeyecek derecede işlevsizleşmesi |
| Fıkıh | Hukuki ehliyet ve hacir teorisi | Malını saçıp savuran, kâr ve zararını ayırt edemeyen sefihin tasarruf yetkisinin kısıtlanması | İktisadi ehliyetsizlik ve mali tasarruf yetersizliği |
| Tefsir | Peygamber kıssaları ve münafık tiplemesi | Peygamberlere atılan iftiralar ile hakikate karşı direnen zihniyetin tutarsızlığı | İnatçı inkârın ve ahlaki hafifliğin tahlili |
| Hadis | Ahir zaman fitneleri ve yönetim krizi | Genç ve tecrübesiz, ahlaki olgunluktan yoksun kimselerin yönetime geçmesi tehlikesi | Liyakatsizlik, toyluk ve hilm yoksunluğu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve kulluk bilinci | Gayesizlik ve nefse aldanış | İnsanın kendi yaratılış hakikatini unutması | Kişinin kendini değersizleştirerek fıtrattan kopması (Bakara 2:130) | Kesin |
| İlmi | Bilgi felsefesi ve muhakeme | Yüzeysellik ve zihni savrukluk | Delilsiz ve ölçüsüz hüküm verme | Derinlikten yoksun, anlık algılarla hakikate karşı çıkma durumu | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal idare ve kamu düzeni | Liyakatsizlik ve popülizm | Kamusal kararların ciddiyetten uzaklaşması | Toplumu felakete sürükleyecek hafif ve sorumsuz davranışlar | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve tasarruf düzeni | İsraf ve kaynak savurganlığı | Sermayenin ve servetin heba edilmesi | Üretimden kopuk, hesapsız harcamayla iktisadi yapıyı zayıflatma | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yüksek entropi ve sönümlenmemiş salınım | Sistemin düzenli enerjisini koruyamayarak dağılması ve kontrolsüz titreşimlerle kararsız duruma geçmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | İrrasyonel mali davranış ve anomi | Bireyin uzun vadeli çıkarlarını gözetmeksizin anlık dürtülerle kaynak tüketmesi ve normatif denetimden çıkması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece doğuştan gelen klinik zekâ geriliği veya basit bir delilik hali olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün ahlaki savurganlığı, tevhidi ilkelerden sapmayı, dini ciddiyetsizliği ve iktisadi ölçüsüzlüğü kuşatan çok katmanlı yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ahlaki, hukuki ve teolojik sorumluluk çağrılarının tıbbi bir arıza zannedilerek muhataptan düşürülmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın akıl ve iman anlayışının salt teorik zekâdan ibaret olmadığını, ahlaki vakar, iktisadi basiret ve ruhi olgunluk (hilm) ile bütünleştiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini anlatan pasajlarda, peygamberlerin tebliğ mücadelelerinde ve medeni hukuka dair mülkiyet ve borçlanma hükümlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkâr ve israfın bir zekâ parıltısı veya özgürlük değil, iradi bir hafiflik ve varoluşsal bir tükeniş olduğu gerçeğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDokumanın gevşek ve cılız olması, devenin dizgininin kontrolsüz biçimde sağa sola savrulması ve dengenin kaybolmasıdır.
- Soyut anlamİnsanın akli ve manevi ağırlığını yitirerek nefsin anlık heveslerine kapılması, hakkı hafife alması ve değerlerini koruyamamasıdır.
- Sistematik karşılıkHukuki, iktisadi ve ahlaki sorumluluk bilincini kaybederek varlığı ve sermayeyi ölçüsüzce heba eden dengesizlik durumudur.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde sefahat ve iradi hafiflik durumunu temsil eder. manevi ve akli ağırlığı (hilm ve vakar) gösterir; bu ağırlık sıfıra yaklaştıkça sistem dengesini kaybeder. birim zamandaki heves ve fevrilik değişimini, dışsal etkilere ve dürtülere açıklığı, ise ahlaki ve hukuki rüşd (olgunluk ve denetim) katsayısını simgeler. Rüşd azaldıkça ve içsel ağırlık kayboldukça hafiflik ve savrulma en üst dereceye ulaşır.