سكت
س - ك - ت
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Sekete çöküntü demektir. Yakut taşı demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sekete çöküntü demektir. Yakut taşı demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR685 harfالكاف والسين والتاء معهما
س ك ت مستعمل فقط سكت: سَكَتَ عنه الغضب سكوتاً، وسكن بمعناه.
ورجل ساكوتٌ، أي: صموت، وهو ساكِتٌ، إذا رأيته لا ينطق، وساكتٌ طويل السُّكُوت.
والسُّكَيْتُ، خفيفة، من الخيل: الذي يجيء في آخرها، إذا أجريت بقي مُسكِتاً.
ويقال: سَكَّتَ تَسْكيتاً. وضربته حتى أَسْكَتَ، أي: أطرق فلم يتكلم. وقد أَسْكَتَتْ حركته، أي: سَكَنَتْ. أَسْكَتَهُ الله وسكَّتَهُ.
وبه سُكاتٌ. إذا طال سكوتُه من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR862 harfسكتَ يَسْكُتُ سَكْتاً وسُكوتاً وسُكاتاً. وساكضتَني فَسَكَتُّهُ. وأَسْكَتَهُ الله وَسَكَّتَهُ بمعنىً. وَسَكَتَ الغضبُ مثل سكَن. ومنه قوله تعالى: "ولَمَّا سَكَتَ عن موسى الغَضبُ". وتقول: تكلَّم الرجل ثم سكتَ بغير ألف، فإذا انقطع كلامُه فلم يتكلَّمْ قلت: أَسْكَتَ. والسُكْتَةُ بالضم: كلُّ شيء أَسْكَتَّ به صبياً أو غيرَه. والسَكْتَةُ: بالفتح: داء. والسِكِّيْتُ: الدائم السُكوتِ. تقول: رجلٌ سِكِّيتٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.962 harfك س ت
سكت
استعمل من جميع وجوهها : ( سكت ) .
سكت : قال الليث يقال : سَكتَ الصَّائتُ يَسكُتْ سُكُوتاً إِذا صَمتَ .
وقال أبو إسحاق في قوله جلَّ وعزّ : ( وَلَمَّا سَكَتَ عَن مُّوسَى الْغَضَبُ ) ( الأعراف : 154 ) معناهُ : ولما سَكَنَ .
قال وقال بعضهم : معنى قوله : ( وَلَمَّا
سَكَتَ عَن مُّوسَى الْغَضَبُ } : لما سَكَتَ موسى عن الغَضَبِ عَلَى القَلْبِ كما قالوا : أَدْخَلتُ القَلنْسُوةَ في رَأْسي ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.613 harf(باب السين والكاف وما يثلثهما)
(سكم) السين والكاف والميم ليس بشيء. على أنَّ بعضهم ذكر أن السكم مقَارَبة الخطو.
(سكن) السين والكاف والنون أصلٌ واحد مطّرد، يدلُّ على خلاف الاضطراب والحركة. يقال سَكَن الشّيءُ يسكُن سكوناً فهو ساكن.
والسَّكْن: الأهل الذين يسكُنون الدّار. وفي الحديث: "حتَّى إنَّ الرُّمّانَة لَتُشْبِعُ السَّكْن". والسَّكَن: النار، في قول القائل:
* قد قُوِّمَتْ بسَكَنٍ وأَدْهانْ([1])
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR305 harf- السكوت مختص بترك الكلام، ورجل سكيت، وساكوت: كثير السكوت، والسكتة والسكات: ما يعتري من مرض، والسكت يختص بسكون النفس في الغناء، والسكتات في الصلاة: السكوت في حال الافتتاح، وبعد الفراغ، والسكيت: الذي يجيء آخر الحلبة، ولما كان السكوت ضربا من السكون استعير له في قوله: ﴿ولما سكت عن موسى الغضب﴾ [الأعراف/154].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR491 harfس ك ت
رجل سكوت وساكوت وسكيت وبه سكات إذا كان طويل السكوت من علة.
وتكلم فلان ثـم سكـت فإذا أفحم قيل: أسكت.
وللحبلى صرخة ثم سكتة.
وأسكت الناطق وسكته.
وأسكـت الصبـي بسكتـة وهـي مـا يسكت به.
ورمى خصمه بسكاتة: بما أسكته عنه.
وهذه هاء السكت.
ومن المجاز: ضربته حتى أسكت حركته.
وسكت عنه الغضب والحزن وكل ماله أثر ناطق.
وحية سكات: لا يشعر به الملسوع حتى يلسعه.
قال:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.481 harfالسَّكْتُ والسُّكُوتُ: خلافُ النُّطْقِ؛ وقد سَكَتَ يَسْكُتُ سَكْتاً وسُكاتاً وسُكوتاً، وأَسْكَتَ.
الليث: يقال سَكَتَ الصائتُ يَسْكُتُ سُكوتاً إِذا صَمَت؛ والاسم من سَكَت: السَّكْتةُ والسُّكْتةُ؛ عن اللحياني. ويقال: تَكَلَّم الرجلُ ثم سَكَت، بغير أَلف، فإِذا انقطع كلامُه فلم يَتَكَلَّمْ، قيل: أَسْكَتَ؛ وأَنشد:
قد رابَني أَنَّ الكَرِيَّ أَسْكَتا،
لو كان مَعْنِيًّا بنَا لَهَيَّتا
وقيل: سَكَتَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR253 harf* س ك ت * * سَكَتَ * بابه دخل ونصر و * سُكَاتاً * أيضا بالضم و * سكَتَ * الغضب سكن و * السُّكْتَةُ * بالضم كل شيء * أسْكَتَّ * به صبيا أو غيره وبالفتح داء و * السِّكِّيتُ * الدائم * السُّكُوتِ * و * السُّكَيْتُ * بوزن الكميت آخر خيل الحلبة وقد يشدد كافة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.398 harfالسكت والسكوت: خلاف النطق. قال شيخنا: وفي عبارة المصنف تفسير الشيء بنفسه لفظا ومعنى، وهو غير متعارف بين أهل اللسان، ولو فسره بالصمت كما في المصباح، أو قال: هو معروف، لكان أولى. قلت: وبما عبرنا يندفع الإيراد المذكور، كما هو ظاهر. وقد سكت، يسكت، سكتا، وسكوتا، كالسكات بالضم، والساكوتة فاعولة من السكت. وأخذه سكت وسكتة وسكات وساكوتة. ورجل ساكت وسكوت، وساكوت. السكت: الرجل الكثير السكوت، كالسكتيت بالكسر
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.242 harfسَكَتَ
1 سَكَتَ ذ , (S, Msb, TA,) aor. سَكُتَ , (Lth, TA,) inf. n. سُكُوتٌ and سَكْتٌ (S, A, Msb, K) and سُكَاتٌ (S, K) and سَاكُوتَةٌ, (K,) [all these ns. said in the K to signify the same, but this is not exactly the case, for the last is of an intensive form,] He was, or became, silent, mute, or speechless; contr. of نَطَقَ; (TA;) i. q. صَمَتَ: (Lth, Msb, TA:) or سَكَتَ is said of him who has
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR445 harfسَكَتَ
سَكَتَ U ( n. ac. سَكْت 1 , سُكَاْت 24 , سُكُوْت 27 ),
a. Was, became silent, mute; died; calmed down ( anger ).
سَكَّتَ
سَكَّتَ II ,
a. Silenced.
أَسْكَتَ
أَسْكَتَ IV ,
a. see II .
b. Remained silent, held his peace.
سَكْت
سَكْت 1 ,
a. see 26 & 27 .
سَكْتَة
سَكْتَة 1t ,
a. Apoplexy.
سَكُوْت
سَكُوْت 26 ,
a. Silent, mute; taciturn.
سُكُوْت
سُكُوْت 27 ,
a. Silence;
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok15.066 harfسكت
سَكَتَ - يَسْكُتُ
سَكَتَ - يَسْكُتُ + أمر أو فعل + عن كائن: توقف الأمر أو الفعل عن تقدمه واستكمال مسيرته
وهذا اللفظ يأخذ دلالات إضافية بحسب موقعه في جملة الكلام، ففي النطق والكلام تصبح دلالة لفظ " سكت " : توقف عن الاستمرار في النطق واللفظ والكلام، وفي الغضب: سكت عنه الغضب: توقف الغضب عن التقدم والفعل: خمد تأثير الغضب على نفسه
واللفظ ينتمي
Sîgalar(1)
Mücavir kökler9 mücavir (14 toplam)
- نسخ
1 ortak ayet · Bir şeyin kopyası, nüshası demektir
- لوح
1 ortak ayet · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…
- رهب
1 ortak ayet · Cübbe demektir
- غضب
1 ortak ayet · Kızgınlık
- موسى
1 ortak ayet · Musa
- أخذ
1 ortak ayet · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
- هدي
1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- رحم
1 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَلَمَّا سَكَتَ عَنْ مُوسَى الْغَضَبُ أَخَذَ الْأَلْوَاحَ وَفِي نُسْخَتِهَا هُدًى وَرَحْمَةٌ لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ
SustuÖfkesi dinip, sükun hasıl olunca; Musa levhaları aldı. Onlardaki nüshasında Rabblarından korkanlara hidayet ve rahmet vardı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سكت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صمت, انصت, سكن |
| Zıt Kök | نطق |
| Çekirdek Özet 1 | Sesin, konuşmanın veya hareketin kesilmesi, susma ve yatışma |
| Çekirdek Özet 2 | İçsel öfke ve taşkınlığın sönümlenerek iradenin yeniden hâkim olması |
| Çekirdek Özet 3 | Çalkantıyı durdurarak tefekkür ve aklıselim zeminini tesis etme |
| Kritik Hata Riski | Âyetteki kullanımı salt dudak susması sanıp öfke tazyikinin çekilmesi boyutunu ıskalamak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سك | Akışın kesilmesi, tıkanma, set çekilerek durdurulma; سكب dökülüp durulma, سكر suyun ve aklın tutulması, سكن hareketin kesilip yerleşmesi | ت | Akışın veya tazyikin kesin bir sınır çizgisiyle sonlandırılması, ifadenin ve taşkınlığın kesilip suskunluğa dönüşmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, bir engele çarpma veya harici bir dirençle durdurulma |
| ك | Avuç içi | Kavrama, sınırlama, baskı altına alma |
| ت | İşaret, son | Kesin sınır, nihai nokta, hareketin tamamlanıp durması |
| سكت | Bir dirençle karşılaşan (س) tazyikin kavranıp denetim altına alınması (ك) ve kesin bir duraklama sınırına (ت) ulaştırılarak susturulması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ses çıkaran bir canlının sesini kesmesi; yarışta geride kalarak sesi soluğu kesilen at (es-sükkeyt); vurulan darbe ile hareketin durdurulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi Zuheyr b. Ebî Sülmâ veya kadim çöl şairlerinin sessizce yaklaşan engereği tasvirinde yer alan beytinde geçer: وما تزدري من حية جبلية / سكات إذا ما عض ليس بأدردا |
| Erken Arapça kullanım | Öfkenin veya hüznün yatışması anlamında سكت عنه الغضب deyimi; tıp dilinde ansızın gelen inme ve donakalma hâline السكتة denmesi; namazda kıraat arasındaki kısa duraklama |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça سكت kökü, Proto-Sami dil zemininde sessizlik, hareketin yatışması ve sakinleşme dairesinde yer alan köklerle bağlantılıdır. İbranicede שָׁקַט (šāqat) biçimi sükûnet bulmak, fırtınanın ve gürültünün dinmesi, huzura kavuşmak anlamlarını taşır. Süryanicede ܫܩܛ (šqat) kökü de yatışma, dinlenme ve çalkantının sona ermesi anlam sahasındadır. Arapçada kök, sesin ve konuşmanın bilinçli veya arızi olarak kesilmesi (hilâfü'n-nutk) ekseninde yoğunlaşmış, buradan hareketle ruhsal bir taşkınlık olan öfkenin sönümlenmesi ve durulması mecazına genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سك kökünden türeyen akışın durması | Sesin ve hareket tazyikinin kesilerek sınırlandırılması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שָׁקַט (šāqat) | Gürültünün ve kargaşanın dinmesi, huzur ve sessizlik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سكت | Anlamlı | Susmak, yatışmak | Sesin, öfkenin veya hareketin kesilmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ستك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmel; Kur'an'da geçmez |
| كست | Anlamlı | Öd ağacı, tütsü | Tütsü maddesi anlamındaki isim kökü (kust/kist) | Kur'an'da geçmez |
| كتس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmel; Kur'an'da geçmez |
| تسك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmel; Kur'an'da geçmez |
| تكس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmel; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سكت | Merkez | Konuşmayı ve taşkınlığı kesme | Sesin ve içsel gerilimin yatışarak suskunluğa dönüşmesi | İsteğe bağlı veya tazyikin tükenmesiyle oluşan susma ve durulma |
| صمت | Komşu | Mutlak sessizlik | Konuşma yetisi varken dışa hiçbir ses vermeme | سكت köküne göre daha derin, uzun süreli ve dışa kapalı suskunluk |
| انصت | Komşu | Dinlemek için susma | Bir sesi veya hitabı anlamak maksadıyla susma | Dinleme gayesi taşıyan yönelimli suskunluk |
| سكن | Komşu | Hareketsizlik ve durulma | Fiziksel hareketin ve çalkantının yerini dinginliğe bırakması | Ses odaklı olmaktan ziyade mekân ve beden merkezli dinginlik |
| نطق | Zıt | Konuşma ve ses çıkarma | Zihindeki anlamı harf ve seslerle dışa aktarma | Söz söyleme, lafız irad etme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سكت | Susmak, yatışmak | Sesin veya öfke gibi bir taşkınlığın kesilmesi; konuşmanın durması | Kesin |
| Latince | silere, tacere, sedari | Sessizleşmek, yatışmak | Tacere sözü kesmeyi, silere gürültünün durmasını, sedari hiddetin dinmesini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to fall silent, to subside, to abate | Susmak, dinmek | To fall silent konuşmayı kesmeyi, to subside ise öfke ve fırtınanın yatışmasını karşılar | Kesin |
| Almanca | schweigen, sich beruhigen, abklingen | Susmak, yatışmak | Schweigen susmayı, sich beruhigen öfkenin sönümlenmesini verir | Güçlü |
| Fransızca | se taire, s'apaiser | Susmak, sakinleşmek | Se taire sesin kesilmesini, s'apaiser kriz ve öfkenin durulmasını karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَكَتَ | Öfkenin dinmesi, sükûnet bulması, baskısının sona ermesi | Hz. Mûsâ'nın kavminin buzağıya tapması karşısında duyduğu şiddetli gazabın yatışması ve vahiy levhalarını yeniden alması bağlamı (A'râf 7:154) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelâm sıfatı ve vahyin suskun alanları | Nassın sustuğu hususlarda ilahi iradenin acziyet değil, hikmet gereği serbest bırakması | Mükellefiyet dışı bırakılan alanların tespiti |
| Fıkıh | Zımni onay ve namazda sekte | Sükût ikrardır kaidesi; iftitah ve kıraat aralarında kısa süre susma | Hukuki irade beyanı ve ibadetteki fasıla |
| Tefsir | A'râf 7:154 istiaresi | Öfkenin emreden bir fail gibi kişiyi kuşatması ve ardından susması | Taşkınlığın yerini akıl ve tefekküre bırakması |
| Hadis | Dilin afetlerinden korunma | Susan kurtuldu rivayeti ve hakkında hüküm bildirilmeyen meskût konular | Fitne anında susmanın ve teennînin fazileti |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hüküm konulmamış alanlar | Meskûtun anh | Şeriatın serbest bıraktığı alanı koruma | Nassın suskun kaldığı konuları ibâha dairesinde tutarak dini zorlaştırmayı önler | Kesin |
| İlmi | Epistemik duraklama | Tevakkufe geçiş | Yetersiz veri karşısında susma | Delilin netleşmediği noktada hüküm vermekten kaçınarak ilmî hatayı engeller | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi | Gerilimi dondurma | İnfial anında soğukkanlılığı koruma | Toplumsal taşkınlık ânında tepkileri durdurup aklıselimle karar almayı sağlar | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa dalgalanmaları | Spekülasyonun durulması | Panik satış ve tazyiki sönümleme | Piyasadaki aşırı dalgalanmanın durulmasıyla reel dengenin yeniden kurulması | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sönümlenme ve sinyal kesilmesi (damping / attenuation) | Bir dalganın genliğinin harici dirençle sıfıra inmesi ve sistemin dengeli durumuna dönmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Duygusal regülasyon (affect regulation) | Taşkın öfke dürtüsünün bilişsel denetim altına alınarak sakinleşme eşiğine dönülmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak ağzı kapatıp konuşmamak şeklinde daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Zihni ve iradeyi ele geçiren taşkın dürtülerin yatışması, içsel fırtınanın sönümlenmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A'râf 7:154 ayetinde Hz. Mûsâ'nın yaşadığı zihinsel ve ahlaki dönüşümü kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da tek geçişte bile nefsanî bir taşkınlığın (öfke) konuşan/kışkırtan bir varlık gibi tasvir edilip susması istiâresiyle duygu denetiminin belagat zirvesini sunduğu için önemlidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin beşerî tepkilerini, vahiy karşısındaki kriz ânı yönetimini ve ilahi levhaların teenniyle taşınmasını anlatan kıssa ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hz. Mûsâ'nın öfkesinin kontrolsüz bir şuursuzluk olduğu zannını düzeltir; öfkenin dinmesiyle levhaların yeniden hürmetle alındığını gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSesin kesilmesi, fiziksel hareketin son bulması, yarışta arkada kalanın sessizliği.
- Soyut anlamTaşkın duygu, hiddet veya tahrikin sönümlenerek zihnin ve iradenin yeniden dengeye kavuşması.
- Sistematik karşılıkDinamik bir sistemdeki gürültü ve kaos parametresinin sıfırlanarak regülasyonun sağlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , sistemdeki ses, hareket veya içsel taşkınlık (öfke) tazyikini temsil eder. Zamana bağlı değişim hızı olan türevi, anında sıfıra yaklaşarak dalgalanmanın durduğunu ifade eder. Fonksiyonun sabit bir değerine oturması, taşkınlığın sönümlenip sükûnet ve denge durumuna erişilmesini gösterir.