سمك
س - م - ك
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
“Semk” at sırtına veya balık sırtına benzeyen tavan, çatı demektir. Evin semki çatısından en altına kadar olan hacmidir (Lisanul Arab)devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Semk” at sırtına veya balık sırtına benzeyen tavan, çatı demektir. Evin semki çatısından en altına kadar olan hacmidir (Lisanul Arab)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.034 harfالكاف والسين والميم معهما
م ك س، س م ك، م س ك مستعملات مكس: المَكْسُ: انتقاص الثمن في البياعة، ومنه اشتقاق المكّاس، لأنه يستنقصه. قال:
وفي كل أسواق الـعـراق إتـاوة وفي كل ما باع امرؤ مَكْسُ درهم
أي: نقصان درهم بعد وجوب الثمن. ورجل مكّاسٌ يَمْكِسُ الناس.
سمك: السَّمَكُ في الماء، الواحدة، سمكة.
والسَّمكَةُ: برج في السماء يقال له: الحوت.
والسِّماكان: كوكبان ينزل بأحدهما القمر من برج السنبلة.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR478 harfسمَكَ الله السماءَ سَمْكاً: رفعها. وسَمَكَ الشيءُ سُموكاً: ارتفع. وسنامٌ سامِكٌ تامِكٌ، أي عالٍ. والمَسْموكاتُ: السمواتُ. ويقال: اسْمُكْ في الرَيْمِ، أي اصعدْ في الدرجةِ. وسَمْكُ البيتِ: سَقْفُهُ. والمِسْماكُ: عود ٌيكون في الخِباءِ يُسْمَكُ به البيت. والسِماكانِ: كوكبان نيِّران: السِماكُ الأعزلُ، وهو من منازل القمر، والسِماكُ الرامحُ وليس من المنازل. ويقال إنَّهما رِجْلاَ الأسد. والسَمَكْ من
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR7.394 harfك س م
كسم ، كمس ، سمك ، سكم ، مسك ، مكس : ( مستعملة ) .
سمك : قال الليث : السّمَكُ الواحدةُ : سمكةٌ . قال : والسَّمَكةُ : بُرْجٌ في السماء يقال له : الحوت . قال . والسِّمَاكُ : ما سمكْتَ به حائطاً أو سقفاً ، والسقْف يسمى سَمْكاً ، والسماء مَسموكةٌ ، أي مرفوعة كالسَّمْكِ .
وجاء في حديث عليَ : ( اللهمَّ بارِىءَ المَسْمُوكاتِ السَّبْعِ ورَبَّ المَدْحُوَّاتِ ) ،
والمَسْمُوكاتُ : السمواتُ السبعُ ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR6.453 harf(باب السين والميم وما يثلثهما)
(سمن) السين والميم والنون أصلٌ يدل على خلاف الضُّمْر والهزال. من ذلك السِّمَن، يقال هو سمين. والسَّمْن من هذا.
ومما شذَّ عن هذا الأصل كلامٌ يقال إن أهل اليمن يقولونه دونَ العرب، يقولونَ: سَمّنْتُ الشّيءَ، إِذا بَرّدْتَه. والتَّسْمِين: التَّبْريد. ويقال إنَّ الحجّاج قُدِّمت إليه سمكة فقال للذي عمِلها: "سَمِّنْها" يريد بَرِّدْها([1]).
(سمه) السين والميم والهاء أصلٌ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR388 harf- السمك: سمك البيت، وقد سمكه أي: رفعه. قال: ﴿رفع سمكها فسواها﴾ [النارعات/28]، وقال الشاعر:
- 243 - إن الذي سمك السماء بنى لنا *** (هذا شطر بيت للفرزدق، وعجزه:
بيتا دعائمه وأطول
وهو في ديوانه ص 489)
وفي بعض الأدعية: (يا بارئ السموات المسموكات) (وهذا من دعاء علي رضي الله عنه. انظر: النهاية 2/403؛ والبصائر 3/261)، وسنام سامك: عال. والسماك: ما سمكت به البيت، والسماك: اسم نجم، والسمك معروف.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR314 harfس م ك
سمـك اللـه السمـاء و " رفع سمكها ".
وهو رب المسموكات السبع.
واطب لي سماكاً أسمك به الحائط والسقف.
وسنام سامك تامك: مرتفع.
ومن المجاز: بعير طويل السمك وإبل طوال السمك.
قال ذو الرمة: نجائب من نتاج بني غرير طوال السمك مفرعة نبالا ذريني وعدي من عيالك شطبة عنوداً ومسمـوك الجوانـح أقـودا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.323 harfالسَّمَكُ: الحُوتُ من خُلْق الماء، واحدته سَمَكَة، وجمعُ السَّمَكِ سِماكٌ وسُمُوكٌ. والسَّمَكَةُ: بُرْجٌ
في السماء من بُرُوج الفَلَك؛ قال ابن سيده: أَراد على التشبيه لأنه بُرْجٌ ماوِيٌّ، ويقال له الحُوتُ.
وسَمَكَ الشيء يَسْمُكُه سَمْكاً فَسَمَكَ: رَفَعَهُ فارتفع. والسَّمَاكُ: ما سُمِكَ به الشيءُ، والجمع سُمُكٌ. التهذيب: والسِّماكُ ما سَمَكْتَ حائطاً أَو سَقْفاً. والسِّماكانِ: نجمان نَيِّرانِ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR179 harf* س م ك * * سَمَكَ * الله السماء رفعها وبابه نصر وسمك الشيء ارتفع وبابه دخل و * سَمْكُ * البيت بالفتح سقفه و * السَّمَكُ * معروف واحدته * سَمَكةٌ * وجمع السمك * سِمَاك * و * سُموك
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.120 harfالسمك، محركة: الحوت من خلق الماء، واحدته سمكة والجمع أسماك وسموك وسماك. والسمكة بهاء: برج في السماء من بروج الفلك، قال ابن سيده: أراه على التشبيه لأنه برج مائي، ويقال له الحوت، وعلى هذا فلا عبرة بإنكار شيخنا على المصنف بأنه لا يعرف في دواوين الفلك.وسمكه يسمكه سمكا فسمك سموكا أي: رفعه فارتفع فاللازم والمتعدى سواء، وإنما يختلفان بالمصادر. والسماك ككتاب: ما سمك به الشيء أي رفع حائطا كان أو سقفا سمك
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.113 harfسَمَكَ
1 سَمَكَ ذ , [aor. سَمُكَ ,] inf. n. سُمُوكٌ, It (a thing) rose, or became high or elevated or lofty. (S, K.) ― -b2- And, aor. and inf. n. as above, He ascended. (TA.) One says, اُسْمُكْ فِى الرَّيْمِ Ascend thou the stairs. (S, TA. [See رَيْمٌ.]) -A2- And سَمَكَهُ, (S, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. سَمْكٌ, He raised, elevated, upraised, or uplifted, it. (S, K.) So in the phrase, سَمَكَ
سَمَكَ 1 سَمَكَ ذ , [aor. سَمُكَ ,] inf. n. سُمُوكٌ, It (a thing) rose, or became high or elevated or lofty. (S, K.) ― -b2- And, aor. and inf. n. as above, He ascended. (TA.) One says, اُسْمُكْ فِى الرَّيْمِ Ascend thou the stairs. (S, TA. [See رَيْمٌ.]) -A2- And سَمَكَهُ, (S, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. سَمْكٌ, He raised, elevated, upraised, or uplifted, it. (S, K.) So in the phrase, سَمَكَ اللّٰهُ السَّمَآءَ [God raised the heaven]. (S.)
سَمْكٌ سَمْكٌ ذ The roof of a house, or chamber: (S, Mgh, * K: *) or the interior uppermost part [i. e. the ceiling] of a house, or chamber; the exterior uppermost part thereof being called صَهْوَةٌ: (Ham p. 725:) or [the height] from the top to the bottom of a house or chamber. (K.) [And hence, The canopy of the heaven or sky: or] the measure of the height of the heaven from the earth: or the thickness thereof, upwards. (Bd in lxxix. 28.) And The stature, or height in a standing posture, or anything: (K:) thus expl. by Lth: one says بِعِيرٌ طَوِيلُ السَّمْكِ [A camel tall of stature]. (TA.) [In the present day, it signifies The extent of anything from top to bottom; its height, depth, and thickness: and is vulgarly pronounced سُمْك.]
سَمَكٌ سَمَكٌ ذ Fish; syn. حُوتٌ; (K;) a kind of aquatic creatures: [a coll. gen. n.:] n. un. with ة: pl. of the former سِمَاكٌ and سُمُوكٌ. (S, TA.) شَوَى فِى الحَرِيقِ سَمَكَتَهُ [He broiled his fish in the fire of a burning house] is a post-classical prov. of the people of Baghdلd, relating to the concealing, disguising, or cloaking, of a fault, for the purpose of seizing an opportunity; orginating from the fact that the thief used, when he saw the fire of a burning house in a place, to go thither for the purpose of theft; and if it were in his power, he did what he desired; and if he were lighted on, he said, I came to broil a fish. (Mtr, in Har pp. 481-2.) ― -b2- السَّمَكَةُ [is a name of (tropical:) The constellation Pisces; also called السَّمَكَتَانِ;] a certain sign of the Zodiac; (K, TA;) thought by ISd to be so called because it is a watery sign; and also called الحُوتُ. (TA.)
سِمَاكٌ سِمَاكٌ ذ A thing with which a thing is raised, elevated, upraised, or uplifted; (K, TA;) whether a wall or a roof: (TA:) pl. سُمُكٌ. (K.) -A2- السِّمَاكَانِ is the name of Two bright stars; السِّمَاكُ الأَعْزَلُ and السِّمَاكُ الرَّامِحُ: (S, O, K:) the former is a star [namely a] in Virgo, called by astrologers السُّنْبُلَةُ [or Spica Virginis]; (Kzw;) and is one of the Mansions of the Moon, (S, O, and Kzw in his descr. of the Mansions of the Moon,) the Fourteenth thereof; (Kzw ibid.;) it is one of the أَنْوَآء [pl. of نَوْءٌ, q. v.], and rises aurorally in تِشْرِينُ الأَوَّلُ [October, O. S.; its auroral rising, in Central Arabia, about the commencement of the era of the Flight, began on the 4th of that month]; it is called الا عزل because it has no star [near] before it, like the اعزل that has with him no spear; or, as some say, because, when it rises [aurorally], it is not accompanied by wind nor by cold: (TA:) the latter سِمَاك, i. e. الرَّامِحُ, [thus called for a reason expl. in art. رمح, q. v., is the star Arcturus, and] is not of the Mansions of the Moon, (S, O, TA,) and has not any نَوْء [here meaning supposed influence in bringing rain &c.]; it is towards the north; the former being towards the south; (TA;) and is also called السِّمَاكُ المِرْزَمُ: (AZ, TA in art. رمح:) [it is erroneously said that] the سماكان are in the sign of Libra: (TA:) and it is said that they are the two kind legs of Leo (رِجْلَا الأَسَدِ): (S, O, K: *) [for it appears, as I have before observed, (voce ذِرَاعٌ,) that the ancient Arabs, or many of them, extended the figure of Leo (as they did also that of Scorpio) far beyond the limits which we assign to it: and hence,] السماك الا عزل was also called سَاقُ الأَسَدِ [the thigh, or the hind shank, of Leo]. (Kzw in his descr. of Virgo.) The rhyming-proser says, اـِذَا طَلَعَ السِّمَاكْ ذَهَبَ العِكَاكْ فَأَصْلِحْ فِنَاكْ وَأَجِدَّ حِذَاكْ فَاـِنَّ الشِّتَآءَ قَدْ أَتَاكْ [When السماك rises aurorally, (i. e. السماك الا عزل,) the sultriness has gone, therefore do thou put thy court, or yard, in good condition, and renew thy sandal, for the winter has come to thee: فِنَاك and حِذَاك being contractions of فِنَآءَك and حِذَآءَك, for the sake of the rhyme]. (O, TA.) The نَوْء [here app. meaning the rain consequent upon the auroral setting] of السماك الاعزل [about the 4th of April, O. S. in Central Arabia] is abundant, but disapproved, because it gives growth to the نَشْر [q. v.], which diseases the camels that pasture upon it. (Kzw in his descr. of the Mansions of the Moon.) [The epithet ↓ سِمَاكِىٌّ is applied to the rain above mentioned.] ― -b2- السِّمَاكُ also signifies, (K,) or سِمَاكُ التَّرْقُوَةِ, (Ibn-'Abbلd, O,) The upper part of the chest, next to the collar-bone. (Ibn-'Abbلd, O, K.)
سِمَاكِىٌّ سِمَاكِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.
سُمَيْكَآءُ سُمَيْكَآءُ ذ i. q. حُسَاسٌ; (S, O, K;) i. e. Certain small fish, which are dried; also called هِفٌّ. (O, TA.)
سَمَّاكٌ سَمَّاكٌ ذ A fishmonger. (MA.)
سَنَامٌ سَامِكٌ سَنَامٌ سَامِكٌ ذ A high, (S, TA,) or long and high, and plump, (TA,) camel's hump. (S, TA.) ― -b2- شَرَفُكَ تَامِكٌ وَاـِقْبَالُكَ سَامِكٌ (tropical:) [Thy nobility is lofty, and thy good fortune is high]. (A and Ta in art. تمك.)
المُسْمَكَاتُ المُسْمَكَاتُ ذ The heavens; (K;) which are seven in number: (TA:) or so ↓ المَسْمُوكَاتُ: (S:) or this is wrong; or it is a dial. var.: (K:) the latter word is used by the vulgar, but is correct. (TA.)
مِسْمَاكٌ مِسْمَاكٌ ذ A pole of a [tent such as is called] خِبَآء, (S, K,) which latter is raised thereby. (S.)
مَسْمُوكٌ مَسْمُوكٌ ذ Tall; (IDrd, O, K;) applied to a man. (IDrd, O.) ― -b2- And, applied to a horse, [من الحَبْلِ in the CK being a mistake for مِنَ الخَيْلِ,] (tropical:) Firm (Ibn-'Abbلd, Z, O, K, TA) in the [ribs called] جَوَانِح. (Z, TA.) ― -b3- المَسْمُوكَاتُ: see المُسْمَكَاتُ.
بَيْتٌ مُسْتَمِكٌ بَيْتٌ مُسْتَمِكٌ ذ and ↓ مُنْسَمِكٌ A tall house or tent. (TA.)
مُنْسَمِكٌ مُنْسَمِكٌ ذ : see what next precedes.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR861 harfسَمَكَ
سَمَكَ U ( n. ac. سَمْك 1 ),
a. Raised, uplifted, reared.
b. ( n. ac. سُمُوْك 27 ), Was high, lofty, uplifted.
سَمُكَ
سَمُكَ U ( n. ac. سَمَاْكَة 22t ),
a. see supra (b) .
سَمَّكَ
سَمَّكَ II ,
a. Increased, thickened.
تَسَمَّكَ
تَسَمَّكَ V ,
a. see I (b) .
سَمْك
سَمْك 1 ,
a. Roof.
b. Height; depth; thickness, breadth.
سَمَك
سَمَك 4 , ( pl. سِمَاْك 23 , سُمُوْك 27 ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR11.443 harfسمك
سَمَكَ - يَسْمُكُ - سَمْك
سَمَكَ - يَسْمُكُ + الشيء: يصير سميكاً: يزداد حجمه لزيادة سمكه وارتفاعه: يرتفع ويصعد جسمه مشكلاً حجماً
سَمْك: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَمَكَ - يَسْمُكُ ": اسم مكان: المقدار من الارتفاع الذي صعد إليه جسم أو بناء الكائن: وهو السُمك بالعرف الحالي: وهو بذات معنى الارتفاع، وذلك بحسب الاستعمال
Sîgalar(1)
Mücavir kökler2 mücavir (2 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا
Onun boyuBoynu yükseltmiş ve ona bir şekil vermiştir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سمك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سمو, رفع, بني, شيد |
| Zıt Kök | حطط |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapıyı yukarı doğru yükseltme, dikine boy, tavan yüksekliği veya kalınlığı |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmolojik kubbenin (göğün) dikey boyutu ve tavanının kusursuzca yükseltilip tesviye edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Mekânsal hacim ve mimari çatının düşey dengesi, çöküşe karşı dikey mukavemet |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir "balık" ismi sanarak Kur'an'daki mimari ve kozmolojik dikey yükselti (tavan/boyut) anlamını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سم | Yukarı çıkma, yükselme, bir şeyin yüzeyine çıkıp nüfuz etme veya işaretleme; سمو (yükselme, ad verme), سمد (dikilip baş kaldırma), سمر (gece boyu ayakta durma, çakma), سمع (sesin kulağa ulaşması), سمم (en küçük menfeze kadar işleme), سمن (bedensel hacimce genişleme) köklerinde ortak olan dikey hareket ve yüzeye varma dinamiği | ك | ك harfinin avuç içi, kavrama, sınırlama ve tutma imgesi eklenerek soyut yükselme hareketinin belirli bir tavan, sütun, kalınlık ve sınırlı dikey hacim biçiminde yapısal bir yükseltiye dönüştürülmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Yukarı doğru dikilme, zemin üzerinden destek alma, dikine ayakta tutan dayanak hareketi |
| م | Su | Yayılma, akış, hacim ve kütlesel süreklilik hareketi |
| ك | Avuç içi | Kavrama, sınırlama, örtme, kubbe gibi üstten kavisle tutma hareketi |
| سمك | Dikey desteğin kütlesel bir hacim oluşturup üstten kubbe veya çatı gibi sınırlanması | Zeminden yükselen taşıyıcı bir desteğin kütleyi yukarı taşıyıp üst sınırda yapısal bir tavan veya kubbe oluşturması hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir çadırın veya evin tavanını yukarı kaldırmak, yükseltmek; evin zemininden tavanına kadar olan dikey yüksekliği ve çatı desteği olan direk (el-mismâk). Ayrıca devenin sırtındaki hörgücün yukarı doğru dikilmesi (senâmün sâmik). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rumme, çöl devesinin dik ve sağlam bacaklarını tavanı ayakta tutan iki desteğe benzeterek kökü mimari destek anlamında kullanır: كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ / سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ferazdak, göğün yükseltilip inşa edilmesini kökün birincil fiziksel ve mimari anlamıyla ifade etmiştir: إن الذي سمك السماء بنى لنا / بيتا دعائمه أعز وأطول. Ayrıca Hz. Ali'nin dualarında yedi kat gök için "el-müsmekât" tabiri yer alır. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Mufradât.
Sami etimolojik katman
Arapça سمك kökü, dikey yükselme, tavan kalınlığı ve çatı direği anlamlarıyla merkezi bir Sami/Arapça yapı köküdür. İbn Fâris kökün tek bir aslının olduğunu ve bunun "yükseklik" (el-uluvv) anlamına geldiğini belirtir. Yaygın olarak bilinen su canlısı balık anlamındaki kelime de suyun derinliğinde dikey yüzebilme veya sırtının çatı/kavis gibi kambur yükseltisi dolayısıyla ya bu kökten türemiş ya da semantik temas yaşamıştır; nitekim İbn Fâris balık ismini kökün bu dikey yükselme mantığına kıyasla ayrışan bir isim olarak kaydeder. Diğer Sami dillerinde Arapçadaki "balık" anlamı doğrudan Akadca nūnu, İbranice dāḡ ve Süryanice nūnō ile karşılanırken, Arapça semek kelimesi dikey hacim ve kalınlık semantiğinden beslenir. Süryanice ve Aramice gibi dillerde tavan, kemer ve destek bağlamında benzer kök türevleri tespit edilmekte olup, Arapçada kök özellikle dikey mimari boyut, cismanî kalınlık ve gök kubbenin yükseltilmesi manasında kökleşmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سَمَكَ — يَسْمُكُ — سَمْك | Bir yapıyı dikine yukarı kaldırmak, tavan çekmek; tavanın zeminle arasındaki açıklığı ve dikey boyutu. Buradan türeyen "mismâk" tavanı tutan direk, "semek" ise tavan veya dikey boyuttur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice tavan / destek paralelleri | Kuzeybatı Sami dillerinde yapı tavanı ve kalınlık semantiğiyle temas eden kökler bulunmakla birlikte, klasik Sami dillerinde balık anlamı için başka kökler (nūn, dāḡ) yaygındır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dışı soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سمك | Anlamlı | Yükseltmek, tavan | Çatıyı yükseltmek, tavan yüksekliği, dikey kalınlık ve boy | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سكم | Anlamlı | Susmak, sakinleşmek | Suyun veya insanın durulması, durgunlaşması; bazı sözlüklerde zayıf ve nadir kullanım | Kur'an'da geçmez |
| مسك | Anlamlı | Tutmak, yapışmak | Bir şeyi elinde bulundurmak, bırakmamak, korumak, cimrilik veya deriye tutunma | Kur'an'da geçer; ters permütasyon |
| مكس | Anlamlı | Eksiltmek, vergi almak | Alışverişte fiyatı kırmak, haksız vergi veya cizye kesmek | Kur'an'da geçmez |
| كسم | Anlamlı | Kırmak, parça almak | Bir şeyi ucundan kesip koparmak, lokma haline getirmek | Kur'an'da geçmez |
| كمس | Anlamlı | Gizlenmek, girmek | Bir şeye baş aşağı dalmak, gizlenmek veya içine girmek | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سمك | Merkez | Dikey boy ve tavan | Bir yapının zeminle tavanı arasındaki mesafeyi yükseltmek, dikey hacim ve kalınlık | Mimari ve kozmolojik çatının dikey boyutudur |
| سمو | Komşu | Yükseklik ve yücelik | Genel soyut ve somut yukarıda olma, yücelik ve aşkınlık | Semk yapısal ve hacimsel dikey boy iken, semüvv her türlü yüksekliktir |
| رفع | Komşu | Yukarı kaldırma | Bir nesneyi aşağıdan yukarıya taşıma veya manevi derecesini artırma hareketi | Ref' genel eylemdir; semk ise kaldırılan nesnenin kazandığı dikey boyutu ve tavanı hedefler |
| بني | Komşu | İnşa etme | Parçaları üst üste koyarak bir bina ve düzen meydana getirme | Binâ yapının tamamını; semk ise onun tavanını ve dikey eksenini kurmayı belirtir |
| شيد | Komşu | Yüksek ve sağlam yapı | Kireç ve harçla yüksek kule veya hisar inşa etme | Şeyd sıvanmış sağlam dikey duvarları; semk ise çatıyı ve tavan yüksekliğini ifade eder |
| حطط | Zıt | Aşağı indirme, alçaltma | Yüksekte olan bir şeyi aşağı indirmek, seviyesini düşürmek veya yükünü bırakmak | Semkin dikey yükseltisine zıt olarak aşağı doğru inişi ifade eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سمك | Yükselti, tavan, dikey kalınlık | Yapının düşey boyutu, tavan ile zemin arasındaki açıklık | Kesin |
| Latince | altitudo, culmen | Yükseklik, tepe noktası, çatı | Altitudo dikey derinlik ve boyu; culmen ise çatının en tepe sınırını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | height, ceiling, roof-vault | Tavan yüksekliği, gök kubbe | Sadece tavanı değil, yapının zemininden tavanına kadar olan dikey kalınlığını karşılar | Güçlü |
| Almanca | Deckenhöhe, Gewölbehöhe | Tavan yüksekliği, tonoz yüksekliği | Yapısal bir tavanın zeminle mesafesini ve dikey hacmini tam olarak ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | élévation, hauteur sous plafond | Dikey yükselti, tavan yüksekliği | Mimari dikey boyutu ve kubbe örtüsünün seviyesini karşılar | Güçlü |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَمْكَهَا (isim tamlaması) | Göğün tavanı, dikey yüksekliği ve kubbe kalınlığı | Kozmolojik yaratılış ve nizam bağlamında göğün yükseltilip tesviye edilmesi (Nâziât 79:28) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve hudûs delili | Göğün bir tavan gibi yükseltilmesi (semk) ve tesviye edilmesi, evrenin ölçülü ve sonlu bir hacme sahip yaratılmışlığına delil kılınır | Yapısal boyut ve ilahi tanzim |
| Fıkıh | İmar ve bina hukuku | Komşuluk hukukunda binaların yüksekliği, tavan payı (semk) ve hava sahası mülkiyeti tartışmalarında terimsel zemin bulur | Dikey irtifa ve tavan sınırı |
| Tefsir | Nâziât 79:28 tefsiri | Ayetteki "semkehâ" lafzının göğün tavanı mı, boyu mu yoksa kalınlığı mı olduğu incelenmiş; çoğunluk tavan yüksekliği ve heybeti olarak açıklamıştır | Göğün mimari kubbesi |
| Hadis | Dualar ve gök tasvirleri | Hz. Ali'den ve sahabeden nakledilen dualarda gökler için "el-müsmekât" (yükseltilmiş tavanlar) nitelemesi geçer | Korunmuş ve yükseltilmiş gök kubbe |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik düzen ve tevhid | İlahi mimarinin çatısı | İnsanı saran koruyucu tavanın kusursuzluğunu göstererek aşkın yaratıcıyı idrak ettirmek | Göğün semki, hiçbir dayanak olmaksızın yükseltilmiş ve çatlağı bulunmayan ilahi bir yapıdır | Kesin |
| İlmi | Fizik ve mimarlık | Dikey hacim ve statik denge | Taşıyıcı unsurlarla tavan arasındaki yük dağılımını ve düşey mesafeyi belirlemek | Bir yapının semki, onun rüzgar, çökme ve yerçekimine karşı mukavemetini belirleyen düşey geometrisidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hiyerarşi ve çatı otorite | Devleti ve toplumu örten üst meşruiyet çatısı | Bireyleri koruyucu bir kubbe altında bir arada tutmak | Devletin çatısı (semk), tebaanın üstünde baskı değil, onları kuşatan ve koruyan adalet tavanıdır | Muhtemel |
| İktisadi | İmar hacmi ve altyapı yatırımı | Üst yapı kapasitesi ve mekânsal verimlilik | Sınırlı zemin üzerinde düşey alan yaratarak mekân ekonomisi üretmek | Dikey büyüme ve tavan kapasitesi, kentsel alanların iktisadi verimliliğini ve kullanım hacmini artırır | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşey koordinat ( ekseni) ve integral kalınlık | Geometride zemin düzlemine dik dikey boyut; fiziksel bir tabakanın zemin ile tavan arasındaki kalınlık ve hacim integrali | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal norm tavanı ve koruyucu üst yapı | Toplumun dağılmasını engelleyen, bireylerin üzerinde bir kubbe gibi durarak güvenli alan oluşturan kurumsal üst yapı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Modern Arapçada kelimenin hemen daima "balık" anlamında tüketilmesi sebebiyle, kökün mimari ve düşey hacim boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök biyolojik bir canlı ismi olarak değil; göğün kozmik mimarisi, tavan yüksekliği, dikey kalınlığı ve hacimsel dengesi anlamında kullanılmıştır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nâziât Suresi'ndeki "semkehâ" ifadesini sadece sıradan bir "boyut" veya havada soyut bir yükseklik sanarak, çatıyı yükseltme ve tesviye etme mimari derinliğinden kopuk tercüme etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat tasavvurunda göğün sadece boş bir uzay değil, kusursuzca yükseltilmiş, dengelenmiş ve çatısı kurulmuş (semk) bir bina olduğunu gösterdiği için temel bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın büyüklüğünü, kıyametin kopuşundaki kozmik dönüşümü ve insanın gökyüzü karşısındaki aczini anlatan kozmolojik ayet gruplarında (özellikle Nâziât Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evrenin çatısının başıboş ve rastlantısal olduğu algısını düzeltir; semk kavramı, yükseltilme ile tesviyenin (düzene sokulmanın) ayrılmaz bir plan dahilinde gerçekleştiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir çadırın, evin veya göğün tavanını yerden yukarıya doğru yükseltmek, iki sınır arasındaki dikey boyutu ve tavan kalınlığını kurmak.
- Soyut anlamBir yapının, sistemin veya kozmolojik varlığın dikey taşıyıcı kapasitesi, üst sınırı ve koruyucu kubbe nizamı.
- Sistematik karşılıkZemin ile tavan arasındaki düşey büyüklük ve bu büyüklüğün tesviye edilerek dengede tutulması fonksiyonu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde zemin seviyesini, yükseltilmiş tavan seviyesini temsil eder. İntegral , bu iki seviye arasındaki düşey yüksekliği (semk) modeller. Sağ taraftaki diverjans denklemi ise tavanın yükseltildikten sonra tesviye edilmesini (düzensizlik, eğrilik ve çöküntünün sıfırlanarak gerilimin homojen dağıtılmasını) ifade eder.