سوغ

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: س-و-غ3 sîga, 35 mücavir kök, 3 ayet, 3 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.عبرسَائِغٌلبنيُسِيغُهُغلظسوغشربحليجرععذبطريدمم

KökSîga 3Ayet 3Sure 3Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

سوغ

س - و - غ

KÖK
  • 3 geçiş
  • 3 ayet
  • 3 sîga
  • 12 sözlük

“Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir. “Sad” “sin”e dönüşerek boğazdan kolayca geçen su anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir. “Sad” “sin”e dönüşerek boğazdan kolayca geçen su anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR225 harf
باب الغين والسين غ س و، س و غ مستعملان غسو: غَسَا اللَّيلُ، وأَغْسَى أصْوَبُ، إذا أظلم. وشَيْخٌ غاسٍ: طال عمره، وبالغَيْن أيضاً. سوغ: ساغَ شرابه في الحلق، وأَساغَه الله. وسَوَّغْتُ فلانا ما أصاب. وهذا سَوْغُه أي ولد على أثره.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR547 harf
ساغَ الشرابُ يَسوغُ سَوْغاً، أي سهُل مدخَلُه في الحَلْقِ، وسُِغْتُهُ أنا أَسُوغُهُ وأَسيغُهُ، يتعدَّى ولا يتعدَّى. والأجود أَسَغْتُهُ إساغَةً. يقال أَسِغْ لي غُصَّتي، أي أمهِلْني ولا تُعْجِلْني. قال تعالى: "يَتَجَرَّعُهُ ولا يكاد يُسيغُهُ". والسِواغُ بكسر السين: ما أَسَغْتَ به غصّتَكَ. يقال: الماء سِواغُ الغُصَصِ. ومنه قول الكميت: وكانت سِواغاً أنْ جَئزْتُ بغُصَّةٍ وساغَ له ما فعل، أي جازَ له
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.682 harf
باب الغين والسين غسا ، غوس ، غيس ، سوغ . غسا : أبو عبيد ، عن الأصمعيِّ : غَسَا الليلُ يَغْسُو : أَغْسى يُغْسي : إذا أَظْلَم . وقال ابن السكيت مثله ، وزادَ : وَغَسِي يَغْسَى ، وأنشد : فَلمَّا غسَا لَيْلى وَأَيقنْتُ أَنها هي الأُرَبى جاءتْ بِأُمِّ حَبَوْكَرى وقال الليث : شيخٌ غاسٍ : قد طال عمرهُ ، قلت : هذا تصحيفٌ ، والصَّوَابُ : شيخٌ عاسٍ بالعينِ ، يقال : عَسا الشيخُ يَعْسُو . غوس غيس : أبو العباس
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf
(باب السين والواو وما يثلثهما) (سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً. وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
Maddenin bağlantısı

(باب السين والواو وما يثلثهما) (سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً. وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة. ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]): * كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) * والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان. ومن ذلك قولهم: لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة: فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55]. وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛ لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى: * وما عدلَتْ من أهلِها لِسوائكا([4]) * ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء: فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد: لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح. (سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها. (سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد. يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال: مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له. فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد. (سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال: ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]): وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها. (سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر: فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])

ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب. (سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن. (سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه. (سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم على جَور. وأنشدوا: * إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) * أي شَمّها. والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور: * أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) * وأمّا التأخير فالتسويف. يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا. (سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ. ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة: * قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) * وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول. (سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد: سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17]) (سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]): كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل. (سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء. (سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها. وأمّا الكلمةُ الأخرى فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه. وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه. والسِّيساء([19]): مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب. --------------------- ([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر 39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44). ([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد خوازر *. ([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا). ([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره: * تجانف عن جل اليمامة ناقتي * ([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14: 127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67. ([6]) ويروى أيضاً: "سوداء". ([7]) البيت في اللسان (سوأ). ([8]) سبق البيت في مادة (زير). ([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا". ([10]) البيت في اللسان (6: 55). ([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73). ([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها. ([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط). ([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف). ([15]) صدره كما في اللسان (سوف): * فيا لهما من مرسلين لحاجة * ([16]) ديوان رؤبة 106. ([17]) الجمهرة (3: 48). ([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44. ([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس). ([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس). ([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR358 harf
س و غ ساغ له الطعام والشراب وأساغه الله تعالةى وماء سائغ وسيغ‏.‏ قال عويف القوافي‏:‏ فسـوف أجزيـك بشـرب شربـا لا سيغاً ولا هنياً عذبا وهذا سوغ هذا‏:‏ لأخيه الذي يليه في الولادة‏.‏ ومن المجاز‏:‏ لا يسوغ لك أن تفعل كذا‏:‏ لا يجوز‏.‏ وسوغته ما أصاب‏:‏ جوزته له‏.‏ ولا أجد له مساغاً‏.‏ قال المتلمس‏:‏ فأطرق إطراق الشجاع ولو رأى مساغاً لنابيه الشجـاع لصممـا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.890 harf
ساغَ الشرابُ في الحَلْقِ يَسُوُغُ سَوْغاً وسَواغاً: سَهُلَ مَدْخَلهُ في الحلقِ. وساغَ الطعامُ سَوْغاً: نزل في الحلقِ، وأَساغَه هو وساغَه يَسُوغُه ويَسِيغُه سَوْغاً وسَيْغاً وأَساغَه الله إِيّاه. ويقال: أَساغَ فلانٌ الطعامَ والشرابَ يُسِيغُه وسَوَّغَه ما أَصابَ: هَنَّأَه، وقيل: تَرَكَه له خالصاً. وسِغْتُه أَسِيغُه وسُغْتُه أَسُوغُه يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدَّى، والأَجْوَدُ أَسَغْتُه إِساغةً. يقال:
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR235 harf
* س و غ * * سَاغَ * الشراب سهل مدخله في الحلق وبابه قال و * ساغَهُ * غيره وبابه قال وباع ويلزم والأجود * أساغَهُ * غيره قال الله تعالى ﴿يتجرعه ولا يكاد يسيغه﴾ و * سَاغَ * له ما فعل أي جاز و * سَوَّغَهُ * له غيره * تَسْويغاً * أي جوزه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.608 harf
ساغ الشراب يسوغ سوغا، وسواغا، بفتحهما، وفي بعض النسخ: الأخير بالضم: سهل مدخله في الحلق، ومنه قوله تعالى: سائغا للشاربين. وقال الشاعر: فساغ لي الشراب وكنت قدما أكاد أغص بالماء الحـمـيم قال ثعلب: سألت ابن الأعرابي عن معنى الحميم في هذا البيت: فقال: هو الماء البارد، قال ثعلب: فالحميم عنده من الأضداد. وكذا ساغ الطعام سوغا: إذا نزل في الحلق. ويقال: سغته
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.016 harf
سَاغَ 1 سَاغَ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) or ساغ فِى الحَلْقِ, (JK,) aor. يَسُوغُ, (S, Msb,) inf. n. سَوْغٌ (JK, S, Mgh, Msb, K) and سَوَاغٌ, or سُوَاغٌ, accord. to different copies of the K, (TA,) and سَوَغَانٌ, (CK, [not in my MS. copy of the K nor in the TA,]) and مَسَاغٌ, (MA,) It (beverage, or wine, JK, S, K, or food, Mgh, or each of these, TA) [was easy and agreeable to swallow;] was easy of
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR568 harf
سَاغَ سَاغَ ( w ) U ( n. ac. سَوْغ 1 , سَوَاْغ 22 , سَوَغَاْن 36 ), a. Was easy to swallow. b. [ La ], Was allowable, lawful for; was suitable for. - I , U ( n. ac. سَوْغ 1 , سَيْغ سَيْغ [ 1I ] ), a. Swallowed easily- سَوَّغَ سَوَّغَ II a. [ acc. & La ], Gave, granted to. أَسْوَغَ أَسْوَغَ IV , a. Made easy to swallow. سَوْغ سَوْغ 1 , ( pl. أَسْوَاْغ 38 ), a. Twin; next-born.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.974 harf
سوغ سَاغَ - يَسُوغُ - سَائِغ - أسَاغَ - يُسِيْغُ سَاغَ - يَسُوغُ + كائن + بشيء: يلذ ويهنأ ويستمتع به ويستسيغ طعمه: يتذوق الطعم ويقيس درجة قبوله فيراه بعد التذوق أنه مقبول وطيب فيبلعه بسهولة ورضا ولذة سَائِغ: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَاغَ - يَسُوغُ ": الذي يجعل المتذوق " يَسُوغُ ": له درجة من الطعم الجيد تجعله مقبولاً من المتذوق أسَاغَ -
Tamamını oku

Sîgalar(3)

Mücavir kökler35 mücavir (45 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. شرب

    2 ortak ayet · İçecek

  2. جرع

    1 ortak ayet · Ceraa eskimiş ipin kopan ifleri demektir

  3. فرث

    1 ortak ayet · Sindirilmiş gıda

  4. طري

    1 ortak ayet · Taze

  5. لبن

    1 ortak ayet · Süt demektir

  6. مخر

    1 ortak ayet · Suyu yaranlar

  7. ملح

    1 ortak ayet · Tuzlu

  8. أجج

    1 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır

  9. فرت

    1 ortak ayet · Fırat Çoşkulu akan nehre fırat, durgun akan suya nil denir

  10. حلي

    1 ortak ayet · Hilye takı demektir

  11. عبر

    1 ortak ayet · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar

  12. دمم

    1 ortak ayet · Ve kan

Geçtiği ayetler(3)

  1. وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ

    Kolay içilenSizin için hayvanlarda da ibret vardır. Onların karınlarındaki fışkı ile kan arasından; size, içenlerin boğazından kolaylıkla geçen dupduru bir süt içiririz.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökسوغ
YapıÜçlü kök
Özel DurumEcvef (orta harfi illetli و)
Bağlamsal Yakın Köklerهني, مرأ, عذب, جوز
Zıt Kökغصص
Çekirdek Özet 1İçeceğin ve yiyeceğin boğazdan hiçbir engele takılmadan, kolayca ve akıcı bir şekilde kayıp geçmesi
Çekirdek Özet 2İlahi nimetlerin fıtrata tam uyumlu, pürüzsüz ve lezzetle kabul edilebilir oluşu; azabın ise yutulamaz ve içselleştirilemez niteliği
Çekirdek Özet 3Bir eylemin veya nesnenin sistem, akıl ve meşruiyet süzgecinden pürüzsüzce geçebilme yeteneği (cevaz ve meşruiyet)
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca tat duyusuna dair sıradan bir lezzet sanılması; fıtri kabul, içselleştirilebilirlik ve meşruiyet boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
سوBoşluk, serbest akış, yayılma ve yönelme hareketi (ortak çekirdek paydaşları: سوح açıklıkta dolaşmak, سور yukarı doğru taşmak/yayılmak, سوق akıtıp sevk etmek, سوم serbestçe yayılmak)غHarfin kattığı derinlik, batma ve boğazın içine doğru kaybolma tınısıyla, serbest akış hareketini boğaz kanalından pürüzsüzce aşağı inme ve yutulma olgusuna özelleştirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
سDiken, destek; tutunma, kesintisiz çizgiSüreklilik arz eden bir kanal veya hat boyunca kayma ve intikal zeminini kurar.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, eklemeİki nokta arasında köprü kurarak akışkanın bedenle temasını ve kesintisiz devamını sağlar.
غGöz/kaynak imgesinin yoğunlaşması (ikiz harf ع üzerinden türetme); derinlik, batma, kaybolmaMaddenin boğaz boşluğundan içeriye doğru batıp gözden kaybolması ve derine inmesi hareketini verir.
سوغKanaldan içeriye pürüzsüzce batıp akmaBir akışkanın boğaz hattından geçerek bedenin derinliklerine hiçbir takılma, tıkanma ve direnç olmaksızın nüfuz etmesi hareketini resmeder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun veya içeceğin boğazı yakmadan, düğümlemeden, boğaza durmadan kaygan ve pürüzsüz şekilde yutulması; boğazdaki tıkanıklığı açan yudum.
Cahiliye şiiri kullanımıMutalemmis bir beytinde yılanın zehir dişlerini geçirecek pürüzsüz bir alan bulmasını bu kökle tasvir eder: فأطرق إطراق الشجاع ولو رأى / مساغا لنابيه الشجاع لصمما (Şeca' yılanı gibi başını eğdi; şayet zehir dişleri için rahatça batacak bir yol bulsaydı hemen sokardı).
Erken Arapça kullanımİslâm öncesi ve erken dönemde boğazda kalan lokmayı indiren suya mecazen «غصة» dindirici denilmiş; Abdullah b. Müslim el-Hüzelî gündüzün açılıp rahatlamasını susuzun suyu kolayca içmesine benzetmiştir: قد ساغ فيه لها وجه النهار كما / ساغ الشراب لعطشان إذا شربا.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, dar boğazlardan ve geçitlerden pürüzsüzce akma, geçişe uygun olma ve fiziki bir kanaldan kolaylıkla kayma dairesinde temsil edilir. Arapçadaki سوغ biçimi, özellikle boğaz ve yutak fizyolojisiyle doğrudan irtibatlanmış olup akışkanın yutulurken dirençle karşılaşmaması anlamına odaklanmıştır. Arap dilcileri kökün bir varyant olarak صوغ (kalıba dökülme, pürüzsüzce biçim alma) köküyle akraba olabileceğini ve kalın sesli harfin incelmesiyle boğazdan kolayca akıp gitme nüansının doğduğunu belirtirler. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı fonetik kök sınırlı kalsa da, akışkanlık ve hareket serbestisi bildiren köklerle anlamsal bir örtüşme gösterir. Arapçada kazandığı özgün karakter, hem somut boğaz geçişini hem de soyut planda bir nesnenin veya fiilin hukuken ve ahlaken onaylanıp benimsenmesini (cevaz ve teshil) ifade eden çift yönlü bir gelişim çizgisi sergilemesidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönسوغ ile صوغ akrabalığıKalıba dökülen madenin akıcılığı (صوغ) ile boğazdan akıp giden suyun pürüzsüzlüğü (سوغ) arasında ses incelmesi ve anlam özelleşmesi ilişkisi mevcuttur.Güçlü
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami akışkanlık kökleriSıvının kanaldan engelsiz akması ve bir yol bularak ilerlemesi ekseninde semantik paralellik görülür.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve kesin bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
سوغAnlamlıKolayca yutulmak, boğazdan pürüzsüzce akmakİçeceğin içimi tatlı ve zahmetsiz olması; cevaz bulmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
سغوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
وسغKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
وغسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez.
غسوAnlamlıKaranlığın çökmesi, örtmeGecenin iyice kararması ve ortalığı bürümesi hâlidir.Müsta'mel kök; hedef kökle ses zıtlığı taşır; Kur'an'da geçmez.
غوسAnlamlıDerine dalma, suya gömülmeAslen غوص biçiminin varyantı veya suyun dibine inme anlamıyla irtibatlıdır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
سوغMerkezBoğazdan pürüzsüz geçişİçeceğin hiçbir tiksinti ve direnç üretmeden bedene kayması.Hem akıcılığı hem de fıtrata uygun kolaylığı bildirir.
هنيKomşuAfiyet ve zahmetsizlikSonucu ve sindirimi sıkıntısız, külfetsiz olan faydayı ifade eder.سوغ geçiş anındaki kolaylıktır; هني tüketim sonrasındaki afiyettir.
مرأKomşuBedenle bütünleşme, hazımBesinin dokulara pürüzsüzce karışıp yarar sağlamasıdır.سوغ boğazdan inişi, مرأ midenin kabulünü ve kana karışmasını vurgular.
عذبKomşuTatlılık ve arılıkSuyun tuzluluk ve tortudan arınmış saf tadını belirtir.عذب lezzet niteliğidir; سوغ akış ve yutuş kolaylığıdır.
جوزKomşuGeçerlilik, ruhsatBir sınırın veya engelin aşılarak geçilmesidir.سوغ fıtri ve fiziksel pürüzsüzlükten türeyen meşruiyettir; جوز doğrudan geçiş serbestisidir.
غصصZıtTıkanma, boğazda kalmaLokmanın veya içeceğin boğazı tıkaması, nefesi kesmesi hâlidir.سوغ kökünün fiziksel ve anlamsal tam karşıtıdır; geçememe krizidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaسوغBoğazdan kolayca akma, meşru olmaSıvının bedene dirençsiz nüfuzu ve soyut planda işin onaylanabilirliği.Kesin
LatincePotabilis, facilisKolay içilebilir, engelsizİçilebilir niteliği (potabilis) karşılar; boğazdaki haz verici kayma hissini eksik bırakır.Güçlü
İngilizcePalatable, easily swallowed, admissibleBoğazdan rahat geçen, lezzetli, caizFiziksel olarak yutma rahatlığını, soyut olarak hukuki cevazı karşılar.Güçlü
AlmancaBekömmlich, süffig, statthaftİçe çekimi rahat, içimi tatlı, caizİçeceğin boğazdan kayıp gitmesini ve bedene uyumunu çok iyi yansıtır.Güçlü
FransızcaAgréable à boire, recevableKolay içilen, kabul edilebilirBoğazdan pürüzsüz akışı ve usule uygunluk boyutunu taşır.Güçlü

Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
سَائِغًا (İsmi fâil)Fıtri arılık ve engelsiz içimKan ve fışkı arasından çıkan tertemiz, pürüzsüz sütün içenlere verdiği kolaylık ve lezzet bağlamı (Nahl 16:66).
سَائِغٌ (İsmi fâil)Tatlı suyun boğazdan pürüzsüz akışıİki denizin karşılaştırılmasında susuzluğu gideren tatlı suyun boğazdan kayıp gitmesi bağlamı (Fâtır 35:12).
يُسِيغُهُ (Muzari fiil)Yutulamama, içselleştirilememeCehennemde irinli suyun tiksintiden ve yakıcılıktan ötürü boğazdan aşağı indirilememesi, yutulamaması bağlamı (İbrâhîm 14:17).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret azabı ve ilahi adaletİbrâhîm 14:17 çerçevesinde azap ehlinin irinli suyu yutamaması (nefy-i isâğa), azabın içselleştirilemeyen ve fıtratı bütünüyle reddeden ontolojik yapısını temellendirir.Beden ve ruh tarafından kabul edilemezlik.
FıkıhHukuki cevaz ve meşruiyet («تسويغ»)Bir muamelenin veya tasarrufun şeriat süzgecinden engelsiz geçip geçerli sayılması; zaruret hâlinde boğazda kalan lokmayı indirecek kadar haram içeceğe ruhsat verilmesi.Hukuki ve ahlaki meşruiyet, cevaz.
TefsirNimetin fıtrata uygunluğuNahl 16:66 ve Fâtır 35:12 ayetlerinde sütün ve tatlı suyun fıtrata tam denkliği; hiçbir iğreti unsur barındırmayan ilahi ikramın letafeti.Safiyet, engelsizlik ve tam fıtri uyum.
HadisBoğazı tıkayan dertleri defetmeBoğazda kalan lokmanın su ile indirilmesi mecazından hareketle («الماء سواغ الغصص»), sıkıntıları bertaraf eden ilahi lütuflar.Düğümü çözen ve geçişi kolaylaştıran vasıta.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniFıtrat ve vahiy uyumuRuhsal kabul edilebilirlikVahyin getirdiği ilkelerin fıtrat boğazında düğümlenmeden kalbe akmasıHakikat, fıtrata yabancı olmadığı için ruh tarafından dirençsizce içselleştirilir.Güçlü
İlmiMantıksal tutarlılıkPürüzsüz delillendirmeBir argümanın akıl süzgecinde tıkanıklık yapmadan zihne oturmasıDelilin açık olması zihnin onu itirazsızca kabul etmesini ve hazmetmesini sağlar.Kesin
SiyasiHukuki meşruiyetSosyal rıza ve cevazYönetim kararlarının toplum vicdanında direnç görmeden uygulanabilmesiToplumun kabul edemediği kararlar boğazda kalan diken gibidir; meşruiyet akışı sağlar.Güçlü
İktisadiLikidite ve işlem kolaylığıAkışkan dolaşımMalların ve sermayenin bürokratik/yapay engellere takılmadan el değiştirmesiFaiz ve tekelleşme iktisadi boğazı tıkar; helal ticaret dolaşımı pürüzsüzleştirir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerLaminer akış ve düşük viskozite (Akışkanlar Mekaniği)Bir akışkanın dar bir boru hattından geçerken türbülans, sürtünme ve direnç üretmeksizin pürüzsüz kayması hadisesiyle birebir örtüşür.Kesin
Beşeri bilimlerKurumsal meşruiyet ve dirençsiz intibak (Sosyoloji)Yeni bir toplumsal kural veya değerin, bünyede yabancılaşma ve çatışma doğurmadan kabul görüp içselleştirilmesi sürecini modeller.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca «içimi hoş su» veya «lezzetli içecek» olarak algılanıp, olayın derin biyolojik ve ahlaki intibak boyutundan soyutlanması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök yalnızca bir içecek vasfı değil; fıtrat ile sunulan nesne arasındaki tam ahengi, bedenin hiçbir savunma mekanizmasını harekete geçirmeyen ilahi rahmet akışını ve zıddıyla azabın kabul edilemezliğini anlatır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİbrâhîm 14:17'deki tasvirin sadece fiziksel bir zorluk sanılması; oysa cehennem ehlinin maruz kaldığı azabın varoluşsal olarak asla fıtrata mal edilemeyeceğini ve ebedi bir içsel reddediş doğurduğunu kavrayamama tehlikesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin sunduğu nimetlerin fıtratla tam bir mutabakat içinde olduğunu, ilahi terbiyenin insan yaratılışına hiçbir pürüz bırakmayacak şekilde nüfuz ettiğini kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbret ve kudret sahnelerinde sütün teşekkülünü anlatan ayette (Nahl 16:66), suyun yaratılış hikmetinde (Fâtır 35:12) ve inkârcıların ahiretteki varoluşsal tıkanışını tasvir eden ayetlerde (İbrâhîm 14:17) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Nimetin sadece niceliksel bir lütuf değil, içselleştirilebilir niteliksel bir uyum olduğunu gösterir; meşruiyetin zorlamayla değil fıtri kolaylıkla kaim olduğunu hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir sıvının boğaz kanalından en ufak bir sürtünme, acılık ve takılma olmaksızın pürüzsüzce, rahatlıkla ve kayarak mideye inmesi.
  • Soyut anlamBir hakikatin, hükmün veya fiilin akıl, fıtrat ve meşruiyet süzgecinden hiçbir iç dirençle karşılaşmadan tam bir rıza ve uyumla kabul edilmesi.
  • Sistematik karşılıkSisteme dâhil olan girdinin iletim kanalında direnci sıfırlayan akışkanlığı; engelsiz dolaşım ve mutlak uyum hali.
  • LaTeX modeliS=lim⁡R→0FR  ⟹  Φ(x)=1
  • LaTeX açıklamasıModelde F sisteme giren akışı veya maddeyi, R temas yüzeyindeki sürtünme, direnç veya boğaz tıkanıklığını temsil eder. Direncin sıfıra yaklaşması (R→0) durumunda geçiş akıcılığı (S) sonsuz pürüzsüzlüğe ulaşır ve bu durum nesnenin sistem tarafından tam kabulünü ve fıtri meşruiyetini simgeleyen potansiyel fonksiyonu Φ(x)=1 olarak sonuçlandırır. Direnç aşılamadığında ise yutuluş imkânsızlaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: س