سوم
س - و - م
KÖK- 15 geçiş
- 15 ayet
- 8 sîga
- 12 sözlük
Sima çehre demektir. Sema hayvan sırtı demektir. Görünen taraf demektir. Vesm, hayvanın sırtına vurulan damga demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sima çehre demektir. Sema hayvan sırtı demektir. Görünen taraf demektir. Vesm, hayvanın sırtına vurulan damga demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.987 harfباب السين والميم و و ا ي ء معهما
س م و، س و م، و س م، و م س، م س و، م و س، م س ي، م ي س، س أ م، م أ س، أ س م، أ م س مستعملات
سمو:
سما الشيء يَسْمُو سُمُوّاً، أي ارتفع، وسما إليه بَصَرُي، أي ارتفع بَصَرُك إليه، وإذا رُفعَ لك شيءٌ من بعيدٍ فاستبنتَهُ قلت: سما لي شيءٌ، قال:
سمالي فرسانٌ كأنّ وجوهَهم
وإذا خرج القومُ للصَّيْد في قِفار الأَرْض وصَحاريها قلتَ: سَمَوْا، وهم السُّماةُ، أي الصّيّادون.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.354 harfالسومَةُ، بالضم: العَلامة تُجعَل على الشاة، وفي الحرب أيضاً. تقول منه: تَسَوَّمَ، وفي الحديث: "تَسَوَّمُوا فإنَّ الملائكة قد تَسَوَّمَتْ". وسَوَّمْتُ فلاناً في مالي، إذا حكَّمتَه في مالك. والخيلُ المُسَوَّمَةُ: المَرْعِيَّةُ. والمُسَوَّمَةَ: المُعْلَمة. وقوله تعالى: "تَسَوَّمينَ" قال الأخفش: يكون مُعْلَمينَ ويكون مُرْسَلينَ، من قولك: سَوَّمَ فيه الخيلَ، أي أرسلها. ومنه السائِمَةُ. وإنَّما جاء
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok16.540 harfس م ( و ا ي ء )
سوم ، سما ، وسم ، ومس ، مسي ، مأس ، موس ، أمس : ( مستعملة ) .
سوم : السَّوْم : عَرْضُ السِّلْعة على البَيْع .
وقال أبو زيد فيما رَوَى أبو عبيد عنه : سُمْتُ بِالسِّلعة أسوم بها .
ويقال : فلان غالي السِّيمةِ : إذا كان يُغلِي السَّوْم .
قال : ويقال : سُمْتُ فلاناً سِلْعَتي سَوْماً : إذا قلتَ : أتأخُذها بكذا من الثّمن ، ومِثْل ذلك سُمْتُ بسِلْعَتي سوماً أو يقال استمت عليه بسلعتي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR833 harfس و م
سام البائع السلعة إذا عرضها للبيع وذكـر ثمنهـا ومـا أغلـى سومتـه وسميتـه وسامهـا المشتـري واستامها وبعته من أول سائم سامني.
وساومها وتساوماها وهي المقاولة في المبايعة.
وسوم فرسه: أعلمه بسومة وهي العلامة وخيل مسومة.
وسامت الماشية: رعت وأسامها الراعي ومن المجاز: سمت المرأة المعانقة: أردتها منها وعرضتها عليها.
وسمته خسفاً.
قال: إذا سمته وصل القرابة سامني قطيعتها تلك
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.886 harfالسَّوْمُ: عَرْضُ السِّلْعَةِ على البيع. الجوهري: السَّوْمُ في المبايعة يقال منه ساوَمْتُهُ سُواماً، واسْتامَ عليَّ، وتساوَمْنا، المحكم وغيره: سُمْتُ بالسلْعةِ أَسومُ بها سَوْماً وساوَمْت واسْتَمْتُ بها وعليها غاليت، واسْتَمْتُه إِياها وعليها غالَيْتُ، واسْتَمْتُهُ إِياها سأَلته سَوْمَها، وسامَنيها ذَكَرَ لي سَوْمَها. وإِنه لغالي السِّيمَةِ والسُّومَةِ إِذا كان يُغْلي السَّوْمَ. ويقال: سُمْتُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.085 harf* س و م * * السَّوْمَةُ * بالضم العلامة تجعل على الشاة وفي الحرب أيضا تقول منه * تَسَوَّمَ * وفي الحديث ﴿تسوموا فإن الملائكة قد تسومت﴾ والخيل * المُسَوَّمةُ * المرعية والمسومة أيضا المعلمة وقوله تعالى ﴿مسومين﴾ قال الأخفش يكون معلمين ويكون مرسلين من قولك * سَوَّمَ * فيها الخيل أي أرسلها ومنه * السَّائِمةُ * وإنما جاء بالياء والنون لأن الخيل سومت وعليها ركبانها قلت في الإشكال الذي ذكره الجوهري
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR16.211 harf| | ( *!السَّومُ في المُبايَعَة ) : هو عَرْض | السِّلعَةِ على البَيْع ، ( *!كالسُّوَامِ | بالضَّمِّ ) . واقتَصَر الجوهَرِيُّ على | الأَوَّل . يُقال منه : ( *!سُمْتُ بالسِّلْعَةِ ) | *!أَسومُ بها *!سَوْمًا ، ( *!وسَاوَمْتُ ) *!سِوامًا | ( *!واسْتَمْتُ بِها وَعَلَيْها : غالَيْتُ ) ، | وكذا *!اسْتَمْتُه إِيَّاها . واقتَصَر | الجوهَرِيّ على تَعْدِيَتِه بَعَلَى . ( و ) | قِيلَ : ( *!استَمْتُه إِيَّاها
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR22.429 harfسَوْمٌ
1 سَوْمٌ ذ , inf. n. of سَامَ, primarily signifies The going, or going away, engaged, or occupied, in seeking, or in seeking for or after, or in seeking to find and take or to get, a thing: and sometimes it is used as meaning the going, or going away; as when it is said of camels [or the like]: and sometimes, as meaning the seeking, or seeking for or after, or seeking to find and take or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.177 harfسَامَ
سَامَ ( w ) U ( n. ac. سَوْم 1 , سُوَاْم 24 ),
a. Pastured at large, roamed, roved about.
b. Passed, passed by.
c. [ 'Ala ], Flew, hovered round.
d. Imposed upon; forced to do; brought upon.
e. Offered for sale; fixed, named a price for; valued.
سَوَّمَ
سَوَّمَ II ,
a. see I (d) , ( e ).
c. Turned out to grass, allowed to roam about.
d. [ acc. & La or Fī ], Gave full
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok32.299 harfسوم
سَامَ - يَسُوْمُ - أَسَامَ - يُسِيْمُ - سَوَّمَ - يُسَوِّمُ - مُسَوِّم - مُسَوِّمِيْن - مُسَوَّم - مُسَوَّمَة
سامَ - يَسُوْمُ +كائن + كائناً + ناراً أو عذاباًً: كواه أو لّطَّه أو حرَّقه أو أصابه به: عرضه لأمر ترك فيه أثراً حارقاً أو كاوياً أو جرحاً أو ندبة تمبزه: عَلَّمَ عليه يجرح أو إصابة: عَرَّض كائن كائناً لشيء فعال يؤثر فيه كالنار
Sîgalar(8)
- بِسِيمَاهُمْOnların simasıyla(بِفِعْلَاهُمْ)×5
- يَسُومُونَكُمْSize layık görürler(يَفْعُلُونَكُمْ)×3
- مُسَوَّمَةًNişanlı(مُفَعَّلَةً)×2
- الْمُسَوَّمَةِNişanlı(الْمُفَعَّلَةِ)×1
- تُسِيمُونَOtlatırsınız(تُفْعِلُونَ)×1
- سِيمَاهُمْOnların siması(فِعْلَاهُمْ)×1
- مُسَوِّمِينَNişanlılar(مُفَعِّلِينَ)×1
- يَسُومُهُمْOnlara layık görür(يَفْعُلُهُمْ)×1
Mücavir kökler111 mücavir (141 toplam)
- عرف
5 ortak ayet · Tanınan ile
- نسو
4 ortak ayet · Kadınlar
- بلو
4 ortak ayet · Biley taşı
- ذبح
2 ortak ayet · Zebih kesilmiş hayvan demektir
- عظم
4 ortak ayet · Büyük
- بنو
4 ortak ayet · Oğullar
- سوأ
4 ortak ayet · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
- فرعون
3 ortak ayet · Firavun
- حيي
4 ortak ayet · Uyanık yılan demektir
- لحف
1 ortak ayet · Bıktırıcı şekilde ısrar etmek
- لحن
1 ortak ayet · “Nehr”den dönüşmüştür
- نجو
3 ortak ayet · Özel konuşmak
Geçtiği ayetler(15)
… فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُمْ بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا وَمَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ …
Onların simasıylaSadakalarınızı, kendilerini Allah yoluna vermiş olup da yeryüzünde dolaşmayan ve tanımayanların; hayalarından dolayı onları zengin zannettikleri yoksullara verin. Onları yüzlerinden tanırsın. Yüzsüzlük ederek insanlardan bir şey istemezler. Hayırdan ne infak ederseniz şüphesiz Allah onu bilir.
وَبَيْنَهُمَا حِجَابٌ وَعَلَى الْأَعْرَافِ رِجَالٌ يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيمَاهُمْ وَنَادَوْا أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ سَلَامٌ عَلَيْكُمْ لَمْ يَدْخُلُوهَا وَهُمْ يَطْمَعُونَ
Onların simasıylaİki taraf arasında bir perde vardır. A’raf üzerinde de her birini simalarıyla tanıyan adamlar vardır. Cennetliklere: Size selam olsun, diye seslenirler. Bunlar, henüz girmeyen, ama uman kimselerdir.
وَنَادَى أَصْحَابُ الْأَعْرَافِ رِجَالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيمَاهُمْ قَالُوا مَا أَغْنَى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ
Onların simasıylaA’raf ashabı; simalarıyla tanıdıkları adamlara seslenirler: Topluluğunuz, topladığınız mal ve büyüklük taslamalarınız size fayda vermedi, derler.
وَلَوْ نَشَاءُ لَأَرَيْنَاكَهُمْ فَلَعَرَفْتَهُمْ بِسِيمَاهُمْ وَلَتَعْرِفَنَّهُمْ فِي لَحْنِ الْقَوْلِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَعْمَالَكُمْ
Onların simasıylaŞayet isteseydik; Biz, onları sana gösterirdik de sen; onları yüzlerinden tanırdın. Andolsun ki; sen, onları sözlerinin üslubundan da tanırsın. Allah; bütün yaptıklarınızı bilir.
يُعْرَفُ الْمُجْرِمُونَ بِسِيمَاهُمْ فَيُؤْخَذُ بِالنَّوَاصِي وَالْأَقْدَامِ
Onların simasıylaSuçlular simalarından tanınırlar da perçemlerinden ve ayaklarından tutulurlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وسم, علم, رعي, كلف |
| Zıt Kök | عفو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir hedefe doğru salınarak yönelme, serbestçe yayılma, talep ve değer biçme |
| Çekirdek Özet 2 | Canlıyı meraya veya sahaya sürme, birine ağır yük veya ceza yükleme, alamet ve nişanla belirginleştirme |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık veya eylemin hedeflenmiş bir yöneliş, ayırıcı bir işaret ve biçilen değer çerçevesinde nizama sokulması |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca fiziksel çehre veya salt ticaret pazarlığına indirgenip tahakküm ve hedefli yöneliş boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Bir yöne doğru sevk edilme, yayılma, uzanma ve akışkan hareket; سوق sevk etme ve sürme, سور yükselip kuşatma, سوط karıştırarak yayma ve سوع serbestçe akıp dağılma köklerinde görülen genişlemeli yöneliş | م | Çekirdeğin sevk ve yayılma anlamına süreklilik, bir nesneye veya hedefe bağlanma, değer biçilerek sınırlandırılma ve belirgin bir nişan edinme niteliği kazandırmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, dayanma, hedefe odaklanarak yönelme ve sınır boyunu koruma |
| و | Çengel, çadır kazığı | Bağlantı kurma, varlığı hedefine eklemleme ve sürekliliği sağlama |
| م | Su | Yayılma, akışkanlık, çevreye doğru açılma ve kuşatıcı hareket |
| سوم | Tutunarak ve hedefe bağlanarak akışkan biçimde yayılma | Canlının meraya salınması, iradenin bir bedele veya yüke yönelerek bağlanması ve hedeflenen şeyin nişanla tebarüz ettirilmesi hareketi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Otlamak üzere meraya başıboş salınan hayvanın yayılması; rüzgârın durağan ve sürekli bir hatta esişi; devenin boynunu uzatarak kesintisiz bir yürüyüşle hedefe atılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Lebîd b. Rebîa divanında yaz rüzgârının kesintisiz ve düzgün akışını tasvir ederken kökü şu mısrada kullanır: ورَمَى دوابرَها السَّفا وتهيّجـت / ريح المصايف سَوْمُها وسِهامُها |
| Erken Arapça kullanım | Bir malın bedelini yoklamak, fiyat biçmek ve alışverişte teklif sürmek anlamında مساومة ve استيام; ayrıca bir kimseyi zorlayıcı bir işe veya zillete mecbur bırakmak anlamında سوم الخسف tabiri |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça سوم kökü, merkezi Sami dillerinde hedefli yöneliş, fiyat biçme, ayırt edici işaret koyma ve değer takdir etme ekseninde gelişen semantik bir gövdeye dayanır. İbranice שום (şūm / şîm) fiili koymak, yerleştirmek, değerlendirmek, değer takdir etmek ve bedel belirlemek anlamlarını taşır; Rabbinik İbranicede bu kök doğrudan bir malın değerini hesaplama ve fiyat biçme (şûm / şômayım) zemininde kullanılır. Süryanicede ܣܡ (sām) biçimi koymak, tayin etmek, değer biçmek ve işaretlemek anlam alanına sahiptir. Akadcada šâmu(m) fiili bir şeyi satın almak, fiyat belirlemek, bedel takdir etmek (şīmtu ise tayin edilmiş kader, pay, nişan) manasında merkezi bir iktisadi ve ontolojik işlev görür. Arapçada ise kök, meraya salınan hayvanın yayılması gibi bedevi-somut bir düzlemden başlayarak, birine ceza veya meşakkat yükleme (hedefe yöneltme), bir mala fiyat biçme (değer koyma) ve sima/nişan yoluyla varlığı diğerlerinden ayırma (alamet yerleştirme) çizgisine evrilmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yayılma, salınma, talep ve nişan | Hayvanın otlağa salınması (سائمة) ile mala değer takdir edilmesi (سوم) ve yüze nişan konması (سيماء) tek bir yönelim ve belirginleşme ekseninde birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שום, Akadca šâmu, Süryanice ܣܡ | Koymak, yerleştirmek, fiyat takdir etmek ve tayin edilen pay/işaret anlamları ortak Sami kökenli bir değer ve tayin mantığına işaret eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeperler | Belirgin biçimde ayrışmış ve güvenilir kabul edilen Sami dışı Afro-Asyatik kök akrabalığı tespit edilmemiştir; kelime Sami sahasında iktisadi ve hukuki bir terimleşme göstermiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, CAD ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوم | Anlamlı | Salınmak, değer biçmek, işaretlemek | Otlağa yayılma, pazarlık etme, meşakkat yükleme ve alamet | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سمو | Anlamlı | Yükselmek, yücelmek, ad verilmek | Fiziksel olarak yukarı çıkma, adın kişiyi diğerlerinden yukarıda belirginleştirmesi | Ortak çekirdek yönelişi; Kur'an'da geçer |
| وسم | Anlamlı | Damgalamak, işaret koymak, iz bırakmak | Hayvanın sırtına veya yüzüne ayırt edici alamet vurmak | Semantik olarak çok yakın, sima ile eş kökenli kabul edilir; Kur'an'da geçer |
| ومس | Anlamlı | Sürtünmek, ovmak, yumuşamak | Bir şeyin üzerini düzeltmek veya aşındırmak | İkincil bedevi kullanım; Kur'an'da geçmez |
| مسو | Anlamlı | Akşama girmek, çekip çıkarmak | Zamanın akşam vaktine ermesi veya sağarken memeyi hafifçe çekmek | Fonetik yer değiştirme; Kur'an'da geçmez |
| موس | Anlamlı | Tıraş etmek, kesmek | Ustura ile kıl veya tüyü dipten almak | Alet ismi olan موسى buradan türetilir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوم | Merkez | Yöneliş, değer biçme, yükleme, işaret | Hedeflenen bir doğrultuda serbestçe yayılma, tahakkümle bir hal yükleme ve ayırıcı nişan koyma | Varlığı hem amaca sevk etmeyi hem de alametle belirginleştirmeyi içerir |
| وسم | Komşu | İşaretleme, damgalama | وسم yalnızca fiziksel bir iz veya damga vurmaya odaklanırken سوم amaca yönelik salınış ve değer biçmeyi de kapsar | Maddi damga ve karakter çizgisi ön plandadır |
| علم | Komşu | Bilgi ve işaret | علم bir şeyi bilmeyi ve bilinirlik sağlayan genel işareti bildirirken سوم sevk etme, değer biçme ve özel seçilmişliği ifade eder | Zihni idrak ve yol işareti esastır |
| رعي | Komşu | Otlatma ve gözetme | رعي çobanın hayvanı bizzat koruyup gözeterek gütmesidir; سوم ise hayvanın merada kendi başına serbestçe yayılmasıdır | Koruma ve gözetim vurgusu taşır |
| كلف | Komşu | Yükleme, zorlama | كلف bir kimseye gücünün yettiği veya yetmediği bir sorumluluğu yüklemektir; سوم ise süreklilik arz eden bir baskı ve zillet dayatmasıdır | Hukuki ve ahlaki mükellefiyet boyutu baskındır |
| عفو | Zıt | Bırakma, silme, muaf tutma | سوم sürekli bir yükleme, bedel biçme ve sıkı takibe alma iken عفو yükü kaldırma, izi silme ve hesabı terk etmektir | Hesabı kapatma ve serbest bırakma anlamı taşır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوم | Yönelme, değer takdiri, izleme, damga | Hayvanın otlağa salınması, pazarlık edilmesi, ceza dayatılması ve alamet konması | Kesin |
| Latince | aestimare, pascere, notare | Değer takdir etmek, otlatmak, işaretlemek | Aestimare değer biçme ve pazarlık boyutunu, pascere meraya salmayı, notare ise sima ve damga yönünü karşılar | Güçlü |
| İngilizce | appraise, impose, graze, mark | Değer biçmek, dayatmak, otlamak, damgalamak | Appraise bedel yoklamayı, impose ceza yüklemeyi, mark ise alamet ve simayı kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | schätzen, auferlegen, weiden, zeichnen | Fiyat biçmek, yükümlü kılmak, yayılmak, işaretlemek | Schätzen takdir etmeyi, auferlegen bir durumu başkasına reva görmeyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | évaluer, infliger, paître, marquer | Değerlendirmek, yüklemek, otlatmak, damgalamak | Infliger kötülük veya ceza reva görmeyi, évaluer ise bedel biçme sürecini aktarır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَسُومُونَكُمْ / يَسُومُهُمْ | Ağır ceza, zillet ve eziyete maruz bırakmak, zorla dayatmak | Firavun hanedanının İsrailoğullarına yaptığı sürekli baskı ve zalimlerin cezalandırılması bağlamında (Bakara 2:49, A'râf 7:141, 7:167, İbrâhîm 14:6) |
| تُسِيمُونَ | Hayvanları merada otlatmak, serbestçe yayılmaya bırakmak | Allah'ın gökten indirdiği su ile yeşeren bitkilerin hayvan otlatmaya elverişli kılınması bağlamında (Nahl 16:10) |
| مُسَوَّمَةً / الْمُسَوَّمَةِ | Belirlenmiş, özel işaret vurulmuş, seçkin kılınmış | Cezalandırma taşlarının hedefe ayarlı kılınması veya atların özel işaret ve eğitimle üstünleştirilmesi bağlamında (Âl-i İmrân 3:14, Hûd 11:83, Zâriyât 51:34) |
| مُسَوِّمِينَ | Nişanlı, özel alamet taşıyan veya düşmanın üzerine atılan | Bedir'de müminlere yardıma gelen meleklerin ayırt edici alametleri veya hücum edişleri bağlamında (Âl-i İmrân 3:125) |
| سِيمَا / سِيمَاهُمْ | Ayırt edici alamet, yüzdeki iz ve ruhsal durumun yüze yansıması | Müminin secde izi, iffetli fakirin vakarından tanınması ve suçluların çehrelerinden teşhis edilmesi bağlamında (Bakara 2:273, A'râf 7:46, Muhammed 47:30, Fetih 48:29, Rahmân 55:41) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade, meleklerin yardımı ve kulların ahiretteki simaları | Meleklerin nişanlı olarak inmesi ve ahirette mümin ile mücrimlerin çehrelerindeki ontolojik alametlerin mahiyeti | Varlığın hakikatinin zahire bütünüyle vurması ve amellerin simaya dönüşmesi |
| Fıkıh | Zekât hukuku ve alışveriş (akitler) | Senenin çoğunda merada otlayan hayvanın zekâta tabi olması (سائمة) ve başkasının pazarlığı üzerine pazarlık etme yasağı (النهي عن السوم على سوم أخيه) | Başıboş otlama maliyeti ile akit serbestisi sınırlarının belirlenmesi |
| Tefsir | Firavun'un zulmü ve secde izinin simada tecellisi | Yasūmūnekum ifadesindeki tahakkümün derecesi ve Fetih suresindeki simanın fiziksel nasır mı yoksa manevi aydınlık mı olduğu | Zulmün sürekliliği ve kulluk izinin yüze yansıyan ahlaki tezahürü |
| Hadis | Ticaret ahlakı ve ordu alametleri | Pazarlık süreçlerindeki adalet prensipleri ve gazvelerde müslümanların edindiği özel sima ve şiar uygulamaları | Karşılıklı irade uyuşması tamamlanmadan müdahale etmeme ilkesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki hüviyet ve tecelli | Manevi işaret ve secde alameti | İçsel yönelişin ve itaatin dış görünüşte tanınabilir bir nura dönüşmesi | Kulluğun insanın simasında yarattığı ahlaki ve ontolojik iz | Kesin |
| İlmi | Tasnif ve teşhis | Tanımlayıcı alamet ve kriter | Varlık ve olguların ayırıcı niteliklerine göre kategorize edilmesi | Bir nesnenin diğerlerinden siması ve nişanıyla ayırt edilerek bilinmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç kullanımı | Tahakküm ve yaptırım dayatması | Egemen gücün tebaaya veya zayıflara ağır yük ve zillet uygulaması | İktidarın baskı araçlarını bir zümre üzerine aralıksız yöneltmesi | Kesin |
| İktisadi | Piyasa mekanizması ve üretim | Fiyat teklifi (pazarlık) ve mera hayvancılığı | Emek sarf edilmeden merada yayılan sürünün maliyeti ve serbest piyasa fiyat oluşumu | Malın değerinin karşılıklı yoklanması ve masrafsız tabii kaynakla üretim | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel yönelim ve izotopik işaretleme | Bir parçacığın belirli bir kuvvet alanında serbestçe akması veya bir molekülün radyoaktif bir izotopla işaretlenerek hareketinin takip edilmesi süreci kökün salınma ve nişanlanma mantığıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Damgalama teorisi ve fiyatlandırma | Sosyolojide bireylerin davranışlarına göre belirli kimlik kalıplarıyla etiketlenmesi ve iktisatta bir varlığa sübjektif ve objektif değer takdir edilerek pazar dengesinin kurulması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca fiziksel yüz şekline (çehre) veya sıradan bir alışveriş pazarlığına hapsedilmesi; meraya salınma, hedefli baskı kurma ve nişanla donatma bütünlüğünün koparılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | سوم, bir varlığın kendi doğal veya mecburi yatağında bir amaca doğru yönelmesini, bu yönelişin sonucunda bir yüke muhatap olmasını veya diğerlerinden seçilip belirginleşmesini sağlayan kuşatıcı bir intisap sürecidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Firavun'un zulmünün anlık bir işkence sanılması; secde simasının sadece alındaki fiziksel bir deri sertleşmesine indirgenmesi ve İslam iktisadındaki serbest fiyat oluşumu ile saime hayvan mantığının göz ardı edilmesi |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlıkların dışarıdan bakıldığında nasıl tanınacağını (sima), insanın ne tür siyasi-toplumsal tahakkümlere maruz bırakılabileceğini (sevm) ve ilahi inayetin varlığı nasıl seçkinleştirdiğini (tesvîm) tek bir dinamik kavram altında anlamayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun kıssalarında geçen baskı ve imtihan ayetlerinde, infak ve sadaka bağlamında vakar sahibi yoksulların tanıtılmasında, Bedir ve Uhud meleklerinin niteliklerinde ve nimet olarak anılan mera ve tabiat tasvirlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Değerin ve kimliğin sadece beyanla değil, amelin ve yönelişin doğal bir sonucu olarak çehrede ve eylemde somutlaşan işaretlerle tanınabileceğini gösterir; zulmün plansız bir taşkınlık değil, sistematik bir dayatma olduğunu netleştirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlının meraya serbestçe otlamak üzere bırakılması; devenin boynunu uzatarak kesintisiz bir hatta yürümesi; rüzgârın kesintisiz akışı ve bir nesneye ayırt edici iz vurulması.
- Soyut anlamBir varlığın hedeflenmiş bir sürece sevk edilmesi, ona bir değer veya yük biçilerek iradenin yöneltilmesi ve bu süreç sonunda varlığın tanınabilir bir hüviyet (alamet) kazanması.
- Sistematik karşılıkİktisadi düzlemde değer belirleme ve kaynak yayılımı; siyasi düzlemde kesintisiz tahakküm ve zapturapt; ahlaki-ontolojik düzlemde ise amelin simada görünür hale gelmesi nizamı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde yönelen veya yönlendirilen varlığı; hedefe doğru akış, yayılma ve sevk sürecini; takdir edilen değeri veya yüklenen meşakkati; tahakküm veya yönelişin sürekliliğini; neticede oluşan tezahürü; ise varlığın üzerinde tebarüz eden ayırt edici simayı ve nişanı temsil eder.