سوغ
س - و - غ
KÖK- 3 geçiş
- 3 ayet
- 3 sîga
- 12 sözlük
“Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir. “Sad” “sin”e dönüşerek boğazdan kolayca geçen su anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir. “Sad” “sin”e dönüşerek boğazdan kolayca geçen su anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR225 harfباب الغين والسين
غ س و، س و غ مستعملان غسو: غَسَا اللَّيلُ، وأَغْسَى أصْوَبُ، إذا أظلم.
وشَيْخٌ غاسٍ: طال عمره، وبالغَيْن أيضاً.
سوغ: ساغَ شرابه في الحلق، وأَساغَه الله.
وسَوَّغْتُ فلانا ما أصاب.
وهذا سَوْغُه أي ولد على أثره.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR547 harfساغَ الشرابُ يَسوغُ سَوْغاً، أي سهُل مدخَلُه في الحَلْقِ، وسُِغْتُهُ أنا أَسُوغُهُ وأَسيغُهُ، يتعدَّى ولا يتعدَّى. والأجود أَسَغْتُهُ إساغَةً. يقال أَسِغْ لي غُصَّتي، أي أمهِلْني ولا تُعْجِلْني. قال تعالى: "يَتَجَرَّعُهُ ولا يكاد يُسيغُهُ". والسِواغُ بكسر السين: ما أَسَغْتَ به غصّتَكَ. يقال: الماء سِواغُ الغُصَصِ. ومنه قول الكميت:
وكانت سِواغاً أنْ جَئزْتُ بغُصَّةٍ
وساغَ له ما فعل، أي جازَ له
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR1.682 harfباب الغين والسين
غسا ، غوس ، غيس ، سوغ .
غسا : أبو عبيد ، عن الأصمعيِّ : غَسَا الليلُ يَغْسُو : أَغْسى يُغْسي : إذا أَظْلَم .
وقال ابن السكيت مثله ، وزادَ : وَغَسِي يَغْسَى ، وأنشد :
فَلمَّا غسَا لَيْلى وَأَيقنْتُ أَنها
هي الأُرَبى جاءتْ بِأُمِّ حَبَوْكَرى
وقال الليث : شيخٌ غاسٍ : قد طال عمرهُ ، قلت : هذا تصحيفٌ ، والصَّوَابُ : شيخٌ عاسٍ بالعينِ ، يقال : عَسا الشيخُ يَعْسُو .
غوس غيس : أبو العباس
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.143 harf(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR358 harfس و غ
ساغ له الطعام والشراب وأساغه الله تعالةى وماء سائغ وسيغ.
قال عويف القوافي: فسـوف أجزيـك بشـرب شربـا لا سيغاً ولا هنياً عذبا وهذا سوغ هذا: لأخيه الذي يليه في الولادة.
ومن المجاز: لا يسوغ لك أن تفعل كذا: لا يجوز.
وسوغته ما أصاب: جوزته له.
ولا أجد له مساغاً.
قال المتلمس: فأطرق إطراق الشجاع ولو رأى مساغاً لنابيه الشجـاع لصممـا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.890 harfساغَ الشرابُ في الحَلْقِ يَسُوُغُ سَوْغاً وسَواغاً: سَهُلَ مَدْخَلهُ في الحلقِ. وساغَ الطعامُ سَوْغاً: نزل في الحلقِ، وأَساغَه هو وساغَه يَسُوغُه ويَسِيغُه سَوْغاً وسَيْغاً وأَساغَه الله إِيّاه. ويقال: أَساغَ فلانٌ الطعامَ والشرابَ يُسِيغُه وسَوَّغَه ما أَصابَ: هَنَّأَه، وقيل: تَرَكَه له خالصاً. وسِغْتُه أَسِيغُه وسُغْتُه أَسُوغُه يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدَّى، والأَجْوَدُ أَسَغْتُه إِساغةً. يقال:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR235 harf* س و غ * * سَاغَ * الشراب سهل مدخله في الحلق وبابه قال و * ساغَهُ * غيره وبابه قال وباع ويلزم والأجود * أساغَهُ * غيره قال الله تعالى ﴿يتجرعه ولا يكاد يسيغه﴾ و * سَاغَ * له ما فعل أي جاز و * سَوَّغَهُ * له غيره * تَسْويغاً * أي جوزه
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.608 harfساغ الشراب يسوغ سوغا، وسواغا، بفتحهما، وفي بعض النسخ: الأخير بالضم: سهل مدخله في الحلق، ومنه قوله تعالى: سائغا للشاربين.
وقال الشاعر:
فساغ لي الشراب وكنت قدما أكاد أغص بالماء الحـمـيم قال ثعلب: سألت ابن الأعرابي عن معنى الحميم في هذا البيت: فقال: هو الماء البارد، قال ثعلب: فالحميم عنده من الأضداد.
وكذا ساغ الطعام سوغا: إذا نزل في الحلق.
ويقال: سغته
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR7.016 harfسَاغَ
1 سَاغَ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) or ساغ فِى الحَلْقِ, (JK,) aor. يَسُوغُ, (S, Msb,) inf. n. سَوْغٌ (JK, S, Mgh, Msb, K) and سَوَاغٌ, or سُوَاغٌ, accord. to different copies of the K, (TA,) and سَوَغَانٌ, (CK, [not in my MS. copy of the K nor in the TA,]) and مَسَاغٌ, (MA,) It (beverage, or wine, JK, S, K, or food, Mgh, or each of these, TA) [was easy and agreeable to swallow;] was easy of
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR568 harfسَاغَ
سَاغَ ( w ) U ( n. ac. سَوْغ 1 , سَوَاْغ 22 , سَوَغَاْن 36 ),
a. Was easy to swallow.
b. [ La ], Was allowable, lawful for; was suitable for. - I , U ( n. ac. سَوْغ 1 ,
سَيْغ
سَيْغ [ 1I ] ),
a. Swallowed easily-
سَوَّغَ
سَوَّغَ II
a. [ acc. & La ], Gave, granted to.
أَسْوَغَ
أَسْوَغَ IV ,
a. Made easy to swallow.
سَوْغ
سَوْغ 1 , ( pl. أَسْوَاْغ 38 ),
a. Twin; next-born.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR9.974 harfسوغ
سَاغَ - يَسُوغُ - سَائِغ - أسَاغَ - يُسِيْغُ
سَاغَ - يَسُوغُ + كائن + بشيء: يلذ ويهنأ ويستمتع به ويستسيغ طعمه: يتذوق الطعم ويقيس درجة قبوله فيراه بعد التذوق أنه مقبول وطيب فيبلعه بسهولة ورضا ولذة
سَائِغ: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَاغَ - يَسُوغُ ": الذي يجعل المتذوق " يَسُوغُ ": له درجة من الطعم الجيد تجعله مقبولاً من المتذوق
أسَاغَ -
سوغ سَاغَ - يَسُوغُ - سَائِغ - أسَاغَ - يُسِيْغُ سَاغَ - يَسُوغُ + كائن + بشيء: يلذ ويهنأ ويستمتع به ويستسيغ طعمه: يتذوق الطعم ويقيس درجة قبوله فيراه بعد التذوق أنه مقبول وطيب فيبلعه بسهولة ورضا ولذة سَائِغ: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَاغَ - يَسُوغُ ": الذي يجعل المتذوق " يَسُوغُ ": له درجة من الطعم الجيد تجعله مقبولاً من المتذوق أسَاغَ - يُسِيْغُ + شيء + كائناً: على وزن " أفعل" من " سَاغَ - يَسُوغُ ": جعله" يَسُوغُ " به: جعله يهنأ ويلذ ويستمتع به ﴿يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ﴾: ولا يكاد يجعله الشراب يهنأ ويستمتع به ويقبله ويرويه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور باللذة والمتعة النفسية الفكرية والحواسية الذوقية"، وهي: لَذَّ - يَلَذُّ، مَتَعَ - يَمْتَعُ (مَتُعَ - يَمْتُعُ)، هَنَأَ - يهنِئُ (هَنَأَ - يَهْنَأُ) (هَنَأَ - يَهْنُؤُ)، فَكِهَ - يَفْكَهُ، سَاغَ - يَسُوغُ، مَرَأَ - يَمْرَأُ (مَرِئَ - يَمْرَأُ) سَاغَ - يَسُوغُ ﴿يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِيظٌ (17)﴾ إبراهيم سائغ ﴿وإن لكم في الأنعام لعبرة نسقيكم مما في بطونه من بين فرث ودم لبنا خالصا سائغا للشاربين (66)﴾ النحل ﴿وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونها وترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(12)﴾ فاطر مختار الصحاح: ● [سوغ] س و غ: سَاغَ الشراب سهل مدخله في الحلق وبابه قال و ساغَهُ غيره وبابه قال وباع ويلزم والأجود أساغَهُ غيره قال الله تعالى ﴿يتجرعه ولا يكاد يسيغه﴾ و سَاغَ له ما فعل أي جاز و سَوَّغَهُ له غيره تَسْويغاً أي جوزه الراغب ساغ - ساغ الشراب في الحلق: سهل انحداره، وأساغه كذا. قال: }سائغا للشاربين﴿[النحل/66]،﴾ولا يكاد يسيغه{ [إبراهيم/17]، وسوغته مالا مستعار منه، وفلان سوغ أخيه: إذا ولد إثره عاجلا تشبيها بذلك. ملخص اللسان: 1. ساغَ الشرابُ في الحَلْقِ يَسُوُغُ سَوْغاً وسَواغاً: سَهُلَ مَدْخَلهُ في الحلقِ.وساغَ الطعامُ سَوْغاً: نزل في الحلقِ،وأَساغَه هو وساغَه يَسُوغُه ويَسِيغُه سَوْغاً وسَيْغاً وأَساغَه الله إِيّاه. 2. أَساغَ فلانٌ الطعامَ والشرابَ يُسِيغُه وسَوَّغَه ما أَصابَ: هَنَّأَه،وقيل: تَرَكَه له خالصاً. 3. وشرابٌ سائِغُ وأَسْوَغُ: عَذْبٌ. 4. وأَنا سَوَّغْتُه له أَي جَوَّزْتُه 5. وسَوْغُ الرجلِ: الذي يولد على أَثره ،إن لم يك أَخاه. وسَوْغُه: أَخوه لأَبيه وأُمه، 6. وقد سَاغَتْ به الأَرضُ سَوْغاً مثل ساخت سواء. لسان العرب ● - سوغ: ساغَ الشرابُ في الحَلْقِ يَسُوُغُ سَوْغاً وسَواغاً: سَهُلَ مَدْخَلهُ في الحلقِ. وساغَ الطعامُ سَوْغاً: نزل في الحلقِ، وأَساغَه هو وساغَه يَسُوغُه ويَسِيغُه سَوْغاً وسَيْغاً وأَساغَه الله إِيّاه. ويقال: أَساغَ فلانٌ الطعامَ والشرابَ يُسِيغُه وسَوَّغَه ما أَصابَ: هَنَّأَه، وقيل: تَرَكَه له خالصاً. وسِغْتُه أَسِيغُه وسُغْتُه أَسُوغُه يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدَّى، والأَجْوَدُ أَسَغْتُه إِساغةً. يقال: أَسِغْ لي غُصَّتي أَي أَمْهِلْنِي ولا تُعْجِلْني. وقال تعالى: يَتَجَرَّعُه ولا يَكادُ يَسِيغُه. والسِّواغُ، يكسر السين: ما أَسَغْتَ به غُصَّتَكَ. يقال: الماء سِواغُ الغُصَص؛ ومنه قول الكميت: وكانَتْ سِواغاً أَنْ جَئِزْت بِغُصَّةٍ وشرابٌ سائِغُ وأَسْوَغُ: عَذْبٌ. وطَعامٌ أَسْوَغُ سَيِّغٌ: يَسُوغُ في الحَلْقِ؛ وقوْلُ عبد الله بن مسلم الهُذَليِّ: قدْ ساغَ فيه لها وَجْهُ النهارِ كما ساغَ الشَّرابُ لِعَطْشانٍ ، إذا شَرِبا أَرادَ سَهُلَ فاستعمله في النهار على المثل. وساغ له ما فَعَلَ أَي جازَ له ذلك، وأَنا سَوَّغْتُه له أَي جَوَّزْتُه. قال ابن بزرج: أَساغَ فلانٌ بفلان أَي به تَمَّ أَمرُه وبه كان قضاءُ حاجتِه، وذلك أَنه يريد عِدَّةَ رجالٍ أَو عِدَّةَ دَراهِمَ فيبقى واحد به يَتِمُّ الأَمرُ، فإِذا أَصابَه قيل أَساغَ به، وإن كان أَكثر من ذلك قيل أَساغُوا بهم. وسَوْغُ الرجلِ: الذي يولد على أَثره ،إن لم يك أَخاه. وسَوْغُه: أَخوه لأَبيه وأُمه، وذلك إذا ولد بعده على أَثره ليس بينهما ولد. قال الفراء: سمعت رجلين من بني تميم قال أَحدهما سَوْغُه، وقال الآخر سَوْغَتُه، معناه يتلوه. وقال المفضل: هو سَوْغُه وسَيْغُه، بالواو والياء. ويقال: هو أَخوه سَوْغُه وهي أُخته سَوْغُه إذا لم يكن بينهما ولد؛ الجوهري: ويقال هذا سَوْغُ هذا وَسَيْغُ هذا للذي ولد بعده ولم يولد بينهما. وسوغه وسَوْغَتُه: أُخته التي ولدت على أَثره. وأَسْواغُه: الذين وُلِدُوا في بطن واحد بعده ليس بينه وبينهم بطن سواهم، والصاد فيه لغة. وأَسْوَغَ الرجلُ أَخاه إسْواغاً إذا ولد معه. وقد سَاغَتْ به الأَرضُ سَوْغاً مثل ساخت سواء. وفي حديث أَبي أَيوب: إذا شئت فارْكَبْ ثم سُغْ في الأَرض ما وجدْتَ مَساغاً أَي ادخل فيها ما وجدْت مدخلاً. مقاييس اللغة: (سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه. القاموس المحيط: ساغَ الشَّرابُ سَوْغاً وسَواغاً سَهُلَ مَدْخَلُهُ. وسُغْتُه أسُوغُه، وسِغْتُه أسِيغُه، لازِمٌ مُتَعَدٍّ. والسِواغُ، ككتابٍ: ما أسَغْتَ به غُصَّتَكَ. وشَرابٌ أسْوَغُ: سائِغٌ. وساغَتْ به الأرضُ: سخَتْ، و الناقةُ: شذَّتْ، و له ما فَعَلَ: جازَ. وهذا سَوْغُ هذا وسَوْغَتُه: كلاهُما في الذَّكَرِ والأُنْثَى: وُلِدَ بعدَه، ولم يُولَدْ بينَهما. وأسِغْ لي غُصَّتِي: أمْهِلْنِي. وأسْوَغَ أخاهُ: وُلِدَ معه، وقيل: بعدَهُ. وأساغَ فلانٌ بفلانٍ: تَمَّ أمْرُه به، وذلك أنه يُريدُ عِدَّةَ رِجالٍ أو دَراهِمَ، فَيَبْقَى واحدٌ به يَتِمُّ الأمْرُ، فإذا أصابه قيل: أساغَ به، وفي الكثيرِ: أساغُوا بِهم. وسَوَّغَه تَسْويغاً: جَوَّزَهُ، و له كذا: أعطاهُ إياهُ. وتَسْويغاتُ السَّلاطينِ، مُوَلَّدَةٌ. - هذا سَيْغُ هذا، أي سَوْغُه. وسِغْتُ الشَّرابَ أسِيغُه سُغْتُه أسُوغُه. وسِيغُ، بالكسر ناحيةٌ بخُراسانَ، ويقالُ صِيغُ، منها الإِمامُ أبو بَكرٍ محمدُ بنُ عُمَرَ الصِّيغِيُّ المُفَسِّرُ، مُصَنِّفُ كِتابِ " التلْخيصِ في اللُّغَةِ " . تاج العروس: سوغ ساغَ الشَّرَابُ يَسُوغُ سَوْغاً وسَوَاغاً بفَتْحِهِمَا وفي بَعْضِ النُّسَخِ : الأخِيرُ بالضَّمِّ : سَهُلَ مَدْخَلُه في الحَلْقِ ومنْهُ قولُه تعالى : سائِغاً للشّارِبِينَ وقالَ الشّاعِرُ : فساغَ ليَ الشَّرَابُ وكُنْتُ قِدْماً ... أكادُ أغَصُّ بالماءِ الحَمِيمِ قالَ ثَعْلَبٌ : سألْتُ ابنَ الأعْرابِيِّ عن مَعْنَى الحَمِيمِ في هذا البَيْتِ : فقالَ : هوَ الماءُ البارِدُ قالَ ثعْلَبٌ : فالحَميمُ عِنْدَهُ منَ الأضْدَادِ وكذا ساغَ الطَّعَامُ سَوْغاً : إذا نَزَلَ في الحَلْقِ ويُقَالُ : سُغْتُه بالضَّمِّ أسُوغُه وسِغْتُه بالكَسْرِ أسِيغُه لازِمٌ مُتَعَدٍّ والأجْوَدُ أسَغْتُه إساغَةً والسِّواغُ ككِتَابٍ : ما أسَغْتَ بهِ غُصَّتَكَ يُقَالُ : الماءُ سِواغُ الغَصَصِ قالَ الكُمَيْتُ : وكانَتْ سِوَاغاً أنْ جَئِزْتُ بغُصَّةٍ ... يَضِيقُ بها ذَرْعاً سَوَاهُم طَبِيبُهَا وشَرابٌ أسْوَغُ وسائِغٌ أي : عَذْبٌ قالَهُ ابنُ دُرَيْدٍ وكذلكَ طَعَامٌ أسْوَغٌ : إذا كانَ يَسُوغُ في الحَلْقِ وساغَتْ بهِ الأرْضُ سَوْغاً : مِثْلُ ساخَتْ قالَهُ أبو عَمْروٍ وساغَتِ النّاقَةُ : شَذَّتْ وتَبَاعَدَتْ ومن المَجَازِ : ساغَ لهُ ما فَعَلَ أي : جازَ لهُ ذلكَ ومن المَجَازِ أيْضاً : قَوْلُهم : هذا سَوْغُ هذا وسَوْغَتهُ كِلاهُمَا في الذَّكَرِ والأُنْثَى للذِي وُلِدَ بَعْدَهُ وفي المُفْرَدَاتِ : على إثْرِهِ عاجِلاً ولَمْ يُوْلَدْ بَيْنَهُمَا يُقَالُ : هِيَ أُخْتُه سَوْغُهُ وسَوْغَتُه وهُوَ أخُوه سَوْغُه وسَوْغَتُه وقيلَ : سَوْغُ الرَّجُلِ : الّذِي يُولَدُ على إثْرِهِ وإنْ لَمْ يَكُ أخاهُ وقالَ الفَرّاءُ : سَمِعْتُ رَجُلَينِ منْ بَنِي تَمِيمٍ قالَ أحَدُهُما : سَوْغُه وقالَ الآخَرُ : سَوْغَتُه معناه : يَتْلُوه وقالَ ابنُ فارِسٍ : هذا سَوْغُ هذا أي : على صِيَغَتِه قالَ : يجُوزُ أنْ تَكُونَ السِّينُ مُبْدَلَةً منْ صادٍ كأنَّهُ صِيغَ صِياغَتَهُ ويُقَالُ : أسِغْ لي غُصَّتِي أي : أمْهِلْنِي ولا تُعْجِلْنِي عن ابنِ عبّادٍ والجَوْهَرِيُّ وقالَ اللِّحْيَانِيِّ : أسْوَغَ الرَّجُلُ أخاهُ : إذا وُلِدَ مَعَهُ وقيلَ : إذا وُلِدَ بَعْدَهُ وهُوَ عن ابنِ عَبّادٍ وقالَ ابنُ بُزُرْجَ : أساغَ فُلانٌ بفُلانٍ : إذا تَمَّ أمْرُه بهِ وبهِ كانَ قَضَاءُ حاجَتِه وذلكَ أنَّهُ يُرِيدُ عِدَةَ رِجَال أو عِدَّةَ دَرَاهِمض فيَبْقَى واحِدٌ بهِ يَتِمُّ الأمْرُ فإذا أصابَهُ قيلَ : أساغَ بهِ ويُقَالُ في الكَثِيرِ : أساغُوا بهم ومن المَجَازِ : سَوَّغَهُ تَسْوِيغاً : جَوَّزَهُ وفي المُفْرَداتِ : سَوَّغَهُ مالاً مُسْتَعارٌ منه وقالَ ابنُ دُرَيدٍ : سَوَّغَ لَهُ كذا أي : أعْطَاهُ إيّاهُ قالَ الصّاغَانِيُّ : وتَسْوِيغَاتُ السّلاطِينِ من هذا أي : منْ سوَّغَهُ لَهُ تَسْوِيغاً : جَوَّزَهُ قالَ : وهِيَ مُوَلَّدَةٌ قالَ شَيْخُنَا : والمُرَادُ بالتَّسْوِيغِ : الإدْنُ في تَنَاوِلِ الاسْتِحْقاقِ منْ جِهَةٍ مُعَيَّنَةٍ تَيْسيراً وتَسْهِيلاً على الآخِذِ فهُوَ منْ ساغَ الشَّرَابُ : سَهُلَ أو منْ سَوَّغَهُ : جَوَّزَه فيكُونُ عَرَبِياً وهُوَ الظّاهِرُ والأوْلَى قلتُ : مُرادُ الصّاغَانِيُّ بكَوْنهَا مُوَلَّدَةً أنَّها لمْ تُسْمَعْ في كَلامِ الفُصَحاء ولمْ تُرْوَ عَنْهُمْ وكَوْنُ مأْخَذِهَا صَحيحاً لا يَمْنَعُ منْ تَوْلِيدِها لِفْقْدانِ السَّماعِ عنِ الفُصحاءِ وعدَمِ وُرودِهَا في كَلامِهِمْ فتأمَّلْ وممّا يستدْرَكُ عليهِ : أساغَ فُلانٌ الشَّرابَ والطَّعَامَ يُسِيغُه إساغَةً وسَوَّغَهُ ما أصابَ : هَنَّأَهُ وقيلَ : تَرَكَهُ له خالِصاً وطَعَامٌ سَيِّغٌ كسَيِّدٍ : سائِغٌ وساغَ النَّهَارُ : سَهُلَ وهوَ مجازٌ قالَ عَبدُ اللهِ بنُ مُسْلِمٍ الهُذَلِيُّ : قَدْ ساغَ فيهِ لها وَجْهُ النَّهَارِ كما ... ساغَ الشَّرَابُ لعَطْشَانٍ إذا شَرِبا وأسْواغُ الرَّجُلِ : الّذِين وُلِدُوا معَهُ في بَطْنٍ واحِدٍ بَعْدَه لَيسَ بينَهُ وبيْنَهُمْ بَطْنٌ سواهُمْ والصّادُ لغَةٌ ويُقَالُ : سُغْ في الأرْضِ ما وَجَدْت مَساغاً أي : ادْخُلْ فيها ما وَجَدْتَ مَدْخَلاً ويُقَالُ : هذا لا أجِدُ لَهُ مَسَاغاً أي : جَوَازاً أوْ مَدْخَلاً وهُوَ مجَازٌ سيغ هذا سَيغُ هذا أي : سوْغُه هذا الحَرْفُ مَكْتُوبٌ في سائِر النُّسَخِ بالأحْمَرِ على أنَّه مستدْرَكٌ على الجَوْهَرِيُّ وليسَ كما زَعَمَ فإنَّ الجَوْهَرِيُّ ذكَرَهُ في الّذِي قَبْلَهُ فقال : ويُقَالُ : هذا سَوْغُ هذا وسَيْغُ هذا : للذي وُلِدَ بَعْدَهُ ولمْ يُولَدْ بينَهُمَا فالأوْلَى أنْ يُكْتَبَ بالأسْودِ ونقَلَ المُفَضَّلُ أيْضاً هكذا فقالَ : هُوَ سَوْغُه وسيْغُه بالواوِ والياءِ وسِغْتُ الشَّرَابَ بالكَسْرِ أسِيغُه بمَعْنَى سُغْتُه أسُوغُهُ سَيْغاً وسوْغاً بمَعْنىً واحِدٍ وسِيغُ بالكَسْرِ : اسمُ ناحِيَةِ بخُراسَانَ كانَ بها مَهْلِكُ أسَدِ بنِ عَبْدِ اللهِ القَسْرِيّ ويُقَالُ : صِيغُ بالصّادِ وهُوَ المشهورُ منْهَا : الإمامُ أبو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بنُ عُمَرَ الصِّيغيُّ المُفَسِّرُ مُصَنِّفُ كِتابِ التَّلْخِيصِ في اللُّغَةِ وهكذا نَقَلَه الحافظُ في التَّبْصِيرِ واقْتَصَرَ على السِّينِ ومما يستدْرَكُ عليه : يُقَالُ : هاذ سَيْغُ هذا : إذا كان على قَدْرِه
Mücavir kökler35 mücavir (45 toplam)
- شرب
2 ortak ayet · İçecek
- جرع
1 ortak ayet · Ceraa eskimiş ipin kopan ifleri demektir
- فرث
1 ortak ayet · Sindirilmiş gıda
- طري
1 ortak ayet · Taze
- لبن
1 ortak ayet · Süt demektir
- مخر
1 ortak ayet · Suyu yaranlar
- ملح
1 ortak ayet · Tuzlu
- أجج
1 ortak ayet · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
- فرت
1 ortak ayet · Fırat Çoşkulu akan nehre fırat, durgun akan suya nil denir
- حلي
1 ortak ayet · Hilye takı demektir
- عبر
1 ortak ayet · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
- دمم
1 ortak ayet · Ve kan
Geçtiği ayetler(3)
وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ
Kolay içilenSizin için hayvanlarda da ibret vardır. Onların karınlarındaki fışkı ile kan arasından; size, içenlerin boğazından kolaylıkla geçen dupduru bir süt içiririz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوغ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | هني, مرأ, عذب, جوز |
| Zıt Kök | غصص |
| Çekirdek Özet 1 | İçeceğin ve yiyeceğin boğazdan hiçbir engele takılmadan, kolayca ve akıcı bir şekilde kayıp geçmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nimetlerin fıtrata tam uyumlu, pürüzsüz ve lezzetle kabul edilebilir oluşu; azabın ise yutulamaz ve içselleştirilemez niteliği |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylemin veya nesnenin sistem, akıl ve meşruiyet süzgecinden pürüzsüzce geçebilme yeteneği (cevaz ve meşruiyet) |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca tat duyusuna dair sıradan bir lezzet sanılması; fıtri kabul, içselleştirilebilirlik ve meşruiyet boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Boşluk, serbest akış, yayılma ve yönelme hareketi (ortak çekirdek paydaşları: سوح açıklıkta dolaşmak, سور yukarı doğru taşmak/yayılmak, سوق akıtıp sevk etmek, سوم serbestçe yayılmak) | غ | Harfin kattığı derinlik, batma ve boğazın içine doğru kaybolma tınısıyla, serbest akış hareketini boğaz kanalından pürüzsüzce aşağı inme ve yutulma olgusuna özelleştirmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, kesintisiz çizgi | Süreklilik arz eden bir kanal veya hat boyunca kayma ve intikal zeminini kurar. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme | İki nokta arasında köprü kurarak akışkanın bedenle temasını ve kesintisiz devamını sağlar. |
| غ | Göz/kaynak imgesinin yoğunlaşması (ikiz harf ع üzerinden türetme); derinlik, batma, kaybolma | Maddenin boğaz boşluğundan içeriye doğru batıp gözden kaybolması ve derine inmesi hareketini verir. |
| سوغ | Kanaldan içeriye pürüzsüzce batıp akma | Bir akışkanın boğaz hattından geçerek bedenin derinliklerine hiçbir takılma, tıkanma ve direnç olmaksızın nüfuz etmesi hareketini resmeder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun veya içeceğin boğazı yakmadan, düğümlemeden, boğaza durmadan kaygan ve pürüzsüz şekilde yutulması; boğazdaki tıkanıklığı açan yudum. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Mutalemmis bir beytinde yılanın zehir dişlerini geçirecek pürüzsüz bir alan bulmasını bu kökle tasvir eder: فأطرق إطراق الشجاع ولو رأى / مساغا لنابيه الشجاع لصمما (Şeca' yılanı gibi başını eğdi; şayet zehir dişleri için rahatça batacak bir yol bulsaydı hemen sokardı). |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde boğazda kalan lokmayı indiren suya mecazen «غصة» dindirici denilmiş; Abdullah b. Müslim el-Hüzelî gündüzün açılıp rahatlamasını susuzun suyu kolayca içmesine benzetmiştir: قد ساغ فيه لها وجه النهار كما / ساغ الشراب لعطشان إذا شربا. |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesi genelinde kök, dar boğazlardan ve geçitlerden pürüzsüzce akma, geçişe uygun olma ve fiziki bir kanaldan kolaylıkla kayma dairesinde temsil edilir. Arapçadaki سوغ biçimi, özellikle boğaz ve yutak fizyolojisiyle doğrudan irtibatlanmış olup akışkanın yutulurken dirençle karşılaşmaması anlamına odaklanmıştır. Arap dilcileri kökün bir varyant olarak صوغ (kalıba dökülme, pürüzsüzce biçim alma) köküyle akraba olabileceğini ve kalın sesli harfin incelmesiyle boğazdan kolayca akıp gitme nüansının doğduğunu belirtirler. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı fonetik kök sınırlı kalsa da, akışkanlık ve hareket serbestisi bildiren köklerle anlamsal bir örtüşme gösterir. Arapçada kazandığı özgün karakter, hem somut boğaz geçişini hem de soyut planda bir nesnenin veya fiilin hukuken ve ahlaken onaylanıp benimsenmesini (cevaz ve teshil) ifade eden çift yönlü bir gelişim çizgisi sergilemesidir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سوغ ile صوغ akrabalığı | Kalıba dökülen madenin akıcılığı (صوغ) ile boğazdan akıp giden suyun pürüzsüzlüğü (سوغ) arasında ses incelmesi ve anlam özelleşmesi ilişkisi mevcuttur. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami akışkanlık kökleri | Sıvının kanaldan engelsiz akması ve bir yol bularak ilerlemesi ekseninde semantik paralellik görülür. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve kesin bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوغ | Anlamlı | Kolayca yutulmak, boğazdan pürüzsüzce akmak | İçeceğin içimi tatlı ve zahmetsiz olması; cevaz bulmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سغو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| وسغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| وغس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| غسو | Anlamlı | Karanlığın çökmesi, örtme | Gecenin iyice kararması ve ortalığı bürümesi hâlidir. | Müsta'mel kök; hedef kökle ses zıtlığı taşır; Kur'an'da geçmez. |
| غوس | Anlamlı | Derine dalma, suya gömülme | Aslen غوص biçiminin varyantı veya suyun dibine inme anlamıyla irtibatlıdır. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوغ | Merkez | Boğazdan pürüzsüz geçiş | İçeceğin hiçbir tiksinti ve direnç üretmeden bedene kayması. | Hem akıcılığı hem de fıtrata uygun kolaylığı bildirir. |
| هني | Komşu | Afiyet ve zahmetsizlik | Sonucu ve sindirimi sıkıntısız, külfetsiz olan faydayı ifade eder. | سوغ geçiş anındaki kolaylıktır; هني tüketim sonrasındaki afiyettir. |
| مرأ | Komşu | Bedenle bütünleşme, hazım | Besinin dokulara pürüzsüzce karışıp yarar sağlamasıdır. | سوغ boğazdan inişi, مرأ midenin kabulünü ve kana karışmasını vurgular. |
| عذب | Komşu | Tatlılık ve arılık | Suyun tuzluluk ve tortudan arınmış saf tadını belirtir. | عذب lezzet niteliğidir; سوغ akış ve yutuş kolaylığıdır. |
| جوز | Komşu | Geçerlilik, ruhsat | Bir sınırın veya engelin aşılarak geçilmesidir. | سوغ fıtri ve fiziksel pürüzsüzlükten türeyen meşruiyettir; جوز doğrudan geçiş serbestisidir. |
| غصص | Zıt | Tıkanma, boğazda kalma | Lokmanın veya içeceğin boğazı tıkaması, nefesi kesmesi hâlidir. | سوغ kökünün fiziksel ve anlamsal tam karşıtıdır; geçememe krizidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوغ | Boğazdan kolayca akma, meşru olma | Sıvının bedene dirençsiz nüfuzu ve soyut planda işin onaylanabilirliği. | Kesin |
| Latince | Potabilis, facilis | Kolay içilebilir, engelsiz | İçilebilir niteliği (potabilis) karşılar; boğazdaki haz verici kayma hissini eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Palatable, easily swallowed, admissible | Boğazdan rahat geçen, lezzetli, caiz | Fiziksel olarak yutma rahatlığını, soyut olarak hukuki cevazı karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Bekömmlich, süffig, statthaft | İçe çekimi rahat, içimi tatlı, caiz | İçeceğin boğazdan kayıp gitmesini ve bedene uyumunu çok iyi yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | Agréable à boire, recevable | Kolay içilen, kabul edilebilir | Boğazdan pürüzsüz akışı ve usule uygunluk boyutunu taşır. | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَائِغًا (İsmi fâil) | Fıtri arılık ve engelsiz içim | Kan ve fışkı arasından çıkan tertemiz, pürüzsüz sütün içenlere verdiği kolaylık ve lezzet bağlamı (Nahl 16:66). |
| سَائِغٌ (İsmi fâil) | Tatlı suyun boğazdan pürüzsüz akışı | İki denizin karşılaştırılmasında susuzluğu gideren tatlı suyun boğazdan kayıp gitmesi bağlamı (Fâtır 35:12). |
| يُسِيغُهُ (Muzari fiil) | Yutulamama, içselleştirilememe | Cehennemde irinli suyun tiksintiden ve yakıcılıktan ötürü boğazdan aşağı indirilememesi, yutulamaması bağlamı (İbrâhîm 14:17). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabı ve ilahi adalet | İbrâhîm 14:17 çerçevesinde azap ehlinin irinli suyu yutamaması (nefy-i isâğa), azabın içselleştirilemeyen ve fıtratı bütünüyle reddeden ontolojik yapısını temellendirir. | Beden ve ruh tarafından kabul edilemezlik. |
| Fıkıh | Hukuki cevaz ve meşruiyet («تسويغ») | Bir muamelenin veya tasarrufun şeriat süzgecinden engelsiz geçip geçerli sayılması; zaruret hâlinde boğazda kalan lokmayı indirecek kadar haram içeceğe ruhsat verilmesi. | Hukuki ve ahlaki meşruiyet, cevaz. |
| Tefsir | Nimetin fıtrata uygunluğu | Nahl 16:66 ve Fâtır 35:12 ayetlerinde sütün ve tatlı suyun fıtrata tam denkliği; hiçbir iğreti unsur barındırmayan ilahi ikramın letafeti. | Safiyet, engelsizlik ve tam fıtri uyum. |
| Hadis | Boğazı tıkayan dertleri defetme | Boğazda kalan lokmanın su ile indirilmesi mecazından hareketle («الماء سواغ الغصص»), sıkıntıları bertaraf eden ilahi lütuflar. | Düğümü çözen ve geçişi kolaylaştıran vasıta. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve vahiy uyumu | Ruhsal kabul edilebilirlik | Vahyin getirdiği ilkelerin fıtrat boğazında düğümlenmeden kalbe akması | Hakikat, fıtrata yabancı olmadığı için ruh tarafından dirençsizce içselleştirilir. | Güçlü |
| İlmi | Mantıksal tutarlılık | Pürüzsüz delillendirme | Bir argümanın akıl süzgecinde tıkanıklık yapmadan zihne oturması | Delilin açık olması zihnin onu itirazsızca kabul etmesini ve hazmetmesini sağlar. | Kesin |
| Siyasi | Hukuki meşruiyet | Sosyal rıza ve cevaz | Yönetim kararlarının toplum vicdanında direnç görmeden uygulanabilmesi | Toplumun kabul edemediği kararlar boğazda kalan diken gibidir; meşruiyet akışı sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Likidite ve işlem kolaylığı | Akışkan dolaşım | Malların ve sermayenin bürokratik/yapay engellere takılmadan el değiştirmesi | Faiz ve tekelleşme iktisadi boğazı tıkar; helal ticaret dolaşımı pürüzsüzleştirir. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminer akış ve düşük viskozite (Akışkanlar Mekaniği) | Bir akışkanın dar bir boru hattından geçerken türbülans, sürtünme ve direnç üretmeksizin pürüzsüz kayması hadisesiyle birebir örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet ve dirençsiz intibak (Sosyoloji) | Yeni bir toplumsal kural veya değerin, bünyede yabancılaşma ve çatışma doğurmadan kabul görüp içselleştirilmesi sürecini modeller. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca «içimi hoş su» veya «lezzetli içecek» olarak algılanıp, olayın derin biyolojik ve ahlaki intibak boyutundan soyutlanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök yalnızca bir içecek vasfı değil; fıtrat ile sunulan nesne arasındaki tam ahengi, bedenin hiçbir savunma mekanizmasını harekete geçirmeyen ilahi rahmet akışını ve zıddıyla azabın kabul edilemezliğini anlatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbrâhîm 14:17'deki tasvirin sadece fiziksel bir zorluk sanılması; oysa cehennem ehlinin maruz kaldığı azabın varoluşsal olarak asla fıtrata mal edilemeyeceğini ve ebedi bir içsel reddediş doğurduğunu kavrayamama tehlikesi. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin sunduğu nimetlerin fıtratla tam bir mutabakat içinde olduğunu, ilahi terbiyenin insan yaratılışına hiçbir pürüz bırakmayacak şekilde nüfuz ettiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbret ve kudret sahnelerinde sütün teşekkülünü anlatan ayette (Nahl 16:66), suyun yaratılış hikmetinde (Fâtır 35:12) ve inkârcıların ahiretteki varoluşsal tıkanışını tasvir eden ayetlerde (İbrâhîm 14:17) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin sadece niceliksel bir lütuf değil, içselleştirilebilir niteliksel bir uyum olduğunu gösterir; meşruiyetin zorlamayla değil fıtri kolaylıkla kaim olduğunu hatırlatır. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir sıvının boğaz kanalından en ufak bir sürtünme, acılık ve takılma olmaksızın pürüzsüzce, rahatlıkla ve kayarak mideye inmesi.
- Soyut anlamBir hakikatin, hükmün veya fiilin akıl, fıtrat ve meşruiyet süzgecinden hiçbir iç dirençle karşılaşmadan tam bir rıza ve uyumla kabul edilmesi.
- Sistematik karşılıkSisteme dâhil olan girdinin iletim kanalında direnci sıfırlayan akışkanlığı; engelsiz dolaşım ve mutlak uyum hali.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sisteme giren akışı veya maddeyi, temas yüzeyindeki sürtünme, direnç veya boğaz tıkanıklığını temsil eder. Direncin sıfıra yaklaşması () durumunda geçiş akıcılığı () sonsuz pürüzsüzlüğe ulaşır ve bu durum nesnenin sistem tarafından tam kabulünü ve fıtri meşruiyetini simgeleyen potansiyel fonksiyonu olarak sonuçlandırır. Direnç aşılamadığında ise yutuluş imkânsızlaşır.