شرد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ر-د1 sîga, 4 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.شردفَشَرِّدْثقفحربذكر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 4

▶ Ağı aç (3B)

شرد

ش - ر - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Öyleyse ibret yap

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR802 harf
باب الشين والدال والراء معهما ش ر د، ر ش د مستعملان فقط شرد: شردَ البعيرُ يشردُ شراداً. وفرسٌ شرُود، أي: مستعصٍ. وقافيةٌ شرُود أي: عائرةٌ في البلاد. ورجلٌ مُشرَّدٌ شريد، أي: طريد. وشردته وطرَّدته: جعلته طريداً شريداً. وقول الله عز وجل: "شرِّد بهم من خلفهم"، أي: نكَّل بهم، قال: أطوف في الأباطحِ كلِّ يومٍ مخافة أن يُشردَ بي حكيمُ رشد: رشد يرشد رشداً ورشاداً وهو نقيض الغي. ورشد يرشد رشداً وهو
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR259 harf
شَرَدَ البعيرُ يَشْرُدُ شُروداً وشِراداً: نفر، فهو شارِدٌ وشَرودٌ. والجمع شَرَدٌ وجمع الشَرودِ شُرُدٌ. وقافية شَرودٌ: أي سائرة في البلاد. والتَشْريد: الطَرْدُ، ومنه قوله تعالى: "فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ"، أي فَرِّقْ وبَدِّدْ جمعَهم. والشَريد: الطَريد.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR1.801 harf
ش د ر شرد ، رشد ، درش . شرد : قال ابن المظفر : شَرَد البعيرُ يشرُدُ شِراداً ، وكذلك الدّوابّ ، وفرسٌ شَرودٌ وهو المسْتَعصِي على صاحبه ، وقافيةٌ شرود : عائرةٌ سائرة في البلاد ، وقال الشاعر : شَرُودٌ إذا الرّاءُونَ حَلُّوا عِقَالها مُحَجَّلةٌ فيها كلامٌ مُحَجَّلُ وشرَدَ الجمل شُروداً فهو شارد ، فإِذا كان مُشَرَّداً فهو شريدٌ طريد . وتقول : أَشرَدْتُه ، وأَطرَدْتُه ؛ إذا جعلته شريداً طريداً لا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.182 harf
(باب الشين والراء وما يثلثهما) (شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق. ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه. (شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR242 harf
- شرد البعير: ند، وشردت فلانا في البلاد، وشردت به أي: فعلت به فعلة تشرد غيره أن يفعل فعله، كقولك: نكلت به: أي: جعلت ما فعلت به نكالا لغيره. قال تعالى: ﴿فشرد بهم من خلفهم﴾ [الأنفال/57]، أي: اجعلهم نكالا لمن يعرض لك بعدهم، وقيل: فلان طريد شريد.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR438 harf
ش ر د بعير شارد وشرود وإبل شرد وشرد وبه شراد وشردته وشرد عني فلان‏:‏ نفر وهو طريد شريد ومطـرد مشـرد وقـد شردتـه عنـي وشـردت بـه‏.‏ وتقـول‏:‏ حسبتـك راشـداً فوجدتـك شارداً‏.‏ ومن المجاز والكناية‏:‏ قافي شرود‏:‏ عاثرة في البلاد وقواف شرد وشرد‏.‏ قال‏:‏ شرود إذا الراوون حلّوا عقالها محجلـة فيهـا كلـام محجل وقال رسول اللـه صلـى اللـه تعالـى عليـه وسلـم لخـوّات ‏"‏ أمـا يشـرد بـك بعيـرك ‏"‏‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR3.869 harf
شَرَدَ البعيرُ والدابة يَشْرُدُ شَرْداً وشِراداً وشُروداً: نَفَرَ، فهو شارِدٌ، والجمع شَرَدٌ. وشَرُودٌ في المذكر والمؤَنث، والجمع شُرُودٌ؛ قال: ولا أُطيق البَكَراتِ الشَّرَدا قال ابن سيده: هكذا رواه ابن جني شَرَدا على مثال عَجَلٍ وكُتُبٍ استَعْصَى وذَهَبَ على وجْهه؛ الجوهري: الجمع شَرَدٌ على مثال خادِمٍ وخَدَم وغائِب وغَيَب، وجمع الشَّرُود شُرُدٌ مِثْلُ زَبُورٍ وَزُبُر؛ وأَنشد أَبو عبيدة لعبد
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR280 harf
* ش ر د * * شَرَدَ * البعير نفر وبابه دخل و * شِراداً * أيضا بالكسر فهو * شَارِدٌ * و * شَرُودٌ * وجمع الشارد * شَرَدٌ * مثل خادم وخدم وجمع * ألشَّرُود شُرُدٌ * مثل زبور وزبر و * التَّشْريدُ * الطرد ومنه قوله تعالى ﴿فشرِّد بهم من خلفهم﴾ أي فرق وبدد جمعهم و * الشَّرِيدُ * الطريد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.347 harf
شرد البعير والدابة يشرد شردا، وشرودا، كقعود، وشرادا، كغراب، وشرادا، بالكسر: نفر، فهو شارد وشرود، كصبور، في المذكر والمؤنث ج شرد وشرد، كخدم وزبر، في خادم وزبور، قال: ولا أطيق البكرات الشردا قال ابن سيده: هكذا روه ابن جني: شردا، على مثال عجل وكتب، استعصى وذهب على وجهه. وفي الصحاح: وجمع الشرود: شرد، مثل زبور وزبر. وأنشد أبو عبيدة لعبد مناف بن ربع الهذلي: حتى إذا أسلكوهم
Maddenin bağlantısı

شرد البعير والدابة يشرد شردا، وشرودا، كقعود، وشرادا، كغراب، وشرادا، بالكسر: نفر، فهو شارد وشرود، كصبور، في المذكر والمؤنث ج شرد وشرد، كخدم وزبر، في خادم وزبور، قال: ولا أطيق البكرات الشردا

قال ابن سيده: هكذا روه ابن جني: شردا، على مثال عجل وكتب، استعصى وذهب على وجهه. وفي الصحاح: وجمع الشرود: شرد، مثل زبور وزبر. وأنشد أبو عبيدة لعبد مناف بن ربع الهذلي: حتى إذا أسلكوهم في قتـائدة شلا كما تطرد الجمالة الشردا ويروى: الشردا. وفرس شرود، وهو المستعصي على صاحبه. وفي الحديث: لتدخلن الجنة أجمعون أكتعون إلا من شرد على الله أي خرج عن طاعته، وفارق الجماعة. وشرد الرجل شرودا: ذهب مطرودا، والتشريد: الطرد، والتفريق، وقوله عز وجل فشرد بهم من خلفهم أي فرق وبدد جمعهم. وقال الفراء: نكل بهم من خلفهم ممن تخاف نقضه للعهد، لعلهم يذكرون فلا ينقضون العهد. وقيل: معناه سمع بهم من خلفهم. وقيل: فزع بهم من خلفهم. ويقال: شرد به تشريدا: سمع الناس بعيوبه، قال: أطوف بالأباطح كـل يوم مخافة أن يشرد بي حكيم معناه: يسمع بي. وحكيم:رجل من بني سليم، كانت قريش ولته الأخذ على أيد السفهاء. وأشرده وأطرده: جعله شريدا، أي طريدا لا يؤوى. وشرد الجمل شرودا، فهو شارد، فإذا كان مشردا فهو شريد طريد. وشرد الرجل شرودا: ذهب مطرودا. وأشرده، وشرده: طرده تطريدا. وقال أبو بكر، في قولهم: طريد شريد: أما الطريد فععناه المطرود، والشريد فيه قولان: أحدهما الهارب، من قولهم: شرد البعير وغيره، إذا هرب. وقال الأصمعي: الشريد المفرد. وأنشد اليمامي: تراه أمام الناجيات كـأنـه شريد نعام شذ عنه صواحبه وبنو الشريد، كأمير: بطن من سليم، منهم صخر أخو الخنساء، وفيهم تقول: أبعد ابن عمرو من ال الشري د حلت به الأرض أثقالهـا ومن المجاز: قافية شرود، كصبور: عائرة سائرة في البلاد تشرد كما يشرد البعير، قال الشاعر: شرود إذا الراؤون حلوا عقالها محجلة فيها كلام محـجـل ومما يستدرك عليه: تشرد القوم: ذهبوا. والشريد: البقية من الشيء. ويقال: في إداوتهم شريد من ماء، أي بقية. وأبقت السنة عليهم شرائد من أموالهم، أي بقايا، فإما أن يكون شرائد جمع شريد، على غير قياس، وإما أن يكون شريد لغة في شريد. كما في اللسان. ومن الكناية. قال رسول الله صلى الله عليه وسلم لخوات: أما يشرد بكر بعيرك? قال أما منذ قيده الإسلام فلا. كما في الأساس. قلت: وهو إشارة إلى قصة مروية لخوات غير قصة ذات النحيين. وقد وهم الهروي، والجوهري، ومن فسره بذلك، وفي آخرها: ما فعل شراد الجمل? فقلت: والذي بعثك بالحق ما شرد ذلك الجمل منذ أسلمت. فراجعه في لسان العرب.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.346 harf
شَرَدَ 1 شَرَدَ ذ , aor. شَرُدَ , inf. n. شُرُودٌ (S, L, Msb, K) and شِرَادٌ, (S, L, K,) or the latter is a simple subst., (Msb,) and شُرَادٌ (K) and شَرْدٌ, (L,) said of a camel, (S, A, L, Msb,) and of a horse or the like, (L,) He took fright, or shied, and fled, or ran away at random; or became refractory, and went away at random, or ran away, or broke loose, and went hither and thither by
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR691 harf
شَرَدَ شَرَدَ U ( n. ac. شِرَاْد 23 , شُرُوْد 27 ), a. Ran away, bolted ( animal ); turned aside, away; strayed; shied ( animal ). شَرَّدَ شَرَّدَ II , أَشْرَدَ IV , a. Made to take fright, run away; drove away, scattered, dispersed. شَرْد شَرْد 1 , a. Driving rain. شَاْرِد شَاْرِد 21 , ( pl. شَرَد 4 ), a. Runing away, breaking loose; bolter ( animal ); widely diffused ( poem ). b.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.404 harf
شرد شَرَدَ - يَشْرُدُ - شَرَّدَ- يُشَرِّدُ شَرَدَ - يَشْرُدُ + الكائن + من كائن أو أمر: يهرب بعيداً عن أذى محتمل قريب من غير أن يحدد وجهة معينة، فيبيت بعيداً عن مأواه ومسكنه الأصلي شَرَّدَ- يُشَرِّدُ: على وزن " فَعَّلَ " من " شَرَدَ - يَشْرُدُ ": جعله " يَشْرُدُ "على وجه التكرار والشدة: أخافه وأرهبه حتى جعله يتنقل هارباً من غير وجهة محددة،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler4 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثقف

    1 ortak ayet · Sigaf demirin dövüldüğü örs ve çekiç demektir

  2. حرب

    1 ortak ayet · Harbe mızrak ucu demektir

  3. خلف

    1 ortak ayet · Half : Ense demektir

  4. ذكر

    1 ortak ayet · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

Geçtiği ayetler(1)

  1. فَإِمَّا تَثْقَفَنَّهُمْ فِي الْحَرْبِ فَشَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ

    Öyleyse ibret yapBunun için eğer savaşta ele geçirirsen; onları dağıt ki arkalarında olanlar ibret alsınlar.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشرد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنفر, طرد, ندد
Zıt Kökألف
Çekirdek Özet 1Bineğin veya hayvanın ürkerek bağından kurtulup başını alıp kaçması, topluluktan koparak dağılması
Çekirdek Özet 2Suçlunun veya ahit bozanın cezalandırılarak arkasındakilere dehşet verilmesi, birliklerinin dağıtılması ve caydırılması
Çekirdek Özet 3Bozgunculuğa ve ihanete karşı uygulanan caydırıcı yaptırımın kolektif çözülme ve dağılma üretmesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca sıradan bir sürgün veya uzaklaştırma sanılması, arkadakilerin birliğini dağıtan ve caydıran ibretlik cezalandırma boyutunun gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شرYarılma, açığa çıkma, saçılma, kötülüğün veya parçalanmanın yayılması; شرر, شرح, شرك, شري köklerinde olduğu gibi yayılma ve bütünlüğün bozulmasıدHareket, ayrılma ve kapıdan çıkıp gitme imgesi eklenerek saçılmanın denetimden çıkıp kaçma, ürküp uzaklaşma ve kontrolsüzce dağılma yönünde daralması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDişIsırma, keskinlik, ani sarsıntı ve baskıyla bütünlüğü parçalayan bir müdahale
رİnsan başıBaş, yönelim, öne atılma ve tek başına bir hedefe yönelme
دKapıGeçiş, sınırdan dışarı fırlama, kurulu alandan ayrılma ve kaçış yolu
شردAni sarsıntıyla başını alıp sınırdan dışarı fırlamaÜrkütücü ve sarsıcı bir etkiyle canlının başını alarak alışık olduğu sınırın veya bağın dışına fırlayıp kontrolsüzce kaçması ve dağılması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDevenin veya atın sahibinin elinden, yularından ya da sürüsünden ürkerek kontrolsüz biçimde başını alıp çölün derinliklerine kaçması
Cahiliye şiiri kullanımıAbdümenâf b. Rebî‘ el-Hüzelî şiirinde ürken develerin kovalanışını bu kökle tasvir eder: حَتَّى إِذَا أَسْلَكُوهُمْ فِي قُتَائِدَةٍ / شَلاًّ كَمَا تَطْرُدُ الْجَمَّالَةُ الشُّرُدَا
Erken Arapça kullanımErken dönemde dilden dile yayılan ve önüne geçilemeyen etkileyici şiirler için bir deyim olarak kullanılmıştır: قَافِيَةٌ شَرُودٌ / أطوف في الأباطح كل يوم / مخافة أن يشرد بي حكيم

Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Dîvânu’l-Hüzeyliyyîn.

Sami etimolojik katman

Arapça شرد kökü, Sami dil ailesinde özellikle hayvanların ürküp kaçması, itaatten çıkıp sürüden kopması ve kontrol edilemez biçimde dağılması anlam alanında kökleşmiştir. İbranicede nadir ve tartışmalı olan karşılıklar yerine, Arapçada çöl hayatının dinamikleri içinde binek hayvanının bağını koparıp kaçması ve ehlî halden vahşi/kaçak duruma geçmesi hadisesiyle berrak bir çekirdek kazanmıştır. Süryanice ve Akadca gibi çevre dillerde birebir aynı harf dizilişiyle yaygın bir soydaşlık formu tespit edilmemiş, kök Güney Sami / Arap sahasında fonetik yapısını ve fiziksel özünü koruyarak özelleşmiştir. Kökün temel semantik matrisi, dışarıdan gelen ani ve korkutucu bir etki sebebiyle bir bütünün bileşenlerinin birbirini izleyerek darmadağın olması, topluluğun çözülüp firar etmesi ve bu kaçışın arkadakilere sirayet etmesidir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönشرد kökünden türeyen firar, ürkme ve yabancılaşmaEvcil hayvanın denetimden çıkıp vahşileşmesi ve sürüyü terk etmesi fiili, insan topluluklarının korkuyla dağılmasına ve cezalandırma yoluyla ibret verilmesine aktarılmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiArapçaya özgü gelişmiş pastoral ve çöl temelli semantikKuzeybatı Sami dillerinde birebir iz düşümü zayıf olup, Arapçada müstakil bir hareket ve dağılma kökü olarak derinleşmiştirMuhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda sağlam soydaş tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شردAnlamlıÜrküp kaçmak, dağıtmakDevenin ürkmesi, topluluğun dağılması, ibretlik cezaHedef kök; Kur'an'da geçer
شدرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
رشدAnlamlıDoğru yolu bulmak, olgunlaşmakAkıl, istikamet ve hayır yolunda sebat etmeAnlamca zıt yönelim taşır; sapmadan ve dağılmadan hedefe yönelmeyi bildirir; Kur'an'da geçer
ردشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
دشرAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez
درشAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شردMerkezÜrkütüp dağıtmak, ibretle kaçırmakKorku salarak arkadakilerin birliğini ve planlarını darmadağın etmeCeza yoluyla hem öndekini ezme hem geridekini firara sevk etme
نفرKomşuTopluca ürküp kaçışmak veya harekete geçmekنفر hem korkuyla kaçışı hem de savaşa koşmayı ifade eder; شرد ise sadece başını alıp itaatten koparak dağılmayı anlatırشرد itaatsizlik ve başıboş kaçışı daha kuvvetle vurgular
طردKomşuKovmak, uzaklaştırmakطرد failin mağduru arkasından kovalayarak sürmesidir; شرد ise kaçanın bizzat içine düşen panikle kendi kendine dağılmasıdırBirlikte kullanıldığında طريد شريد biçiminde tam bir sığıntılığı ve kovulmuşluğu ifade eder
نددKomşuDağılıp gitmek, kaçmakندد özellikle hayvanın rastgele bir yöne sapıp kaybolmasıdır; شرد ise itaatten tamamen çıkış ve başkaldırı tonu taşırندد yön şaşırmayı, شرد serkeşliği öne çıkarır
ألفZıtUyuşmak, kaynaşmak, evcilleşmekBir araya gelip ünsiyet kurmayı ve topluluk düzenine bağlanmayı gösterirشرد ehlî olanın vahşileşip kaçması iken ألف vahşi olanın ehlileşip bağlanmasıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشردÜrkütüp dağıtmak, itaatten kaçmakHayvanın ürkmesi, topluluğun korkuyla dağılması, ibretlik ceza vermeKesin
LatinceDispergere, deterrereDağıtmak, dehşetle caydırmakDispergere maddi dağıtmayı, deterrere ise korku salarak caydırmayı karşılar; kökün serkeşçe kaçış nüansı dışarıda kalırGüçlü
İngilizceDisperse, deter, scatterDağıtmak, sindirmek, kaçırmakScatter fiziksel dağılmayı, deter ise arkadakilerin cesaretini kırmayı ifade eder; her iki anlam birlikte kökü tam karşılarGüçlü
AlmancaVersprengen, abschreckenDağıtıp kaçırmak, gözdağı verip caydırmakVersprengen topluluğun bağını koparıp kaçırmasını, abschrecken ibretlik cezanın dehşet verici etkisini yansıtırGüçlü
FransızcaDisperser, dissuaderDarmadağın etmek, vazgeçirmekDisperser bozguna uğratıp dağıtmayı, dissuader arkadakileri aynı suçu işlemekten caydırmayı verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
فَشَرِّدْ بِهِمْİbretlik ve sarsıcı bir ceza ile arkalarındakileri dağıtmak, caydırmakSavaş hukukunda ahitlerini bozanlara ve arkadan saldırmayı planlayan müttefiklerine karşı caydırıcı tedbir bağlamı (Enfâl 8:57)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamVeri bulunamadıDoğrudan kelami bir terim veya itikadi bir ihtilaf konusu olmamıştırVeri bulunamadı
FıkıhSiyer ve harp hukuku (cihad)Ahitlerini bozan muhariplere verilecek cezanın dozu ve diğer düşmanları savaştan vazgeçirecek caydırıcılık niteliğiCezanın sadece faili durdurması değil, potansiyel saldırganları sindirici ve dağıtıcı bir kamu davası niteliği kazanması
TefsirEnfâl 8:57 tefsiriAyetteki «baskın yap / ibret kıl / dağıt» emirlerinin lafzi ve mecazi tahlili; tenkil ve tesmî‘ (ibretlik teşhir) anlamlarıCezalandırmanın psikolojik harbe ve askeri stratejiye dönüşerek arkadaki güç odaklarını dağıtması
HadisCemaatten ve itaatten kopuş mecazıCemaatten ve Allah'a itaatten kopan kimsenin sahibinden kaçan deveye benzetilmesiŞeriat dairesinden ve cemaat disiplininden kontrolsüzce kopup serkeşlik yapma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi emir ve cemaat bağıİtaatten ve istikametten kopuşHidayet ve cemaat disiplininden kaçanların durumunu nitelemeKişinin ilahi rehberliğin sunduğu emniyetli alanı terk edip nefsinin peşinde serkeşçe savrulmasıGüçlü
İlmiYöntem ve mantık bütünlüğüZihni dağınıklık ve disiplinsizlikDüşüncenin delilden kopup hedefsizleşmesini engellemeZihnin hakikat zemininden ürkerek kopması ve kontrolsüzce yanlış mecralara savrulmasıMuhtemel
SiyasiDevlet güvenliği ve askeri caydırıcılıkStratejik caydırıcılık ve tasfiyeSuç ve hıyanet şebekelerinin omurgasını kırarak müttefiklerini felç etmeAnlaşmayı bozan odaklara verilen darbenin, geride bekleyen cepheyi savaşa girmeden dağıtması ve paniğe sevk etmesiKesin
İktisadiPiyasa güveni ve sözleşme ahlakıPiyasa bozuculara karşı caydırıcı müeyyideGüven ihlali yapan aktörlerin teşhiri ile spekülatif ağların dağıtılmasıAhdi bozan tekelci veya hilekar unsurlara verilen cezanın diğer aktörleri haksız kazançtan ürkütüp vazgeçirmesiMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDalga şoku etkisiyle parçacık saçılması (Scattering)Kararlı bir yapıya çarpan yüksek enerjili bir darbenin, o yapının bileşenlerini bir daha toparlanamayacak şekilde farklı yönlere fırlatması ve saçmasıGüçlü
Beşeri bilimlerGenel önleme ve caydırıcılık teorisi (General deterrence)Bir suç failine verilen görünür ve kesin cezanın, suç işlemeye meyilli diğer bireyler üzerinde dehşet ve korku üreterek onları suç fikrinden kaçırması ve suçu örgütleyen ağı dağıtmasıKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca sıradan bir sürgün etme, yerinden yurdundan kovma veya basit bir savaş mağlubiyeti düzeyine indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamCezanın sadece fiili işleyene değil, arkasında duran veya sıranın kendisine gelmesini bekleyen tüm potansiyel tehdit unsurlarına dehşet vererek onların ittifakını ve cüretini dağıtan stratejik bir darbe olması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayetin amacının salt intikam almak sanılması; halbuki asıl gayenin daha büyük ve kanlı savaşları baştan engelleyecek seviyede sarsıcı bir caydırıcılık ve dağıtma operasyonu olduğunun anlaşılamaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın savaş, güvenlik ve ceza hukukunda «caydırıcılık» (deterrence) ilkesini nasıl bir psikolojik ve stratejik zemine oturttuğunu tek bir kökle mükemmel biçimde resmettiği için önemlidir. Bir eylemin arkasındaki gizli ittifakları kan dökmeden çözmenin yolunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ahitlerin bozulması, kamu güvenliğinin tehdit edilmesi, askeri strateji ve düşman ittifaklarının parçalanmasını konu edinen Medine dönemi ayetlerinde (özellikle Enfâl suresi) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müeyyidenin ve savaşın amacının kör bir şiddet olduğu yanılgısını düzeltir; hedefin düşmanı yok etmekten ziyade, arkadaki şer cephesini paniğe uğratıp dağıtarak yeni saldırıları baştan imkansız kılmak olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSahibinden veya sürüsünden ürken bir binek hayvanının ipini koparıp kontrolsüzce çölün derinliklerine kaçması ve izini kaybettirmesi.
  • Soyut anlamAni ve şiddetli bir müdahale sonucunda ortaya çıkan korkunun, bir topluluğun bağlarını çözerek onları serkeşçe ve hedefsizce dört bir yana firara zorlaması; arkadakilerin cesaretini kıran sarsıcı ibret.
  • Sistematik karşılıkBir sisteme uygulanan lokal ama derinlikli bir şok darbenin, o sistemin çevresindeki potansiyel tehdit kümesini merkezkaç bir kuvvetle dağıtarak yapıyı koruma altına alması (caydırıcılık mekanizması).
  • LaTeX modeliF(A)→σ∇⋅v⃗(B)>0
  • LaTeX açıklamasıFormülde A terimi ahdi bozan öncü suçlu veya düşman odağını, F(A) bu odağa uygulanan kesin ve ibretlik cezalandırma kuvvetini, σ bu eylemin geride bıraktığı dehşet ve ibret şokunu temsil eder. v⃗(B) sembolü geride bekleyen müttefiklerin veya potansiyel suçluların (B) hız ve yönelim vektörüdür; bu vektörün diverjansının sıfırdan büyük olması (∇⋅v⃗(B)>0), geridekilerin tek bir merkezden panik halinde dışa doğru kaçıştığını, dağıldığını ve bir araya gelme güçlerini kaybettiğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش