شري

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ش-ر-ي15 sîga, 50 mücavir kök, 23 ayet, 8 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تورألهوَاشْتَرَوْااشْتَرَاهُشريثمنشَرَوْااشْتَرَوُاقللكتباشْتَرَوْاضللكتمنزلأخر

KökSîga 15Ayet 23Sure 8Mücavir 50

▶ Ağı aç (3B)

شري

ش - ر - ي

KÖK
  • 25 geçiş
  • 23 ayet
  • 15 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Satın aldılar

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: شرى

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.656 harf
باب الشين والراء و و ا ي ء معهما ش و ر، ر ش و، و ش ر، و ر ش، ش ر ي، ر ي ش، ر ش أ، ر أ ش، أ ش ر، أ ر ش مستعملات شور: المشارُ: المجتنى للعسل. شرتُ العسل أشوره شوراً ومشارةً. وأشرتهُ، أشيره إشارة، واشترته أشتاره اشتياراً، قال الأعشى: كأنّ جنيّاً من الزَّنـجـبـي ل خالط فاها وأرياً مُشوراً من شُرت. وقال عديّ بن زيد: في سماعٍ يأذن الشيخُ لـه وحديث مثل ما ذيٍّ مُشارِ من أشرتُ. والشَّورةُ: الموضع
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.272 harf
Madde başı: شرىالشِراءُ يمدّ ويقصر. يقال منه: شرَيْتُ الشيء أَشْرِيهِ شِراءً، إذا بعته وإذا اشتريته أيضاً وهو من الأضداد، قال الله تعالى: "ومِن الناس مَنْ يَشْرِي نفسَه ابتغاءَ مَرضاةِ الله" أي يبيعها. وقال تعالى: "وشَرَوْهُ بثمنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعدودة" أي باعوه. ويجمع الشِرا على أَشْرِيَةٍ، وهو شاذٌّ لأن فِعَلاً لا يجمع على أَفْعِلَةٍ. والشَرْيُ بالتسكين: الحنظل. ويقال: لفلانٍ طعمان: أَرْيٌ وشَرْيٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR12.879 harf
Madde başı: شرىش ر ( و ا ي ء ) شرى ، شار ، وشر ، ورش ، رشا ، راش ، أرش ، أشر . شري : قال الليث : شَرِيَ البرقُ يَشْرَى ، إذا تَفَرَّقَ في وَجْهِ الغَيْم . وقال غيره : شَرِيَ البرق يَشْرَى ، إذا تَتَابَعَ لمعَانُه ، واسْتشرى مثله ، ومن هذا يُقال للرجل إذا تَمَادَى في غَيِّه وفساده : شرِيَ شَرًى . واسْتَشرَى فلانٌ في الغيّ إذا لجَّ فيه ، والمُشارَاة : المُلاَجَّة ، يقال : هو يُشارِي فلاناً ، أي يُلاَجُّه . وقال
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR14.182 harf
(باب الشين والراء وما يثلثهما) (شرز) الشين والراء والزّاء أصلٌ يدلُّ على خلافِ الخَير، في جميع فروعهِ: من هلاك، ومنازَعة وغير ذلك. ومن ذلك قول العرب للعدوّ: أَشْرزَه الله، أي أهلكَه. ورماه بِشَرْزةٍ، أي مَهلكة. ويقال إنَّ المشارَزة كالمصاحبة والمنازعة. والمشارِز: الرجل السيِّئ الخلُق، الشَّديد الخَلْق. ومن الباب : أَشْرزت [الشيء([1])]، إِذا قطعتَه فلم تصلْه. (شرس) الشين والراء والسين أصلٌ قريبٌ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR960 harf
Madde başı: شرى- الشراء والبيع يتلازمان، فالمشتري دافع الثمن، وآخذ المثمن، والبائع دافع المثمن، وآخذ الثمن. هذا إذا كانت المبايعة والمشاراة بناض وسلعة، فأما إذا كانت بيع سلعة بسلعة صح أن يتصور كل واحد منهما مشتريا وبائعا، ومن هذا الوجه صار لفظ البيع والشراء يستعمل كل واحد منهما في موضع الآخر. وشريت بمعنى بعت أكثر، وابتعت بمعنى اشتريت أكثر، قال الله تعالى: ﴿وشروه بثمن بخس﴾ [يوسف/20]، أي: باعوه، وكذلك قوله:
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.642 harf
شَرى الشيءَ يَشْريه شِرىً وشِراءً واشْتَراه سَواءٌ، وشَراهُ واشْتَراهُ: باعَه. قال الله تعالى: ومن الناس من يَشْري نفسَه ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللهِ، وقال تعالى: وشَرَوْهُ بثمَنٍ بَخْسٍ دَراهِمَ مَعْدودةٍ؛ أَي باعوه. وقوله عز وجل: أُولئكَ الذين اشْتَرَوُا الضلالة بالهُدى؛ قال أَبو إسحق: ليس هنا شِراءٌ ولا بيعٌ ولكن رغَبتُهم فيه بتَمَسُّكِهم به كرَغْبة المُشْتري بماله ما يَرغَبُ فيه، والعرب تقول لكل
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR533 harf
* ش ر ي * * الشِّرَاءُ * يُمد ويُقصر وقد * شَرَى * الشيء يشريه * شِرىً * و * شِرَاءً * إذا باعه وإذا * اشْتراهُ * أيضا وهو من الأضداد قال الله تعالى ﴿ومن الناس من يشري نفسه ابتغاء مرضاة الله﴾ أي يبيعها وقال تعالى ﴿وشروه بثمن بخس﴾ أي باعوه ويُجمع * الشِّرَى * على * أشْرِيَةٍ * وهو شاذ لأن فِعلا لا يُجمع على أفعلة و * شَرِيَ * جِلده من باب صدِيَ من * الشَّرَى * وهو خُراج صغار لها لذع شديد فهو *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.230 harf
: ( ى ( *!شَراهُ *!يَشْرِيهِ ) *!شِراً *!وشِراءً ، بالقَصْر والمدِّ ، كما في الصِّحاح ، المدُّ لُغَةُ الحِجازِ ، والقَصْرُ لُغَةُ نجْدٍ وهو الأَشْهَرُ . في المِصْباح : يُحْكَى أنَّ الرَّشيدَ سألَ اليَزيِدي والكِسائي عن قَصْرِ *!الشِّراءِ ومَدِّه ، فقالَ الكسائي : مَقْصورٌ لا غَيْر ؛ وقالَ اليَزيدِي : يُمَدُّ ويُقْصَرُ ، فقالَ له الكِسائي : مِن أَيْن لكَ ؛ فقالَ اليَزِيدي : من المَثَلِ السَّائِرِ
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR18.145 harf
Madde başı: شرىشَرَاهُ 1 شَرَاهُ ذ , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. شَرِىَ , (S, Msb, K,) inf. n. شِرًى (S, Mgh, Msb, TA) and شِرَآءٌ, (S, * Mgh, Msb, * TA,) the former inf. n. the more in repute, (Msb, TA,) and this is of the dial. of Nejd, the latter being of the dial. of El-Hijلz, or the latter may be said to be with medd for the purpose of assimilating it to a preceding word, accord. to El-Munلdee, or it may
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.811 harf
شَرَى شَرَى I ( n. ac. شِرًى [ 7 ] , شِرَآء [ 23A ] ), a. Bought, purchased; sold. b. Mocked, derided, ridiculed, scoffed at, flouted. c. Spread out to dry. d. [ Bi & 'An ], Devoted, jeoparded ( himself ) for; spoke for, championed, advocated the cause of. شَرِيَ شَرِيَ A ( n. ac. شَرًى [ 4 ] ), a. Flashed, gleamed, played, darted about ( lightning ); was, became angry; ran at great
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR35.159 harf
شري شَرَى - يَشْرِي - اشْتَرى - يَشْتَرِي شَرَى - يَشْرِي + كائن + شيئاً + بـِ ثَمَن: يعرضه للبيع طالباً فيه ثمن كذا: يقدم متاعاً أو منفعة ويعرضها لكي تُشْتَرى، أي للمبادلة لمن يريد أن يحصل عليها، ويحدد لهذا المعروض ثمناً. ويتعدى الفعل لحرف الجر الباء، والذي يفيد دلالة: مقابل أو بدلاً من: فيكون البناء: شَرَى - يَشْرِي: أي يعرض شيئاً للبيع
Tamamını oku

Sîgalar(15)

Mücavir kökler50 mücavir (180 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ثمن

    11 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  2. قلل

    9 ortak ayet · Az

  3. أله

    17 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. كتم

    3 ortak ayet · Su sızdırmayan sağlam tulumdur

  5. عذب

    7 ortak ayet · Su yosunudur

  6. عهد

    3 ortak ayet · Söz

  7. نزل

    6 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  8. سبل

    5 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur

  9. كتب

    6 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  10. أنس

    6 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  11. تور

    2 ortak ayet · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır

  12. أخر

    5 ortak ayet · Uhur ense demektir

Geçtiği ayetler(23)

  1. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

    Satın aldılarOnlar; hidayet karşılığı sapıklığı satın almış kimselerdir. Ticaretleri kendilerine kar sağlamamıştır. Ve onlar hidayete ermişlerden değildirler.

  2. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ فَلَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْصَرُونَ

    Satın aldılarİşte onlar, ahirete karşı dünya hayatını satın almış olanlardır. Bu yüzden kendilerinden azab kaldırılıp, hafifletilmeyecek, yardım da yapılmayacaktır.

  3. أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَةِ فَمَا أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ

    Satın aldılarOnlar, hidayet karşılığında dalaleti, mağfiret karşılığında azabı satın almışlardır. Onlar, ateşe karşı ne de sabırlıdırlar.

  4. إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

    Satın aldılarİman karşılığı küfrü satın alanlar; Allah’a hiç bir şey ile zarar veremezler. Onlar için elem verici bir azab vardır.

Sîga sayfası: لِيَشْتَرُوا
Sîga sayfası: وَاشْتَرَوْا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökشري
YapıÜçlü
Özel DurumNâkıs (son harfi illetli)
Bağlamsal Yakın Köklerبيع, بدل, عوض
Zıt Kökبيع
Çekirdek Özet 1İki taraf arasında bir şeyi verip karşılığını alma, bedel mukabili elden çıkarma veya sahiplenme, yayılma ve galeyan
Çekirdek Özet 2Geçici dünya menfaati ile ebedi ahiret kazancı arasında bilinçli bir takas, tercih ve varoluşsal adanmışlık
Çekirdek Özet 3Değerler hiyerarşisinde bir varlığı veya ilkeyi feda ederek diğerini ikame etme, mutlak mülkiyetin tescili
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca piyasadaki ticari "satın alma" işlemine indirgeyerek, kökün hem satma hem satın alma anlamını barındıran ezdâd karakterini ve Kur'an'daki varoluşsal takas boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
شرYayılma, saçılma, açığa çıkma, parçalanarak etrafa dağılma ve şiddetlenme; شرر (kıvılcım saçılması), شرع (yolun açılması, yayılması), شرح (açma, yarma), شرق (ışığın yayılması) köklerinde olduğu gibiيYayılma ve açılma hareketini iki yönlü bir mübadeleye, denklik arayışına, karşıt iki unsur arasında karşılıklı alıp verme ve bedel ilişkisine dönüştürerek somut takas anlamı kazandırmıştır

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
شDiş; keskinlik, parçalama, kavrama ve enerjinin dışa vurumuBir şeyden kopma, kararlılıkla bir bağı kesme ve iradi bir tercihle tutunma gücünü temsil eder
رİnsan başı; başlangıç, üst, öncelik ve irade merkeziTercih ve bilinçli yönelişin merkezini, değer biçme ve öncelik tayin etme iradesini gösterir
يEl ve kol; iş, yapma, uzanma, verme ve almaKarşılıklı uzanma, mülkiyeti elden ele devretme ve fiili mübadeleyi icra etme hareketini sağlar
شريDiş, baş ve el hareketlerinin birleşimiBir irade ve değer biçme (baş) neticesinde, eski bağı kesip (diş) yeni bir nesneye veya değere el uzatarak mübadeleyi tamamlama hareketidir

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamŞimşeğin bulutlar arasında yayılıp dağılması, deride kızarıklık ve kabarcıkların patlak vererek yayılması, yabani acı kavunun (hantal) ve yay yapılan ağacın adı; bedensel ve nesnel düzlemde ise iki nesnenin birbirine denk kılınarak karşılıklı el değiştirmesi
Cahiliye şiiri kullanımıHansâ mersiyesinde kökün denklik ve benzerlik anlamını şöyle ifade eder: أخوين كالصقرين لم / ير ناظر شرواهما
Erken Arapça kullanımKlasik sözlüklerde şimşeğin bulut içinde yayılması شري البرق في السحاب ibaresiyle, bir kişinin hakkı olan yayın kırılması üzerine hakem Şüreyh'in onun tam bir denginin verilmesine hükmederken شرواها (onun bir dengi) demesiyle kaydedilmiştir

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça شري kökü, Sami dil ailesinin Güney-Batı kolunda belirgin bir semantik özelleşme gösteren köklerdendir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) mübadele ve ticaret genellikle farklı köklerle (örneğin Aramice ve İbranice zbn veya qnh) ifade edilirken, Arapçada شري kökü hem yayılma, kabarma ve taşma (fiziksel/fizyolojik) hem de iki taraf arasında denk bir bedel üzerinden karşılıklı alıp verme (hukuki/iktisadi) matrisini muhafaza etmiştir. Kökün ezdâd (zıt anlamları kendinde toplayan) niteliği, eylemin özünün "mülkiyetin yer değiştirmesi ve iki şeyin denk tutulması" olmasından kaynaklanır. Klasik Arap filologlarının dikkat çektiği "şervâ" (denk, misil) kelimesi, kökün erken dönemde değerlerin birbirine eşitlenmesi fikriyle doğrudan bağlantılı olduğunu gösterir.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYayılma ve galeyandan mübadeleye geçişKök bir yandan şimşeğin ve hastalığın yayılması, diğer yandan değerlerin karşılıklı eşitlenerek el değiştirmesini ifade eden ikili bir kökene dayanırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami alanında özelleşmiş ticaret ve değer terimiKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan ses ve anlam denkliği sınırlı olup Arapçada mübadelenin iki yönünü (satma/satın alma) üstlenmiştirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda bu üçlü morfem üzerinden doğrudan kanıtlanmış ortak bir kök tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
شريAnlamlıSatmak, satın almak, yayılmakİki değer arasında takas yapmak, canını veya malını bir gaye uğruna elden çıkarmakHedef kök; Kur'an'da geçer
شيرAnlamlıİşaret etmek, semirtmek, danışmakİşaret etmek, istişare etmek, balı kovanından çıkarmak (شور)Kur'an'da türevleri geçer; hedef kökle zihni takas ve istişare bağı vardır
رشيAnlamlıRüşvet vermek, ip uzatmakBir işi gördürmek veya hakkı iptal etmek için gayrimeşru bedel ödemekKur'an'da geçmez; menfaat karşılığı bedel ödeme yönüyle yakınlaşır
ريشAnlamlıTüy, kanat, süs, zinetKuş tüyü, güzellik, elbise, refah ve zenginlik unsuruKur'an'da geçer (A'râf 7:26); örtünme ve bedel gücü
يشرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştirKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı
يرشKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız üçlü kök olarak işlenmemiştirKitābü'l-ʿAyn mühmel kaydı

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
شريMerkezMübadele, takas, fedakarlıkHem satmayı hem satın almayı kapsayan, değerler arası bilinçli yer değiştirmeBir şeyi verip karşılığını elde etme iradesi
بيعKomşuTicari akit, mülkiyet devriبيع daha çok satıcının mülkiyeti devretmesi ve el sıkışma (bey'at) üzerine kuruluyken, شري karşılıklı denklik ve fedakarlık boyutuna odaklanırAkdin karşılıklı bağlanması ve el sıkışılması
بدلKomşuİkame, değiştirmeBir şeyin yerine fiziksel veya mahiyet olarak başka bir şeyi koymaktır; mülkiyet veya değer akdi şart değildirBir nesne veya vasfın yerini diğerinin alması
عوضKomşuTelafi, bedelKaybedilen veya verilen bir şeyin boşluğunu doldurmak üzere sonradan verilen karşılıktırZararın veya eksikliğin telafisi
بيعZıtSatma / Elden çıkarmaGenel kullanımda اشترى (satın aldı) formunun zıddı olarak باع (sattı) kullanılır; ancak شري tek başına her iki anlamı da içerirMülkiyeti bedel karşılığı elden çıkarma fiili

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaشريSatmak / Satın almakHem vermek hem almak; değerleri birbirine feda ederek takas etmekKesin
Latinceemere, commutareSatın almak, takas etmekLatince emere başlangıçta "almak, temin etmek" iken ticari satın alma olmuş; commutare ise karşılıklı değişimi karşılarGüçlü
İngilizceto purchase, to barter, to redeemSatın almak, takas etmek, bedelini ödeyip almakPurchase ticari alımı, barter doğrudan takası karşılar; Kur'an'daki canını feda etme boyutunu redeem kısmen tamamlarGüçlü
Almancakaufen, eintauschen, hingebenSatın almak, değiş tokuş etmek, feda etmekKaufen mülkiyet alımını, eintauschen değer değişimini, hingeben ise bir gaye uğruna terk etmeyi karşılarGüçlü
Fransızcaacheter, troquer, échangerSatın almak, takas etmekAcheter bedel karşılığı almayı, troquer ve échanger karşılıklı değişimi ifade eder; ezdâd derinliğini tek başına vermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
اشترى / اشترواHidayeti verip delaleti tercih etmekHakikati ve hidayeti terk edip sapkınlığı veya azabı tercih etme bağlamı (Bakara 2:16, Bakara 2:175)
لا تشتروا / يشرونİlahi hükümleri dünya menfaatine satmakAllah'ın ayetlerini, ahitlerini az bir pahaya feda etme, ucuza elden çıkarma bağlamı (Bakara 2:41, Âl-i İmrân 3:77, Mâide 5:44)
شرى / يشريCanını Allah rızası için satmak / feda etmekMüminin kendi nefsini ve varlığını Allah yolunda bedel olarak sunması bağlamı (Bakara 2:207, Nisâ 4:74)
اشترىAllah'ın müminlerden canlarını ve mallarını cennet karşılığı satın almasıAllah ile kul arasındaki nihai ahit ve mükellefiyet bağı (Tevbe 9:111)
شروهDeğersiz bir fiyata satmak / elden çıkarmakHz. Yusuf'un kervancılar tarafından az bir paraya satılması bağlamı (Yûsuf 12:20)
اشتراهKöle veya nesne olarak satın almakMısır Azizi'nin Hz. Yusuf'u himayesine almak üzere satın alması bağlamı (Yûsuf 12:21)
يشتريOyalamak ve saptırmak için söz satın almakİnsanları haktan alıkoymak için bâtıl ve boş sözleri (lehve'l-hadîs) edinme ve yayma bağlamı (Lokmân 31:6)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHidayet-dalalet seçimi ve kaderİnsanın kendi iradesiyle küfrü veya imanı tercih etmesi (istibdâl); Allah'ın canları satın almasının (Tevbe 9:111) mecaz ve adalet yönüİradî seçim, değer takası ve ahirete taalluk eden sorumluluk
FıkıhBey' ve şirâ akitleriAlışverişte icap ve kabul, semenin belirlenmesi, gabn-i fâhiş (aşırı aldanma) ve rızâ şartı; batıl akitlerin geçersizliğiMülkiyetin ivaz (bedel) karşılığında nakledilmesi
Tefsirİstiare-i temsiliyye analizleriAyetlerdeki "satın alma" ifadelerinin lafzi değil, hakikati bırakıp batıla sarılmayı anlatan bediî bir istiare oluşuTercih, sarılma, rağbet ve bir şeyi feda edip diğerini tutma
HadisNefsin kurtarılması veya helakiKişinin her sabah nefsini satılığa çıkardığı, ya onu azat ettiği ya da helak ettiği yönündeki rivayetlerVarlığın ahlaki ve ebedi akıbeti için bedel kılınması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul ile Yaratıcı arasındaki ahitNefsi feda edip rızayı ve cenneti almaKurtuluşun ve imanın tesciliVarlık mülkiyetini Allah'a devredip karşılığında ebedi selameti elde etme akdidirKesin
İlmiHakikat ile sübjektif algı tercihiİlim yerine zan ve vehmi satın almaEpistemik tercihin yönüHakikatin kesin delillerini terk edip geçici tatmin sağlayan boş laflara sarılma zaafıdırGüçlü
SiyasiMeşruiyet ve sadakat bağıDin ilkelerini iktidar gücüne feda etmeOtorite türetme aracıİlahi ilkelerin dünyevi güç, makam ve nüfuz elde etmek amacıyla taviz konusu yapılmasıdırGüçlü
İktisadiMülkiyet ve pazar mübadelesiEşdeğer kabul edilen malların değişimiKaynak dağılımı ve dolaşımİki mülkiyet hakkının rıza ve adil denklik temelinde el değiştirmesini sağlayan dolaşımdırKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKorunum yasaları ve enerji dönüşümü (termodinamik)Bir sistemde bir enerji biçiminin yoktan var olmaması, ancak başka bir enerji biçiminin kaybı veya dönüşümü karşılığında ortaya çıkabilmesi ilkesiyle tam bir yapısal eşleşme gösterirGüçlü
Beşeri bilimlerFırsat maliyeti ve rasyonel tercih teorisiBir kararın veya eylemin maliyetinin, o karar uğruna vazgeçilen en değerli alternatifle ölçülmesi esasıdır; insan bir şeyi seçtiğinde diğerini kaçınılmaz olarak feda ederKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi sadece modern para ekonomisindeki nakit karşılığı bir eşyayı marketten "satın alma" işlemine hapsetmek; fiilin "satmak" anlamına geldiğini ve varoluşsal adanmışlığı anlattığını unutmak
Kur'an içi daha geniş anlamBir inancı, değeri, ilkeyi veya bizzat canı ortaya koyarak başka bir gaye ile yer değiştirme; iki dünya, iki akıbet arasındaki nihai tercih mekanizması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataTevbe 9:111 veya Bakara 2:207 gibi ayetlerdeki tevhidi ve ahlaki sözleşmeyi mekanik bir pazar metaforu sanmak; yahut Bakara 2:16'daki "ticaretleri kazanç sağlamadı" uyarısını salt iktisadi bir başarısızlık gibi yüzeysel okumak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan hayatını ve ahlaki sorumluluğu bütünüyle bir "mübadele ve kazanç/kayıp alanı" olarak tanımlayan merkezi metaforunu kurar; insan ya dünyayı verip ahireti alır ya da ahireti verip dünyayı satın alır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ehl-i Kitab'ın ilahi kelamı dünya menfaatine satmasını kınayan ayetlerde, münafıkların sapkınlık tercihlerinde ve müminlerin canlarını Allah yolunda adamalarını konu edinen cihat ve infak bağlamlarında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dini hayatın sadece edilgen bir kabulden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; imanın ve ahlakın fiili bir fedakarlık, bedel ödeme ve vazgeçiş gerektiren bir akit olduğunu ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki şeyin birbirine denk kılınarak karşılıklı el değiştirmesi, bir nesneyi verip diğerini alma veya bir gaye uğruna elden çıkarma.
  • Soyut anlamBir değer veya varlık durumundan vazgeçerek onun yerine başka bir değer veya varlık durumunu ikame etme, bilinçli ve bağlayıcı tercih.
  • Sistematik karşılıkVaroluşsal kaynakların (can, mal, ilke) ebedi veya geçici hedefler doğrultusunda tahsis edildiği ilahi ve ahlaki sözleşme sistemi.
  • LaTeX modeliT=⟨A→B∣C→D⟩  ⟹  ΔV=V(B)−V(A)
  • LaTeX açıklamasıFormülde A, elden çıkarılan veya feda edilen değeri (örneğin can, mal veya hidayet); B, bunun karşılığında elde edilen veya hedeflenen yeni değeri (örneğin cennet, rıza veya dünyalık menfaat) temsil eder. Karşı tarafta feda edilen C ile iktisap edilen D arasındaki denklik takas (T) bağıntısını oluşturur. ΔV ise bu iradi mübadele sonucunda öznenin maruz kaldığı net değer değişimini ifade eder; Kur'anî bağlamda bu değişim ya nihai bir kazanç (felah) ya da telafisi imkansız bir iflastır (hüsran).
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ش