شرذم
ش - ر - ذ
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 9 sözlük
“Şerit” bir deriden kesilmiş ince uzun parçadır. Şirdime veya şirzime topluluktan kopan küçük topluluk demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
“Şerit” bir deriden kesilmiş ince uzun parçadır. Şirdime veya şirzime topluluktan kopan küçük topluluk demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR361 harfالشين والذال
ش ن ذ ر، ش ب ر ذ، ش ر ذ م مستعملات
شنذر:
رجلٌ شِنذيرةٌ وشنظِيرةٌ وشنفيرةٌ. إذا كان سيء الخلق.
شبرذ:
الشَّبرذاةُ: الناقةُ النّاجيةُ السَّريعة.
شرذم:
الشَّرذمةُ: القطعة من السَّفرجلة ونحوها. والشِّرذمة: الجماعة القليلة، قال تعالى: "إن هؤلاء لشِرذمةٌ قليلون" وثيابٌ شراذم، أي: أخلاق متقطعة، قال:
جاء الشِّتاء وقميصي أخلاق
شراذم يضحك مني التَّواق
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR78 harfالشِرْذِمَةُ: الطائفة من الناس، والقِطعة من الشيءِ. وثوبٌ شَرادِمُ، أي قِطَعٌ.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR682 harfالشِّرْذِمةُ: القِطْعة من الشيء، والجمع شَراذِمُ؛ قال ساعدة بن جؤية:
فَخَرَّتْ وأَلْقَتْ كلَّ نَعْلٍ شَراذِماً،
يَلُوحُ بضاحي الجِلْدِ منها حُدُورُها
الليث: الشِّرْذِمةُ القطعة من السَّفَرْجَلة ونحوها؛ وأَنشد: يُنَفِّرُ النِّيبَ عنها بَيْنَ أَسْوُقِها،
لم يَبْقَ من شَرِّها إِلاَّ شَراذِيمُ
والشِّرْذِمةُ: القليل من الناس، وقيل: الجماعةُ من الناس القليلة. والشِّرْذمة في كلام العرب: القليلُ. وفي
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR61 harf* ش ر ذ م * * الشَرْذِمةُ * الطائفة من الناس والقطعة من الشيء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR835 harf| | ( الشِّرْذِمَةُ بالكَسْر : القَلِيلُ من | النّاس ) . وقيل : الجَماعةُ القَلِيلَة | منهم . وفي التَّنْزِيل العَزِيز : ! 2 < إن هؤلاء لشرذمة قليلون > 2 ! ، وحَكَى | الوَزِيرُ عَن أَبِي عَمْرو بالدَّال | المُهْمَلَة ، وقد تَقَدَّم . | | ( و ) قال اللَّيْثُ : الشِّرْذِمَةُ : ( القِطْعَة | من السَّفْرْجَلة وغَيْرها ج : شَراذِمُ | وشَراذِيمُ ) ، قال ساعِدَةُ بنُ جُؤَيَّة | % ( فَخَرَّتْ وَأَلْقَتْ
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR509 harfشِرْذِمَةٌ
شِرْذِمَةٌ ذ A party, or company, (طَائِفَةٌ,) of men, or people: (S:) or a small company: (TA:) or a small number of men, or people: (K:) and so شِرْدِمَةٌ, with the unpointed د, on the authority of AA: (IB, TA:) the former occurring in the Kur xxvi. 54. (TA.) ― -b2- A piece, or portion, (S, K,) of a thing, (S,) of a quince &c.: pl. شَرَاذِمُ and شَرَاذِيمُ. (K.) ― -b3- [Hence,]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR99 harfشَرْذَمَ
شَرْذَمَ شِرْذِمَة 53t , ( pl. مَشَاْرِذُ 44 , مَشَاْرِيْذُ 65 ),
a. Troop, band of men.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR2.807 harfشرذم
شَرْذَمَ - يُشرْذِمُ - شِرْذِمَة
شَرْذَمَ - يُشرْذِمُ + كائن + أشياء: يضمها ويجعلها حزماً أو أضغاثاً صغيرةً متفرقةً
شِرْذِمَة: اسم مفعول للمرة صفة مشبهة من " شَرْذَمَ - يُشرْذِمُ ": جمع قليل من الكائنات منقطع لا يتصل بأي جمع آخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" التجميع على شكل جماعات صغيرة تتحرك معاً"،وهي:
زَمَرَ - يَزْمُرُ، فَاجَ -
Mücavir kökler1 mücavir (3 toplam)
- قلل
1 ortak ayet · Az
Geçtiği ayetler(1)
إِنَّ هَؤُلَاءِ لَشِرْذِمَةٌ قَلِيلُونَ
Küçük toplulukŞüphesiz ki bunlar; döküntü azınlıklarıdır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شرذم |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طائفة, عصبة, رهط |
| Zıt Kök | جمع |
| Çekirdek Özet 1 | Bir bütünden koparak ufalanmış, yırtılmış parça; paçavra veya dilim |
| Çekirdek Özet 2 | Ana gövdeden ayrılmış, dağınık, güçsüz ve sayıca önemsiz görülen azınlık zümre |
| Çekirdek Özet 3 | Muktedir iktidar algısında muhalif veya ayrılan kitleyi değersizleştirme ve meşruiyetini kırma söylemi |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca nötr bir «küçük topluluk» sayıp taşıdığı aşağılama, parçalanmışlık ve kopukluk tonunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شر | Yarmak, kesmek, ayırmak ve dağıtmak; شرح, شرد, شرط, شرم ve شري köklerinde görüldüğü üzere bütünden bir parçayı çekip ayırma veya yayma hareketi | ذ | Dağılma ve kopma eylemine süreklilik ve uçlara doğru dağılma boyutu eklenerek parçanın ufalanıp ana gövdeden büsbütün kopması sağlanmıştır |
| شرذ | Bütünden kopup saçılmış küçük kırıntı ve paçavra hali | م | Toplama ve cem edici harf eklenerek ufalanmış ve kopmuş parçalardan oluşan derme çatma bir küme veya topluluk anlamı somutlaştırılmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş; ısırma, parçalama, keskinlik | Bütünün diş darbeleriyle kesilmesi, bölünmesi ve parçalara ayrılması |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Ayrışmanın belirgin bir hareketle öne çıkması ve müstakil bir hat tutması |
| ذ | Kapı; geçiş, akış, aralıktan sızma (ikiz harfi د imgesinden türetme olup peltek sesle dağılma nüansı kazanmıştır) | Kopan parçaların açık bir aralıktan dışarıya savrulması, dökülmesi ve saçılması |
| م | Su; akış, toplanma, kütle | Saçılmış ve ufalanmış bu döküntü parçaların bir araya gelerek eğreti bir küme teşkil etmesi |
| شرذم | Parçalanarak ana gövdeden dışarı dökülen kırıntıların bir araya gelmesi | Bütünden zorla veya koparak ayrılmış, kendi içinde yeknesaklığı olmayan, paçavra misali döküntü bir azınlığın belirmesi hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir bütünden kesilip koparılmış küçük parça, paçavra haline gelmiş yırtık kumaş döküntüsü veya ayvanın kesilmiş ince dilimi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Sâide b. Cüeyye el-Hüzelî bir şiirinde parçalanıp yırtılmış ayakkabı döküntülerini bu kökle tasvir eder: فَخَرَّتْ وأَلْقَتْ كلَّ نَعْلٍ شَراذِماً، / يَلُوحُ بضاحي الجِلْدِ منها حُدُورُها |
| Erken Arapça kullanım | İbn Berrî'nin naklettiği erken dönem recez beytinde lime lime olmuş eski elbise parçaları için kullanılır: جاء الشِّتاءُ وقَمِيصي أَخْلاقْ / شَراذِمٌ يَضْحَكُ مني التَّوَّاقْ |
Kaynak Lisânü'l-Arab, Kitâbü'l-ʿAyn, Şerhu Eş'âri'l-Hüzeyliyyîn.
Sami etimolojik katman
Arapça شرذم kökü, dört harfli genişlemiş bir yapı olup köken bakımından ikili شر tabanının fonetik ve anlamsal bir türevidir. Genel Sami dillerinde kesme, yarma, ayırma ve dağıtma anlamı taşıyan köklerle doğrudan akrabadır. İbranicede kürk veya kumaşın yırtılması, parçalanması anlamındaki benzer kökler ile Süryanicede dağılma ve ayrılma bildiren formlar bu anlamsal çekirdeği destekler. Arapçada kök, sonuna eklenen eklerle bünyevî bir dörtlüye dönüşmüş; kumaşın lime lime olması, derinin parçalanması ve bir meyvenin dilimlenmesi gibi somut bedevî hayat tecrübelerinden hareketle mecazen ana gruptan kopmuş, dağınık ve ciddiye alınmaz insan fırkaları için kullanılmaya başlanmıştır. Dört harfli bu yapının müstakil Sami ortak mirası olmaktan ziyade, Güney Sami / Arapça iç gelişiminde ikili çekirdeğe yapılan morfolojik genişletmeyle teşekkül ettiği kabul edilir.
Güven Muhtemel
Kaynak Lisânü'l-Arab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | شر çekirdeğinden türetilmiş dörtlü genişleme | Yarmak, kesmek ve ufalamak anlamındaki köke peltek zel ve mim eklenerek kopmuş döküntülerin derme çatma kümesi manası inşa edilmiştir | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Kuzeybatı Sami dillerindeki kesme ve ayrılma kökleriyle kök-çekirdek yakınlığı | İbranice ve Ârâmîcede parçalanma ve yırtılma bildiren ilksel köklerle anlamsal paralellik taşır ancak dörtlü form Arapçaya özgüdür | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda güvenilir bir dörtlü eşdeğer tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisânü'l-Arab, Tâcü'l-Arûs, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شرذم | Anlamlı | Bir şeyden kopup ayrılan küçük parça, paçavra, döküntü azınlık | Ana gövdeden ayrılmış, güçsüz ve lime lime olmuş topluluk veya nesne parçası | Hedef köktür; Kur'an'da tekil isim formunda geçer |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شرذم | Merkez | Parçalanmış döküntü azınlık | Ana bütünden kopmuş, dağılmış, lime lime olmuş ve hasmı tarafından hor görülen küçük topluluk | Sayıca azlığın yanında dağınıklık, güçsüzlük ve paçavralaşmışlık çağrışımı taşır |
| طائفة | Komşu | Bir bütünden ayrılan kısım | Belirli bir vasıf veya eylem etrafında öne çıkan, sayıca az veya çok olabilen zümre | Aşağılama kastı olmaksızın bütünden ayrılan veya dolaşan fırkayı anlatır |
| عصبة | Komşu | Dayanışma halindeki küme | Birbirine sımsıkı bağlı, güç ve kuvvet oluşturan kenetlenmiş topluluk | Birlik ve güç eksenlidir; شرذم kökünün zıddına dağılmışlığı değil dayanışmayı imler |
| رهط | Komşu | Küçük insan grubu | Sayıları on kişiyi aşmayan, genelde aynı kabileye mensup dar klik | Sayısal darlık bildirir ancak kumaş yırtığı gibi döküntü ve kopukluk manası barındırmaz |
| جمع | Zıt | Bir araya gelmiş bütün kitle | Ayrışmamış, derlenip toparlanmış, yekvücut olmuş büyük topluluk | Dağılmanın, lime lime olmanın ve döküntü haline gelmenin mutlak zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شرذم | Lime lime parça, döküntü azınlık | Bütünden kopup saçılmış, sayıca ve güççe önemsiz sayılan grup | Kesin |
| Latince | Factio, quisquiliae, fragmentum | Ayrılıkçı grup, döküntü, kırıntı | Factio hizipleşmeyi, quisquiliae toplumun süprüntü veya döküntü sayılan kesimini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Splinter group, ragtag band, remnant | Kopuk azınlık, derme çatma güruh, kalıntı | Ragtag derme çatma ve paçavra döküntüsü halini, splinter group ana gövdeden kopuşu verir | Güçlü |
| Almanca | Splittergruppe, Häuflein | Kopmuş küçük fırka, döküntü topluluk | Splitter kırılıp kopan parçayı, Häuflein güçsüz küçük kümeyi ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Bande dérisoire, groupuscule | Önemsiz azınlık, cılız fırka | Bütünden kopan ve siyaseten ciddiye alınmak istenmeyen marjinal grubu anlatır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsim (شِرْذِمَة) | Firavun'un gözünde İsrâiloğullarını aşağılama ve meşruiyetlerini yok sayma sıfatı | Siyasi istibdadın, hak arayan ve göç eden mazlum bir topluluğu güçsüz, dağınık ve sayıca önemsiz döküntüler olarak nitelemesi (Şuarâ 26:54) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nübüvvet ve ilahi yardımın tecellisi | Sayıca ve teçhizatça güçsüz görülen bir zümrenin devasa bir imparatorluğu mağlup etmesindeki ilahi irade | Zâhirî güç azlığına rağmen hakikatin sayısal üstünlüğe mahkûm olmadığı fikri |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Fıkhî hüküm ve terim dağarcığında doğrudan bir ıstılah oluşturmamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Firavun'un propaganda dili ve psikolojik savaş analizi | Firavun'un kendi halkının korkusunu yatıştırmak ve İsrâiloğullarını küçümsemek için kullandığı retorik | Kelimenin paçavra ve döküntü kök anlamına dikkat çekilerek siyasi aşağılama boyutu öne çıkarılır |
| Hadis | Ahir zaman fitneleri ve fırkalaşma tasvirleri | Rivayetlerde ana gövdeden kopan, sayıca az ve dağınık zararlı hizipleri niteleme bağlamı | Ana cemaatten kopup ufalanan ve ciddiyeti olmayan marjinal fırkalar |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Hak-batıl mücadelesinde zâhirî güç algısı | Mustaz'af azınlık | İmtihan ve ilahi takdir | Hakkı temsil edenlerin başlangıçta egemen güçlerce döküntü ve önemsiz bir azınlık olarak yaftalanması | Güçlü |
| İlmi | Sosyolojik zümre ve grup dinamikleri | Marjinalize edilmiş grup | Toplumsal yabancılaşma | Ana toplum bünyesinden tecrit edilmiş, kendi içine kapalı ve zayıf bırakılmış döküntü kitle | Muhtemel |
| Siyasi | Otoriter rejimlerin muhalefeti yaftalama retoriği | Gayrimeşru döküntü hizip | Tahkir ve tehdit algısını kırma | Muktedirin, tabanını konsolide etmek için muhalif kitleyi sayıca ve nitelikçe paçavra ilan etmesi | Kesin |
| İktisadi | Üretimden ve sermaye mülkiyetinden dışlanmış sınıf | Mülksüzleştirilmiş kitle | Ucuz işgücü veya dışlanmışlık | Ekonomik pastadan pay alamayan, üretimin kıyısına itilmiş marjinalleşmiş azınlık | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süreksiz kırıntı veya ihmal edilebilir artık (epsilon büyüklüğü) | Bir katı kütleden ufalanarak ayrılan ve sistemin ana kütlesi yanında dinamik etkisi sıfıra yakın varsayılan saçılmış parçacıklar | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik marjinalleşme ve siyasi değersizleştirme | İktidar seçkinlerinin, tehdit olarak algıladıkları ayrılıkçı veya muhalif hareketleri halk nezdinde küçük düşürmek için başvurdukları etiketleme mekanizması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece tarafsız bir sayı azlığı («küçük bir grup») olarak tercüme edip bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kelimenin kökündeki paçavra, döküntü, lime lime olmuş kumaş ve ayrılmış kırıntı metaforunu; yani zalim bir iktidarın kibrini yansıtan ideolojik aşağılama tonunu kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Firavun'un içine düştüğü derin korkuyu gizlemek amacıyla başvurduğu psikolojik harbi ve mazlumları nesneleştirme siyasetini fark edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Otoriter iktidarların hak arayan kitleleri nasıl tanımladığını, dili bir tahakküm ve aşağılama aracı olarak nasıl kurguladığını tek bir kelimeyle deşifre eder |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun ile Hz. Mûsâ arasındaki mücadeleyi ve İsrâiloğullarının Mısır'dan çıkış sürecini anlatan kıssa ayetlerinde (Şuarâ Suresi) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin veya meşruiyetin çoğunlukta veya iktidarın tanımlama tekelinde olduğu yanılgısını giderir; iktidarın «döküntü» dediğinin Allah katında seçilmiş olabileceğini gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir kumaşın yırtılıp lime lime olması, derinin veya meyvenin kesilip küçük parçalara ve paçavralara ayrılmasıdır.
- Soyut anlamBir ana kütleden koparak ayrılan, bütünlüğünü ve gücünü yitirmiş, dışarıdan bakıldığında önemsiz ve döküntü görülen azınlık kümesidir.
- Sistematik karşılıkOtoriter rejimlerin kendi meşruiyet tekellerini korumak adına muhalif veya ayrılan kitleleri gayrimeşru, güçsüz ve paçavralaşmış ilan etme retoriğidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ana hâkim kitleyi veya imparatorluk gövdesini, bu kütleden kopan ve hor görülen azınlığı (شرذم) temsil eder. bağıntısı niceliksel eziciliği gösterirken, oranın sıfıra yaklaşması kütlenin iktidar gözündeki sayısal önemsizliğini modeller. fonksiyonu ise iktidarın kitleye atfettiği değer ve meşruiyet fonksiyonudur; iktidar algısında kopan zümrenin değeri boş kümeye () eşitlenerek tahkir ve tezyif tamamlanır.