شكل
ش - ك - ل
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Ona şekillenen
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.451 harfالكاف والشين واللام معهما
ك ش ل، ش ك ل مستعملات كشل: الكَوْشَلةُ: الفيشلة الضخمة، وهي: الكَوْش والفَيْش أيضاً.
شكل: الشَّكْلُ: غنج المرأة، وحسن دلها. ويقال: إنها لَشكِلَةٌ مُشكَّلَةٌ: حسنة الشّكْل.
والشَّكْل: المثل، يقال: هذا على شَكْل هذا، أي: على مثل هذا.
وفلان شكْلُ فلان، أي: مثله في حالاته، وقوله جل وعز: "وآخر من شَكْلِهِ أزواج". يعني بالشّكل ضرباً من العذاب على شَكْل الحميم، والغساق أزواج،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.554 harfالشَكْلُ بالفتح: المِثْلُ، والجمع أَشْكالٌ وشُكولٌ. يقال: هذا أَشْكَلُ بكذا، أي أَشْبَهُ. والشِكْلُ بالكسر: الدَلُّ. يقال: امرأةٌ ذات شِكْلٍ. والأَشْكَلُ من الشاءِ: الأبيضُ الشاكِلَةُ؛ والأنثى شَكْلاءُ بيِّنَةُ الشَكَلِ. والشَكْلاءُ: الحاجةُ، وكذلك الأَشْكَلَةُ. يقال: لنا قِبَلَكَ أَشْكَلَةٌ، أي حاجةٌ. والشُكْلَةُ: كهيئة الحُمْرَةِ تكون في بياض العين، كالشُهْلَةِ في سوادها. وعينٌ شَكْلاءُ بيِّنة
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR6.523 harfك ش ل
شكل ، كشل
استُعمل من وجوهها : شكل ، كشل : ( مستعملان ) .
كشل : قال الليث : الكَوْشَلَةُ : الفَيْشَلَةُ الضخمة ، وهي الكَوْش والفَيْشُ .
قلت : المعروف الكَوْسَلَة بالسين في الفَيشةِ ، ولعلَّ السين فيها لغةٌ ، فإِن الشين عاقَبَتِ السينَ في حروفٍ كثيرة منها الرَّوْشَمُ والرَّوْسَمُ ، ومنها التَّسْمِيرُ والتَّشْمِيرُ بمعنى الإرسال ، ومنها تَشْمِيتُ العاطِس وتَسْمِيتُه ، والسَّوْدَقُ والشَّوْذَق
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.286 harf(باب الشين والكاف وما يثلثهما)
(شكل) الشين والكاف واللام مُعظمُ بابِهِ المُماثَلة. تقول: هذا شَِكل هذا، أي مِثله. ومن ذلك يقال أمرٌ مُشْكِل، كما يقال أمر مُشْتبِه، أي هذا شابَهَ هذا، وهذا دخل في شِكل هذا، ثم يُحمل على ذلك، فيقال: شَكَلتُ الدّابةَ بِشكالِهِ، وذلك أنَّه يجمع بين إحدى قوائمهِ وشِكْلٍ لها. وكذلك دابّة بها شِكال، إذا كان إحدى يديه وإحدى رجليه مُحَجَّلا. وهو ذاك القياس؛ لأنَّ البياض
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.156 harf- المشاكلة في الهيئة والصورة، والند في الجنسية، والشبه في الكيفية، قال تعالى: ﴿وآخر من شكله أزواج﴾ [ص/58]، أي: مثله في الهيئة وتعاطي الفعل، والشكل قيل: هو الدل، وهو في الحقيقة الأنس الذي بين المتماثلين في الطريقة، ومن هذا قيل: الناس أشكال وألاف (انظر: البصائر 3/341؛ وعمدة الحفاظ: شكل)، وأصل المشاكلة من الشكل. أي: تقييد الدابة، يقال شكلت الدابة. والشكال: ما يقيد به، ومنه استعير: شكلت الكتاب،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR986 harfش ك ل
هذا شكله أي مثله وقلت أشكاله وهذه الأشياء أشكال وشكول وهذا من شكل ذاك: من جنسه " وآخر من شكله أزواج " وليس شكله شكلي وهو لا يشاكله ولا يتشاكلان.
وأشكل المريض وشكل وتشكل كما تقول: تماثل.
وأشكل النخل: طاب بسره وحلا وأشبه أن يصير رطباً ومنه: أشكل الأمر كما يقال: أشبه وتشابه.
وامرأة ذات شكل وشكلة ومتشكلة وقد تشكلت وتدللت.
وأصاب شاكلة الرمية: خاصرته.
ورجل أشكل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.676 harfالشَّكْلُ، بالفتح: الشِّبْه والمِثْل، والجمع أَشكالٌ وشُكُول؛ وأَنشد أَبو عبيد:
فلا تَطلُبَا لي أَيِّماً، إِن طَلَبْتُما،
فإِن الأَيَامَى لَسْنَ لي بشُكُولٍ
وقد تَشَاكَلَ الشَّيْئَانِ وشَاكَلَ كُلُّ واحد منهما صاحبَه. أَبو عمرو: في فلان شَبَهٌ من أَبيه وشَكْلٌ وأَشْكَلَةٌ وشُكْلَةٌ وشَاكِلٌ ومُشَاكَلَة. وقال الفراء في قوله تعالى: وآخَرُ من شَكْلِه أَزواجٌ ؛ قرأَ الناس وآخَرُ إِلاَّ مجاهداً فإِنه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR608 harf* ش ك ل * * الشَّكْلُ * بالفتح المثل والجمع * أشْكالٌ * و * شُكُولٌ * يقال هذا أشكل بكذا أي أشبه وقوله تعالى ﴿قل كل يعمل على شاكلته﴾ أي على جديلته وطريقته وجهته و * الشِّكَالُ * العقال والجمع * شُكُلٌ * وفي الحديث ﴿أن النبي ]ص[ كره الشكال في الخيل﴾ وهو أن تكون ثلاث قوائم محجلة وواحدة مطلقة أو ثلاث قوائم مطلقة ورجل محجلة ولا يكون الشكال إلا في الرِجل والفرس * مَشْكولٌ * وهو مكروه و * أشْكَلَ *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.160 harfالشكل: الشبه، قال أبو عمرو، يقال: في فلان شكل من أبيه، وشبه، والشكل أيضا: المثل تقول: هذا على شكل هذا، أي على مثاله، وفلان شكل فلان، أي مثله في حالاته، قال الله تعالى: وآخر من شكله أزواج ، أي عذاب آخر من شكله، أي من مثل ذلك الأول، قاله الزجاج، وقرأ مجاهد: وأخر من شكله ، أي: وأنواع أخر من شكله؛ لأن معنى قوله: أزواج ، أنواع، وقال الراغب: أي مثل له في الهيئة، وتعاطي الفعل. ويكسر، وبه قرأ
الشكل: الشبه، قال أبو عمرو، يقال: في فلان شكل من أبيه، وشبه، والشكل أيضا: المثل تقول: هذا على شكل هذا، أي على مثاله، وفلان شكل فلان، أي مثله في حالاته، قال الله تعالى: وآخر من شكله أزواج ، أي عذاب آخر من شكله، أي من مثل ذلك الأول، قاله الزجاج، وقرأ مجاهد: وأخر من شكله ، أي: وأنواع أخر من شكله؛ لأن معنى قوله: أزواج ، أنواع، وقال الراغب: أي مثل له في الهيئة، وتعاطي الفعل. ويكسر، وبه قرأ مجاهد: من شكله ، بالكسر. والشكل أيضا: ما يوافقك، ويصلح لك، تقول: هذا من هواي، ومن شكلي، وليس شكله من شكلي. والشكل: واحد الأشكال، للأمور، والحوائج المختلفة، فيما يتكلف منها، ويهتم لها، قاله الليث، وأنشد: وتخلج الأشكال دون الأشكال والأشكال أيضا: الأمور المشكلة، الملتبسة.
والشكل أيضا: صورة الشيء المحسوسة، والمتوهمة، وقال ابن الكمال: الشكل هيئة حاصلة للجسم، بسبب إحاطة حد واحد بالمقدار، كما في الكرة، أو حدود كما في المضلعات، من مربع ومسدس، ج: أشكال، وشكول، قال الراغب: الشكل: في الحقيقة الأنس الذي بين المتماثلين في الطريقة، ومنه قيل: الناس أشكال، قال الراعي، يمدح عبد الملك بن مروان: فأبوك جالد بالمـدينة وحـده قوما هم تركوا الجميع شكولا وأنشد أبو عبيد فلا تطلبا لي أيما إن طلبتما فإن الأيامى لسن لي بشكول والشكل: نبات متلون، أصفر وأحمر، عن ابن الأعرابي. والشكل في العروض: الجمع بين الخبن والكف، وبيته: لمـن الـديار غـيرهــن كل داني المزن جون الرباب كما في العباب. والشاكلة: الشكل، يقال: هذا على شاكلة أبيه، أي شبهه. والشاكلة: الناحية، والجهة وبه فسرت الآية: قل كل يعمل على شاكلته ، عن الأخفش. وأيضا: النية، قال قتادة في تفسير الآية: أي على جانبه، وعلى ما ينوي. وأيضا: الطريقة، والجديلة، وبه فسرت الآية. وأيضا: المذهب، والخليقة، وبه فسرت الآية، عن ابن عرفة، وقال الراغب في تفسير الآية: أي على سجيته التي قيدته، وذلك أن سلطان السجية على الإنسان قاهر، بحسب ما يثبت في الذريعة إلى مكارم الشريعة، وهذا كما قال عليه السلام: كل ميسر لما خلق له. والشاكلة: البياض ما بين الأذن والصدغ، عن ابن الأعرابي، وقال قطرب: ما بين العذار والأذن ومنه الحديث: تفقدوا في الطهور الشاكلة. والشاكلة: من الفرس: الجلد الذي بين عرض الخاصرة والثفنة، وهو موصل الفخذ من الساق، وقيل: الشاكلتان ظاهر الطفطفتين، من لدن مبلغ القصيرى إلى حرف الحرقفة، من جانبي البطن، وقيل: الشاكلة الخاصرة، وهي الطفطفة، ومنه: أصاب شاكلة الرمية، أي خاصرتها. وتشكل الشيء: تصور، وشكله تشكيلا: صوره. وشكلت المرأة شعرها: أي ضفرت خصلتين من مقدم رأسها عن يمين وشمال، ثم شدت بها سائر ذوائبها، والصواب: أنه من حد نصر، كما قيده ابن القطاع. وأشكل الأمر: التبس، واختلط، ويقال: أشكلت علي الأخبار، وأحلكت، بمعنى واحد، وقال شمر الشكلة: الحمرة تخلط بالبياض، وهذا شيء أشكل، ومنه قيل للأمر المشتبه: مشكل. قال الراغب: الإشكال في الأمر استعارة كالاشتباه من الشبه، كشكل، وشكل، شكلا، وتشكيلا، و أشكل النخل: طاب رطبه، وأدرك، عن الكسائي، وفي الأساس: أشكل النخل: طاب بسره، وحلا، وأشبه أن يصير رطبا. وأمور أشكال: أي ملتبسة، مع بعضها مختلفة. والأشكلة، بفتح الهمزة والكاف: اللبس. وأيضا: الحاجة، عن ابن الأعرابي، زاد الراغب، التي تقيد الإنسان، كالشكلاء، نقله ابن سيده، و الصاغاني. والأشكل من سائر الأشياء: ما فيه حمرة وبياض مختلط، أو ما فيه بياض يضرب إلى الحمرة والكدرة. وقيل: الأشكل عند العرب: اللونان المختلطان، ودم أشكل: فيه بياض وحمرة مختلطان، قال جرير:
فما زالت القتلى تمور دماؤها بدجلة حتى ماء دجلة أشكل والأشكل: السدر الجبلي، قال العجاج: معج المرامي عن قياس الأشكل وقال أبو حنيفة: أخبرني بعض العرب: أن الأشكل شجر مثل شجر العناب في شوكه، وعقف أغصانه، غير أنه أصغر ورقا، وأكثر أفنانا، وهو صلب جدا، وله نبيقة حامضة شديدة الحموضة، منابته شواهق الجبال، تتخذ منه القسي، الواحدة بهاء، قال: أو وجبة من جناة أشـكـلة إن لم يرغها بالقوس لم ينل يعني سدرة جبلية. والأشكل من الإبل، والغنم: ما يخلط سواده حمرة، أو غبرة، كأنه قد أشكل عليك لونه، وقال ابن الأعرابي: الضبع فيها غبرة وشكلة، لونان فيه سواد وصفرة سمجة. واسم اللون: الشكلة، بالضم، ومنه الشكلة في العين، وهي كالشهلة، ويقال: فيه شكلة من سمرة، وشكلة من سواد، وعين شكلاء: بيية الشكل، ورجل أشكل العين، وقد أشكلت، وقال أبو عبيد: الشكلة كهيئة الحمرة، تكون في بياض العين، فإذا كانت في سواد العين فهي شهلة، وأنشد: ولا عيب فيها غير شكلة عينها كذاك عتاق الطير شكل عيونها عتاق الطير: هي الصقور والبزاة، ولا توصف بالحمرة، ولكن توصف بزرقة العين وشهلتها، قال: ويروى هذا البيت: غير شهلة عينها. وقيل: الشكلة في العين الصفرة التي تخالط بياض العين، التي حول الحدقة، على صفة عين الصقر، ثم قال: ولكنا لم نسمع الشكلة إلا في الحمرة، ولم نسمعها في الصفرة. وفي الحديث: كان رسول الله صلى الله عليه وسلم ضليع الفم، أشكل العين، منهوس العقبين، قال ابن الأثير: أي في بياضها شيء من حمرة، وهو محمود محبوب، وقيل: أي كان طويل شق العين، هكذا فسره سماك ابن حرب، وروى عنه شعبة، قال ابن سيده: وهذا نادر، وقال شيخنا: هو تفسير غريب، نقله الترمذي في الشمائل عن الأصمعي، وتعقبه القاضي عياض في المشارق، وتلميذه في المطالع، وابن الأثير في النهاية، والزمخشري في الفائق، وغيرهم، وأطبق أئمة الحديث على أنه وهم محض، وأنه لو ثبت لغة لا يصح في وصفه صلى الله تعالى عليه وسلم، لأن طول العين ذم محض، فكيف وهو غير ثابت عن العرب، ولا نقله أحد من أئمة الأدب، وإنه من المصنف لمن أعجب العجب. وشكل العنب: أينع بعضه، أو اسود، وأخذ في النضج، كتشكل، وشكل، تشكيلا، كما في المحكم. وشكل الأمر: التبس، وهذا قد تقدم، فهو تكرار. ومن المجاز: شكل الكتاب، شكلا، إذا أعجمه، كقولك، قيده من شكال الدابة، وقال أبو حاتم: شكل الكتاب، فهو مشكول: إذا قيده بالإعراب، وأعجمه: إذا نقطه، كأشكله، كأنه أزال عنه الإشكال والالتباس، فالهمزة حينئذ للسلب، قال الجوهري: وهذا نقلته من كتاب من غير سماع. وشكل الدابة، يشكلها، شكلا: شد قوائمها بحبل، كشكلها، تشكيلا، واسم ذلك الحبل: الشكال، ككتاب، وهو العقال، ج شكل، ككتب، ويخفف، وفرس مشكول: قيد بالشكال، قال الراعي: متوضح الأقراب فيه شهوبة نهش اليدين تخاله مشكولا
وقال الأصمعي: الشكال في الرحل: خيط يوضع بين التصدير والحقب، لكيلا يدنو الحقب من الثيل، وهو الزوار أيضا، عن أبي عمرو، وأيضا: وثاق بين الحقب والبطان، وكذلك الوثاق بين اليد والرجل. ومن المجاز: الشكال في الخيل، أن تكون ثلاث قوائم منه محجلة، والواحدة مطلقة، شبه بالشكال، وهو العقال، لأن الشكال، إنما يكون في ثلاث قوائم، وقيل: عكسه أيضا، وهو أن ثلاث قوائم منه مطلقة، والواحدة محجلة، ولا يكون الشكال إلا في الرجل، والفرس مشكول، وهو مكروه، لأن_ه كالمشكول صورة تفاؤلا، ويمكن أن يكون جرب ذلك الجنس، فلم تكن فيه نجابة، وقيل: إذا كان مع ذلك أغر زالت الكراهة، لزوال شبه الشكال، وقال أبو عبيدة: الشكال أن يكون بياض التحجيل في رجل واحدة، ويد من خلاف، قل البياض أو كثر. والمشكول من العروض: ما حذف ثانيه وسابعه، نحو حذفك ألف فاعلاتن والنون منها، سمي بذل لأنك حذفت من طرفه الآخر ومن أوله، فصار بمنزلة الدابة الذي شكلت يده ورجله، كما في المحكم. والشكلاء من النعاج: البيضاء الشاكلة، وسائرها أسود، وهي بينة الشكل. والشكلاء: الحاجة، كالأشكلة، وهذان قد تقدم ذكرهما فهو تكرار. والشواكل: الطرق المتشعبة عن الطريق الأعظم، يقال: هذا طريق جماعة، وهو جمع شاكلة، يقال: استوى في شاكلتي الطريق، وهما جانباه، وطريق ظاهر الشواكل، وهو مجاز. والشكل بالكسر، والفتح: غنج المرأة، ودلها وغزلها، يقال امرأة ذات شكل، وهو ما تتحسن به من الغنج، وحسن الدل، وقد شكلت، كفرحت، شكلا، فهي شكلة، كفرحة، ويقال: امرأة شكلة مشكلة حسنة الشكل. وشكلة: اسم امرأة، وهي جارية المهدي. وشكل، بالضم: جمع العين الشكلاء، التي كهيئة الشهلاء. وأيضا: جمع الأشكل من المياه الذي قد خالطه الدم، وهو مجاز. وأيضا: جمع الأشكل من الكباش، وغيرها، الذي خالط سواد حمرة، أو غبرة. وشكل، محركة، أبو بطن، قلت: هما بطنان، أحدهما في بني عامر بن صعصعة، وهو شكل بن كعب بن الحريش، والثاني في كلب، وهو شكل بن يربوع بن الحارث. وشكل بن حميد العبسي الكوفي: صحابي، مشهور، أخرج له الترمذي في الدعاء، وغيره، وابنه شتير بن شكل: محدث، بل تابعي، روى عن أبيه، وعن علي، وابن مسعود، وعنه الشعبي، وأهل الكوفة، مات في ولاية ابن الزبير، قاله ابن حبان. والشوكل: الرجالة، عن الزجاجي، وقال الفراء: الشوكلة، أو الميمنة أو الميسرة، عن الزجاجي. وقال ابن الأعرابي: الشوكلة: الناحية، وأيضا: العوسجة. ومن المجاز. الشكيل، كأمير: الزبد المختلط بالدم، يظهر على شكيم اللجام، نقله الزمخشري. والأشكال: حلي من لؤلؤ، أو فضة، يشبه بعضه بعضا، ويشاكل يقرط به النساء، وقيل كانت الجواري تعلقه في شعورهن، قال ذو الرمة: إذا خرجن طفـل الآصـال يركضن ريطا وعتاق الخال سمعت من صلاصل الأشكال والشذر والفرائد الغـوالـي أدبا على لباتها الـحـوالـي هز السنى في ليلة الشمـال
يركضن: يطأن، والخال: برد موشى، والأدب: العجب. الواحد: شكل. والمشاكلة: الموافقة، يقال: هذا أمر لا يشاكلك، أي لا يوافقك، كالتشاكل، عن ابن دريد، وقال الراغب: أصل المشاكلة من الشكل، وهو تقييد الدابة. وقال أبو عمرو: يقال: فيه أشكلة من أبيه، وشكلة، بالضم، وشاكل: أي شبه منه، وهذا أشكل به: أي أشبه. ومما يستدرك عليه: الشكل: المذهب، والقصد. والشوكلاء: الحاجة، عن ابن الأعرابي. وفيه شكلة من دم، بالضم: أي شيء يسير. والمشكل: كمحسن: الداخل في أشكاله، أي أمثاله، وأشباهه، من قولهم: أشكل: صار ذا شكل، والجمع مشكلات. وهو يفك المشاكل: الأمور الملتبسة. ونبات الأشكل: مثل شجر الشريان، عن أبي حنيفة. وقال الزجاج: شكل علي الأمر، أي: أشكل. والشكلاء: المداهنة. وأشكل المريض، وشكل، كما تقول: تماثل. وتشكلت المرأة: تدللت. وشكل الأسد اللبؤة: ضربها، عن ابن القطاع. وأصاب شاكلة الصواب. وهو يرمي برأيه الشواكل، وهو مجاز. وأبو الفضل العباس بن يوسف الشكلي، بالكسر: محدث. وشكلان، بالفتح: قرية بمرو، منها أبو عصمة أحمد بن عبد الله بن محمد الشكلاني، محدث، مات سنة 451. والمشكل، كمعظم: صاحب الهيئة، والشكل الحسن. وعبد الرحمن بن أبي حماد شكيل، كزبير، المقرئ: شيخ لعثمان بن أبي شيبة. وأحمد بن محمد بن سليمان بن الشكيل اليمني، مات سنة 654. مسكنهم بيت حجر، من الزيدية، بوادي سردد، من اليمن. وأبو شكيل، كزبير: إبراهيم بن علي بن سالم الخزرجي، مات بتريم، سنة 661.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR24.260 harfشَكَلَ
1 شَكَلَ ذ , as an intrans. verb: see 4, in three places. ― -b2- And see 5. -A2- شَكَلَ الفَرَسَ بِالشِّكَالِ, (S,) or شَكَلَ الدَّابَّةَ, (Msb, K,) aor. شَكُلَ , inf. n. شَكْلٌ, (Msb,) He bound [the horse or] the beast, with the شِكَال; (Msb;) [i. e.] he bound the legs of [the horse or] the beast with the rope called شِكَال; as also ↓ شَكَّلَهَا, (K,) inf. n. تَشْكِيلٌ. (TA.) And شَكَلْتُ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.117 harfشَكَلَ
شَكَلَ U ( n. ac. شَكْل 1 ),
a. Was doubtful, dubious, ambiguous, confused ( affair ).
b. Bound, tied ( the legs of an animal ).
c. Put the vowel-points to, pointed ( writing ).
d. Grew ripe, ripened ( grapes & c. ).
e. [ coll. ], Rendered complicated, involved, intricate.
شَكِلَ
شَكِلَ A ( n. ac. شَكَل 4 ),
a. Was red & white.
b. Was coquettish.
شَكَّلَ
شَكَّلَ II ,
a. see
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok32.388 harfشكل
شَكَلَ - يَشْكُلُ - شَكْل - شَاكِل - شَاكِلَة
شَكَلَ - يَشْكُلُ + كائن + كائناً: يأخذ شكله: يصبح على صورة شيء: تتغير ملامحه وأبعاده ليقرب شبهاً وصورة من شيء آخر مثله
شَكْل: اسم فعل " شَكَلَ - يَشْكُلُ ": وهو كذلك مايكون بفعل " شَكَلَ - يَشْكُلُ ": الشبه: الملامح والأبعاد القابلة للتغير في صورة شيء والتي تميزه أو تجعله قريب الشبه من صورة
Mücavir kökler8 mücavir (13 toplam)
- زوج
1 ortak ayet · İlik ve düğme çiftinin her biridir
- سبل
1 ortak ayet · Biribirini kesen yoldur
- أخر
1 ortak ayet · Uhur ense demektir
- هدي
1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
- عمل
1 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- علم
1 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir
- ربب
1 ortak ayet · Ribve, tümsek demektir
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(2)
قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا
Ona şekillenenDe ki: Herkes, yaratılışına göre hareket eder. Ve Rabbınız kimin yol bakımından daha doğru olduğunu en iyi bilendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | شكل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مثل, شبه, ندد |
| Zıt Kök | خلف |
| Çekirdek Özet 1 | İki nesneyi birbirine bağlayarak sabitleme, denk kılma ve benzerlik kalıbına sokma |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların içsel mizacına, sınırlandırıcı yapısına uygun davranması ve türdeş akıbetle eşleşmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Davranışların ve sonuçların rastlantısal değil, ontolojik bir biçimlenme ve bağlayıcı mizaç dairesinde gerçekleştiği ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca dış görünüş veya biçimsel şekil düzeyine indirgenerek varlığı sınırlayan mizaç ve yapısal bağ boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| شك | Birbirine girme, kenetlenme, delip geçerek bağlama ve bu çatallanmadan doğan belirsizlik (شكر, شكس, شكك, شكو) | ل | Çekirdekteki kenetlenme ve tutturma hareketi nesneyi belirli bir hat, sınır veya bağ ile kayıt altına alma ve bu bağ sayesinde benzeriyle denk duruma getirme yönünde özelleşmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ش | Diş | Isırma, tutma, içine geçme, kenetlenerek kavrama hareketi |
| ك | Avuç içi | Eğme, kuşatma, sınır çizerek belirli bir kalıba sokma hareketi |
| ل | Çoban değneği | Yöneltme, gidişatını belirleme, sevk etme ve kayıt altına alma hareketi |
| شكل | Tutulan ve kalıba sokulan unsurun belirli bir yöne sevk edilip sınırlandırılması | Nesnenin içsel yapısının kavranıp sınırlandırılması, bu sınırlandırma yoluyla bir kalıba dökülerek benzeriyle eşleşmesi veya bağlanması hareketini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Binek hayvanının ayağını bağlayarak hareketini sınırlayan köstek ipi شِكَال ve iki rengin birbiri içine girmesi شُكْلَة |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cerîr bir beytinde Fırat ve Dicle havzasındaki çatışmada kan ve suyun karışarak iki renkli bir görünüm almasını şu lafızla aktarır: فما زالت القتلى تمور دماؤها / بدجلة حتى ماء دجلة أَشْكَلُ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde devenin ön ve arka ayağının çapraz bağlanması شَكْل olarak adlandırılmış, metinlerin ve harflerin karışmasını önlemek amacıyla harekeleme işlemine de anlamı bağlayıp sabitlediği için شَكْلُ الكِتَاب denilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Maqāyīs al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde شكل kökü, fiziksel olarak bir şeyi bağlamak, raptetmek, düğümlemek ve bu sınırlama neticesinde ortaya çıkan biçim, ağırlık veya denklik ekseninde gelişmiştir. Akadca šaqālu kökü tartmak, tartarak denkliğini belirlemek ve ödemek anlamına gelirken; İbranice š-q-l kökü tartmak, tartı standardı oluşturmak ve buradan hareketle şekel (ağırlık/para birimi) kavramını türetmiştir. Aramice ve Süryanicede ş-q-l kökü yüklenmek, taşımak, tartmak ve belirli bir ölçüye sokmak manalarını taşır. Arapçada ise kök, fiziki tartım ve ağırlık boyutundan ziyade iki unsurun birbirine denk gelmesi, bağlanması, sınırlandırıcı bir mizaç veya surete bürünmesi ekseninde anlam derinleşmesi yaşamış; hem bağlayıcı ip (şikâl) hem de mizaç, eş ve benzer (şekl, şâkile) anlam alanlarını merkezi kavramı haline getirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith Semitic Thesaurus.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Hayvanın ayağını bağlama شِكَال ve iki şeyin denkliği | Hayvanın hareket alanını sınırlayan ip, varlığın eylemini sınırlayan iç tabiat şَاكِلَة ve iki şeyin birbiriyle eşleşmesi şَكْل manalarına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca šaqālu ve İbranice šāqal | Tartmak, denkliğini ve kıymetini ortaya çıkarmak, belirli bir standarda bağlamak anlamındaki ortak Sami mirasından Arapçada denklik ve suret yönüne evrilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dairesi dışında doğrudan kök akrabalığı kanıtlanmış güvenilir bir veri tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon ve The Foreign Vocabulary of the Qur'an.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| شكل | Anlamlı | Bağlamak, benzer olmak | Nesneyi kösteklemek, belirli bir kalıba ve surete uydurmak, denk kılmak | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| شلك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| كشل | Anlamlı | Kalınlaşmak, etlenmek | Bedenin veya organın irileşip dolgun hale gelmesi anlamında kullanılmıştır | Kitābü’l-ʿAyn müsta'mel kaydetmiştir; Kur'an'da geçmez |
| كلش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لشك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| لكش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| شكل | Merkez | Biçim, mizaç ve benzerlik | Varlığın içsel sınırlarının ve bağlayıcı yapısının belirlediği biçim ve türdeşlik | Bir kalıba girerek veya bağlanarak oluşan denklik |
| مثل | Komşu | Eşitlik ve tam denklik | Varlığın başka bir şeyle zat, nitelik veya değerce birebir denk olması | Niteliksel tam uyum ve örneklik boyutu |
| شبه | Komşu | Görünüşte benzeşme | Dış nitelikler ve özellikler bakımından ayrıştırılamayacak derecede yakın olma | Algısal ve vasıfsal örtüşme |
| ندد | Komşu | Zıtlaşan eş | Kendi türünde ona denk ve ona rakip olabilecek ortaklık | Rekabet ve zıtlık içeren denklik |
| خلف | Zıt | Uyumsuzluk ve ayrılık | Birbiri ardınca gelerek veya mizaçça ayrılarak karşıt konuma düşme | Kalıbın, yönün ve sonucun birbirine uymaması durumu |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | شكل | Bağlamak, kalıba dökmek, mizaç | Dış biçim ile birlikte içsel sınırlandırıcı yapıyı ve türdeşliği kapsar | Kesin |
| Latince | forma, modus, habitus | Biçim, sınır, içsel yatkınlık | Forma dış kalıbı, habitus ise insanın yerleşik davranış kalıbını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | shape, disposition, pattern | Biçim, eğilim, bağlayıcı kalıp | Disposition karakter ve mizacı, pattern ise tekrar eden yapısal örüntüyü verir | Güçlü |
| Almanca | Gestalt, Veranlagung | Biçimsel bütünlük, mizaç | Gestalt yapının bütünlüğünü, Veranlagung doğuştan gelen yatkınlığı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | forme, disposition | Kalıp, yönelim, tabiat | Maddi şekil ile ruhi yönelim ayrımını aynı kök altında birleştirir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short ve Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| شَاكِلَتِهِ | İnsanın içsel mizacı, bağlayıcı karakteri ve yönelimi | İnsan fıtratı, ahlaki tutumu ve amellerin bireysel kapasiteye göre şekillenmesi bağlamı (İsrâ 17:84) |
| شَكْلِهِ | Türdeş, emsal ve benzer azap çeşidi | Cehennem azabının farklı fakat aynı dehşet kalıbındaki türlerinin birbirine eşlenmesi bağlamı (Sâd 38:58) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnsan fiilleri ve kader | Kulun fiillerinin kendi şâkilesine yani yaratılış mizaç ve istidadına göre mi yoksa cebren mi ortaya çıktığı tartışması | Fıtri yatkınlık ve eylem kabiliyeti |
| Fıkıh | Benzerlik ve tanzir | Benzer meselelerin hükümde birbirine bağlanması ve şüphe doğuran muğlak durumların تشاكل açıklığa kavuşturulması | Hükümde emsal teşkil etme |
| Tefsir | Şâkile ve şekl kavramları | İsrâ suresindeki ifadenin din, niyet, mizaç veya huy olarak tevil edilmesi; Sâd suresindeki şekl lafzının türdeşlik olarak açıklanması | İçsel yönelim ve türdeş ceza |
| Hadis | Ahlak ve mizaç tasvirleri | İnsanların birbirleriyle uyuşmasının ruhların yaratılış kalıplarına ve mizaçlarına göre olduğu beyanları | Ruhsal denklik ve mizaç uyumu |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve sorumluluk | Şâkile | Amellerin niyet ve mizaç zemininde değer kazanması | Her fert kendi fıtri donanımı ve sınırları dahilinde sınanır | Kesin |
| İlmi | Tasnif ve metodoloji | Teşkîl | Bilgi nesnelerini cins, nev ve benzerliklerine göre gruplama | Benzer olguların aynı kalıp altında incelenerek yasaya ulaşılması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki nizam | Teşekkül | Toplumsal sınıfların ve kurumların belirli bir anayasal çerçevede sınırlandırılması | Yetki ve görevlerin keyfilikten çıkarılıp belirli sınırlara bağlanması | Güçlü |
| İktisadi | Standart ve denklik | Müşâkele | Mal ve hizmetlerin standartlara ve emsal değerlerine göre eşleştirilmesi | Piyasada muadiliyet ve kalite denkliklerinin tespit edilmesi | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | İzomorfizma ve Morfogenetik Alan | Farklı nesneler veya yapılar arasındaki birebir biçimsel ve yapısal eşleşme; biyolojide dokuların belirli bir kalıba göre form kazanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Habitus ve Karakter Yapısı | Bireyin içine doğduğu çevrede edindiği, eylemlerini yapılandıran ve sınırlandıran yerleşik mizaç ve eğilimler sistemi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca geometrik veya fiziksel dış görünüş (biçim/şekil) anlamında algılanıp, varlığı sınırlandıran ve bağlayan içsel mizaç boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün insanın hem psikolojik yatkınlığını ve ruhsal sınırlarını (şâkile) hem de ontolojik ve uhrevi türdeşlik ve denkliğini (şekl) kapsayan bütüncül bir bağlayıcılık taşıması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsrâ 17:84 ayetinin yüzeysel bir serbestlik veya determinizm şeklinde okunması; insanın mizaç sınırları içinde ahlaki sorumluluk ürettiği gerçeğinin gözden kaçırılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın amellerinin ve nihai akıbetinin rastgele değil, kendi içsel yapısı ve sınırlandırıcı fıtratı ile tam bir uyum ve illiyet içinde gerçekleştiğini gösterdiği için |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın ahlaki yönelimini ve psikolojik dinamiklerini açıklayan nefis tahlillerinde ve cehennem azabının türdeşliğini bildiren ahiret tasvirlerinde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Amellerin insanın doğasından bağımsız mekanik hareketler olduğu zannını yıkarak, eylemin kalpten ve mizaç kalıbından fışkıran organik bir netice olduğunu öğretir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamHayvanın ayağını bağlayarak hareketini sınırlandıran bağ ve iki rengin/unsurun birbirine karışarak denk bir suret oluşturması.
- Soyut anlamVarlığın belirli sınırlar, mizaç kalıpları ve içsel bağlar dairesinde eylem üretmesi; benzerlerin birbiriyle eşleşip türdeş kategoriler meydana getirmesi.
- Sistematik karşılıkİnsanın davranışsal çıktılarının (amellerinin) rastlantısal değil, içsel potansiyel ve sınırlandırıcı yapısının (şâkilesinin) bir fonksiyonu olması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBirinci bağıntıda bireyin karşılaştığı durumlar kümesini, ortaya çıkan eylemleri, ise bireyin içsel mizacını, sınırlandırıcı kapasitesini ve bağlayıcı karakterini temsil eder; üretilen eylem (), bu içsel parametrenin () belirlediği fonksiyonel kalıba göre ortaya çıkar. İkinci bağıntıda , ilk örnek () ile aynı yapısal ve niteliksel kalıbı paylaşan () türdeş ve benzer sonuçlar kümesini simgeler.