صرع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-ع1 sîga, 11 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ليلقومسبععجزصرعحسميومصَرْعَىخويرأينخلسخر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

صرع

ص - ر - ع

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yere yıkılanlar

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.529 harf
باب العين والصاد والراء معهما ع ص ر، ع ر ص، ص ع ر، ر ع ص، ص رع، ر ص ع عصر: العَصْرُ:الدّهر، فإذا احتاجوا إلى تثقيله قالوا: عُصُر، وإذا سكنوا الصاد لم يقوموا إلاّ بالفتح، كما قال: ..... وهل يَنْعَمَنْ من كان في العُصُرِ الخالي والعصران: الليل والنهار. قال حميد بن ثور: ولا يَلْبِثُ العَصْرَانِ يوماً وليلةً إذا اختلفا أن يدركا ما تيمّما والعَصر: العشيّ. قال: يروحُ بنا عمْروٌ وقد عَصَرَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.318 harf
صارَعْتُهُ فَصَرَعْتُهُ صَرْعاً وصِرْعاً. والمَصْرَعُ: مكانٌ ومصدرٌ. قال الشاعر: بمَصْرَعِنا النُعْمانَ يومَ تَأَلَّبَتْعلينا تَميمٌ من شَظىً وصَميمِ والصِرْعَةُ مثال الرِكْبَةِ والجِلسةِ، يقال: سوءُ الاستمساكِ خيرٌ من حُسْنِ الصِرْعَةِ. ورجلٌ صُرَعَةٌ، أي يَصْرَعُ الناس كثيراً ورجلٌ صِرِّيعٌ، كثيرُ الصَرْعِ لأقرانه. والصَرْعُ: عِلَّةٌ معروفة والصَرْعُ أيضاً: واحد الصُروعِ، وهي الضُروبُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok18.437 harf
باب العين والصاد مع الراء عصر ، عرص ، صعر ، صرع ، رصع ، رعص : مستعملات . عصر : قال الله جلّ وعَزّ : ( ُ ءِ ) ( العصر : 1 ، 2 ) قال الفرّاء : والعصر : الدهر ، أقسم الله به . وروى مجاهد عن ابن عبّاس أنه قال : العَصْر : ما يلي المغربَ من النهار . وقال قتادة : هي ساعة من ساعات النهار . وقال أبو إسحاق : العصر : الدهر ، والعصر : اليوم ، والعصر : الليلة . وأنشد : ولا يلبث العصران يوم وليلة إذَا طَلَبَا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf
(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Maddenin bağlantısı

(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك أنَّهما يقعان معاً. وهذا مَثَلٌ وتشبيه. وكذلك مِصْرَاعا البابِ مأخوذانِ من هذا، أي هما متساويان يقعان معاً. والصَّرعانِ: إبلان يختلفان في المشْي، فتذهب هذه وتجيءُ هذه لكثرتها. قال: فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعينا لأرملةٍ *** أو بائس جاء معناه كمعناه([1])ومَصَارع النَّاس: مَساقِطُهم. وقال أبو زيد: أتانا صَرْعَي النَّهار، غُدْوةً وعَشيَّة. وهذا محمولٌ على ما ذكرناه، من أنَّ الصَّـِرعَين المِثلان. والقياس فيه كله واحد. (صرف) الصاد والراء والفاء معظم بابِهِ يدلُّ على رَجْع الشيء. من ذلك صَرفْتُ القومَ صَرْفاً وانصرفوا، إذا رَجَعْتَهم فرَجَعوا. والصَّرِيف: اللّبَن ساعةَ يُحلَب ويُنصرَف به. والصَّرْف في القُرْآنِ: التَّوبة([2])؛ لأنَّه يُرجَع به عن رتبة المذنبين. والصَّرْفة: نجم. قال أهلُ اللّغة سمِّيت صرفةً لانصراف البرد عند طلوعها. والصَّرْفة: خَرَزة يؤخَّذ بها الرِّجال، وسمِّيت بذلك كأنَّهم يصرفون بها القلبَ عن الذي يريده منها. قال الخليل: الصَّرْف فَضْل الدِّرهم على الدِّرهم في القِيمة. ومعنى الصَّرف عندنا أنَّه شيءٌ صُرِف إلى شيء، كأنَّ الدِّينارَ صُرِف إلى الدراهم، أي رُجِع إليها، إِذا أخذتَ بدلَه. قال الخليل: ومنه اشتُقَّ اسمُ الصَّيرفيّ، لتصريفه أحدَهما إلى الآخَر. قال: وتصريف الدَّراهِم في البِياعات كلِّها: إنفاقُها. قال أبو عُبيدٍ: صَرْف الكلام: تزيينهُ والزِّيادةُ فيه، وإِنَّما سُمِّيَ بذلك لأنَّه إِذا زيِّن صرف الأسماعَ إلى استماعه. ويقال لِحَدَث الدَّهْر صَرْفٌ، والجمع صُروف، وسمِّي بذلك لأنه يتصرَّف بالناس، أي يقلِّبهم ويردِّدهم. فأمّا حِرْمةَ الشَّاءِ والبقَر والكلاب، فيقال لها الصِّرَاف، وهو عندنا من قياس الباب، لأنَّها تَصَرَّف أي تَرَدّدَ وتُراجِع فيه. ومن الباب الصَّريف، وهو صوت نابِ البعيرِ. وسمِّي بذلك لأنَّه يردِّده ويرَجِّعه. فأمَّا قول القائل: بَنِي غُدَانةَ ما إنْ أنتمُ ذهباً *** ولا صريفاً ولكن أنتم الخزَفُ([3])فقال قومٌ: أراد بالصَّريف الفِضّة. فإن كان صحيحاً فسمِّيت صريفاً من قولهم: صَرَفت الدِّينارَ دراهمَ، ليس له وجهٌ غير هذا. وممّا أحسَِبه شاذّاً عن هذا الأصل: الصَّرَفَانُ، وهو الرَّصاص. والصَّرَفَانُ في قوله: * أمْ صرفاناً بارداً شديدا([4]) * مختلفٌ فيه، فقال قوم هو الرَّصاص. وقال آخَرون: الصَّرَفانُ: جنْس من التَّمر. وأنشدوا: * أَكَلَ الزُّبد بالصَّرَفان([5]) * قالوا: ولم يكن يُهدَى للزّبّاء شيءٌ من الطُّرف كان أحبَّ إليها من التَّمر. وأنشدوا: ولما أتتْها العير قالت أباردٌ *** من التَّمْرِ أم هذا حديدٌ وجندلُ([6])ومما شذَّ أيضاً الصِّرْف: شيء من الصِّبْغ يُصبَغ به الأديم. قال: كمَيْتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكنْ *** كلون الصرْفِ عُلَّ به الأديمُ([7])وعلى هذا يُحمَلُ قولهم: شرِب الشَّرابَ صِرْفَاً، إذا لم يمزُجْه؛ كأنَّهُ تُرِكَ على لونِهِ وحُمْرَتِه. (صرم) الصاد والراء والميم أصلٌ واحدٌ صحيحٌ مطَّرد، وهو القَطْع. من ذلك صُرْم الهِجران. والصَّريمة: العزيمة على الشيء، وهو قَطْعُ كلِّ عُلْقَةٍ دونَه. والصُّرام: آخر اللَّبَن بعد التغزير، إِذا احتاجَ الرّجل إليه حلبَه ضرورةً. قال بشر: ألاَ أَبْلِغْ بني سعدٍ * رسولاً *** ومولاهُمْ فقد حُلِبَتْ صُرامُ([8])وهذا مَثَلٌ، كأنَّه يقول: قد بُلِغَ من الشر آخِرُهُ، وآخر الشيء عند انقطاعه. ويقال: أكل فلانٌ الصَّيْرَم، وهي الوَجْبَة؛ لأنَّه إِذا أكلها قطع سائر يومه. ويقال صَرَمْتُهُ صَرْماً، بالفتح وهو المصدر، والصُّرْم الاسم. فأمَّا الصَّريم فيقال إنّهُ اسمُ الصُّبْح واسم اللّيل. وكيف كان فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يَصْرِمُ صاحبَهُ ويَنصرِم عنه. قال الله تعالى: ﴿فأَصْبَحَتْ كالصَّرِيم﴾ [القلم 20]. يقول: احترقت فاسوادَّت كاللَّيلِ. فهذا فيمن قاله إنَّه اللّيل. وأمَّا الصُّبح فقال بشر: فباتَ يقول أَصبِحْ ليلُ حَتَّى *** تَجَلَّى عن صَريمتِهِ الظَّلامُ([9])والصَّريم: الرَّمل ينقطع عن الجدَدِ والأرض الصُّلْبة. والصِّرام: وقت صَرْم الأعذاق. وقد أَصْرَمَ النَّخْلُ: حان صِرامُهُ. والصِّرْمة: القطيع من الإِبل نحوٌ من الثَّلاثين. والصِّرَم: القِطَع من السَّحاب، واحدتها صِرْمة. قال النابغة: وهبَّت الريحُ من تِلقاءِ ذي أُرُلٍ *** تُزْجِي من اللَّيل من صُرَّادِها صِرَما([10])والصِّرْم: طائفةٌ من القوم ينزلون بإبلهم ناحيةً من الماء، فهم أهل صرم. والرَّجُل الصَّارم: الماضي في الأمور كالسَّيف الصَّارم. وناقة مصرَّمة، أي يُصَرَّم طبْيُها فيفْسُدُ الإحليل فييْبس، فذلك أقوى لها؛ لأنَّ اللبن لا يَخرج. ويقال إنَّ التَّصريم يكون بكَيِّ خِلفَينِ. والصَّرماء: الأرض لا ماء بها. ويقال إنَّ الصَّريمة الأرض المحصودُ زرعُها([11]). فأمّا قوله: ومَوْماةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فيها *** إِذا امتنعَتْ علاها الأصرَمانِ([12])فإنَّ الأصرمَينِ الذِّئب والغراب، سُمِّيا بذلك لقطعهما الأنيس. (صري) الصاد والراء والحرف المعتل أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على الجمع. يُقال: صَرَى الماءَ يصرِيه، إذا جمعه. وماءٌ صَرىً: مجموع. قال: رأت غلاماً قد صَرَى في فقرتهْ *** ماءَ الشَّبابِ عُنفوانُ شِرَّتهْ([13])وكأنَّ الصَّرَاةَ([14]) مشتقَّة مأخوذة من هذا. وسمِّيت المُصَرَّاةُ من الشَّاءِ وغيرِها لاجتماعِ اللبن في أخلافها. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا تُصَرُّوا الإبلَ والغنم. ومَنْ اشترى مصرَّاةً فهو بآخر النَّظَرَين([15])، إن شاء ردَّها وردَّ معها صاعاً من تمر". ويقال صَرَيْت ما بينهم: أصلحته، وذلك هو القِياس؛ لأنه يجمع الكلمةَ المشتَّتَة. وتقول: صَرَيت الرّجُل، إذا منعتهُ ما يريدُه. قال: * وليسَ صَارِيَهُ عن ذِكْرِها صارِ([16]) * والقِياس ذلك؛ لأنَّه إذا مُنع الشيءَ فقد حُبِس([17]) دونه وجُمِعَ عنه ويقولون: صراه الله، كما يقولون: وقاه، أي لا نَشرَ أمرَه، بل جَمَعَ مالَه. وصَرَى فلانٌ [في يدِ فلانٍ، إذا بقيَ([18])] في يده رَهْنَاً محبوساً. وشذَّ عن الباب الصَّرَاية: الحنظل، في قوله: * أو صَرَايةُ حَنْظَلِ([19]) * (صرب) الصاد والراء والباء أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على مثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبله. وزاد الخليل فيه وصفاً آخر، قال: الصرِيب: اللَّبن الذي قد حُقِنَ: والوَطْب مُصرَّب. وقال ابنُ دُريد: كلُّ شيءٍ أملسَ فهو صرَب. وهذا الذي قاله ابنُ دريدٍ أَقْيَس؛ لأنَّهم يسمُّون الصَّمْغ الصرَب، وينشدون: أرض عن الخير والسُّلطانِ نائيةٌ *** والأطيبان بها الطُّرْثُوثُ والصَّربُ([20])والصَّمغ فيه مَلاسَة. والذي قاله الخليل فَفرْعُه قولُهم للصبيِّ إذا احتبسَ بَطْنُهُ: صرَب ليَسْمَن، وذلك عند عَقْدِهِ شَحْمه. والصَّرَْب: اللَّبَن الحامض. (صرح) الصاد والراء والحاء أصلٌ منقاسٌ، يدلُّ على ظهور الشَّيء وبُروزه. من ذلك الشَّيء الصريح. والصَّريح: المحض الحسَب، وجمعه صُرَحاء. قال الخليل: ويجمع الخيلُ على الصرائح. وقال: وكلُّ خالصٍ صريح. يقال هو بَيِّنُ الصَّراحة والصُّروحة. وصرَّحَ بما في نفسه: أَظهَرَه. ويقال كأس صراحٌ، إذا لم تُشَبْ بِمزاج. وصرَّحت الخمرُ، إذا ذهب عنها الزَّبد. قال الأعشى: كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ *** إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها([21])ويقال: جاء به صُِرَاحا، أي جِهارا. ولقيت فلاناً مُصارَحة وصِراحاً، أي كِفاحا. ويقال صرَّح الحقُّ عن مَحْضِه، أي انكشف الأمرُ بعد غُيوبهِ. والصَّرْحة: المكان، ويقال بل هو المَتْن من الأرض. ويقال يومُ مُصرِّح، إذا كان لا سحابَ فيه، وهو في شعر الطِّرِمَّاح([22]). والصَّرح: بيتٌ واحدٌ يُبنى منفرداً ضخماً طويلاً في السَّماء. وكلُّ بناءٍ عالٍ فهو صرْح. (صرخ) الصاد والراء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ رفيع. من ذلك الصُّراخ، يقال صَرَخ يَصرُخ، وهو إذا صوّت. ويقال الصَّارخ: المستغيث، والصارخ: المغيث، ويقال بل المُغيث مُصرِخ؛ لقوله تعالى في قصة من قال: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[إبراهيم 22]. (صرد) الصاد والراء والدال أصولٌ ثلاثة: أحدها البرد، والآخر الخلوص، والآخر القِلّة. فالأوَّل: الصَّرْد: البَرْد، ويومٌ صرِدٌ؛ وقد صرِدَ الرَّجُل. ورجلٌ مِصرادٌ: جَزُوعٌ من البَرْد. والاسم الصَّرَد. قال الشاعر: نِعْمَ شِعارُ الفَتى إِذا بَرَدَ اللَّيـ *** ـلُ سُحيراً وقفقَف الصَّرِدُ([23])ومن الباب قولهم: صرِدَ القلبُ عن الشيء، إذا انتهى عنه. وذلك أنَّهُ يسلو عنه ويبرد ويَصرَد. والصُّرَّاد: غَيم رقيق. وأمَّا الخلوص فالصَّرْد: البَحْت الخالص. ويقال كذِبٌ صرْد. وأُحِبُّك حُبّاً صَرْداً. وشرابٌ صرْد: خالص. قال: فإنَّ النَّبيذ الصردَ إنْ شُرْبَ وحده *** على غير شيءٍ أوجع الكِبْدَ جُوعُها([24])ومن الباب: صرَد السَّهْمُ من الرّميَّة، إِذا نفذَ حَدُّه. ونَصْلٌ صارد. وأنا أصردته، وهو الخلوص من الرَّميَّة. والباب الثالث: التصريد في السّقْي دون الرِّيّ. وشرابٌ مصرّد، أي مقلَّلٌ. وصرَّدَ له العَطاءَ، إذا قلَّلهُ. ومما شذَّ عن الباب الصُّرَد: طائر. والصُّرَدَانِ: عِرقانِ تحت اللِّسان. (صرط) الصاد والراء والطاء وهو من باب الإِبدال، وقد ذكر في السين، وهو الطَّرِيق. قال: أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25]) --------------ـــ ([1]) البيت مع قرين له في اللسان (صرع). ([2]) في الآية 19 من سورة الفرقان: ﴿فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بما تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً ولا نَصْرا﴾. ([3]) البيت في اللسان (صرف) والخزانة (2: 124). بدون نسبة فيهما. ([4]) من الرجز المقول على لسان الزباء. اللسان (صرف). ([5]) قطعة من بيت لعمران الكلبي في اللسان (صرف). وهو بتمامه: أكنتم حسبتم ضربنا وجلادنا *** على الحجر أكل الزبد بالصرفان ([6]) البيت في المجمل واللسان (صرف). ([7]) لسلمة بن الخرشب الأنماري في المفضليات (1: 38). ونسب في اللسان (صرف) إلى الكلحبة اليربوعي. ([8]) المفضليات (2: 135) واللسان (صرم). ([9]) المفضليات (2: 135). واللسان (صرم). ([10])وكذا في ديوانه 66 ومعجم البلدان (أول). وفي اللسان: "ذي أرك"، تحريف. ([11]) في الأصل: "أرضها" وصوابه في المجمل. ([12]) أنشده المحبّي في جنى الجنتين 20. ([13]) للأغلب العجلي. وقد سبق الكلام عليه وعلى تخريجه في (رد 387). ([14]) الصراة: نهران ببغداد، الصراة الكبرى والصراة الصغرى. ياقوت. ([15]) في اللسان: "فهو بخير النظرين". ([16]) لابن مقبل في اللسان (صري). وصدره: *ليس الفؤاد براء أرضها أبداً*. ([17]) في الأصل: "حين". ([18]) التكملة من المجمل. ([19]) لامرئ القيس في معلقته. والبيت بتمامه: كأن سراته لدى البيت قائماً *** مداك عروس أو صراية حنظل ([20]) أنشده في اللسان (صر) وإصلاح المنطق 45. ([21]) في ديوان الأعشى 52، واللسان (صرح): "كميتاً". ([22]) يعني قوله في ديوانه 85 واللسان (صرح): إذا امتل يهوي قلت ظل طخاءة *** ذرى الريح في أعقاب يوم مصرح ([23]) أنشده الكامل في المبرد 137 ليبسك. وبعده: زينها الله في الفؤادِ كما *** زين في عين والد ولد. ([24]) في الأصل: "الصردان يشرب وحده"، صوابه في المجمل واللسان (صرد). وشرب، هي شرب، بالبناء للمجهول سكن منه الراء للضرورة كقوله: * لو عصر منه البان والمسك انعصر *. ([25]) أنشده في المجمل واللسان (صرط).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR324 harf
- الصرع: الطرح. يقال: صرعته صرعا، والصرعة: حالة المصروع، والصراعة: حرفة المصارع، ورجل صريع، أي: مصروع، وقوم صرعى. قال تعالى: ﴿فترى القوم فيها صرعى﴾ [الحاقة/7]، وهما صرعان، كقولهم قرنان. والمصراعان من الأبواب، وبه شبه المصراعان في الشعر (قال الأزهري: والمصراعان من الشعر: ما كان فيه قافيتان في بيت واحد. انظر: اللسان (صرع) ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR756 harf
ص ر ع تركته صريعاً وتركتهم صرعى وصرعهم ريب المنون وهذه مصارع القوم و ‏"‏ لكل جنب مصرع ‏"‏‏.‏ ودعي إلى الصراع والمصارعة‏.‏ ورجل صريع وصرعة‏.‏ يصرع الناس كثيراً‏.‏ وصرعة‏:‏ لا يزال يصرع وتصارعا واصطرعا‏.‏ وفتح مصراعي الباب‏.‏ وصرع الباب وباب مصرع‏.‏ وهو يحلب ناقته الصرعين والعصرين‏.‏ وآتيه صرعي النهار وهما طرفاه‏.‏ وفلان ذو صرعين‏:‏ ذو لونين‏.‏ وطلبت منه حاجة فما أدري على أي صرعي أمره هو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.259 harf
الصَرْعُ: الطَّرْحُ بالأَرض، وخَصَّه في التهذيب بالإِنسان، صارَعَه فصَرَعَه يَصْرَعُه صَرْعاً وصِرْعاً، الفتح لتميم والكسر لقيس؛ عن يعقوب، فهو مصروعٌ وصرِيعٌ، والجمع صَرْعَى؛ والمُصارَعةُ والصِّراعُ: مُعالَجَتُهما أَيُّهُما يَصْرَعُ صاحِبَه. وفي الحديث: مثَلُ المؤمِن كالخامةِ من الزَّرْعِ تَصْرَعُها الريحُ مرة وتَعْدِلُها أُخْرى أَي تُمِيلُها وتَرْمِيها من جانب إِلى جانب. والمَصْرَعُ: موضِعٌ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR294 harf
* ص ر ع * * صارَعَهُ فصَرَعَهَ * من باب قطع في لغة تميم وفي لغة قيس * صِرْعاً * بالكسر و * المَصْرَعُ * بوزن المجمع مصدر وموضع ورجل * صُرَعةٌ * بوزن همزة أي يصرع الناس و * الصَّرْعُ * علة معروفة و * التَّصْرِيعُ * في الشعر تقفية * المِصْراعِ * الأول وهو مأخوذ من * مِصْراعِ * الباب وهما مصراعان
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.632 harf
الصرع، بالفتح ويكسر، هو الطرح على الأرض، وفي العباب واللسان: بالأرض، وخصه في التهذيب بالإنسان، صارعه فصرعه صرعا وصرعا: الفتح لتميم، والكسر لقيس، عن يعقوب، كما نقله الجوهري كالمصرع، كمقعد، قال هوبر الحارثي: بمصرعنا النعمان يوم تألبت علينا تميم من شظى وصميم وهو موضعه أيضا، قال أبو ذؤيب يرثي بنيه: سبقوا هوي وأعنقوا لهواهـم فتخرموا،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.424 harf
صَرَعَهُ 1 صَرَعَهُ ذ , aor. صَرَعَ , inf. n. صَرْعٌ (S, O, * Msb, K) and صِرْعٌ, (S, O, * K,) the former inf. n. of the dial. of Temeem and the latter of Keys, (S, O,) and مَصْرَعٌ, which is also a n. of place, [and, accord. to rule, of time also,] (S, O, K,) said of a man, (S, Msb,) He threw him down, or prostrated him, on the ground; (O, L, K, TA;) namely, a man. (T, TA.) And صَرَعَتْهُ is
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.248 harf
صرَعَ صرَعَ A ( n. ac. صَرْع 1 , صِرْع 2 , مَصْرَع 17 ), a. Threw down; prostrated. b. [ pass. ], Had an epileptic fit. c. [ pass. ], [ coll. ], Had a violent headache. d. see II (a) . صَرَّعَ صَرَّعَ II , a. Made two leaves to ( door ); formed of two hemistichs ( verse ). b. Threw down. صَاْرَعَ صَاْرَعَ III , a. Wrestled with. b. Fought a duel. تَصَاْرَعَ تَصَاْرَعَ VI ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.483 harf
صرع صَرَعَ - يَصْرَعُ - صَرِيْع - صَرْعى صَرَعَ - يَصْرَعُ + كائن أو شيء + كائناً: يطرحه ويلقيه أرضاً صَرِيْع: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " صَرَعَ - يَصْرَعُ ": " المصروع ": المطروح أرضاً صَرْعى: جمع " صَرْيْع " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " القلب بتغيير الوضعية أعلى أسفل أو أمام خلف أو يمين يسار قَلََبَ - يَقْلِبُ،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler11 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حسم

    1 ortak ayet · Bir şeyin kesik yeri demektir

  2. خوي

    1 ortak ayet · Haviy (hı) : Dere demektir

  3. ثمن

    1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  4. نخل

    1 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  5. سبع

    1 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir

  6. عجز

    1 ortak ayet · Belin at tarafıdır

  7. سخر

    1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  8. ليل

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  9. رأي

    1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  10. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  11. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ

    Yere yıkılanlarOnların kökünü kesmek için, üzerlerine yedi gece sekiz gün, rüzgarı estirdi. Halkın, kökünden sökülmüş hurma kütükleri gibi yere yıkıldığını görürdün.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسقط, كبب, طرح
Zıt Kökقام
Çekirdek Özet 1İki kuvvetin çekişmesi veya dışsal bir baskı neticesinde bir şeyin yere devrilmesi, serilmesi
Çekirdek Özet 2İlahi kudret karşısında inkârcı ve azgın güçlerin direncinin kırılarak cansız kütleler gibi yere serilmesi
Çekirdek Özet 3Fiziksel ve iradi direncin tamamen çökmesiyle dik duruşun yerini zeminle birleşen acziyete bırakması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sara nöbeti veya güreş sporundaki basit bir düşüşe indirgeyerek Kur'an'daki ontolojik çöküş ve helak boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرSıkma, bağlama, bir araya toplayıp kıstırma, keskin direnç ve sürtüşme hali (صرر, صرصر, صرم, صرف)عBoğaz harfinin getirdiği derinlik ve bedensel eylem boyutuyla sıkışan kuvvetin fiziksel bir çatışmaya, yere çarpma ve boylu boyunca serilme hareketine dönüşmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaKarşı tarafı kavrama, kıstırma ve kuvvet uygulama hareketi
رinsan başı; baş, ilk, üstDikey duruşun, başın veya üstünlüğün yön değiştirmesi
عgöz; görme, bilme, kaynakEylemin dış dünyada somut, görünür ve açık bir şekilde cereyan etmesi
صرعYakalanan ve direnci kırılan bir varlığın dikey konumunu kaybederek görünür biçimde yere serilmesiBütün hareket, bir kuvvetin diğerine galebe çalarak onu zemine sermesini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki kişinin boğuşması sonucunda birinin diğerini yere çalması; ağaç dallarının ağırlık veya rüzgardan yere doğru sarkıp serilmesi
Cahiliye şiiri kullanımıHavber el-Hârisî'nin Numan'ın yere serilişini tasvir ettiği beytinde geçer: بمَصْرَعِنا النُّعْمانَ، يومَ تأَلَّبَتْ / علينا تميمٌ من شظى وصميمِ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in binekten düşüşünü anlatan rivayetteki صُرِعَ عن دابَّة kullanımı ve müminin rüzgarın eğip yere yatırdığı ekine benzetildiği hadisteki تَصْرَعُها الريحُ مرة kullanımı

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça صرع kökü, fiziksel olarak yere çalma, yere serilme ve iki denk parçanın birbirine uyuşması/karşılaşması semantik ekseninde gelişmiştir. Kökün temelinde bir gücün diğerini alt ederek zemin seviyesine indirmesi hareketi yer alır. Sami dilleri genelinde doğrudan /ṣ-r-ʿ/ ses dizilimi yer yer anlam kaymalarına uğramış; İbranicede bedeni yere seren veya cildi lekeleyip çökerten cüzzam/çarpılma kökü ts-r-ʿ biçiminde karşılık bulmuştur. Arapçada ise kök hem iki gücün mücadelesi sonucu yere serilmeyi (مصارعة) hem de birbirine denk düşen kapı kanatları (مصراع) veya günün iki ucu (صرعان) gibi simetrik çiftleri ifade edecek şekilde özgün bir soyutlama genişliği kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYere çalma ve simetrik çiftBoğuşarak yere düşürme eyleminden türeyerek kapının iki kanadı ve günün iki ucu gibi simetrik eşlere genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇarpılma ve yere serilmeİbranicedeki çarpılma ve bedensel çöküş bildiren ts-r-ʿ köküyle kavramsal ve fonetik paralellik gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir soydaş biçim tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صرعAnlamlıYere sermek, devirmekBir şeyi mücadele veya baskı neticesinde yere devirmekHedef kök; Kur'an'da geçer
صعرAnlamlıBoyun bükmek, yana eğmekKibir veya hastalık sebebiyle yüzü ya da boynu bir tarafa eğmekKur'an'da geçer; eğilme ve yön kaybetme yönüyle ilişkilidir
رصعAnlamlıBirbirine bitiştirmek, dizmekTaşları veya madenleri birbirine sıkıca kenetleyip dizmekKur'an'da geçmez
رعصAnlamlıTitremek, sarsılmakMızrağın veya bedenin titreyip kontrolsüz sarsılmasıKur'an'da geçmez
عصرAnlamlıSıkmak, baskı uygulamakNesneyi tazyik ederek suyunu çıkarmak; zaman dilimiKur'an'da geçer; baskı ve tazyik ortak çekirdeğidir
عرصAnlamlıGeniş alan, oynamakAvlunun genişliği; şimşeğin çakıp oynamasıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صرعMerkezYere serilmeMücadele veya zorlayıcı bir kuvvetle direncin kırılarak zemine boylu boyunca serilmesiGüçsüz kalarak veya yere vurularak boylu boyunca yatma hali
سقطKomşuDüşmeYerçekimi veya kontrol kaybıyla yukarıdan aşağıya kendiliğinden inmeÇekişme veya yere çalınma şartı olmaksızın dikey düşüşü bildirir
كببKomşuYüzüstü kapanmaBaş aşağı veya yüzükoyun yere kapanıp devrilmeSerilmenin yönünü özellikle yüz ve baş ekseninde belirginleştirir
طرحKomşuFırlatıp atmaBir nesneyi uzağa fırlatma veya elden çıkarmaYere vurma gayesinden ziyade nesneyi uzaklaştırma yönü öndedir
قامZıtAyakta durmaDikilme, dirençle ayakta durma ve sebat etmeYere serilmenin zıddı olarak dikey duruşu ve faal olmayı ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصرعYere sermek, devrilmekGüç kullanarak veya dışsal darbeyle bir varlığı yere çalmakKesin
Latinceprosterno, deicioYere sermek, devirmekProsterno boylu boyunca yere yaymayı, deicio aşağı düşürmeyi karşılar; kökün simetri yan anlamını içermezGüçlü
İngilizceto fell, prostrate, knock downYere yıkmak, devirmekFell ve knock down darbeyle yere indirmeyi, prostrate yere serilmeyi karşılarGüçlü
Almancaniederstrecken, zu Boden werfenYere sermek, yere fırlatmakFiziksel olarak yere yatırmayı ve devirmeyi tam karşılarGüçlü
Fransızcaterrasser, abattreYere sermek, devirmekTerrasser kökü toprağa/zemine yapıştırma nüansıyla yere sermeyi çok iyi yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صرعىHelak edilip yere serilmiş, cansız kütlelerŞiddetli kasırga azabıyla helak edilen Âd kavminin içi boş hurma kütükleri gibi yere serilmiş hallerini bildiren bağlam (Hâkka 69:7)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret karşısında insanın acziyetiKibir ve güç iddiasındaki kavimlerin ilahi ceza karşısında bir anda etkisiz kütlelere dönüşmesiİlahî iradenin karşı konulamazlığı ve zorbaların mutlak inkırazı
FıkıhVeri bulunamadıBelirgin bir fıkhi ıstılah tespiti yapılmamıştırVeri bulunamadı
TefsirAzabın dehşetinin tasviriHâkka suresinde azaba uğrayan kavmin içi boş hurma kütüklerine benzetilerek boylu boyunca cansız yatışlarının tasviriVarlık iddiasının ve kibrin zemine çakılarak sıfırlanması
HadisAhlaki üstünlük ve nefis mücadelesiGerçek pehlivanın güreşte rakibini yere seren değil, öfkelendiğinde nefsine hakim olan kişi olarak tanımlanması (صُرَعَة)Fiziksel yere sermeden iradi ve manevi hâkimiyete geçiş

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukKibrin kırılmasıKulun acziyetini açığa çıkarmaİnsanın kendi gücüne güvenerek ilahi iradeye direnmesinin imkansızlığını ve akıbetin yere serilme olduğunu gösterirKesin
İlmiDinamik ve mekanikDenge kaybı ve devrilmeKinetik kuvvetin mukavemeti aşmasıBir kuvvetin direnç noktasını çökerterek kütleyi zemin seviyesine indirmesini modellerGüçlü
SiyasiOtorite ve iktidarZorbalığın tasfiyesiMeşruiyetsiz gücün çökertilmesiTarih boyunca zulümle dik durmaya çalışan güç odaklarının kaçınılmaz çöküş ve devrilişini simgelerGüçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıBelirgin bir iktisadi ıstılah veya sistemik yapı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik denge kaybı ve devrilme momentiBir nesnenin ağırlık merkezinin taban destek alanının dışına taşmasıyla potansiyel enerjisini kaybedip zemine düşmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKolektif direncin kırılması ve yapısal çöküşToplumsal veya siyasi bir yapının dışsal krizler ve içsel çürüme karşısında direncini yitirerek aniden çökmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca tıbbi bir terim olan epilepsi (sara) nöbetine veya spordaki güreş karşılaşmasına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamİlahi yasalar karşısında kibirlenen varlıkların bütün savunma hatlarının kırılarak boylu boyunca, etkisiz biçimde yere serilmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHâkka suresindeki tasvirin derin ibret ve ontolojik çöküş boyutunun gözden kaçırılarak sıradan bir ölüm veya fiziksel yıkım olarak algılanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın helak sahnelerindeki görsel ve dramatik anlatım gücünü ortaya koyar; azgın bir kavmin kökünden devrilmiş hurma kütükleri gibi yere serilişini tek bir kelimeyle zihne nakşeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin helakini, ilahi adaletin zorba güçler üzerindeki tasarrufunu anlatan kıssa ve uyarı ayetlerinde belirleyicidir (Hâkka 69:7).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeryüzünde kurulan maddi güç ve cüsseye dayalı iktidarların sarsılmaz olduğu yanılgısını yıkar; direncin bir anda kırılabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki gücün karşılaşması veya şiddetli bir tazyik neticesinde bir bedenin direncinin kırılarak yere serilmesi, boylu boyunca uzanması.
  • Soyut anlamVarlık iddiasının, kibrin ve direncin mutlak hakikat karşısında çözülerek dikey duruşunu kaybetmesi ve zemin seviyesine indirgenmesi.
  • Sistematik karşılıkKuvvet dengesizliği sonucu mukavemet gösteren sistemin çöküşü ve dikey potansiyelin sıfırlanması.
  • LaTeX modeliFa>Rd  ⟹  Δh→0
  • LaTeX açıklamasıBurada Fa uygulanan dışsal kuvveti veya ilahi azap tazyikini, Rd varlığın içsel direncini veya dikey konumunu koruma potansiyelini, Δh ise nesnenin zeminle olan mesafe/yükseklik farkını temsil eder; dışsal kuvvet iç direnci aştığında yükseklik sıfırlanır ve boylu boyunca yere serilme gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص