صرع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-ع1 sîga, 11 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ليلقومسبععجزصرعحسميومصَرْعَىخويرأينخلسخر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 11

▶ Ağı aç (3B)

صرع

ص - ر - ع

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Yere yıkılanlar

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.529 harf
باب العين والصاد والراء معهما ع ص ر، ع ر ص، ص ع ر، ر ع ص، ص رع، ر ص ع عصر: العَصْرُ:الدّهر، فإذا احتاجوا إلى تثقيله قالوا: عُصُر، وإذا سكنوا الصاد لم يقوموا إلاّ بالفتح، كما قال: ..... وهل يَنْعَمَنْ من كان في العُصُرِ الخالي والعصران: الليل والنهار. قال حميد بن ثور: ولا يَلْبِثُ العَصْرَانِ يوماً وليلةً إذا اختلفا أن يدركا ما تيمّما والعَصر: العشيّ. قال: يروحُ بنا عمْروٌ وقد عَصَرَ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.318 harf
صارَعْتُهُ فَصَرَعْتُهُ صَرْعاً وصِرْعاً. والمَصْرَعُ: مكانٌ ومصدرٌ. قال الشاعر: بمَصْرَعِنا النُعْمانَ يومَ تَأَلَّبَتْعلينا تَميمٌ من شَظىً وصَميمِ والصِرْعَةُ مثال الرِكْبَةِ والجِلسةِ، يقال: سوءُ الاستمساكِ خيرٌ من حُسْنِ الصِرْعَةِ. ورجلٌ صُرَعَةٌ، أي يَصْرَعُ الناس كثيراً ورجلٌ صِرِّيعٌ، كثيرُ الصَرْعِ لأقرانه. والصَرْعُ: عِلَّةٌ معروفة والصَرْعُ أيضاً: واحد الصُروعِ، وهي الضُروبُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok18.437 harf
باب العين والصاد مع الراء عصر ، عرص ، صعر ، صرع ، رصع ، رعص : مستعملات . عصر : قال الله جلّ وعَزّ : ( ُ ءِ ) ( العصر : 1 ، 2 ) قال الفرّاء : والعصر : الدهر ، أقسم الله به . وروى مجاهد عن ابن عبّاس أنه قال : العَصْر : ما يلي المغربَ من النهار . وقال قتادة : هي ساعة من ساعات النهار . وقال أبو إسحاق : العصر : الدهر ، والعصر : اليوم ، والعصر : الليلة . وأنشد : ولا يلبث العصران يوم وليلة إذَا طَلَبَا
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf
(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR324 harf
- الصرع: الطرح. يقال: صرعته صرعا، والصرعة: حالة المصروع، والصراعة: حرفة المصارع، ورجل صريع، أي: مصروع، وقوم صرعى. قال تعالى: ﴿فترى القوم فيها صرعى﴾ [الحاقة/7]، وهما صرعان، كقولهم قرنان. والمصراعان من الأبواب، وبه شبه المصراعان في الشعر (قال الأزهري: والمصراعان من الشعر: ما كان فيه قافيتان في بيت واحد. انظر: اللسان (صرع) ).
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR756 harf
ص ر ع تركته صريعاً وتركتهم صرعى وصرعهم ريب المنون وهذه مصارع القوم و ‏"‏ لكل جنب مصرع ‏"‏‏.‏ ودعي إلى الصراع والمصارعة‏.‏ ورجل صريع وصرعة‏.‏ يصرع الناس كثيراً‏.‏ وصرعة‏:‏ لا يزال يصرع وتصارعا واصطرعا‏.‏ وفتح مصراعي الباب‏.‏ وصرع الباب وباب مصرع‏.‏ وهو يحلب ناقته الصرعين والعصرين‏.‏ وآتيه صرعي النهار وهما طرفاه‏.‏ وفلان ذو صرعين‏:‏ ذو لونين‏.‏ وطلبت منه حاجة فما أدري على أي صرعي أمره هو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR7.259 harf
الصَرْعُ: الطَّرْحُ بالأَرض، وخَصَّه في التهذيب بالإِنسان، صارَعَه فصَرَعَه يَصْرَعُه صَرْعاً وصِرْعاً، الفتح لتميم والكسر لقيس؛ عن يعقوب، فهو مصروعٌ وصرِيعٌ، والجمع صَرْعَى؛ والمُصارَعةُ والصِّراعُ: مُعالَجَتُهما أَيُّهُما يَصْرَعُ صاحِبَه. وفي الحديث: مثَلُ المؤمِن كالخامةِ من الزَّرْعِ تَصْرَعُها الريحُ مرة وتَعْدِلُها أُخْرى أَي تُمِيلُها وتَرْمِيها من جانب إِلى جانب. والمَصْرَعُ: موضِعٌ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR294 harf
* ص ر ع * * صارَعَهُ فصَرَعَهَ * من باب قطع في لغة تميم وفي لغة قيس * صِرْعاً * بالكسر و * المَصْرَعُ * بوزن المجمع مصدر وموضع ورجل * صُرَعةٌ * بوزن همزة أي يصرع الناس و * الصَّرْعُ * علة معروفة و * التَّصْرِيعُ * في الشعر تقفية * المِصْراعِ * الأول وهو مأخوذ من * مِصْراعِ * الباب وهما مصراعان
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.632 harf
الصرع، بالفتح ويكسر، هو الطرح على الأرض، وفي العباب واللسان: بالأرض، وخصه في التهذيب بالإنسان، صارعه فصرعه صرعا وصرعا: الفتح لتميم، والكسر لقيس، عن يعقوب، كما نقله الجوهري كالمصرع، كمقعد، قال هوبر الحارثي: بمصرعنا النعمان يوم تألبت علينا تميم من شظى وصميم وهو موضعه أيضا، قال أبو ذؤيب يرثي بنيه: سبقوا هوي وأعنقوا لهواهـم فتخرموا،
Maddenin bağlantısı

الصرع، بالفتح ويكسر، هو الطرح على الأرض، وفي العباب واللسان: بالأرض، وخصه في التهذيب بالإنسان، صارعه فصرعه صرعا وصرعا: الفتح لتميم، والكسر لقيس، عن يعقوب، كما نقله الجوهري كالمصرع، كمقعد، قال هوبر الحارثي: بمصرعنا النعمان يوم تألبت علينا تميم من شظى وصميم وهو موضعه أيضا، قال أبو ذؤيب يرثي بنيه: سبقوا هوي وأعنقوا لهواهـم فتخرموا، ولكل جنب مصرع

وقد صرعه، كمنعه، وفي الحديث: مثل المؤمن كالخامة من الزرع، تصرعها الريح مرة، وتعدلها أخرى أي تميلها، وترميها من جانب إلى جانب. والصرعة، بالكسر للنوع مثل: الركبة والجلسة، ومنه المثل: سوء الاستمساك خير من حسن الصرعة. يقال: إذا استمسك وإن لم يحسن الركبة فهو خير من الذي يصرع صرعة لا تضره، لأن الذي يتماسك قد يلحق، والذي يصرع لا يبلغ، ويروى: حسن الصرعة، بالفتح: بمعنى المرة. الصرعة، بالضم: من يصرعه الناس كثيرا. الصرعة كهمزة: من يصرعهم، وهو الكثير الصرع لأقرانه، يطرد على هذين باب، وقد تقدم تحقيقه في ل-ق-ط وفي الحديث: ما تعدون الصرعة فيكم? قالوا: الذي لا يصرعه الرجال، قال: ليس بذاك، ولكنه الذي يملك نفسه عند الغضب ويروى: الحليم عند الغضب وقال الليث: قال معاوية رضي الله عنه: لم أكن صرعة ولا نكحة. وفي اللسان: الصرعة، الذي لا يغلب، وسمى في الحديث: الحليم عند الغضب صرعة لأن حلمه يصرع غضبه، على ضد معنى قولهم: الغضب غول الحلم، قال: فنقله إلى الذي يغلب نفسه عند الغضب ويقهرها، فإنه إذا ملكها كأنه قهر أقوى أعدائه، وشر خصومه، ولذلك قال: أعدى عدو لك نفسك التي بين جنبيك وهذا من الألفاظ التي نقلها اللغويون من وضعها لضرب من التوسع والمجاز، وهو من فصيح الكلام؛ لأنه لما كان الغضبان بحالة شديدة من الغيظ، وقد ثارت عليه شهوة الغضب، فقهرها بحلمه، وصرعها بثباته، كان كالصرعة، الذي يصرع الرجال ولا يصرعونه، كالصريع والصراعة، كسكين، ودراعة، الثانية عن الكسائي، يقال: رجل صريع: شديد الصراع، وإن لم يكن معروفا بذلك، وفي التهذيب: هو إذا كان ذلك صنعته وحاله التي يعرف بها. الصريع، كأمير: المصروع، ج: صرعى، يقال: تركته صريعا، وتركتهم صرعى، وفي التنزيل العزيز: فترى القوم صرعى . الصريع: القوس التي لم ينحت منها شيء، وهو مجاز، أو التي جف عودها على الشجر، وقيل: إنما هو الصريف، بالفاء، كما سيأتي، وكذلك السوط إذا لم ينحت منه، يقال له: صريع. من المجاز أيضا: الصريع: القضيب من الشجر ينهصر، أي يتهدل إلى الأرض، فيسقط عليها، وأصله في الشجرة، فيبقى ساقطا في الظل، لا تصيبه الشمس، فيكون ألين من الفرع، وأطيب ريحا، وهو يستاك به، ج: صرع، بالضم، ومنه الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يعجبه أن يستاك بالصرع وفي التهذيب: الصريع: القضيب يسقط من شجر البشام، وجمعه: صرعان. والصرع: علة معروفة، كما في الصحاح. وقال الرئيس: تمنع الأعضاء النفيسة من أفعالها منعا غير تام، وسببه سدة تعرض في بعض بطون الدماغ، وفي مجاري الأعصاب المحركة للأعضاء من خلط غليظ، أو لزج كثير، فتمتنع الروح عن السلوك فيها سلوكا طبيعيا، فتتشنج الأعضاء. والصرع، بالفتح: المثل، ويكسر، قال الجوهري: الصرعان، بالكسر: المثلان، ويقال: هما صرعان، وشرعان، وحتنان، وقتلان، كله بمعنى، أي: مثلان. قلت: وهو قول ابن الأعرابي، ونصه: يقال: هذا صرعه وصرعه، وضرعه وضرعه، وطبعه وطباعه وطبيعه، وطلعه، وسنه، وقرنه، وقرنه، وشلوه، وشلته، أي: مثله، وقول الشاعر: ومنجوب له منهن صـرع يميل إذا عدلت به الشوارا هكذا رواه الأصمعي، قال ابن الأعرابي: ويروى ضرع بالضاد المعجمة، وفسره بأنه الحلبة. الصرع أيضا: الضرب والفن من الشيء، يروى بالفتح والكسر، وإعجام الضاد ج: أصرع، وصروع، قال لبيد - رضي الله عنه -:

وخصم كنادي الجن أسقطت شأوهم بمستحصد ذي مـرة وصـروع رواه أبو عبيد هكذا بالصاد المهملة، أي بضروب من الكلام، ورواه ابن الأعرابي بالضاد المعجمة. الصروع، كصبور: الرجل الكثير الصراع للناس. وفي التهذيب: للأقران، ج: صرع، ككتب. قال ابن عباد: هو ذو صرعين أي ذو لونين، ونقله الزمخشري أيضا. يقال: تركتهم صرعين، إذا كانوا ينتقلون من حال إلى حال، نقله ابن عباد. والصرعة: الحالة، وفي المفردات: حالة المطروح. وقال ابن عباد: هو يفعله على كل صرعة، أي حالة، ونقله صاحب اللسان أيضا. يقال: هو صرع كذا، أي حذاءه، نقله الصاغاني. والصرعان: إبلان ترد إحداهما حين تصدر الأخرى، لكثرتها كما في الصحاح، وأنشد ابن الأعرابي: مثل البرام غدا في أصدة خلـق لم يستعن وحوامي الموت تغشاه فرجت عنه بصرعينا لأرملة وبائس جاء معناه كمعناه قال يصف سائلا شبهه بالبرام، وهو القراد، لم يستعن: يقول: لم يحلق عانته. وحوامي الموت: أسبابه، كحوائمه، وقوله: بصرعينا: أراد بها إبلا مختلفة التمشاء، تجيء هذه، وتذهب هذه، لكثرتها، هكذا رواه بفتح الصاد، وهذا الشعر أورده ابن بري عن أبي عمرو، وأورد صدر البيت الأول: ومرهق سال إمتاعا بأصدته ووقع في العباب: مثل البزاة غدا وكأنه تحريف. الصرعان: الليل والنهار، أو الغداة والعشي، من غدوة إلى الزوال. وفي الصحاح إلى انتصاف النهار صرع، بالفتح، من انتصاف النهار إلى الغروب، وفي الصحاح إلى سقوط القرص صرع آخر، ويقال - الأولى إسقاط الواو، كما في الصحاح - : أتيته صرعى النهار، أي غدوة وعشية، وزعم بعضهم أنهم أرادوا العصرين فقلب. وفي الأساس: وهو يحلب ناقته الصرعين والعصرين، ولقيته صرعي النهار: طرفيه، وأنشد الجوهري لذي الرمة: كأنني نازع يثنيه عن وطن صرعان رائحة عقل وتقييد أراد عقل عشية، وتقييد غدوة، فاكتفى بذكر أحدهما، يقول: كأنني بعير نازع إلى وطنه، وقد ثناه عن إرادته عقل وتقييد، فعقله بالغداة، ليتمكن في المرعى، وتقييده بالليل خوفا من شراده. كما في اللسان. قلت: وهو تفسير أبي زكرياء، ورواه: رائحة بالنصب. وقال أبو علي: ويروى رائحة بالرفع، أي: أما وقت الرواح فعقل، وأما وقت الغداة فتقييد، يعقلونه بالعشية وهو بارك، ويقيدونه غداة بقيد يمكنه الرعي معه، وفي شرح ديوان ذي الرمة للمعري: أن هذا البيت يروى: صرعاه رائحة، هكذا بإضافة الصرعين إلى الهاء، وله ولأبي محمد الأخفش هنا كلام وتحقيق ليس هذا محله؛ إذ الغرض الاختصار. يقال: طلبت من فلان حاجة فانصرفت وما أدري هو على أي صرعي أمره، بالكسر. ونص الصحاح: ما أدري على أي صرعي أمره هو، أي: لم يتبين لي أمره، نقله الجوهري عن يعقوب، قال: أنشدني الكلابي: فرحت وما ودعت ليلى وما درت على أي صرعي أمرها أتروح

يعني أواصلا تروحت من عندها، أم قاطعا? وقال الزمخشري: أي على أي حالي أمره؛ نجح أم خيبة? والصرع، بالكسر: قوة الحبل ويروى بالضاد المعجمة أيضا، ج: صروع، وضروع، وبه فسر قول لبيد السابق. الصرع: المصارع، يقال: هما صرعان، أي مصطرعان. وقد اصطرعا: عالجا أيهما يصرع صاحبه? وأبو قيس بن صراع، كشداد: رجل من بني عجل، نقله الليث. قال: والمصراعان من الأبواب والشعر: ما كانت قافيتان في بيت. وبابان منصوبان ينضمان جميعا، مدخلهما في الوسط منهما، فيه لف ونشر غير مرتب، ففي التهذيب: المصراعان: بابا القصيدة، بمنزلة مصراعي باب البيت، قال: واشتقاقهما من الصرعين، وهما طرفا النهار. وصرع الشعر والباب تصريعا: جعله ذا مصراعين، وهما مصراعان وهو في الشعر مجاز، وتصريع الشعر هو: تقفية المصراع الأول، مأخوذ من مصراع الباب. وقيل: تصريع البيت من الشعر: جعل عروضه كضربه، كصرعه، كمنعه، يقال صرع الباب، إذا جعل له مصراعين، صرع فلانا: صرعه شديدا، يقال: مررت بقتلى مصرعين: شدد للكثرة، كما في الصحاح. ومما يستدرك عليه: المصارعة، والصراع: معالجة القرنين أيهما يصرع صاحبه، ورجل صراع وصريع - كشداد وأمير - بين الصراعة: شديد الصرع، وإن لم يكن معروفا بذلك. وقوم صرعة: يصرعون من صارعوا، كما يقال: رجل صرعة، نقله الأزهري، وقد تصارعوا. والصريع: المجنون، وقال ابن القطاع: صرع الإنسان صرعا: جن. والمنية تصرع الحيوان، على المثل، وكذا قولهم: بات صريع الكأس. وصريع الغواني: شاعر اسمه مسلم بن الوليد، نقله الصاغاني. ويقال: للأمر صرعان، أي طرفان. والمصرع كمنبر: لغة في مصراع الباب، قال رؤبة: إذ حال دوني مصرع الباب المصك ومصارع القوم: حيث قتلوا. وغصن صريع: متهدل ساقط إلى الأرض. وصرع الشجر: قطع وطرح. ورأيت شجرهم مصرعات، وصرعى أي مقطعات. ونبات صريع: لما نبت على وجه الأرض غير قائم، وكل ذلك مجاز. وقول لبيد - رضي الله عنه -: محفوفة وسط اليراع يظلها منها مصارع غابة وقيامها قيل: المصارع: جمع مصروع من القضب، يقول: منها مصروع، ومنها قائم، والقياس مصاريع، كما في اللسان، ورواه الصاغاني: منها مصرع غابة. وقال: المصرع: ما سقط منها لطوله، وقيامها: ما لم يسقط. وذكر الأزهري في ترجمة ص-ع-ع - عن أبي المقدام السلمي - قال: تضرع الرجل لصاحبه، وتصرع: إذا ذل واستخذى، ونقله الصاغاني أيضا في التكملة هكذا، وقال الزمخشري: تصرع فلان لفلان: تواضع له، وما زلت أتصرع له، وإليه، حتى أجابني، وهو مجاز.

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR15.424 harf
صَرَعَهُ 1 صَرَعَهُ ذ , aor. صَرَعَ , inf. n. صَرْعٌ (S, O, * Msb, K) and صِرْعٌ, (S, O, * K,) the former inf. n. of the dial. of Temeem and the latter of Keys, (S, O,) and مَصْرَعٌ, which is also a n. of place, [and, accord. to rule, of time also,] (S, O, K,) said of a man, (S, Msb,) He threw him down, or prostrated him, on the ground; (O, L, K, TA;) namely, a man. (T, TA.) And صَرَعَتْهُ is
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.248 harf
صرَعَ صرَعَ A ( n. ac. صَرْع 1 , صِرْع 2 , مَصْرَع 17 ), a. Threw down; prostrated. b. [ pass. ], Had an epileptic fit. c. [ pass. ], [ coll. ], Had a violent headache. d. see II (a) . صَرَّعَ صَرَّعَ II , a. Made two leaves to ( door ); formed of two hemistichs ( verse ). b. Threw down. صَاْرَعَ صَاْرَعَ III , a. Wrestled with. b. Fought a duel. تَصَاْرَعَ تَصَاْرَعَ VI ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.483 harf
صرع صَرَعَ - يَصْرَعُ - صَرِيْع - صَرْعى صَرَعَ - يَصْرَعُ + كائن أو شيء + كائناً: يطرحه ويلقيه أرضاً صَرِيْع: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " صَرَعَ - يَصْرَعُ ": " المصروع ": المطروح أرضاً صَرْعى: جمع " صَرْيْع " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " القلب بتغيير الوضعية أعلى أسفل أو أمام خلف أو يمين يسار قَلََبَ - يَقْلِبُ،
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler11 mücavir (14 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حسم

    1 ortak ayet · Bir şeyin kesik yeri demektir

  2. خوي

    1 ortak ayet · Haviy (hı) : Dere demektir

  3. ثمن

    1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  4. نخل

    1 ortak ayet · Hurma ağacıdır

  5. سبع

    1 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir

  6. عجز

    1 ortak ayet · Belin at tarafıdır

  7. سخر

    1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır

  8. ليل

    1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…

  9. رأي

    1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  10. يوم

    1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir

  11. قوم

    1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir

Geçtiği ayetler(1)

  1. سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ

    Yere yıkılanlarOnların kökünü kesmek için, üzerlerine yedi gece sekiz gün, rüzgarı estirdi. Halkın, kökünden sökülmüş hurma kütükleri gibi yere yıkıldığını görürdün.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسقط, كبب, طرح
Zıt Kökقام
Çekirdek Özet 1İki kuvvetin çekişmesi veya dışsal bir baskı neticesinde bir şeyin yere devrilmesi, serilmesi
Çekirdek Özet 2İlahi kudret karşısında inkârcı ve azgın güçlerin direncinin kırılarak cansız kütleler gibi yere serilmesi
Çekirdek Özet 3Fiziksel ve iradi direncin tamamen çökmesiyle dik duruşun yerini zeminle birleşen acziyete bırakması
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sara nöbeti veya güreş sporundaki basit bir düşüşe indirgeyerek Kur'an'daki ontolojik çöküş ve helak boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرSıkma, bağlama, bir araya toplayıp kıstırma, keskin direnç ve sürtüşme hali (صرر, صرصر, صرم, صرف)عBoğaz harfinin getirdiği derinlik ve bedensel eylem boyutuyla sıkışan kuvvetin fiziksel bir çatışmaya, yere çarpma ve boylu boyunca serilme hareketine dönüşmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaKarşı tarafı kavrama, kıstırma ve kuvvet uygulama hareketi
رinsan başı; baş, ilk, üstDikey duruşun, başın veya üstünlüğün yön değiştirmesi
عgöz; görme, bilme, kaynakEylemin dış dünyada somut, görünür ve açık bir şekilde cereyan etmesi
صرعYakalanan ve direnci kırılan bir varlığın dikey konumunu kaybederek görünür biçimde yere serilmesiBütün hareket, bir kuvvetin diğerine galebe çalarak onu zemine sermesini tasvir eder

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki kişinin boğuşması sonucunda birinin diğerini yere çalması; ağaç dallarının ağırlık veya rüzgardan yere doğru sarkıp serilmesi
Cahiliye şiiri kullanımıHavber el-Hârisî'nin Numan'ın yere serilişini tasvir ettiği beytinde geçer: بمَصْرَعِنا النُّعْمانَ، يومَ تأَلَّبَتْ / علينا تميمٌ من شظى وصميمِ
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in binekten düşüşünü anlatan rivayetteki صُرِعَ عن دابَّة kullanımı ve müminin rüzgarın eğip yere yatırdığı ekine benzetildiği hadisteki تَصْرَعُها الريحُ مرة kullanımı

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça صرع kökü, fiziksel olarak yere çalma, yere serilme ve iki denk parçanın birbirine uyuşması/karşılaşması semantik ekseninde gelişmiştir. Kökün temelinde bir gücün diğerini alt ederek zemin seviyesine indirmesi hareketi yer alır. Sami dilleri genelinde doğrudan /ṣ-r-ʿ/ ses dizilimi yer yer anlam kaymalarına uğramış; İbranicede bedeni yere seren veya cildi lekeleyip çökerten cüzzam/çarpılma kökü ts-r-ʿ biçiminde karşılık bulmuştur. Arapçada ise kök hem iki gücün mücadelesi sonucu yere serilmeyi (مصارعة) hem de birbirine denk düşen kapı kanatları (مصراع) veya günün iki ucu (صرعان) gibi simetrik çiftleri ifade edecek şekilde özgün bir soyutlama genişliği kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYere çalma ve simetrik çiftBoğuşarak yere düşürme eyleminden türeyerek kapının iki kanadı ve günün iki ucu gibi simetrik eşlere genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiÇarpılma ve yere serilmeİbranicedeki çarpılma ve bedensel çöküş bildiren ts-r-ʿ köküyle kavramsal ve fonetik paralellik gösterirGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir soydaş biçim tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صرعAnlamlıYere sermek, devirmekBir şeyi mücadele veya baskı neticesinde yere devirmekHedef kök; Kur'an'da geçer
صعرAnlamlıBoyun bükmek, yana eğmekKibir veya hastalık sebebiyle yüzü ya da boynu bir tarafa eğmekKur'an'da geçer; eğilme ve yön kaybetme yönüyle ilişkilidir
رصعAnlamlıBirbirine bitiştirmek, dizmekTaşları veya madenleri birbirine sıkıca kenetleyip dizmekKur'an'da geçmez
رعصAnlamlıTitremek, sarsılmakMızrağın veya bedenin titreyip kontrolsüz sarsılmasıKur'an'da geçmez
عصرAnlamlıSıkmak, baskı uygulamakNesneyi tazyik ederek suyunu çıkarmak; zaman dilimiKur'an'da geçer; baskı ve tazyik ortak çekirdeğidir
عرصAnlamlıGeniş alan, oynamakAvlunun genişliği; şimşeğin çakıp oynamasıKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صرعMerkezYere serilmeMücadele veya zorlayıcı bir kuvvetle direncin kırılarak zemine boylu boyunca serilmesiGüçsüz kalarak veya yere vurularak boylu boyunca yatma hali
سقطKomşuDüşmeYerçekimi veya kontrol kaybıyla yukarıdan aşağıya kendiliğinden inmeÇekişme veya yere çalınma şartı olmaksızın dikey düşüşü bildirir
كببKomşuYüzüstü kapanmaBaş aşağı veya yüzükoyun yere kapanıp devrilmeSerilmenin yönünü özellikle yüz ve baş ekseninde belirginleştirir
طرحKomşuFırlatıp atmaBir nesneyi uzağa fırlatma veya elden çıkarmaYere vurma gayesinden ziyade nesneyi uzaklaştırma yönü öndedir
قامZıtAyakta durmaDikilme, dirençle ayakta durma ve sebat etmeYere serilmenin zıddı olarak dikey duruşu ve faal olmayı ifade eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصرعYere sermek, devrilmekGüç kullanarak veya dışsal darbeyle bir varlığı yere çalmakKesin
Latinceprosterno, deicioYere sermek, devirmekProsterno boylu boyunca yere yaymayı, deicio aşağı düşürmeyi karşılar; kökün simetri yan anlamını içermezGüçlü
İngilizceto fell, prostrate, knock downYere yıkmak, devirmekFell ve knock down darbeyle yere indirmeyi, prostrate yere serilmeyi karşılarGüçlü
Almancaniederstrecken, zu Boden werfenYere sermek, yere fırlatmakFiziksel olarak yere yatırmayı ve devirmeyi tam karşılarGüçlü
Fransızcaterrasser, abattreYere sermek, devirmekTerrasser kökü toprağa/zemine yapıştırma nüansıyla yere sermeyi çok iyi yansıtırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صرعىHelak edilip yere serilmiş, cansız kütlelerŞiddetli kasırga azabıyla helak edilen Âd kavminin içi boş hurma kütükleri gibi yere serilmiş hallerini bildiren bağlam (Hâkka 69:7)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi kudret karşısında insanın acziyetiKibir ve güç iddiasındaki kavimlerin ilahi ceza karşısında bir anda etkisiz kütlelere dönüşmesiİlahî iradenin karşı konulamazlığı ve zorbaların mutlak inkırazı
FıkıhVeri bulunamadıBelirgin bir fıkhi ıstılah tespiti yapılmamıştırVeri bulunamadı
TefsirAzabın dehşetinin tasviriHâkka suresinde azaba uğrayan kavmin içi boş hurma kütüklerine benzetilerek boylu boyunca cansız yatışlarının tasviriVarlık iddiasının ve kibrin zemine çakılarak sıfırlanması
HadisAhlaki üstünlük ve nefis mücadelesiGerçek pehlivanın güreşte rakibini yere seren değil, öfkelendiğinde nefsine hakim olan kişi olarak tanımlanması (صُرَعَة)Fiziksel yere sermeden iradi ve manevi hâkimiyete geçiş

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid ve kullukKibrin kırılmasıKulun acziyetini açığa çıkarmaİnsanın kendi gücüne güvenerek ilahi iradeye direnmesinin imkansızlığını ve akıbetin yere serilme olduğunu gösterirKesin
İlmiDinamik ve mekanikDenge kaybı ve devrilmeKinetik kuvvetin mukavemeti aşmasıBir kuvvetin direnç noktasını çökerterek kütleyi zemin seviyesine indirmesini modellerGüçlü
SiyasiOtorite ve iktidarZorbalığın tasfiyesiMeşruiyetsiz gücün çökertilmesiTarih boyunca zulümle dik durmaya çalışan güç odaklarının kaçınılmaz çöküş ve devrilişini simgelerGüçlü
İktisadiVeri bulunamadıVeri bulunamadıVeri bulunamadıBelirgin bir iktisadi ıstılah veya sistemik yapı tespit edilmemiştirVeri bulunamadı

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMekanik denge kaybı ve devrilme momentiBir nesnenin ağırlık merkezinin taban destek alanının dışına taşmasıyla potansiyel enerjisini kaybedip zemine düşmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKolektif direncin kırılması ve yapısal çöküşToplumsal veya siyasi bir yapının dışsal krizler ve içsel çürüme karşısında direncini yitirerek aniden çökmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca tıbbi bir terim olan epilepsi (sara) nöbetine veya spordaki güreş karşılaşmasına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamİlahi yasalar karşısında kibirlenen varlıkların bütün savunma hatlarının kırılarak boylu boyunca, etkisiz biçimde yere serilmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataHâkka suresindeki tasvirin derin ibret ve ontolojik çöküş boyutunun gözden kaçırılarak sıradan bir ölüm veya fiziksel yıkım olarak algılanması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın helak sahnelerindeki görsel ve dramatik anlatım gücünü ortaya koyar; azgın bir kavmin kökünden devrilmiş hurma kütükleri gibi yere serilişini tek bir kelimeyle zihne nakşeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Geçmiş kavimlerin helakini, ilahi adaletin zorba güçler üzerindeki tasarrufunu anlatan kıssa ve uyarı ayetlerinde belirleyicidir (Hâkka 69:7).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeryüzünde kurulan maddi güç ve cüsseye dayalı iktidarların sarsılmaz olduğu yanılgısını yıkar; direncin bir anda kırılabileceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki gücün karşılaşması veya şiddetli bir tazyik neticesinde bir bedenin direncinin kırılarak yere serilmesi, boylu boyunca uzanması.
  • Soyut anlamVarlık iddiasının, kibrin ve direncin mutlak hakikat karşısında çözülerek dikey duruşunu kaybetmesi ve zemin seviyesine indirgenmesi.
  • Sistematik karşılıkKuvvet dengesizliği sonucu mukavemet gösteren sistemin çöküşü ve dikey potansiyelin sıfırlanması.
  • LaTeX modeliFa>Rd  ⟹  Δh→0
  • LaTeX açıklamasıBurada Fa uygulanan dışsal kuvveti veya ilahi azap tazyikini, Rd varlığın içsel direncini veya dikey konumunu koruma potansiyelini, Δh ise nesnenin zeminle olan mesafe/yükseklik farkını temsil eder; dışsal kuvvet iç direnci aştığında yükseklik sıfırlanır ve boylu boyunca yere serilme gerçekleşir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص