صرع
ص - ر - ع
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Yere yıkılanlar
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR6.529 harfباب العين والصاد والراء معهما
ع ص ر، ع ر ص، ص ع ر، ر ع ص، ص رع، ر ص ع عصر: العَصْرُ:الدّهر، فإذا احتاجوا إلى تثقيله قالوا: عُصُر، وإذا سكنوا الصاد لم يقوموا إلاّ بالفتح، كما قال:
..... وهل يَنْعَمَنْ من كان في العُصُرِ الخالي
والعصران: الليل والنهار. قال حميد بن ثور:
ولا يَلْبِثُ العَصْرَانِ يوماً وليلةً إذا اختلفا أن يدركا ما تيمّما
والعَصر: العشيّ. قال:
يروحُ بنا عمْروٌ وقد عَصَرَ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.318 harfصارَعْتُهُ فَصَرَعْتُهُ صَرْعاً وصِرْعاً. والمَصْرَعُ: مكانٌ ومصدرٌ. قال الشاعر:
بمَصْرَعِنا النُعْمانَ يومَ تَأَلَّبَتْعلينا تَميمٌ من شَظىً وصَميمِ
والصِرْعَةُ مثال الرِكْبَةِ والجِلسةِ، يقال: سوءُ الاستمساكِ خيرٌ من حُسْنِ الصِرْعَةِ. ورجلٌ صُرَعَةٌ، أي يَصْرَعُ الناس كثيراً ورجلٌ صِرِّيعٌ، كثيرُ الصَرْعِ لأقرانه. والصَرْعُ: عِلَّةٌ معروفة والصَرْعُ أيضاً: واحد الصُروعِ، وهي الضُروبُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok18.437 harfباب العين والصاد مع الراء
عصر ، عرص ، صعر ، صرع ، رصع ، رعص : مستعملات .
عصر : قال الله جلّ وعَزّ : ( ُ ءِ ) ( العصر : 1 ، 2 ) قال الفرّاء : والعصر : الدهر ، أقسم الله به . وروى مجاهد عن ابن عبّاس أنه قال : العَصْر : ما يلي المغربَ من النهار . وقال قتادة : هي ساعة من ساعات النهار . وقال أبو إسحاق : العصر : الدهر ، والعصر :
اليوم ، والعصر : الليلة . وأنشد :
ولا يلبث العصران يوم وليلة
إذَا طَلَبَا
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf(باب الصاد* والراء وما يثلثهما)
(صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع.
وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR324 harf- الصرع: الطرح. يقال: صرعته صرعا، والصرعة: حالة المصروع، والصراعة: حرفة المصارع، ورجل صريع، أي: مصروع، وقوم صرعى. قال تعالى: ﴿فترى القوم فيها صرعى﴾ [الحاقة/7]، وهما صرعان، كقولهم قرنان. والمصراعان من الأبواب، وبه شبه المصراعان في الشعر (قال الأزهري: والمصراعان من الشعر: ما كان فيه قافيتان في بيت واحد. انظر: اللسان (صرع) ).
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR756 harfص ر ع
تركته صريعاً وتركتهم صرعى وصرعهم ريب المنون وهذه مصارع القوم و " لكل جنب مصرع ".
ودعي إلى الصراع والمصارعة.
ورجل صريع وصرعة.
يصرع الناس كثيراً.
وصرعة: لا يزال يصرع وتصارعا واصطرعا.
وفتح مصراعي الباب.
وصرع الباب وباب مصرع.
وهو يحلب ناقته الصرعين والعصرين.
وآتيه صرعي النهار وهما طرفاه.
وفلان ذو صرعين: ذو لونين.
وطلبت منه حاجة فما أدري على أي صرعي أمره هو
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.259 harfالصَرْعُ: الطَّرْحُ بالأَرض، وخَصَّه في التهذيب بالإِنسان، صارَعَه فصَرَعَه يَصْرَعُه صَرْعاً وصِرْعاً، الفتح لتميم والكسر لقيس؛ عن يعقوب، فهو مصروعٌ وصرِيعٌ، والجمع صَرْعَى؛ والمُصارَعةُ والصِّراعُ: مُعالَجَتُهما أَيُّهُما يَصْرَعُ صاحِبَه. وفي الحديث: مثَلُ المؤمِن كالخامةِ من الزَّرْعِ تَصْرَعُها الريحُ مرة وتَعْدِلُها أُخْرى أَي تُمِيلُها وتَرْمِيها من جانب إِلى جانب. والمَصْرَعُ: موضِعٌ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR294 harf* ص ر ع * * صارَعَهُ فصَرَعَهَ * من باب قطع في لغة تميم وفي لغة قيس * صِرْعاً * بالكسر و * المَصْرَعُ * بوزن المجمع مصدر وموضع ورجل * صُرَعةٌ * بوزن همزة أي يصرع الناس و * الصَّرْعُ * علة معروفة و * التَّصْرِيعُ * في الشعر تقفية * المِصْراعِ * الأول وهو مأخوذ من * مِصْراعِ * الباب وهما مصراعان
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.632 harfالصرع، بالفتح ويكسر، هو الطرح على الأرض، وفي العباب واللسان: بالأرض، وخصه في التهذيب بالإنسان، صارعه فصرعه صرعا وصرعا: الفتح لتميم، والكسر لقيس، عن يعقوب، كما نقله الجوهري كالمصرع، كمقعد، قال هوبر الحارثي:
بمصرعنا النعمان يوم تألبت علينا تميم من شظى وصميم وهو موضعه أيضا، قال أبو ذؤيب يرثي بنيه:
سبقوا هوي وأعنقوا لهواهـم فتخرموا،
الصرع، بالفتح ويكسر، هو الطرح على الأرض، وفي العباب واللسان: بالأرض، وخصه في التهذيب بالإنسان، صارعه فصرعه صرعا وصرعا: الفتح لتميم، والكسر لقيس، عن يعقوب، كما نقله الجوهري كالمصرع، كمقعد، قال هوبر الحارثي: بمصرعنا النعمان يوم تألبت علينا تميم من شظى وصميم وهو موضعه أيضا، قال أبو ذؤيب يرثي بنيه: سبقوا هوي وأعنقوا لهواهـم فتخرموا، ولكل جنب مصرع
وقد صرعه، كمنعه، وفي الحديث: مثل المؤمن كالخامة من الزرع، تصرعها الريح مرة، وتعدلها أخرى أي تميلها، وترميها من جانب إلى جانب. والصرعة، بالكسر للنوع مثل: الركبة والجلسة، ومنه المثل: سوء الاستمساك خير من حسن الصرعة. يقال: إذا استمسك وإن لم يحسن الركبة فهو خير من الذي يصرع صرعة لا تضره، لأن الذي يتماسك قد يلحق، والذي يصرع لا يبلغ، ويروى: حسن الصرعة، بالفتح: بمعنى المرة. الصرعة، بالضم: من يصرعه الناس كثيرا. الصرعة كهمزة: من يصرعهم، وهو الكثير الصرع لأقرانه، يطرد على هذين باب، وقد تقدم تحقيقه في ل-ق-ط وفي الحديث: ما تعدون الصرعة فيكم? قالوا: الذي لا يصرعه الرجال، قال: ليس بذاك، ولكنه الذي يملك نفسه عند الغضب ويروى: الحليم عند الغضب وقال الليث: قال معاوية رضي الله عنه: لم أكن صرعة ولا نكحة. وفي اللسان: الصرعة، الذي لا يغلب، وسمى في الحديث: الحليم عند الغضب صرعة لأن حلمه يصرع غضبه، على ضد معنى قولهم: الغضب غول الحلم، قال: فنقله إلى الذي يغلب نفسه عند الغضب ويقهرها، فإنه إذا ملكها كأنه قهر أقوى أعدائه، وشر خصومه، ولذلك قال: أعدى عدو لك نفسك التي بين جنبيك وهذا من الألفاظ التي نقلها اللغويون من وضعها لضرب من التوسع والمجاز، وهو من فصيح الكلام؛ لأنه لما كان الغضبان بحالة شديدة من الغيظ، وقد ثارت عليه شهوة الغضب، فقهرها بحلمه، وصرعها بثباته، كان كالصرعة، الذي يصرع الرجال ولا يصرعونه، كالصريع والصراعة، كسكين، ودراعة، الثانية عن الكسائي، يقال: رجل صريع: شديد الصراع، وإن لم يكن معروفا بذلك، وفي التهذيب: هو إذا كان ذلك صنعته وحاله التي يعرف بها. الصريع، كأمير: المصروع، ج: صرعى، يقال: تركته صريعا، وتركتهم صرعى، وفي التنزيل العزيز: فترى القوم صرعى . الصريع: القوس التي لم ينحت منها شيء، وهو مجاز، أو التي جف عودها على الشجر، وقيل: إنما هو الصريف، بالفاء، كما سيأتي، وكذلك السوط إذا لم ينحت منه، يقال له: صريع. من المجاز أيضا: الصريع: القضيب من الشجر ينهصر، أي يتهدل إلى الأرض، فيسقط عليها، وأصله في الشجرة، فيبقى ساقطا في الظل، لا تصيبه الشمس، فيكون ألين من الفرع، وأطيب ريحا، وهو يستاك به، ج: صرع، بالضم، ومنه الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم كان يعجبه أن يستاك بالصرع وفي التهذيب: الصريع: القضيب يسقط من شجر البشام، وجمعه: صرعان. والصرع: علة معروفة، كما في الصحاح. وقال الرئيس: تمنع الأعضاء النفيسة من أفعالها منعا غير تام، وسببه سدة تعرض في بعض بطون الدماغ، وفي مجاري الأعصاب المحركة للأعضاء من خلط غليظ، أو لزج كثير، فتمتنع الروح عن السلوك فيها سلوكا طبيعيا، فتتشنج الأعضاء. والصرع، بالفتح: المثل، ويكسر، قال الجوهري: الصرعان، بالكسر: المثلان، ويقال: هما صرعان، وشرعان، وحتنان، وقتلان، كله بمعنى، أي: مثلان. قلت: وهو قول ابن الأعرابي، ونصه: يقال: هذا صرعه وصرعه، وضرعه وضرعه، وطبعه وطباعه وطبيعه، وطلعه، وسنه، وقرنه، وقرنه، وشلوه، وشلته، أي: مثله، وقول الشاعر: ومنجوب له منهن صـرع يميل إذا عدلت به الشوارا هكذا رواه الأصمعي، قال ابن الأعرابي: ويروى ضرع بالضاد المعجمة، وفسره بأنه الحلبة. الصرع أيضا: الضرب والفن من الشيء، يروى بالفتح والكسر، وإعجام الضاد ج: أصرع، وصروع، قال لبيد - رضي الله عنه -:
وخصم كنادي الجن أسقطت شأوهم بمستحصد ذي مـرة وصـروع رواه أبو عبيد هكذا بالصاد المهملة، أي بضروب من الكلام، ورواه ابن الأعرابي بالضاد المعجمة. الصروع، كصبور: الرجل الكثير الصراع للناس. وفي التهذيب: للأقران، ج: صرع، ككتب. قال ابن عباد: هو ذو صرعين أي ذو لونين، ونقله الزمخشري أيضا. يقال: تركتهم صرعين، إذا كانوا ينتقلون من حال إلى حال، نقله ابن عباد. والصرعة: الحالة، وفي المفردات: حالة المطروح. وقال ابن عباد: هو يفعله على كل صرعة، أي حالة، ونقله صاحب اللسان أيضا. يقال: هو صرع كذا، أي حذاءه، نقله الصاغاني. والصرعان: إبلان ترد إحداهما حين تصدر الأخرى، لكثرتها كما في الصحاح، وأنشد ابن الأعرابي: مثل البرام غدا في أصدة خلـق لم يستعن وحوامي الموت تغشاه فرجت عنه بصرعينا لأرملة وبائس جاء معناه كمعناه قال يصف سائلا شبهه بالبرام، وهو القراد، لم يستعن: يقول: لم يحلق عانته. وحوامي الموت: أسبابه، كحوائمه، وقوله: بصرعينا: أراد بها إبلا مختلفة التمشاء، تجيء هذه، وتذهب هذه، لكثرتها، هكذا رواه بفتح الصاد، وهذا الشعر أورده ابن بري عن أبي عمرو، وأورد صدر البيت الأول: ومرهق سال إمتاعا بأصدته ووقع في العباب: مثل البزاة غدا وكأنه تحريف. الصرعان: الليل والنهار، أو الغداة والعشي، من غدوة إلى الزوال. وفي الصحاح إلى انتصاف النهار صرع، بالفتح، من انتصاف النهار إلى الغروب، وفي الصحاح إلى سقوط القرص صرع آخر، ويقال - الأولى إسقاط الواو، كما في الصحاح - : أتيته صرعى النهار، أي غدوة وعشية، وزعم بعضهم أنهم أرادوا العصرين فقلب. وفي الأساس: وهو يحلب ناقته الصرعين والعصرين، ولقيته صرعي النهار: طرفيه، وأنشد الجوهري لذي الرمة: كأنني نازع يثنيه عن وطن صرعان رائحة عقل وتقييد أراد عقل عشية، وتقييد غدوة، فاكتفى بذكر أحدهما، يقول: كأنني بعير نازع إلى وطنه، وقد ثناه عن إرادته عقل وتقييد، فعقله بالغداة، ليتمكن في المرعى، وتقييده بالليل خوفا من شراده. كما في اللسان. قلت: وهو تفسير أبي زكرياء، ورواه: رائحة بالنصب. وقال أبو علي: ويروى رائحة بالرفع، أي: أما وقت الرواح فعقل، وأما وقت الغداة فتقييد، يعقلونه بالعشية وهو بارك، ويقيدونه غداة بقيد يمكنه الرعي معه، وفي شرح ديوان ذي الرمة للمعري: أن هذا البيت يروى: صرعاه رائحة، هكذا بإضافة الصرعين إلى الهاء، وله ولأبي محمد الأخفش هنا كلام وتحقيق ليس هذا محله؛ إذ الغرض الاختصار. يقال: طلبت من فلان حاجة فانصرفت وما أدري هو على أي صرعي أمره، بالكسر. ونص الصحاح: ما أدري على أي صرعي أمره هو، أي: لم يتبين لي أمره، نقله الجوهري عن يعقوب، قال: أنشدني الكلابي: فرحت وما ودعت ليلى وما درت على أي صرعي أمرها أتروح
يعني أواصلا تروحت من عندها، أم قاطعا? وقال الزمخشري: أي على أي حالي أمره؛ نجح أم خيبة? والصرع، بالكسر: قوة الحبل ويروى بالضاد المعجمة أيضا، ج: صروع، وضروع، وبه فسر قول لبيد السابق. الصرع: المصارع، يقال: هما صرعان، أي مصطرعان. وقد اصطرعا: عالجا أيهما يصرع صاحبه? وأبو قيس بن صراع، كشداد: رجل من بني عجل، نقله الليث. قال: والمصراعان من الأبواب والشعر: ما كانت قافيتان في بيت. وبابان منصوبان ينضمان جميعا، مدخلهما في الوسط منهما، فيه لف ونشر غير مرتب، ففي التهذيب: المصراعان: بابا القصيدة، بمنزلة مصراعي باب البيت، قال: واشتقاقهما من الصرعين، وهما طرفا النهار. وصرع الشعر والباب تصريعا: جعله ذا مصراعين، وهما مصراعان وهو في الشعر مجاز، وتصريع الشعر هو: تقفية المصراع الأول، مأخوذ من مصراع الباب. وقيل: تصريع البيت من الشعر: جعل عروضه كضربه، كصرعه، كمنعه، يقال صرع الباب، إذا جعل له مصراعين، صرع فلانا: صرعه شديدا، يقال: مررت بقتلى مصرعين: شدد للكثرة، كما في الصحاح. ومما يستدرك عليه: المصارعة، والصراع: معالجة القرنين أيهما يصرع صاحبه، ورجل صراع وصريع - كشداد وأمير - بين الصراعة: شديد الصرع، وإن لم يكن معروفا بذلك. وقوم صرعة: يصرعون من صارعوا، كما يقال: رجل صرعة، نقله الأزهري، وقد تصارعوا. والصريع: المجنون، وقال ابن القطاع: صرع الإنسان صرعا: جن. والمنية تصرع الحيوان، على المثل، وكذا قولهم: بات صريع الكأس. وصريع الغواني: شاعر اسمه مسلم بن الوليد، نقله الصاغاني. ويقال: للأمر صرعان، أي طرفان. والمصرع كمنبر: لغة في مصراع الباب، قال رؤبة: إذ حال دوني مصرع الباب المصك ومصارع القوم: حيث قتلوا. وغصن صريع: متهدل ساقط إلى الأرض. وصرع الشجر: قطع وطرح. ورأيت شجرهم مصرعات، وصرعى أي مقطعات. ونبات صريع: لما نبت على وجه الأرض غير قائم، وكل ذلك مجاز. وقول لبيد - رضي الله عنه -: محفوفة وسط اليراع يظلها منها مصارع غابة وقيامها قيل: المصارع: جمع مصروع من القضب، يقول: منها مصروع، ومنها قائم، والقياس مصاريع، كما في اللسان، ورواه الصاغاني: منها مصرع غابة. وقال: المصرع: ما سقط منها لطوله، وقيامها: ما لم يسقط. وذكر الأزهري في ترجمة ص-ع-ع - عن أبي المقدام السلمي - قال: تضرع الرجل لصاحبه، وتصرع: إذا ذل واستخذى، ونقله الصاغاني أيضا في التكملة هكذا، وقال الزمخشري: تصرع فلان لفلان: تواضع له، وما زلت أتصرع له، وإليه، حتى أجابني، وهو مجاز.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR15.424 harfصَرَعَهُ
1 صَرَعَهُ ذ , aor. صَرَعَ , inf. n. صَرْعٌ (S, O, * Msb, K) and صِرْعٌ, (S, O, * K,) the former inf. n. of the dial. of Temeem and the latter of Keys, (S, O,) and مَصْرَعٌ, which is also a n. of place, [and, accord. to rule, of time also,] (S, O, K,) said of a man, (S, Msb,) He threw him down, or prostrated him, on the ground; (O, L, K, TA;) namely, a man. (T, TA.) And صَرَعَتْهُ is
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.248 harfصرَعَ
صرَعَ A ( n. ac. صَرْع 1 , صِرْع 2 , مَصْرَع 17 ),
a. Threw down; prostrated.
b. [ pass. ], Had an epileptic fit.
c. [ pass. ], [ coll. ], Had a violent headache.
d. see II (a) .
صَرَّعَ
صَرَّعَ II ,
a. Made two leaves to ( door ); formed of two hemistichs ( verse ).
b. Threw down.
صَاْرَعَ
صَاْرَعَ III ,
a. Wrestled with.
b. Fought a duel.
تَصَاْرَعَ
تَصَاْرَعَ VI ,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok22.483 harfصرع
صَرَعَ - يَصْرَعُ - صَرِيْع - صَرْعى
صَرَعَ - يَصْرَعُ + كائن أو شيء + كائناً: يطرحه ويلقيه أرضاً
صَرِيْع: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " صَرَعَ - يَصْرَعُ ": " المصروع ": المطروح أرضاً
صَرْعى: جمع " صَرْيْع "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " القلب بتغيير الوضعية أعلى أسفل أو أمام خلف أو يمين يسار
قَلََبَ - يَقْلِبُ،
Sîgalar(1)
Mücavir kökler11 mücavir (14 toplam)
- حسم
1 ortak ayet · Bir şeyin kesik yeri demektir
- خوي
1 ortak ayet · Haviy (hı) : Dere demektir
- ثمن
1 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
- نخل
1 ortak ayet · Hurma ağacıdır
- سبع
1 ortak ayet · Yırtıcı hayvan demektir
- عجز
1 ortak ayet · Belin at tarafıdır
- سخر
1 ortak ayet · Sahr kayalık sahadır
- ليل
1 ortak ayet · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
- رأي
1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- يوم
1 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
Geçtiği ayetler(1)
سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ
Yere yıkılanlarOnların kökünü kesmek için, üzerlerine yedi gece sekiz gün, rüzgarı estirdi. Halkın, kökünden sökülmüş hurma kütükleri gibi yere yıkıldığını görürdün.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صرع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سقط, كبب, طرح |
| Zıt Kök | قام |
| Çekirdek Özet 1 | İki kuvvetin çekişmesi veya dışsal bir baskı neticesinde bir şeyin yere devrilmesi, serilmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kudret karşısında inkârcı ve azgın güçlerin direncinin kırılarak cansız kütleler gibi yere serilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve iradi direncin tamamen çökmesiyle dik duruşun yerini zeminle birleşen acziyete bırakması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sara nöbeti veya güreş sporundaki basit bir düşüşe indirgeyerek Kur'an'daki ontolojik çöküş ve helak boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صر | Sıkma, bağlama, bir araya toplayıp kıstırma, keskin direnç ve sürtüşme hali (صرر, صرصر, صرم, صرف) | ع | Boğaz harfinin getirdiği derinlik ve bedensel eylem boyutuyla sıkışan kuvvetin fiziksel bir çatışmaya, yere çarpma ve boylu boyunca serilme hareketine dönüşmesi |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Karşı tarafı kavrama, kıstırma ve kuvvet uygulama hareketi |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Dikey duruşun, başın veya üstünlüğün yön değiştirmesi |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Eylemin dış dünyada somut, görünür ve açık bir şekilde cereyan etmesi |
| صرع | Yakalanan ve direnci kırılan bir varlığın dikey konumunu kaybederek görünür biçimde yere serilmesi | Bütün hareket, bir kuvvetin diğerine galebe çalarak onu zemine sermesini tasvir eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki kişinin boğuşması sonucunda birinin diğerini yere çalması; ağaç dallarının ağırlık veya rüzgardan yere doğru sarkıp serilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Havber el-Hârisî'nin Numan'ın yere serilişini tasvir ettiği beytinde geçer: بمَصْرَعِنا النُّعْمانَ، يومَ تأَلَّبَتْ / علينا تميمٌ من شظى وصميمِ |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in binekten düşüşünü anlatan rivayetteki صُرِعَ عن دابَّة kullanımı ve müminin rüzgarın eğip yere yatırdığı ekine benzetildiği hadisteki تَصْرَعُها الريحُ مرة kullanımı |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça صرع kökü, fiziksel olarak yere çalma, yere serilme ve iki denk parçanın birbirine uyuşması/karşılaşması semantik ekseninde gelişmiştir. Kökün temelinde bir gücün diğerini alt ederek zemin seviyesine indirmesi hareketi yer alır. Sami dilleri genelinde doğrudan /ṣ-r-ʿ/ ses dizilimi yer yer anlam kaymalarına uğramış; İbranicede bedeni yere seren veya cildi lekeleyip çökerten cüzzam/çarpılma kökü ts-r-ʿ biçiminde karşılık bulmuştur. Arapçada ise kök hem iki gücün mücadelesi sonucu yere serilmeyi (مصارعة) hem de birbirine denk düşen kapı kanatları (مصراع) veya günün iki ucu (صرعان) gibi simetrik çiftleri ifade edecek şekilde özgün bir soyutlama genişliği kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yere çalma ve simetrik çift | Boğuşarak yere düşürme eyleminden türeyerek kapının iki kanadı ve günün iki ucu gibi simetrik eşlere genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Çarpılma ve yere serilme | İbranicedeki çarpılma ve bedensel çöküş bildiren ts-r-ʿ köküyle kavramsal ve fonetik paralellik gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve spekülatif olmayan doğrudan bir soydaş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صرع | Anlamlı | Yere sermek, devirmek | Bir şeyi mücadele veya baskı neticesinde yere devirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صعر | Anlamlı | Boyun bükmek, yana eğmek | Kibir veya hastalık sebebiyle yüzü ya da boynu bir tarafa eğmek | Kur'an'da geçer; eğilme ve yön kaybetme yönüyle ilişkilidir |
| رصع | Anlamlı | Birbirine bitiştirmek, dizmek | Taşları veya madenleri birbirine sıkıca kenetleyip dizmek | Kur'an'da geçmez |
| رعص | Anlamlı | Titremek, sarsılmak | Mızrağın veya bedenin titreyip kontrolsüz sarsılması | Kur'an'da geçmez |
| عصر | Anlamlı | Sıkmak, baskı uygulamak | Nesneyi tazyik ederek suyunu çıkarmak; zaman dilimi | Kur'an'da geçer; baskı ve tazyik ortak çekirdeğidir |
| عرص | Anlamlı | Geniş alan, oynamak | Avlunun genişliği; şimşeğin çakıp oynaması | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صرع | Merkez | Yere serilme | Mücadele veya zorlayıcı bir kuvvetle direncin kırılarak zemine boylu boyunca serilmesi | Güçsüz kalarak veya yere vurularak boylu boyunca yatma hali |
| سقط | Komşu | Düşme | Yerçekimi veya kontrol kaybıyla yukarıdan aşağıya kendiliğinden inme | Çekişme veya yere çalınma şartı olmaksızın dikey düşüşü bildirir |
| كبب | Komşu | Yüzüstü kapanma | Baş aşağı veya yüzükoyun yere kapanıp devrilme | Serilmenin yönünü özellikle yüz ve baş ekseninde belirginleştirir |
| طرح | Komşu | Fırlatıp atma | Bir nesneyi uzağa fırlatma veya elden çıkarma | Yere vurma gayesinden ziyade nesneyi uzaklaştırma yönü öndedir |
| قام | Zıt | Ayakta durma | Dikilme, dirençle ayakta durma ve sebat etme | Yere serilmenin zıddı olarak dikey duruşu ve faal olmayı ifade eder |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صرع | Yere sermek, devrilmek | Güç kullanarak veya dışsal darbeyle bir varlığı yere çalmak | Kesin |
| Latince | prosterno, deicio | Yere sermek, devirmek | Prosterno boylu boyunca yere yaymayı, deicio aşağı düşürmeyi karşılar; kökün simetri yan anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | to fell, prostrate, knock down | Yere yıkmak, devirmek | Fell ve knock down darbeyle yere indirmeyi, prostrate yere serilmeyi karşılar | Güçlü |
| Almanca | niederstrecken, zu Boden werfen | Yere sermek, yere fırlatmak | Fiziksel olarak yere yatırmayı ve devirmeyi tam karşılar | Güçlü |
| Fransızca | terrasser, abattre | Yere sermek, devirmek | Terrasser kökü toprağa/zemine yapıştırma nüansıyla yere sermeyi çok iyi yansıtır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صرعى | Helak edilip yere serilmiş, cansız kütleler | Şiddetli kasırga azabıyla helak edilen Âd kavminin içi boş hurma kütükleri gibi yere serilmiş hallerini bildiren bağlam (Hâkka 69:7) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kudret karşısında insanın acziyeti | Kibir ve güç iddiasındaki kavimlerin ilahi ceza karşısında bir anda etkisiz kütlelere dönüşmesi | İlahî iradenin karşı konulamazlığı ve zorbaların mutlak inkırazı |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Belirgin bir fıkhi ıstılah tespiti yapılmamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Azabın dehşetinin tasviri | Hâkka suresinde azaba uğrayan kavmin içi boş hurma kütüklerine benzetilerek boylu boyunca cansız yatışlarının tasviri | Varlık iddiasının ve kibrin zemine çakılarak sıfırlanması |
| Hadis | Ahlaki üstünlük ve nefis mücadelesi | Gerçek pehlivanın güreşte rakibini yere seren değil, öfkelendiğinde nefsine hakim olan kişi olarak tanımlanması (صُرَعَة) | Fiziksel yere sermeden iradi ve manevi hâkimiyete geçiş |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | Kibrin kırılması | Kulun acziyetini açığa çıkarma | İnsanın kendi gücüne güvenerek ilahi iradeye direnmesinin imkansızlığını ve akıbetin yere serilme olduğunu gösterir | Kesin |
| İlmi | Dinamik ve mekanik | Denge kaybı ve devrilme | Kinetik kuvvetin mukavemeti aşması | Bir kuvvetin direnç noktasını çökerterek kütleyi zemin seviyesine indirmesini modeller | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve iktidar | Zorbalığın tasfiyesi | Meşruiyetsiz gücün çökertilmesi | Tarih boyunca zulümle dik durmaya çalışan güç odaklarının kaçınılmaz çöküş ve devrilişini simgeler | Güçlü |
| İktisadi | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Belirgin bir iktisadi ıstılah veya sistemik yapı tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanik denge kaybı ve devrilme momenti | Bir nesnenin ağırlık merkezinin taban destek alanının dışına taşmasıyla potansiyel enerjisini kaybedip zemine düşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif direncin kırılması ve yapısal çöküş | Toplumsal veya siyasi bir yapının dışsal krizler ve içsel çürüme karşısında direncini yitirerek aniden çökmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca tıbbi bir terim olan epilepsi (sara) nöbetine veya spordaki güreş karşılaşmasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İlahi yasalar karşısında kibirlenen varlıkların bütün savunma hatlarının kırılarak boylu boyunca, etkisiz biçimde yere serilmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hâkka suresindeki tasvirin derin ibret ve ontolojik çöküş boyutunun gözden kaçırılarak sıradan bir ölüm veya fiziksel yıkım olarak algılanması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helak sahnelerindeki görsel ve dramatik anlatım gücünü ortaya koyar; azgın bir kavmin kökünden devrilmiş hurma kütükleri gibi yere serilişini tek bir kelimeyle zihne nakşeder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin helakini, ilahi adaletin zorba güçler üzerindeki tasarrufunu anlatan kıssa ve uyarı ayetlerinde belirleyicidir (Hâkka 69:7). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünde kurulan maddi güç ve cüsseye dayalı iktidarların sarsılmaz olduğu yanılgısını yıkar; direncin bir anda kırılabileceğini gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki gücün karşılaşması veya şiddetli bir tazyik neticesinde bir bedenin direncinin kırılarak yere serilmesi, boylu boyunca uzanması.
- Soyut anlamVarlık iddiasının, kibrin ve direncin mutlak hakikat karşısında çözülerek dikey duruşunu kaybetmesi ve zemin seviyesine indirgenmesi.
- Sistematik karşılıkKuvvet dengesizliği sonucu mukavemet gösteren sistemin çöküşü ve dikey potansiyelin sıfırlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıBurada uygulanan dışsal kuvveti veya ilahi azap tazyikini, varlığın içsel direncini veya dikey konumunu koruma potansiyelini, ise nesnenin zeminle olan mesafe/yükseklik farkını temsil eder; dışsal kuvvet iç direnci aştığında yükseklik sıfırlanır ve boylu boyunca yere serilme gerçekleşir.