صرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-ف22 sîga, 52 mücavir kök, 29 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كيدصَرَفَتَصْرِفْصَرَفْنَااصْرِفْصرفصَرَّفْنَانُصَرِّفُقرأصَرَفَكُمْرأيروحأبيتُصْرَفُونَنفرنظر

KökSîga 22Ayet 29Sure 17Mücavir 52

▶ Ağı aç (3B)

صرف

ص - ر - ف

KÖK
  • 30 geçiş
  • 29 ayet
  • 22 sîga
  • 13 sözlük

(sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya ekin toplamak demektir. “Sarefe” bir şeyi başka bir şeye çevirmektirdevamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

(sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya ekin toplamak demektir. “Sarefe” bir şeyi başka bir şeye çevirmektir

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.173 harf
باب الصاد والراء والفاء معهما ص ر ف، ر ص ف، ص ف ر، ف ر ص مستعملات صرف: الصَّرْفُ: فَضْلُ الدِّرْهَم في القيمة، وجَوْدةُ الفِضَّة، وبَيْعُ الذَّهَبِ بالفِضَّةِ، ومنه الصَّيْرَفِيُّ لتَصريفهِ أحدَهُما بالآخَر. والتَّصريف: اشتِقاق بعضٍ من بعضٍ. وصَيْرفِيّات الأمُور: مُتَصرفاتُها أي تَتَقَلَّبُ بالناسِ. وتصريف الرِّياحِ: تَصَرُّفُها من وَجْهٍ الى وَجهٍ، وحالٍ الى حال، وكذلك تصريف الخُيُول
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.837 harf
الصَرفُ: التوبةُ. يقال: لا يُقْبَلُ منه صَرْفٌ ولا عَدْلٌ. قال يونس: فالصَرْفُ الحيلةُ. ومنه قولهم إنه ليَتَصَرَّفَ في الأمور. وقال تعالى: "فما يستطيعون صَرْفاً ولا نَصْراً". وصَرْفُ الدهرِ: حَدَثانُهُ ونوائبُهُ. والصَرْفانِ: الليلُ والنهارُ. والصَرْفَةُ: منزلٌ من منازل القمر. والصَرْفَةُ أيضاً: خرزةٌ من الخَرَز الذي يُذْكَرُ في الأُخَذ. والصِرْفُ بالكسر: صِبْغٌ أحمرُ يُصْبَغُ به شرَكُ النعالِ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.853 harf
ص ر ف صرف ، صفر ، رصف ، رفص ، فرص . صرف : رُوِيَ عن النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر المدينة فقال : ( مَن أَحْدَثَ فيها حَدَثاً أو أَوَى مُحدثاً لا يُقبَل منه صَرْفٌ ولا عَدْلٌ ) . قال أبو عبيد : رُوي عن مكحول أنه قال : الصَّرْفُ : التوبة . والعَدْلُ : الفِدْيَةُ . وقال أبو عبيد : وقيل : الصّرفُ : النافلةُ ، والعدلُ : الفَرِيضةُ . وروي عن يونس أنه قال : الصّرفُ : الحيلةُ ومنه قيل : فلان
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf
(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.376 harf
- الصرف: رد الشيء من حالة إلى حالة، أو إبداله بغيره، يقال: صرفته فانصرف. قال تعالى: ﴿ثم صرفكم عنهم﴾ [آل عمران/152]، وقال: ﴿ألا يوم يأتيهم ليس مصروفا عنهم﴾ [هود/8]، وقوله: ﴿ثم انصرفوا صرف الله قلوبهم﴾ [التوبة/127]، فيجوز أن يكون دعاء عليهم، وأن يكون ذلك إشارة إلى ما فعله بهم، وقوله تعالى: ﴿فما تستطيعون صرفا ولا نصرا﴾ [الفرقان/ 19]، أي: لا يقدرون أن يصرفوا عن أنفسهم العذاب، أو أن يصرفوا أنفسهم عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR697 harf
ص ر ف مر الشباب فما له من مصرف وصرف الله تعالى عنك السوء‏.‏ وحفظك من صرف الزمان وصروفه وتصاريفه‏.‏ وصرف الدراهم‏:‏ باعها بدراهم أو دنانير‏.‏ واصطرفها‏:‏ اشتراها‏.‏ تقول لصاحبك‏:‏ بكم اصطرفت هذه الدراهم فيقول‏:‏ اصطرفتها بدينار‏.‏ وفلان صراف وصيرف وصيرفي وهو من الصيارفة‏.‏ وللدرهم على الدرهم صرف في الجودة والقيمة أي فضل‏.‏ وصرفه في أعماله وأموره فتصرف فيها‏.‏ وتصرفت به الأحوال‏.‏ و ‏"‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.928 harf
الصَّرْفُ: رَدُّ الشيء عن وجهه، صَرَفَه يَصْرِفُه صَرْفاً فانْصَرَفَ. وصارَفَ نفْسَه عن الشيء: صَرفَها عنه. وقوله تعالى: ثم انْصَرَفوا؛ أَي رَجَعوا عن المكان الذي استمعُوا فيه، وقيل: انْصَرَفُوا عن العمل بشيء مـما سمعوا. صَرَفَ اللّه قلوبَهم أَي أَضلَّهُم اللّه مُجازاةً على فعلهم؛ وصَرفْتُ الرجل عني فانْصَرَفَ، والمُنْصَرَفُ: قد يكون مكاناً وقد يكون مصدراً، وقوله عز وجل: سأَصرفُ عن آياتي؛ أَي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR832 harf
* ص ر ف * * الصَّرْفُ * التوبة يقال لا يقبل منه صرف ولا عدل قال يونس الصرف الحيلة ومنه قولهم إنه ليتصرف في الأمور وقال الله تعالى ﴿فما يستطيعون صَرْفا ولا نصرا﴾ و * صَرْفُ * الدهر حدثانه ونوائبه وشراب * صِرْفٌ * أي بحت غير ممزوج و * صَرِيفُ * البكرة صوتها عند الاستقاء وقد * صَرَفَت * تصريف بالكسر * صَريفاً * وكذلك * صَريفُ * الباب وناب البعير و * الصَّيْرَفِيُّ الصَّرَّافُ * من * المُصَارَفةِ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.045 harf
الصرف في الحديث: المدينة حرم ما بين عائر - ويروي عير - إلى كذا، من أحدث فيها حدثا، أو آوي محدثا، فعليه لعنة الله والملائكة والناس أجمعين، لا يقبل منه صرف ولا عدل: التوبة، والعدل: الفدية قاله مكحول. أو: هو الناقلة، والعدل: الفريضة قاله أبو عبيد. أو بالعكس أي: لا يقبل منه فرض ولا تطوع، نقله ابن دريد عن بعض أهل اللغة. أو هو الوزن، والعدل: الكيل أو هو الاكتساب، والعدل: الفدية. أو الصرف: الحيلة وهو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.542 harf
الصَّرْفُ الصَّرْفُ ذ signifies The turning, or sending, or putting, a thing away, or back, from its way, or course; the causing it to turn away, or back; therefrom; the averting it, or repelling it therefrom: (M:) or the shifting a thing from one state, or condition, to another; (Bd in vi. 105;) and so ↓ التَّصْرِيفُ. (TA.) You say, صَرَفَهُ, (M, K,) or صَرَفَهُ عَنْ وَجْهِهِ, (Msb, TA,) i. e.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.645 harf
صَرَفَ صَرَفَ I ( n. ac. صَرْف 1 ), a. Sent away sent off; dismissed; dispatched. b. [ acc. & 'An ], Turned back, away from. c. Changed; spent, expended ( money ). d. Drank pure, neat ( wine. ) e. Inflected: declined; conjugated. f. Embellished. g. I , U ( n. ac. صَرِيْف 25 ), Creaked; grated. صَرَّفَ صَرَّفَ II , a. see I (a) , ( c ), ( d ), ( e ). e. Made to turn, to change.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR43.440 harf
صرف صَرَفَ - يَصْرِفُ - صَرْف - صَرْفَاً - مَصْرُوْف - مَصْرِف - مَصْرِفاً - انْصَرَفَ - يَنْصَرِفُ - صَرَّف - يُصَرِّفُ - تَصْرِيْف صَرَفَ - يَصْرِفُ + كائن + شيئاً: يحوَّله عن مساره الصواب نحو هدف: يعمل على متحرك يتحرك باتجاه هدف، فيغير مساره بقوة خارجية مؤثرة عليه، فيجعله يخطىء هدفه ويبتعد عنه ولا يصيبه صَرَفَ - يَصْرِفُ + كائن + عن كائن
Tamamını oku

Sîgalar(22)

Mücavir kökler52 mücavir (195 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرأ

    5 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  2. رأي

    8 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  3. سحب

    2 ortak ayet · Fışkıran sudur

  4. أبي

    2 ortak ayet · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır

  5. نزل

    6 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  6. أيي

    9 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  7. نفر

    2 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  8. فقه

    2 ortak ayet · Kavrarlar

  9. بعد

    5 ortak ayet · Baid uzak demektir

  10. جدل

    2 ortak ayet · Cedle havan tokmağı demektir

  11. كيد

    2 ortak ayet · Tuzak demektir

  12. نظر

    3 ortak ayet · Korkuluk demektir

Geçtiği ayetler(29)

  1. قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızDe ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

  2. … يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızDe ki: Üstünüzden ve altınızdan size azab göndermeye, sizi fırka fırka yapıp kiminizin hıncını kimine tattırmaya Kadir olan O’dur. Bak; onlar iyice anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz.

  3. وَكَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ وَلِنُبَيِّنَهُ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızİşte Biz, ayetleri sana böylece türlü türlü açıklarız. Ta ki onlar; sen okumuşsun, desinler ve Biz onu bilen bir kavme besbelli edelim.

  4. وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızİyi ve temiz memleketin bitkisi; Rabbının izniyle çıkar. Kötü olandan ise; faydası çok az olandan başkası çıkmaz. Şükreden bir kavim için ayetleri işte böyle yerli yerince açıklarız.

Sîga sayfası: وَصَرَّفْنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقلب, حول, بدل, عدل
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi, varlığı veya durumu bulunduğu doğrultudan, hâlden ya da yüzeyden başka bir yöne, hâle veya bedele çevirmek
Çekirdek Özet 2Ayetlerin hakikati kavratmak için çok boyutlu ve evrilip çevrilerek sunulması; ilahi iradenin rüzgârları, azabı, kalpleri ve şerri yönlendirmesi
Çekirdek Özet 3Sabit kalmayan, sürekli bir kanaldan diğerine aktarılan, dinamik dönüşüm ve yönlendirme ilkesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca «yüz çevirip gitmek» veya «harcamak» ile sınırlandırılması neticesinde ayetlerin çok cepheli sergilenişindeki (tasrif) usulün gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرSıkmak, daraltmak, bir doğrultuda toplamak, bağlamak ve gerilim oluşturmak (karşılaştır: صرح, صرخ, صرر, صرصر, صرط, صرع, صرم)فDudak ve açıklık bildiren harfin eklenmesiyle gerilip toplanan yönün dışarıya doğru açılması, başka bir menfeze, mecraya veya yöne akıtılarak çevrilmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaHareketi veya nesneyi bir noktada tutma, yakalama ve yönünü sınırlandırma
رİnsan başı; baş, ilk, üst, yönelişBaşın veya varlığın baktığı ana doğrultu, zihinsel veya fiili istikamet
فAğız; açıklık, kenar, nefes çıkışıDışa açılan ağız, yeni bir çıkış menfezi veya kanal oluşturma
صرفBir istikamette toplanmış veya yönelmiş olan başı/odağı tutarak açık bir kenardan veya menfezden başka bir tarafa yönlendirme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin yüzünü bir taraftan başka tarafa döndürmek; sağılan sütün memesinden henüz ayrıldığı ilk anki sıcak hâli (es-sarîf); bir madeni veya parayı değeri karşılığında başkasıyla değiştirmek; kapı menteşesinin dönerken çıkardığı sürtünme sesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi el-Muraqqiş el-Ekber bir beytinde zamanın değişken felaketlerini ve devranın dönüşünü nitelemek için sarf kelimesini felaket ve devran anlamında kullanır: أَمِن رَسمِ دارٍ بَينَ صاراتِ فَالمَلَق / عَفَت غَيرَ نُؤيٍ مِثلِ صَرفِ الحَصى الخَلَق
Erken Arapça kullanımBedevî dilinde yolcunun yönünü çevirmesi (tasarruf), develerin otlaktan başka yöne sürülmesi ve tüccarın parayı diğer parayla takas etmesi (sarrafiye) bağlamında yön ve biçim değiştirme ameliyesi olarak kullanılmıştır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Müfrezât fi Garîbi’l-Kur’ân.

Sami etimolojik katman

Arapça صرف kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında yön değiştirme, değiştirme, eritme ve maden arıtma semantik alanlarıyla kesişir. İbranicede צ-ר-ف (tsaraf) kökü özellikle metalleri ateşte eritip tasfiye etmeyi, saflaştırmayı ve bir durumdan başka bir duruma dönüştürmeyi ifade eder. Süryanicede ܨܪܦ (ṣraf) biçimi hem eritme hem de yönünü başka tarafa çevirme anlamlarını barındırır. Bu semantik izler, kökün ilksel Sami tabakasında bir maddenin ya da durumun potada eritilerek veya yönü kırılarak başka bir forma aktarılması mantığına dayandığını gösterir. Arapçada ise kök, fiziki yön değiştirme, paranın tedavülü (sarrafiye), sözün ve ayetlerin farklı üsluplarla evrilip çevrilmesi (tasrîf) ve belanın savuşturulması istikametinde genişleyerek dinamik bir yönlendirme matrisine evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs (BDB), Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصرفYüzü veya hali bir yönden başka bir yöne çevirme; parayı bozma; sözü türlü vecihlerle işlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צרף (tsaraf), Süryanice ܨܪܦ (ṣraf)Madeni ateşte eritip başka hâle koyma, tasfiye etme, dönüşüm sağlama ortak semantiğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperMısır hiyerogliflerinde ve Berberi dillerinde yön değiştirme veya dönüşüm bildiren zayıf fonetik paralelliklerMuhtemel

Kaynak Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صرفAnlamlıBir şeyin yönünü veya halini çevirmekYüzü çevirmek, sözü türlü yollarla açıklamak, savmakHedef kök; Kur'an'da geçer
صفرAnlamlıBoş olmak, sararmak, ıslık çalmakİçi boşalmak (sıfır), sarı renk almak, ses çıkarmakOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
رصفAnlamlıBirbirine eklemek, dizmekTaşları yan yana sıkıca dizip bağlamakZıt yönelimli çekirdek (tutma/dizme); Kur'an'da geçmez
رفصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir
فصرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir
فرصAnlamlıGedik açmak, fırsat yakalamakBir şeyde yarık açmak, uygun anı elde etmekAçıklık ve kanal bulma ilgisi; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صرفMerkezYönlendirme, çevirmeBir şeyi mevcut doğrultusundan alıp başka bir hedefe veya hâle akıtmakÇok boyutlu çevirme ve savuşturma
قلبKomşuAltüst etme, tersyüz etmeBir şeyin içini dışına veya üstünü altına getirmek, ekseni tersine çevirmekAni ve yapısal tersine dönüş
حولKomşuHalden hale geçme, dönüşmeBir durumun zaman içinde başkalaşması, ekseninde dönmesiSüreçsel başkalaşım ve hareketlilik
بدلKomşuİkame etme, yerine koymaBir varlığı kaldırıp yerine başkasını getirmekNesnel ikame ve takas
عدلKomşuDengeleme, eşitlemeBir şeye denk veya eşit karşılık koyarak yönünü tartmakHukuki ve ahlaki denklik
ثبتZıtSabit kılma, yerinde durdurmaYönünü veya hâlini değiştirmeksizin tek bir noktada kıpırdamadan durdurmakKararlılık, yerleşiklik, değişmezlik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصرفÇevirmek, yönlendirmek, dönüştürmekBir nesne veya hâli başka bir hedefe yönlendirmeKesin
Latinceconvertere, divertereDöndürmek, saptırmakMekânsal veya zihinsel yönü başka mecraya çevirme anlamını karşılarGüçlü
İngilizcedivert, avert, inflect, varyYönünü saptırmak, savmak, çekimlemekTehlikeyi savma ve dilsel/kavramsal varyasyon üretme boyutlarını karşılarKesin
Almancaabwenden, umleiten, flektierenSavuşturmak, yönünü değiştirmek, bükmekHem belayı defetmeyi hem de anlamı farklı vecihlerle sunmayı kapsarGüçlü
Fransızcadétourner, infléchir, varierYolundan saptırmak, eğmek, çeşitlendirmekRotayı kırma ve hakikati türlü cephelerle izah etme boyutuna denk gelirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نُصَرِّفُ / صَرَّفْنَاHakikatin delillerini türlü üsluplarla, çok yönlü açıklamakAyetlerin ve ibretlerin tekdüzelikten uzak biçimde sergilendiği bağlamlar (En‘âm 6:46, En‘âm 6:65, İsrâ 17:41)
تَصْرِيفِ الرِّيَاحِTabiat kuvvetlerinin yönlendirilmesi ve evrilip çevrilmesiKozmolojik düzen, rüzgârların yön değiştirmesi ve sevk edilmesi (Bakara 2:164, Câsiye 45:5)
اصْرِفْ / تَصْرِفْKötülüğü, azabı veya tuzağı savuşturmak, uzaklaştırmakŞerrin veya günah tehlikesinin defedilmesi için yapılan dua ve ilahi müdahale (Yûsuf 12:33, Furkân 25:65)
انْصَرَفُوا / صَرَفَ اللَّهُHakikatten yüz çevirip gitmek ve kalplerin eğrilmesiMünafıkların meclisten ayrılması ve niyetlerine ceza olarak kalplerinin haktan çevrilmesi (Tevbe 9:127)
تُصْرَفُونَ / سَأَصْرِفُHaktan saptırılmak veya delilleri anlamaktan mahrum bırakılmakKibre kapılanların ayetleri idrakten geri çevrilmesi ve şaşkınlık hâli (A‘râf 7:146, Yûnus 10:32)
صَرْفًاSavunma, hile veya azaptan kurtulacak bir çareKıyamet günü azabı savuşturacak herhangi bir çıkış yolu bulamama bağlamı (Furkân 25:19)
صَرَّفْنَا إِلَيْكَYöneltmek, sevk etmekBir grubun dinlemek ve anlamak üzere bir hedefe tevcih edilmesi (Ahkâf 46:29)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller ve hidayet-dalalet meselesiTevbe 9:127 ve A‘râf 7:146 ayetleri bağlamında Allah’ın kalpleri çevirmesinin cebr mi yoksa kulun tercihine terettüp eden adil bir ceza mı olduğuİradesi bozulan kalbin hakikatten saptırılması
Fıkıhİktisadi muameleler ve sarf akdiAltın ve gümüşün birbirleriyle takasında kabz şartı, faiz (riba) yasağı ve paranın dönüştürülmesi hükümleriDeğerlerin anlık ve peşin takası
TefsirKur'an üslubu ve beyan metoduÂyetlerin «tasrîf» edilmesinin Kur'an'ın bir konuyu emir, nehiy, vaad, vaid ve mesellerle evirip çevirerek zihinlere yaklaştırması olarak tefsiriPedagojik ve çok boyutlu anlatım
HadisAhlak, fitne ve kıyamet alametleri«Sarf ve adl» tabiri üzerinden nafile ve farz ibadetlerin kabul edilmemesi ya da tövbe ve fidyenin geçersiz kılınması tartışmalarıKurtuluş vesilesi ve tevbe

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbin istikameti ve tevbeİnâbe ve rücûSapmadan korunmaKalbin batıldan hakka, günahtan itaate doğru yönünün bilinçli olarak çevrilmesiKesin
İlmiMetodoloji ve dilbilimTasrîf ve morfolojiAnlam çeşitlendirmesiKök harflerden çok sayıda kavram türeterek hakikatin her veçhesini açıklığa kavuşturmaKesin
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiTehlikeyi savuşturmaTehdidi bertaraf etmeTopluma yönelen askeri ve siyasi tehditlerin karşı hamlelerle başka yöne sevk edilmesiGüçlü
İktisadiFinans ve tedavülKambiyo ve likidite akışıDeğer takası ve harcamaSabit servetin akışkan hale getirilerek piyasada farklı değer formlarına dönüştürülmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel yön değişimi ve kırılma (refraksiyon)Bir dalganın veya kuvvet vektörünün bir ortamdan diğerine geçerken hız ve doğrultu değiştirerek yeni bir açıya yönelmesi mantığıGüçlü
Beşeri bilimlerYönlendirme ve bilişsel yeniden çerçeveleme (reframing)Bireyin veya kitlelerin bir algı kanalından çıkarılarak alternatif bir yoruma ve davranış mecrasına sevk edilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern Türkçedeki «masraf / sarf etmek» karşılığına hapsederek yalnızca para harcamak veya tüketmek olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök asla salt «tüketim» değildir; ontolojik olarak rüzgârların sevk edilişi, epistemolojik olarak hakikatin çok boyutlu sergilenişi (tasrîf), ahlaki olarak tehlikelerin defedilmesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın «ayetleri sarf etmesi» ifadesi anlaşılamaz; vahyin hakikati her açıdan sunan dinamik eğitim metodu yerine statik bir metin algısı yerleşir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin beyan metodolojisinin omurgasını oluşturur; hakikatin tek bir anlatımla tüketilemeyeceğini, çok yönlü evirip çevirme (tasrîf-i âyât) olmadan zihinlerde tahkim edilemeyeceğini öğretir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhidin ve ahiretin farklı misallerle açıklandığı mekanistik/kozmik ayetlerde (Bakara 2:164) ve hidayet-dalalet psikolojisinin işlendiği nefsi ayetlerde (Tevbe 9:127, Yûnus 10:32)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki tekrarların lüzumsuz bir tekerrür olduğu zannını çürütür; her tekrarın aslında meselenin başka bir açıya çevrilerek sunulan yeni bir yönü olduğunu ispatlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin yönünü bir menfezden veya eksenden saptırıp başka bir mecraya doğru akıtmak.
  • Soyut anlamBir düşünceyi, hâli veya iradeyi çok boyutlu olarak dönüştürmek; hakikati farklı zaviyelerden aydınlatacak biçimde evirip çevirmek.
  • Sistematik karşılıkSabitliği kıran, varlığa akışkanlık, çok boyutluluk ve alternatif kanallara yönelebilme kabiliyeti kazandıran yönlendirme mekanizması.
  • LaTeX modeliVt+1=R(θ)⋅Vt+ΔU
  • LaTeX açıklamasıModelde Vt, bir varlığın, zihnin, kuvvetin veya ifadenin t anındaki mevcut yönelim vektörünü; R(θ), bu vektörü bulunduğu doğrultudan başka bir açıya evirip çeviren dönüşüm matrisini (sarf/tasrif ameliyesini); ΔU ise yeni kanala geçişle ortaya çıkan durum veya değer başkalaşımını sembolize eder. Böylece kökün özündeki yön değiştirme ve farklı formlara akıtma mantığı sembolik olarak ifade edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص