صرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-ف22 sîga, 52 mücavir kök, 29 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كيدصَرَفَتَصْرِفْصَرَفْنَااصْرِفْصرفصَرَّفْنَانُصَرِّفُقرأصَرَفَكُمْرأيروحأبيتُصْرَفُونَنفرنظر

KökSîga 22Ayet 29Sure 17Mücavir 52

▶ Ağı aç (3B)

صرف

ص - ر - ف

KÖK
  • 30 geçiş
  • 29 ayet
  • 22 sîga
  • 13 sözlük

(sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya ekin toplamak demektir. “Sarefe” bir şeyi başka bir şeye çevirmektirdevamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

(sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya ekin toplamak demektir. “Sarefe” bir şeyi başka bir şeye çevirmektir

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.173 harf
باب الصاد والراء والفاء معهما ص ر ف، ر ص ف، ص ف ر، ف ر ص مستعملات صرف: الصَّرْفُ: فَضْلُ الدِّرْهَم في القيمة، وجَوْدةُ الفِضَّة، وبَيْعُ الذَّهَبِ بالفِضَّةِ، ومنه الصَّيْرَفِيُّ لتَصريفهِ أحدَهُما بالآخَر. والتَّصريف: اشتِقاق بعضٍ من بعضٍ. وصَيْرفِيّات الأمُور: مُتَصرفاتُها أي تَتَقَلَّبُ بالناسِ. وتصريف الرِّياحِ: تَصَرُّفُها من وَجْهٍ الى وَجهٍ، وحالٍ الى حال، وكذلك تصريف الخُيُول
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.837 harf
الصَرفُ: التوبةُ. يقال: لا يُقْبَلُ منه صَرْفٌ ولا عَدْلٌ. قال يونس: فالصَرْفُ الحيلةُ. ومنه قولهم إنه ليَتَصَرَّفَ في الأمور. وقال تعالى: "فما يستطيعون صَرْفاً ولا نَصْراً". وصَرْفُ الدهرِ: حَدَثانُهُ ونوائبُهُ. والصَرْفانِ: الليلُ والنهارُ. والصَرْفَةُ: منزلٌ من منازل القمر. والصَرْفَةُ أيضاً: خرزةٌ من الخَرَز الذي يُذْكَرُ في الأُخَذ. والصِرْفُ بالكسر: صِبْغٌ أحمرُ يُصْبَغُ به شرَكُ النعالِ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.853 harf
ص ر ف صرف ، صفر ، رصف ، رفص ، فرص . صرف : رُوِيَ عن النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر المدينة فقال : ( مَن أَحْدَثَ فيها حَدَثاً أو أَوَى مُحدثاً لا يُقبَل منه صَرْفٌ ولا عَدْلٌ ) . قال أبو عبيد : رُوي عن مكحول أنه قال : الصَّرْفُ : التوبة . والعَدْلُ : الفِدْيَةُ . وقال أبو عبيد : وقيل : الصّرفُ : النافلةُ ، والعدلُ : الفَرِيضةُ . وروي عن يونس أنه قال : الصّرفُ : الحيلةُ ومنه قيل : فلان
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf
(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.376 harf
- الصرف: رد الشيء من حالة إلى حالة، أو إبداله بغيره، يقال: صرفته فانصرف. قال تعالى: ﴿ثم صرفكم عنهم﴾ [آل عمران/152]، وقال: ﴿ألا يوم يأتيهم ليس مصروفا عنهم﴾ [هود/8]، وقوله: ﴿ثم انصرفوا صرف الله قلوبهم﴾ [التوبة/127]، فيجوز أن يكون دعاء عليهم، وأن يكون ذلك إشارة إلى ما فعله بهم، وقوله تعالى: ﴿فما تستطيعون صرفا ولا نصرا﴾ [الفرقان/ 19]، أي: لا يقدرون أن يصرفوا عن أنفسهم العذاب، أو أن يصرفوا أنفسهم عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR697 harf
ص ر ف مر الشباب فما له من مصرف وصرف الله تعالى عنك السوء‏.‏ وحفظك من صرف الزمان وصروفه وتصاريفه‏.‏ وصرف الدراهم‏:‏ باعها بدراهم أو دنانير‏.‏ واصطرفها‏:‏ اشتراها‏.‏ تقول لصاحبك‏:‏ بكم اصطرفت هذه الدراهم فيقول‏:‏ اصطرفتها بدينار‏.‏ وفلان صراف وصيرف وصيرفي وهو من الصيارفة‏.‏ وللدرهم على الدرهم صرف في الجودة والقيمة أي فضل‏.‏ وصرفه في أعماله وأموره فتصرف فيها‏.‏ وتصرفت به الأحوال‏.‏ و ‏"‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.928 harf
الصَّرْفُ: رَدُّ الشيء عن وجهه، صَرَفَه يَصْرِفُه صَرْفاً فانْصَرَفَ. وصارَفَ نفْسَه عن الشيء: صَرفَها عنه. وقوله تعالى: ثم انْصَرَفوا؛ أَي رَجَعوا عن المكان الذي استمعُوا فيه، وقيل: انْصَرَفُوا عن العمل بشيء مـما سمعوا. صَرَفَ اللّه قلوبَهم أَي أَضلَّهُم اللّه مُجازاةً على فعلهم؛ وصَرفْتُ الرجل عني فانْصَرَفَ، والمُنْصَرَفُ: قد يكون مكاناً وقد يكون مصدراً، وقوله عز وجل: سأَصرفُ عن آياتي؛ أَي
Maddenin bağlantısı

الصَّرْفُ: رَدُّ الشيء عن وجهه، صَرَفَه يَصْرِفُه صَرْفاً فانْصَرَفَ. وصارَفَ نفْسَه عن الشيء: صَرفَها عنه. وقوله تعالى: ثم انْصَرَفوا؛ أَي رَجَعوا عن المكان الذي استمعُوا فيه، وقيل: انْصَرَفُوا عن العمل بشيء مـما سمعوا. صَرَفَ اللّه قلوبَهم أَي أَضلَّهُم اللّه مُجازاةً على فعلهم؛ وصَرفْتُ الرجل عني فانْصَرَفَ، والمُنْصَرَفُ: قد يكون مكاناً وقد يكون مصدراً، وقوله عز وجل: سأَصرفُ عن آياتي؛ أَي أَجْعَلُ جَزاءهم الإضْلالَ عن هداية آياتي. وقوله عز وجل: فما يَسْتَطِيعُون صَرْفاً ولا نَصْراً أَي ما يستطيعون أَن يَصْرِفُوا عن أَنفسهم العَذابَ ولا أَن يَنْصُروا أَنفسَهم. قال يونس: الصَّرْفُ الحِيلةُ، وصَرَفْتُ الصِّبْيان: قَلَبْتُهم. وصَرَفَ اللّه عنك الأَذى، واسْتَصْرَفْتُ اللّه المَكارِهَ.والصَّريفُ: اللَّبَنُ الذي يُنْصَرَفُ به عن الضَّرْعِ حارّاً.والصَّرْفانِ: الليلُ والنهارُ. والصَّرْفةُ: مَنْزِل من مَنازِلِ القمر نجم واحد نَيِّرٌ تِلْقاء الزُّبْرةِ، خلْفَ خراتَي الأَسَد. يقال: إنه قلب الأَسد إذا طلع أَمام الفجر فذلك الخَريفُ، وإِذا غابَ مع طُلُوع الفجر فذلك أَول الربيع، والعرب تقول: الصَّرْفةُ نابُ الدَّهْرِ لأَنها تفْتَرُّ عن البرد أَو عن الحَرّ في الحالتين؛ قال ابن كُناسةَ: سميت بذلك لانْصراف البرد وإقبال الحرّ، وقال ابن بري: صوابه أَن يقال سميت بذلك لانْصراف الحرِّ وإقبال البرد. والصَّرْفةُ: خرَزةٌ من الخرَز التي تُذْكر في الأُخَذِ، قال ابن سيده: يُسْتَعْطَفُ بها الرجال يُصْرَفون بها عن مَذاهِبهم ووجوههم؛ عن اللحياني؛ قال ابن جني: وقولُ البغداديين في قولهم: ما تَأْتينا فتُحَدِّثَنا، تَنْصِبُ الجوابَ على الصَّرْف، كلام فيه إجمال بعضه صحيح وبعضه فاسد، أَما الصحيح فقولهم الصَّرْفُ أَن يُصْرَف الفِعْلُ الثاني عن معنى الفعل الأَول، قال: وهذا معنى قولنا إن الفعل الثاني يخالف الأَوّل، وأَما انتصابه بالصرف فخطأٌ لأَنه لا بدّ له من ناصب مُقْتَض له لأَن المعاني لا تنصب الأَفعال وإنما ترفعها، قال: والمعنى الذي يرفع الفعل هو وقوع الاسم، وجاز في الأَفعال أَن يرفعها المعنى كما جاز في الأَسماء أَن يرفعها المعنى لمُضارعَة الفعل للاسم، وصَرْفُ الكلمة إجْراؤها بالتنوين. وصَرَّفْنا الآياتِ أَي بيَّنْاها. وتَصْريفُ الآيات تَبْيينُها. والصَّرْفُ: أَن تَصْرِفَ إنساناً عن وجْهٍ يريده إلى مَصْرِفٍ غير ذلك. وصَرَّفَ الشيءَ: أَعْمله في غير وجه كأَنه يَصرِفُه عن وجه إلى وجه، وتَصَرَّفَ هو. وتَصارِيفُ الأُمورِ: تَخالِيفُها، ومنه تَصارِيفُ الرِّياحِ والسَّحابِ. الليث: تَصْريفُ الرِّياحِ صَرْفُها من جهة إلى جهة، وكذلك تصريفُ السُّيُولِ والخُيولِ والأُمور والآيات، وتَصْريفُ الرياحِ: جعلُها جَنُوباً وشَمالاً وصَباً ودَبُوراً فجعلها ضُروباً في أَجْناسِها. وصَرْفُ الدَّهْرِ: حِدْثانُه ونَوائبُه. والصرْفُ: حِدْثان الدهر، اسم له لأَنه يَصْرِفُ الأَشياء عن وجُوهها؛ وقول صخر الغَيّ: عاوَدَني حُبُّها، وقد شَحِطَتْ صَرْفُ نَواها، فإنَّني كَمِدُ أَنَّث الصرف لتَعْلِيقه بالنَّوى، وجمعه صُروفٌ. أَبو عمرو: الصَّريف الفضّةُ؛ وأَنشد: بَني غُدانةَ، حَقّاً لَسْتُمُ ذَهَباً ولا صَريفاً، ولكن أَنـْتُمُ خَزَفُ وهذا البيتُ أَورَدَه الجوهري: بني غُدانَةَ، ما إن أَنتُمُ ذَهَباً ولا صَريفاً، ولكن أَنتُمُ خزَفُ قال ابن بري: صواب إنشاده: ما إِن أَنـْتُمُ ذَهبٌ، لأَن زيادة إنْ تُبْطِل عمل ما. والصَّرْفُ: فَضْلُ الدًِّرهم على الدرهم والدينار على الدِّينار لأَنَّ كلَّ واحد منهما يُصْرَفُ عن قِيمةِ صاحِبه. والصَّرْفُ: بيع الذهب بالفضة وهو من ذلك لأَنه يُنْصَرَفُ به عن جَوْهر إلى جَوْهر. والتصْريفُ في جميع البِياعاتِ: إنْفاق الدَّراهم. والصَّرَّافُ والصَّيْرَفُ والصَّيْرَفيُّ: النقّادُ من المُصارفةِ وهو التَّصَرُّفِ، والجمع صَيارِفُ وصَيارِفةٌ. والهاء للنسبة، وقد جاء في الشعر الصَّيارِفُ؛ فأَما قول الفرزدق: تَنْفِي يَداها الحَصى في كلِّ هاجِرَةٍ، نَفْيَ الدَّراهِيمِ تَنْقادُ الصَّيارِيفِ فعلى الضرورة لما احتاج إلى تمام الوزن أَشْبع الحركة ضرورةً حتى صارت حرفاً؛ وبعكسه: والبَكَراتِ الفُسَّجَ العطامِسا ويقال: صَرَفْتُ الدَّراهِمَ بالدَّنانِير. وبين الدِّرهمين صَرْفٌ أَي فَضْلٌ لجَوْدةِ فضة أَحدهما. ورجل صَيْرَفٌ: مُتَصَرِّفٌ في الأُمور؛ قال أُمَيَّة ابن أَبي عائذ الهذلي: قد كُنْتُ خَرَّاجاً وَلُوجاً صَيْرَفاً، لم تَلْتَحِصْني حَيْصَ بَيْصَ لَحاصِ أَبو الهيثم: الصَّيْرفُ والصَّيْرَفيُّ المحتال المُتقلب في أُموره المُتَصَرِّفُ في الأَُمور المُجَرّب لها؛ قال سويد بن أَبي كاهل اليَشْكُرِيّ: ولِساناً صَيْرَفِيّاً صارِماً، كحُسامِ السَّيْفِ ما مَسَّ قَطَعْ والصَّرْفُ: التَّقَلُّبُ والحِيلةُ. يقال: فلان يَصْرِف ويَتَصَرَّفُ ويَصْطَرِفُ لعياله أَي يَكتسب لهم. وقولهم: لا يُقبل له صَرْفٌ ولا عَدْلٌ؛ الصَّرْفُ: الحِيلة، ومنه التَّصَرُّفُ في الأَمور. يقال: إنه يتصرَّف في الأَُمور. وصَرَّفْت الرجل في أَمْري تَصْريفاً فتَصَرَّفَ فيه واصْطَرَفَ في طلَبِ الكسْب؛ قال العجاج: قد يَكْسِبُ المالَ الهِدانُ الجافي، بغَيْرِ ما عَصْفٍ ولا اصْطِرافِ والعَدْلُ: الفِداء؛ ومنه قوله تعالى: وإن تَعْدِلْ كلَّ عَدْلٍ، وقيل: الصَّرْفُ التَّطَوُّعُ والعَدْلُ الفَرْضُ، وقيل: الصَّرْفُ التوبةُ والعدل الفِدْيةُ، وقيل: الصرفُ الوَزْنُ والعَدْلُ الكَيْلُ، وقيل: الصَّرْفُ القيمةُ والعَدلُ المِثْلُ، وأَصلُه في الفِدية، يقال: لم يقبلوا منهم صَرفاً ولا عَدلاً أَي لم يأْخذوا منهم دية ولم يقتلوا بقَتيلهم رجلاً واحداً أَي طلبوا منهم أَكثر من ذلك؛ قال: كانت العرب تقتل الرجلين والثلاثة بالرجل الواحد، فإذا قتلوا رجلاً برجل فذلك العدل فيهم، وإذا أَخذوا دية فقد انصرفوا عن الدم إلى غيره فَصَرَفوا ذلك صرْفاً، فالقيمة صَرْف لأَن الشيء يُقَوّم بغير صِفته ويُعَدَّل بما كان في صفته، قالوا: ثم جُعِل بعدُ في كل شيء حتى صار مثلاً فيمن لم يؤخذ منه الشيء الذي يجب عليه، وأُلزِمَ أَكثر منه. وقوله تعالى: ولم يجدوا عنها مَصْرِفاً، أَي مَعْدِلاً؛ قال: أَزُهَيْرُ، هلْ عن شَيْبةٍ من مَصْرِفِ؟ أَي مَعْدِل؛ وقال ابن الأَعرابي: الصرف المَيْلُ، والعَدْلُ الاسْتِقامةُ. وقال ثعلب: الصَّرْفُ ما يُتَصَرَّفُ به والعَدْل الميل، وقيل الصرف الزِّيادةُ والفضل وليس هذا بشيء. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، ذكر المدينة فقال: من أَحْدثَ فيها حَدَثاً أَو آوَى مُحْدِثاً لا يُقبل منه صَرْفٌ ولا عَدْلٌ؛ قال مكحول: الصَّرفُ التوبةُ والعدْلُ الفِدية. قال أَبو عبيد: وقيل الصرف النافلة والعدل الفريضة. وقال يونس: الصرف الحِيلة، ومنه قيل: فلان يَتَصَرَّفُ أَي يَحْتالُ. قال اللّه تعالى: لا يَسْتَطِيعُونَ صَرفاً ولا نصْراً. وصَرفُ الحديث: تَزْيِينُه والزيادةُ فيه. وفي حديث أَبي إدْرِيسَ الخَوْلاني أَنه قال: من طَلَبَ صَرْفَ الحديثِ يَبْتَغِي به إقبالَ وجوهِ الناسِ إليه؛ أُخِذَ من صَرفِ الدراهمِ؛ والصرفُ: الفضل، يقال: لهذا صرْفٌ على هذا أَي فضلُ؛ قال ابن الأَثير: أَراد بصرْفِ الحديث ما يتكلفه الإنسان من الزيادة فيه على قدر الحاجة، وإنما كره ذلك لما يدخله من الرِّياء والتَّصَنُّع، ولما يُخالِطُه من الكذب والتَّزَيُّدِ، والحديثُ مرفوع من رواية أَبي هريرة عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، في سنن أَبي داود. ويقال: فلان لا يُحْسنُ صرْفَ الكلام أَي فضْلَ بعضِه على بعض، وهو من صَرْفِ الدّراهمِ، وقيل لمن يُمَيِّز: صَيْرَفٌ وصَيْرَفيٌّ. وصَرَفَ لأَهله يَصْرِفُ واصْطَرَفَ: كَسَبَ وطَلَبَ واخْتالَ؛ عن اللحياني. والصَّرافُ: حِرْمةُ كلِّ ذاتِ ظِلْفٍ ومِخْلَبٍ، صَرَفَتْ تَصْرِفُ صُرُوفاً وصِرافاً، وهي صارفٌ. وكلبةٌ صارِفٌ بيِّنة الصِّرافِ إذا اشتهت الفحل. ابن الأَعرابي: السباعُ كلها تُجْعِلُ وتَصْرِفُ إذا اشتهت الفحل، وقد صرَفت صِرافاً، وهي صارِفٌ، وأَكثر ما يقال ذلك كلُّه للكلْبَةِ. وقال الليث: الصِّرافُ حِرْمةُ الشاء والكلاب والبقَرِ. والصَّريفُ: صوت الأَنيابِ والأَبوابِ. وصَرَفَ الإنسانُ والبعيرُ نابَه وبنابِه يَصْرِفُ صَريفاً: حَرَقَه فسمعت له صوتاً، وناقة صَروفٌ بَيِّنَةُ الصَّرِيفِ. وصَرِيفُ الفحل: تَهَدُّرُه. وما في فمه صارفٌ أَي نابٌ. وصَريفُ القَعْوِ: صوته. وصَريفُ البكرةِ: صوتها عند الاستقاء. وصريفُ القلم والباب ونحوهما: صريرهما. ابن خالويه: صريفُ نابِ الناقةِ يدل على كلالِها ونابِ البعير على قَطَمِه وغُلْمَتِه؛ وقول النابغة: مَقْذُوفَةٍ بِدَخِيسِ النَّحْضِ بازِلُها، له صَرِيفٌ صَريفَ القَعْوِ بالمَسَدِ هو وَصْفٌ لها بالكَلالِ. وفي الحديث: أَنه دخل حائطاً من حَوائطِ المدينةِ فإذا فيه جَمَلانِ يَصْرفان ويوعِدانِ فَدَنا منهما فوضعا جُرُنَهما؛ قال الأَصمعي: إذا كان الصَّرِيفُ من الفُحولةِ، فهو من النَّشاطِ، وإذا كان من الإناث، فهو من الإعْياء. وفي حديث عليّ: لا يَرُوعُه منها (* قوله «لا يروعه منها» الذي في النهاية: لا يروعهم منه.) إلا صريفُ أَنيابِ الحِدْثان. وفي الحديث: أَسْمَعُ صَرِيفَ الأَقلامِ أَي صوتَ جَرَيانِها بما تكتُبه من أَقْضِيةِ اللّه ووَحْيِه، وما يَنْسَخُونه من اللوحِ المحفوظ. وفي حديث موسى، على نبينا وعليه السلام: أَنه كان يسمع صَريف القَلم حين كتب اللّه تعالى له التوراة؛ وقول أَبي خِراشٍ: مُقابَلَتَيْنِ شَدَّهما طُفَيْلٌ بِصَرّافَينِ، عَقْدُهما جَمِيلُ عنى بالصَّرَّافَيْنِ شراكَيْنِ لهما صَرِيفٌ. والصِّرْفُ: الخالِصُ من كل شيء. وشَرابٌ صِرْفٌ أَي بَحْتٌ لم يُمْزَجْ، وقد صَرَفَه صُروفاً؛ قال الهذَلي: إن يُمْسِ نَشْوانَ بِمَصْرُفَةٍ منها بريٍّ وعلى مِرْجَلِ وصَرَّفَه وأَصْرَفَه: كَصَرفَه؛ الأَخيرة عن ثعلب. وصَرِيفون: موضع بالعراق؛ قال الأعشى: وَتُجْبَى إليه السَّيْلَحُونَ، ودونَها صَرِيفُونَ في أَنهارِها والخَوَرْنَقُ قال: والصَّرِيفيّةُ من الخمر منسوبة إليه. والصَّريفُ: الخمر الطيبةُ؛ وقال في قول الأَعشى: صَرِيفِيّةٌ طَيِّبٌ طَعْمُها، لها زبدٌ بَيْنَ كُوبٍ ودَنّ (* قوله «صريفية إلخ» قبله كما في شرح القاموس: تعاطي الضجيع إذا أقبلت * بعيد الرقاد وعند الوسن) قال بعضهم: جعلها صَرِيفِيّةً لأَنها أُخِذت من الدَّنِّ ساعَتئذٍ كاللبن الصَّريف، وقيل: نُسِبَ إلى صَريفين وهو نهر يتخلَّجُ من الفُراتِ. والصَّريفُ: الخمر التي لم تُمْزَجْ بالماء، وكذلك كل شئ لا خِلْطَ فيه؛ وقال الباهليّ في قول المتنخل: إنْ يُمْسِ نَشْوانَ بِمصْرُوفةٍ قال: بمصروفة أَي بكأْس شُرِبَتْ صِرْفاً، على مِرْجَلٍ أَي على لحمٍ طُبخ في مِرجل، وهي القِدْر. وتَصْرِيفُ الخمر: شُرْبُها صِرْفاً. والصَّريفُ: اللبن الذي ينصرف عن الضَّرْع حارّاً إذا حُلِبَ، فإِذا سكنت رَغْوَتُه، فهو الصَّريحُ؛ ومنه حديث الغارِ: ويَبيتانِ في رِسْلِها وصَرِيفِها؛ الصَّريفُ: اللبن ساعة يُصْرَفُ عن الضرْع؛ وفي حديث سَلمَة ابن الأَكوع:لكن غَذاها اللبَنُ الخَريفُ: أَلمَحْضُ والقارِصُ والصَّريفُ وحديث عمرو بن معديكَرِبَ: أَشْرَبُ التِّبْنَ من اللبن رَثِيئةً أَو صَريفاً. والصِّرفُ، بالكسر: شيء يُدْبَغُ به الأَديمُ، وفي الصحاح: صِبْغ أَحمر تصبغ به شُرُكُ النِّعالِ؛ قال ابن كَلْحَبَةَ اليربوعي، واسمه هُبَيْرَةُ بن عبد مَناف، ويقال سَلَمة بن خُرْشُبٍ الأَنـْماري، قال ابن بري: والصحيح أَنه هُبيرة بن عبد مناف، وكلحبة اسم أُمه، فهو ابن كلحبة أَحدُ بني عُرَيْن بن ثَعْلبة بن يَرْبُوعٍ، ويقال له الكلحبة، وهو لقب له، فعلى هذا يقال؛ وقال الكلحبة اليربوعي: كُمَيْتٌ غيرُ مُحْلِفةٍ، ولكنْ كلَوْنِ الصِّرفِ عُلَّ به الأَدِيمُ يعني أَنها خالصة الكُّمْتةِ كلونِ الصِّرْفِ، وفي المحكم: خالصةُ اللونِ لا يُحلف عليها أَنها ليست كذلك. قال: والكُمَيْتُ المُحْلِفُ الأَحَمّ والأَحْوَى، وهما يشتبهان حتى يَحْلِفَ إنسان أَنه كميت أَحمُّ، ويحلف الآخر أَنه كُميت أَحْوَى. وفي حديث ابن مسعود، رضي اللّه عنه: أَتَيْتُ رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، وهو نائم في ظلِّ الكَعبة فاسْتَيْقَظ مُحْمارّاً وجْهُه كأَنه الصِّرْفُ؛ هو بالكسر، شجر أَحمر. ويسمى الدمُ والشرابُ إذا لم يُمْزَجا صِرْفاً. والصِّرْفُ: الخالِصُ من كل شيء. وفي حديث جابر، رضي اللّه عنه: تَغَيَّر وجْهُه حتى صارَ كالصِّرْف. وفي حديث علي، كرَّم اللّه وجهه: لتَعْرُكَنَّكُمْ عَرْكَ الأَديمِ الصِّرْفِ أَي الأَحمر. والصَّريفُ: السَّعَفُ اليابِسُ، الواحدة صَريفةٌ، حكى ذلك أَبو حنيفة؛ وقال مرة: هو ما يَبِسَ من الشجر مثل الضَّريع، وقد تقدَّم. ابن الأَعرابي: أَصْرف الشاعرُ شِعْرَهُ يُصْرِفُه إصرافاً إذا أَقوى فيه وخالف بين القافِيَتَين؛ يقال: أَصْرَفَ الشاعرُ القافيةَ، قال ابن بري: ولم يجئ أَصرف غيره؛ وأَنشد: بغير مُصْرفة القَوافي (* قوله «بغير مصرفة» كذا بالأصل.) ابن بزرج: أَكْفأْتُ الشعرَ إذا رفعت قافِيةً وخفضت أُخرى أَو نصبتها، وقال: أَصْرَفْتُ في الشعر مثل الإكفاء، ويقال: صَرَفْت فلاناً ولا يقال أَصْرَفْته. وقوله في حديث الشُفعة: إذا صُرِّفَتِ الطُّرُقُ فلا شُفْعةَ أَي بُيِّنَتْ مَصارِفُها وشوارِعُها كأَنه من التَّصَرُّفِ والتَّصْريفِ.والصَّرَفانُ: ضربٌ من التمر، واحدته صَرفانَةٌ، وقال أَبو حنيفة: الصَّرفانةُ تمرة حمراء مثل البَرْنِيّةِ إلا أَنها صُلْبةُ المَمْضَغَةِ عَلِكةٌ، قال: وهي أَرْزَن التمر كله؛ وأَنشد ابن بري للنّجاشِيّ: حَسِبْتُمْ قِتالَ الأَشْعَرينَ ومَذْحِجٍ وكِنْدَةَ أَكْلَ الزُّبْدِ بالصَّرَفانِ وقال عِمْران الكلبي: أَكُنْتُمْ حَسِبْتُمْ ضَرْبَنا وجِلادَنا على الحجْرِ أَكْلَ الزُّبْدِ بالصَّرَفانِ (* قوله «الحجر» في معجم ياقوت: الحجر، بالكسر وبالفتح وبالضم، أسماء مواضع.) وفي حديث وفْد عبد القيس: أَتُسَمُّون هذا الصَّرفان؟ هو ضرب من أَجود التمر وأَوْزَنه. والصرَفانُ: الرَّصاصُ القَلَعِيُّ؛ والصرَفانُ: الموتُ؛ ومنهما قول الزَّبّاء الملِكة: ما لِلْجِمالِ مَشْيُها وئيدا؟ أَجَنْدَلاً يَحْمِلْنَ أَم حَديدا؟ أَمْ صَرَفاناً بارِداً شَديدا؟ أَم الرِّجال جُثَّماً قُعُودا؟ قال اَبو عبيد: ولم يكن يهدى لها شيء أَحَبّ إليها من التمر الصرَفان؛ وأَنشد: ولما أَتَتْها العِيرُ قالت: أَبارِدٌ من التمرِ أَمْ هذا حَديدٌ وجَنْدَلُ؟ والصَّرَفيُّ: ضَرْب من النَّجائب منسوبة، وقيل بالدال وهو الصحيح، وقد تقدم.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR832 harf
* ص ر ف * * الصَّرْفُ * التوبة يقال لا يقبل منه صرف ولا عدل قال يونس الصرف الحيلة ومنه قولهم إنه ليتصرف في الأمور وقال الله تعالى ﴿فما يستطيعون صَرْفا ولا نصرا﴾ و * صَرْفُ * الدهر حدثانه ونوائبه وشراب * صِرْفٌ * أي بحت غير ممزوج و * صَرِيفُ * البكرة صوتها عند الاستقاء وقد * صَرَفَت * تصريف بالكسر * صَريفاً * وكذلك * صَريفُ * الباب وناب البعير و * الصَّيْرَفِيُّ الصَّرَّافُ * من * المُصَارَفةِ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.045 harf
الصرف في الحديث: المدينة حرم ما بين عائر - ويروي عير - إلى كذا، من أحدث فيها حدثا، أو آوي محدثا، فعليه لعنة الله والملائكة والناس أجمعين، لا يقبل منه صرف ولا عدل: التوبة، والعدل: الفدية قاله مكحول. أو: هو الناقلة، والعدل: الفريضة قاله أبو عبيد. أو بالعكس أي: لا يقبل منه فرض ولا تطوع، نقله ابن دريد عن بعض أهل اللغة. أو هو الوزن، والعدل: الكيل أو هو الاكتساب، والعدل: الفدية. أو الصرف: الحيلة وهو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.542 harf
الصَّرْفُ الصَّرْفُ ذ signifies The turning, or sending, or putting, a thing away, or back, from its way, or course; the causing it to turn away, or back; therefrom; the averting it, or repelling it therefrom: (M:) or the shifting a thing from one state, or condition, to another; (Bd in vi. 105;) and so ↓ التَّصْرِيفُ. (TA.) You say, صَرَفَهُ, (M, K,) or صَرَفَهُ عَنْ وَجْهِهِ, (Msb, TA,) i. e.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.645 harf
صَرَفَ صَرَفَ I ( n. ac. صَرْف 1 ), a. Sent away sent off; dismissed; dispatched. b. [ acc. & 'An ], Turned back, away from. c. Changed; spent, expended ( money ). d. Drank pure, neat ( wine. ) e. Inflected: declined; conjugated. f. Embellished. g. I , U ( n. ac. صَرِيْف 25 ), Creaked; grated. صَرَّفَ صَرَّفَ II , a. see I (a) , ( c ), ( d ), ( e ). e. Made to turn, to change.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR43.440 harf
صرف صَرَفَ - يَصْرِفُ - صَرْف - صَرْفَاً - مَصْرُوْف - مَصْرِف - مَصْرِفاً - انْصَرَفَ - يَنْصَرِفُ - صَرَّف - يُصَرِّفُ - تَصْرِيْف صَرَفَ - يَصْرِفُ + كائن + شيئاً: يحوَّله عن مساره الصواب نحو هدف: يعمل على متحرك يتحرك باتجاه هدف، فيغير مساره بقوة خارجية مؤثرة عليه، فيجعله يخطىء هدفه ويبتعد عنه ولا يصيبه صَرَفَ - يَصْرِفُ + كائن + عن كائن
Tamamını oku

Sîgalar(22)

Mücavir kökler52 mücavir (195 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرأ

    5 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  2. رأي

    8 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  3. سحب

    2 ortak ayet · Fışkıran sudur

  4. أبي

    2 ortak ayet · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır

  5. نزل

    6 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  6. أيي

    9 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  7. نفر

    2 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  8. فقه

    2 ortak ayet · Kavrarlar

  9. بعد

    5 ortak ayet · Baid uzak demektir

  10. جدل

    2 ortak ayet · Cedle havan tokmağı demektir

  11. كيد

    2 ortak ayet · Tuzak demektir

  12. نظر

    3 ortak ayet · Korkuluk demektir

Geçtiği ayetler(29)

  1. قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızDe ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

  2. … يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızDe ki: Üstünüzden ve altınızdan size azab göndermeye, sizi fırka fırka yapıp kiminizin hıncını kimine tattırmaya Kadir olan O’dur. Bak; onlar iyice anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz.

  3. وَكَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ وَلِنُبَيِّنَهُ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızİşte Biz, ayetleri sana böylece türlü türlü açıklarız. Ta ki onlar; sen okumuşsun, desinler ve Biz onu bilen bir kavme besbelli edelim.

  4. وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızİyi ve temiz memleketin bitkisi; Rabbının izniyle çıkar. Kötü olandan ise; faydası çok az olandan başkası çıkmaz. Şükreden bir kavim için ayetleri işte böyle yerli yerince açıklarız.

Sîga sayfası: وَصَرَّفْنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقلب, حول, بدل, عدل
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi, varlığı veya durumu bulunduğu doğrultudan, hâlden ya da yüzeyden başka bir yöne, hâle veya bedele çevirmek
Çekirdek Özet 2Ayetlerin hakikati kavratmak için çok boyutlu ve evrilip çevrilerek sunulması; ilahi iradenin rüzgârları, azabı, kalpleri ve şerri yönlendirmesi
Çekirdek Özet 3Sabit kalmayan, sürekli bir kanaldan diğerine aktarılan, dinamik dönüşüm ve yönlendirme ilkesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca «yüz çevirip gitmek» veya «harcamak» ile sınırlandırılması neticesinde ayetlerin çok cepheli sergilenişindeki (tasrif) usulün gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرSıkmak, daraltmak, bir doğrultuda toplamak, bağlamak ve gerilim oluşturmak (karşılaştır: صرح, صرخ, صرر, صرصر, صرط, صرع, صرم)فDudak ve açıklık bildiren harfin eklenmesiyle gerilip toplanan yönün dışarıya doğru açılması, başka bir menfeze, mecraya veya yöne akıtılarak çevrilmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaHareketi veya nesneyi bir noktada tutma, yakalama ve yönünü sınırlandırma
رİnsan başı; baş, ilk, üst, yönelişBaşın veya varlığın baktığı ana doğrultu, zihinsel veya fiili istikamet
فAğız; açıklık, kenar, nefes çıkışıDışa açılan ağız, yeni bir çıkış menfezi veya kanal oluşturma
صرفBir istikamette toplanmış veya yönelmiş olan başı/odağı tutarak açık bir kenardan veya menfezden başka bir tarafa yönlendirme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin yüzünü bir taraftan başka tarafa döndürmek; sağılan sütün memesinden henüz ayrıldığı ilk anki sıcak hâli (es-sarîf); bir madeni veya parayı değeri karşılığında başkasıyla değiştirmek; kapı menteşesinin dönerken çıkardığı sürtünme sesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi el-Muraqqiş el-Ekber bir beytinde zamanın değişken felaketlerini ve devranın dönüşünü nitelemek için sarf kelimesini felaket ve devran anlamında kullanır: أَمِن رَسمِ دارٍ بَينَ صاراتِ فَالمَلَق / عَفَت غَيرَ نُؤيٍ مِثلِ صَرفِ الحَصى الخَلَق
Erken Arapça kullanımBedevî dilinde yolcunun yönünü çevirmesi (tasarruf), develerin otlaktan başka yöne sürülmesi ve tüccarın parayı diğer parayla takas etmesi (sarrafiye) bağlamında yön ve biçim değiştirme ameliyesi olarak kullanılmıştır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Müfrezât fi Garîbi’l-Kur’ân.

Sami etimolojik katman

Arapça صرف kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında yön değiştirme, değiştirme, eritme ve maden arıtma semantik alanlarıyla kesişir. İbranicede צ-ר-ف (tsaraf) kökü özellikle metalleri ateşte eritip tasfiye etmeyi, saflaştırmayı ve bir durumdan başka bir duruma dönüştürmeyi ifade eder. Süryanicede ܨܪܦ (ṣraf) biçimi hem eritme hem de yönünü başka tarafa çevirme anlamlarını barındırır. Bu semantik izler, kökün ilksel Sami tabakasında bir maddenin ya da durumun potada eritilerek veya yönü kırılarak başka bir forma aktarılması mantığına dayandığını gösterir. Arapçada ise kök, fiziki yön değiştirme, paranın tedavülü (sarrafiye), sözün ve ayetlerin farklı üsluplarla evrilip çevrilmesi (tasrîf) ve belanın savuşturulması istikametinde genişleyerek dinamik bir yönlendirme matrisine evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs (BDB), Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصرفYüzü veya hali bir yönden başka bir yöne çevirme; parayı bozma; sözü türlü vecihlerle işlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צרף (tsaraf), Süryanice ܨܪܦ (ṣraf)Madeni ateşte eritip başka hâle koyma, tasfiye etme, dönüşüm sağlama ortak semantiğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperMısır hiyerogliflerinde ve Berberi dillerinde yön değiştirme veya dönüşüm bildiren zayıf fonetik paralelliklerMuhtemel

Kaynak Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صرفAnlamlıBir şeyin yönünü veya halini çevirmekYüzü çevirmek, sözü türlü yollarla açıklamak, savmakHedef kök; Kur'an'da geçer
صفرAnlamlıBoş olmak, sararmak, ıslık çalmakİçi boşalmak (sıfır), sarı renk almak, ses çıkarmakOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
رصفAnlamlıBirbirine eklemek, dizmekTaşları yan yana sıkıca dizip bağlamakZıt yönelimli çekirdek (tutma/dizme); Kur'an'da geçmez
رفصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir
فصرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir
فرصAnlamlıGedik açmak, fırsat yakalamakBir şeyde yarık açmak, uygun anı elde etmekAçıklık ve kanal bulma ilgisi; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صرفMerkezYönlendirme, çevirmeBir şeyi mevcut doğrultusundan alıp başka bir hedefe veya hâle akıtmakÇok boyutlu çevirme ve savuşturma
قلبKomşuAltüst etme, tersyüz etmeBir şeyin içini dışına veya üstünü altına getirmek, ekseni tersine çevirmekAni ve yapısal tersine dönüş
حولKomşuHalden hale geçme, dönüşmeBir durumun zaman içinde başkalaşması, ekseninde dönmesiSüreçsel başkalaşım ve hareketlilik
بدلKomşuİkame etme, yerine koymaBir varlığı kaldırıp yerine başkasını getirmekNesnel ikame ve takas
عدلKomşuDengeleme, eşitlemeBir şeye denk veya eşit karşılık koyarak yönünü tartmakHukuki ve ahlaki denklik
ثبتZıtSabit kılma, yerinde durdurmaYönünü veya hâlini değiştirmeksizin tek bir noktada kıpırdamadan durdurmakKararlılık, yerleşiklik, değişmezlik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصرفÇevirmek, yönlendirmek, dönüştürmekBir nesne veya hâli başka bir hedefe yönlendirmeKesin
Latinceconvertere, divertereDöndürmek, saptırmakMekânsal veya zihinsel yönü başka mecraya çevirme anlamını karşılarGüçlü
İngilizcedivert, avert, inflect, varyYönünü saptırmak, savmak, çekimlemekTehlikeyi savma ve dilsel/kavramsal varyasyon üretme boyutlarını karşılarKesin
Almancaabwenden, umleiten, flektierenSavuşturmak, yönünü değiştirmek, bükmekHem belayı defetmeyi hem de anlamı farklı vecihlerle sunmayı kapsarGüçlü
Fransızcadétourner, infléchir, varierYolundan saptırmak, eğmek, çeşitlendirmekRotayı kırma ve hakikati türlü cephelerle izah etme boyutuna denk gelirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نُصَرِّفُ / صَرَّفْنَاHakikatin delillerini türlü üsluplarla, çok yönlü açıklamakAyetlerin ve ibretlerin tekdüzelikten uzak biçimde sergilendiği bağlamlar (En‘âm 6:46, En‘âm 6:65, İsrâ 17:41)
تَصْرِيفِ الرِّيَاحِTabiat kuvvetlerinin yönlendirilmesi ve evrilip çevrilmesiKozmolojik düzen, rüzgârların yön değiştirmesi ve sevk edilmesi (Bakara 2:164, Câsiye 45:5)
اصْرِفْ / تَصْرِفْKötülüğü, azabı veya tuzağı savuşturmak, uzaklaştırmakŞerrin veya günah tehlikesinin defedilmesi için yapılan dua ve ilahi müdahale (Yûsuf 12:33, Furkân 25:65)
انْصَرَفُوا / صَرَفَ اللَّهُHakikatten yüz çevirip gitmek ve kalplerin eğrilmesiMünafıkların meclisten ayrılması ve niyetlerine ceza olarak kalplerinin haktan çevrilmesi (Tevbe 9:127)
تُصْرَفُونَ / سَأَصْرِفُHaktan saptırılmak veya delilleri anlamaktan mahrum bırakılmakKibre kapılanların ayetleri idrakten geri çevrilmesi ve şaşkınlık hâli (A‘râf 7:146, Yûnus 10:32)
صَرْفًاSavunma, hile veya azaptan kurtulacak bir çareKıyamet günü azabı savuşturacak herhangi bir çıkış yolu bulamama bağlamı (Furkân 25:19)
صَرَّفْنَا إِلَيْكَYöneltmek, sevk etmekBir grubun dinlemek ve anlamak üzere bir hedefe tevcih edilmesi (Ahkâf 46:29)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller ve hidayet-dalalet meselesiTevbe 9:127 ve A‘râf 7:146 ayetleri bağlamında Allah’ın kalpleri çevirmesinin cebr mi yoksa kulun tercihine terettüp eden adil bir ceza mı olduğuİradesi bozulan kalbin hakikatten saptırılması
Fıkıhİktisadi muameleler ve sarf akdiAltın ve gümüşün birbirleriyle takasında kabz şartı, faiz (riba) yasağı ve paranın dönüştürülmesi hükümleriDeğerlerin anlık ve peşin takası
TefsirKur'an üslubu ve beyan metoduÂyetlerin «tasrîf» edilmesinin Kur'an'ın bir konuyu emir, nehiy, vaad, vaid ve mesellerle evirip çevirerek zihinlere yaklaştırması olarak tefsiriPedagojik ve çok boyutlu anlatım
HadisAhlak, fitne ve kıyamet alametleri«Sarf ve adl» tabiri üzerinden nafile ve farz ibadetlerin kabul edilmemesi ya da tövbe ve fidyenin geçersiz kılınması tartışmalarıKurtuluş vesilesi ve tevbe

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbin istikameti ve tevbeİnâbe ve rücûSapmadan korunmaKalbin batıldan hakka, günahtan itaate doğru yönünün bilinçli olarak çevrilmesiKesin
İlmiMetodoloji ve dilbilimTasrîf ve morfolojiAnlam çeşitlendirmesiKök harflerden çok sayıda kavram türeterek hakikatin her veçhesini açıklığa kavuşturmaKesin
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiTehlikeyi savuşturmaTehdidi bertaraf etmeTopluma yönelen askeri ve siyasi tehditlerin karşı hamlelerle başka yöne sevk edilmesiGüçlü
İktisadiFinans ve tedavülKambiyo ve likidite akışıDeğer takası ve harcamaSabit servetin akışkan hale getirilerek piyasada farklı değer formlarına dönüştürülmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel yön değişimi ve kırılma (refraksiyon)Bir dalganın veya kuvvet vektörünün bir ortamdan diğerine geçerken hız ve doğrultu değiştirerek yeni bir açıya yönelmesi mantığıGüçlü
Beşeri bilimlerYönlendirme ve bilişsel yeniden çerçeveleme (reframing)Bireyin veya kitlelerin bir algı kanalından çıkarılarak alternatif bir yoruma ve davranış mecrasına sevk edilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern Türkçedeki «masraf / sarf etmek» karşılığına hapsederek yalnızca para harcamak veya tüketmek olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök asla salt «tüketim» değildir; ontolojik olarak rüzgârların sevk edilişi, epistemolojik olarak hakikatin çok boyutlu sergilenişi (tasrîf), ahlaki olarak tehlikelerin defedilmesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın «ayetleri sarf etmesi» ifadesi anlaşılamaz; vahyin hakikati her açıdan sunan dinamik eğitim metodu yerine statik bir metin algısı yerleşir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin beyan metodolojisinin omurgasını oluşturur; hakikatin tek bir anlatımla tüketilemeyeceğini, çok yönlü evirip çevirme (tasrîf-i âyât) olmadan zihinlerde tahkim edilemeyeceğini öğretir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhidin ve ahiretin farklı misallerle açıklandığı mekanistik/kozmik ayetlerde (Bakara 2:164) ve hidayet-dalalet psikolojisinin işlendiği nefsi ayetlerde (Tevbe 9:127, Yûnus 10:32)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki tekrarların lüzumsuz bir tekerrür olduğu zannını çürütür; her tekrarın aslında meselenin başka bir açıya çevrilerek sunulan yeni bir yönü olduğunu ispatlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin yönünü bir menfezden veya eksenden saptırıp başka bir mecraya doğru akıtmak.
  • Soyut anlamBir düşünceyi, hâli veya iradeyi çok boyutlu olarak dönüştürmek; hakikati farklı zaviyelerden aydınlatacak biçimde evirip çevirmek.
  • Sistematik karşılıkSabitliği kıran, varlığa akışkanlık, çok boyutluluk ve alternatif kanallara yönelebilme kabiliyeti kazandıran yönlendirme mekanizması.
  • LaTeX modeliVt+1=R(θ)⋅Vt+ΔU
  • LaTeX açıklamasıModelde Vt, bir varlığın, zihnin, kuvvetin veya ifadenin t anındaki mevcut yönelim vektörünü; R(θ), bu vektörü bulunduğu doğrultudan başka bir açıya evirip çeviren dönüşüm matrisini (sarf/tasrif ameliyesini); ΔU ise yeni kanala geçişle ortaya çıkan durum veya değer başkalaşımını sembolize eder. Böylece kökün özündeki yön değiştirme ve farklı formlara akıtma mantığı sembolik olarak ifade edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص