صرف

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-ر-ف22 sîga, 52 mücavir kök, 29 ayet, 17 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كيدصَرَفَتَصْرِفْصَرَفْنَااصْرِفْصرفصَرَّفْنَانُصَرِّفُقرأصَرَفَكُمْرأيروحأبيتُصْرَفُونَنفرنظر

KökSîga 22Ayet 29Sure 17Mücavir 52

▶ Ağı aç (3B)

صرف

ص - ر - ف

KÖK
  • 30 geçiş
  • 29 ayet
  • 22 sîga
  • 13 sözlük

(sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya ekin toplamak demektir. “Sarefe” bir şeyi başka bir şeye çevirmektirdevamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

(sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya ekin toplamak demektir. “Sarefe” bir şeyi başka bir şeye çevirmektir

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR4.173 harf
باب الصاد والراء والفاء معهما ص ر ف، ر ص ف، ص ف ر، ف ر ص مستعملات صرف: الصَّرْفُ: فَضْلُ الدِّرْهَم في القيمة، وجَوْدةُ الفِضَّة، وبَيْعُ الذَّهَبِ بالفِضَّةِ، ومنه الصَّيْرَفِيُّ لتَصريفهِ أحدَهُما بالآخَر. والتَّصريف: اشتِقاق بعضٍ من بعضٍ. وصَيْرفِيّات الأمُور: مُتَصرفاتُها أي تَتَقَلَّبُ بالناسِ. وتصريف الرِّياحِ: تَصَرُّفُها من وَجْهٍ الى وَجهٍ، وحالٍ الى حال، وكذلك تصريف الخُيُول
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.837 harf
الصَرفُ: التوبةُ. يقال: لا يُقْبَلُ منه صَرْفٌ ولا عَدْلٌ. قال يونس: فالصَرْفُ الحيلةُ. ومنه قولهم إنه ليَتَصَرَّفَ في الأمور. وقال تعالى: "فما يستطيعون صَرْفاً ولا نَصْراً". وصَرْفُ الدهرِ: حَدَثانُهُ ونوائبُهُ. والصَرْفانِ: الليلُ والنهارُ. والصَرْفَةُ: منزلٌ من منازل القمر. والصَرْفَةُ أيضاً: خرزةٌ من الخَرَز الذي يُذْكَرُ في الأُخَذ. والصِرْفُ بالكسر: صِبْغٌ أحمرُ يُصْبَغُ به شرَكُ النعالِ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.853 harf
ص ر ف صرف ، صفر ، رصف ، رفص ، فرص . صرف : رُوِيَ عن النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر المدينة فقال : ( مَن أَحْدَثَ فيها حَدَثاً أو أَوَى مُحدثاً لا يُقبَل منه صَرْفٌ ولا عَدْلٌ ) . قال أبو عبيد : رُوي عن مكحول أنه قال : الصَّرْفُ : التوبة . والعَدْلُ : الفِدْيَةُ . وقال أبو عبيد : وقيل : الصّرفُ : النافلةُ ، والعدلُ : الفَرِيضةُ . وروي عن يونس أنه قال : الصّرفُ : الحيلةُ ومنه قيل : فلان
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.734 harf
(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك
Maddenin bağlantısı

(باب الصاد* والراء وما يثلثهما) (صرع) الصاد والراء والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقوطِ شيءٍ إلى الأرض عن مراس اثنين، ثم يُحمَلُ على ذلك ويشتقُّ منه. من ذلك صَرَعْتُ الرَّجلَ صَرْعَاً، وصارعتُهُ مصارَعة، ورجلٌ صَرِيع. والصَّريع من الأغصانِ: ما تَهدَّلَ وسقط إلى الأرض، والجمع صُرُع. وإذا جُعِلَتْ من ذلك السَّاقط قَوْسٌ فهي صَرِيع. وأمَّا المحمول على هذا فقولُهم: هما صِرْعان، يقال إنَّ معنى ذلك أنَّهما يقعان معاً. وهذا مَثَلٌ وتشبيه. وكذلك مِصْرَاعا البابِ مأخوذانِ من هذا، أي هما متساويان يقعان معاً. والصَّرعانِ: إبلان يختلفان في المشْي، فتذهب هذه وتجيءُ هذه لكثرتها. قال: فَرَّجْتُ عنه بِصَرْعينا لأرملةٍ *** أو بائس جاء معناه كمعناه([1])ومَصَارع النَّاس: مَساقِطُهم. وقال أبو زيد: أتانا صَرْعَي النَّهار، غُدْوةً وعَشيَّة. وهذا محمولٌ على ما ذكرناه، من أنَّ الصَّـِرعَين المِثلان. والقياس فيه كله واحد. (صرف) الصاد والراء والفاء معظم بابِهِ يدلُّ على رَجْع الشيء. من ذلك صَرفْتُ القومَ صَرْفاً وانصرفوا، إذا رَجَعْتَهم فرَجَعوا. والصَّرِيف: اللّبَن ساعةَ يُحلَب ويُنصرَف به. والصَّرْف في القُرْآنِ: التَّوبة([2])؛ لأنَّه يُرجَع به عن رتبة المذنبين. والصَّرْفة: نجم. قال أهلُ اللّغة سمِّيت صرفةً لانصراف البرد عند طلوعها. والصَّرْفة: خَرَزة يؤخَّذ بها الرِّجال، وسمِّيت بذلك كأنَّهم يصرفون بها القلبَ عن الذي يريده منها. قال الخليل: الصَّرْف فَضْل الدِّرهم على الدِّرهم في القِيمة. ومعنى الصَّرف عندنا أنَّه شيءٌ صُرِف إلى شيء، كأنَّ الدِّينارَ صُرِف إلى الدراهم، أي رُجِع إليها، إِذا أخذتَ بدلَه. قال الخليل: ومنه اشتُقَّ اسمُ الصَّيرفيّ، لتصريفه أحدَهما إلى الآخَر. قال: وتصريف الدَّراهِم في البِياعات كلِّها: إنفاقُها. قال أبو عُبيدٍ: صَرْف الكلام: تزيينهُ والزِّيادةُ فيه، وإِنَّما سُمِّيَ بذلك لأنَّه إِذا زيِّن صرف الأسماعَ إلى استماعه. ويقال لِحَدَث الدَّهْر صَرْفٌ، والجمع صُروف، وسمِّي بذلك لأنه يتصرَّف بالناس، أي يقلِّبهم ويردِّدهم. فأمّا حِرْمةَ الشَّاءِ والبقَر والكلاب، فيقال لها الصِّرَاف، وهو عندنا من قياس الباب، لأنَّها تَصَرَّف أي تَرَدّدَ وتُراجِع فيه. ومن الباب الصَّريف، وهو صوت نابِ البعيرِ. وسمِّي بذلك لأنَّه يردِّده ويرَجِّعه. فأمَّا قول القائل: بَنِي غُدَانةَ ما إنْ أنتمُ ذهباً *** ولا صريفاً ولكن أنتم الخزَفُ([3])فقال قومٌ: أراد بالصَّريف الفِضّة. فإن كان صحيحاً فسمِّيت صريفاً من قولهم: صَرَفت الدِّينارَ دراهمَ، ليس له وجهٌ غير هذا. وممّا أحسَِبه شاذّاً عن هذا الأصل: الصَّرَفَانُ، وهو الرَّصاص. والصَّرَفَانُ في قوله: * أمْ صرفاناً بارداً شديدا([4]) * مختلفٌ فيه، فقال قوم هو الرَّصاص. وقال آخَرون: الصَّرَفانُ: جنْس من التَّمر. وأنشدوا: * أَكَلَ الزُّبد بالصَّرَفان([5]) * قالوا: ولم يكن يُهدَى للزّبّاء شيءٌ من الطُّرف كان أحبَّ إليها من التَّمر. وأنشدوا: ولما أتتْها العير قالت أباردٌ *** من التَّمْرِ أم هذا حديدٌ وجندلُ([6])ومما شذَّ أيضاً الصِّرْف: شيء من الصِّبْغ يُصبَغ به الأديم. قال: كمَيْتٌ غير مُحْلِفةٍ ولكنْ *** كلون الصرْفِ عُلَّ به الأديمُ([7])وعلى هذا يُحمَلُ قولهم: شرِب الشَّرابَ صِرْفَاً، إذا لم يمزُجْه؛ كأنَّهُ تُرِكَ على لونِهِ وحُمْرَتِه. (صرم) الصاد والراء والميم أصلٌ واحدٌ صحيحٌ مطَّرد، وهو القَطْع. من ذلك صُرْم الهِجران. والصَّريمة: العزيمة على الشيء، وهو قَطْعُ كلِّ عُلْقَةٍ دونَه. والصُّرام: آخر اللَّبَن بعد التغزير، إِذا احتاجَ الرّجل إليه حلبَه ضرورةً. قال بشر: ألاَ أَبْلِغْ بني سعدٍ * رسولاً *** ومولاهُمْ فقد حُلِبَتْ صُرامُ([8])وهذا مَثَلٌ، كأنَّه يقول: قد بُلِغَ من الشر آخِرُهُ، وآخر الشيء عند انقطاعه. ويقال: أكل فلانٌ الصَّيْرَم، وهي الوَجْبَة؛ لأنَّه إِذا أكلها قطع سائر يومه. ويقال صَرَمْتُهُ صَرْماً، بالفتح وهو المصدر، والصُّرْم الاسم. فأمَّا الصَّريم فيقال إنّهُ اسمُ الصُّبْح واسم اللّيل. وكيف كان فهو من القياس؛ لأنَّ كلَّ واحدٍ منهما يَصْرِمُ صاحبَهُ ويَنصرِم عنه. قال الله تعالى: ﴿فأَصْبَحَتْ كالصَّرِيم﴾ [القلم 20]. يقول: احترقت فاسوادَّت كاللَّيلِ. فهذا فيمن قاله إنَّه اللّيل. وأمَّا الصُّبح فقال بشر: فباتَ يقول أَصبِحْ ليلُ حَتَّى *** تَجَلَّى عن صَريمتِهِ الظَّلامُ([9])والصَّريم: الرَّمل ينقطع عن الجدَدِ والأرض الصُّلْبة. والصِّرام: وقت صَرْم الأعذاق. وقد أَصْرَمَ النَّخْلُ: حان صِرامُهُ. والصِّرْمة: القطيع من الإِبل نحوٌ من الثَّلاثين. والصِّرَم: القِطَع من السَّحاب، واحدتها صِرْمة. قال النابغة: وهبَّت الريحُ من تِلقاءِ ذي أُرُلٍ *** تُزْجِي من اللَّيل من صُرَّادِها صِرَما([10])والصِّرْم: طائفةٌ من القوم ينزلون بإبلهم ناحيةً من الماء، فهم أهل صرم. والرَّجُل الصَّارم: الماضي في الأمور كالسَّيف الصَّارم. وناقة مصرَّمة، أي يُصَرَّم طبْيُها فيفْسُدُ الإحليل فييْبس، فذلك أقوى لها؛ لأنَّ اللبن لا يَخرج. ويقال إنَّ التَّصريم يكون بكَيِّ خِلفَينِ. والصَّرماء: الأرض لا ماء بها. ويقال إنَّ الصَّريمة الأرض المحصودُ زرعُها([11]). فأمّا قوله: ومَوْماةٍ يَحَارُ الطَّرْفُ فيها *** إِذا امتنعَتْ علاها الأصرَمانِ([12])فإنَّ الأصرمَينِ الذِّئب والغراب، سُمِّيا بذلك لقطعهما الأنيس. (صري) الصاد والراء والحرف المعتل أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على الجمع. يُقال: صَرَى الماءَ يصرِيه، إذا جمعه. وماءٌ صَرىً: مجموع. قال: رأت غلاماً قد صَرَى في فقرتهْ *** ماءَ الشَّبابِ عُنفوانُ شِرَّتهْ([13])وكأنَّ الصَّرَاةَ([14]) مشتقَّة مأخوذة من هذا. وسمِّيت المُصَرَّاةُ من الشَّاءِ وغيرِها لاجتماعِ اللبن في أخلافها. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "لا تُصَرُّوا الإبلَ والغنم. ومَنْ اشترى مصرَّاةً فهو بآخر النَّظَرَين([15])، إن شاء ردَّها وردَّ معها صاعاً من تمر". ويقال صَرَيْت ما بينهم: أصلحته، وذلك هو القِياس؛ لأنه يجمع الكلمةَ المشتَّتَة. وتقول: صَرَيت الرّجُل، إذا منعتهُ ما يريدُه. قال: * وليسَ صَارِيَهُ عن ذِكْرِها صارِ([16]) * والقِياس ذلك؛ لأنَّه إذا مُنع الشيءَ فقد حُبِس([17]) دونه وجُمِعَ عنه ويقولون: صراه الله، كما يقولون: وقاه، أي لا نَشرَ أمرَه، بل جَمَعَ مالَه. وصَرَى فلانٌ [في يدِ فلانٍ، إذا بقيَ([18])] في يده رَهْنَاً محبوساً. وشذَّ عن الباب الصَّرَاية: الحنظل، في قوله: * أو صَرَايةُ حَنْظَلِ([19]) * (صرب) الصاد والراء والباء أُصَيْلٌ صحيح يدلُّ على مثل ما دلَّ عليه الباب الذي قبله. وزاد الخليل فيه وصفاً آخر، قال: الصرِيب: اللَّبن الذي قد حُقِنَ: والوَطْب مُصرَّب. وقال ابنُ دُريد: كلُّ شيءٍ أملسَ فهو صرَب. وهذا الذي قاله ابنُ دريدٍ أَقْيَس؛ لأنَّهم يسمُّون الصَّمْغ الصرَب، وينشدون: أرض عن الخير والسُّلطانِ نائيةٌ *** والأطيبان بها الطُّرْثُوثُ والصَّربُ([20])والصَّمغ فيه مَلاسَة. والذي قاله الخليل فَفرْعُه قولُهم للصبيِّ إذا احتبسَ بَطْنُهُ: صرَب ليَسْمَن، وذلك عند عَقْدِهِ شَحْمه. والصَّرَْب: اللَّبَن الحامض. (صرح) الصاد والراء والحاء أصلٌ منقاسٌ، يدلُّ على ظهور الشَّيء وبُروزه. من ذلك الشَّيء الصريح. والصَّريح: المحض الحسَب، وجمعه صُرَحاء. قال الخليل: ويجمع الخيلُ على الصرائح. وقال: وكلُّ خالصٍ صريح. يقال هو بَيِّنُ الصَّراحة والصُّروحة. وصرَّحَ بما في نفسه: أَظهَرَه. ويقال كأس صراحٌ، إذا لم تُشَبْ بِمزاج. وصرَّحت الخمرُ، إذا ذهب عنها الزَّبد. قال الأعشى: كُمَيتٌ تكشَّف عن حُمْرَةٍ *** إذا صَرَّحَتْ بعد إِزْبادِها([21])ويقال: جاء به صُِرَاحا، أي جِهارا. ولقيت فلاناً مُصارَحة وصِراحاً، أي كِفاحا. ويقال صرَّح الحقُّ عن مَحْضِه، أي انكشف الأمرُ بعد غُيوبهِ. والصَّرْحة: المكان، ويقال بل هو المَتْن من الأرض. ويقال يومُ مُصرِّح، إذا كان لا سحابَ فيه، وهو في شعر الطِّرِمَّاح([22]). والصَّرح: بيتٌ واحدٌ يُبنى منفرداً ضخماً طويلاً في السَّماء. وكلُّ بناءٍ عالٍ فهو صرْح. (صرخ) الصاد والراء والخاء أُصَيلٌ يدلُّ على صوتٍ رفيع. من ذلك الصُّراخ، يقال صَرَخ يَصرُخ، وهو إذا صوّت. ويقال الصَّارخ: المستغيث، والصارخ: المغيث، ويقال بل المُغيث مُصرِخ؛ لقوله تعالى في قصة من قال: ﴿ما أَنَا بِمُصرِخِكم وما أنتم بِمُصْرِخِيَّ﴾[إبراهيم 22]. (صرد) الصاد والراء والدال أصولٌ ثلاثة: أحدها البرد، والآخر الخلوص، والآخر القِلّة. فالأوَّل: الصَّرْد: البَرْد، ويومٌ صرِدٌ؛ وقد صرِدَ الرَّجُل. ورجلٌ مِصرادٌ: جَزُوعٌ من البَرْد. والاسم الصَّرَد. قال الشاعر: نِعْمَ شِعارُ الفَتى إِذا بَرَدَ اللَّيـ *** ـلُ سُحيراً وقفقَف الصَّرِدُ([23])ومن الباب قولهم: صرِدَ القلبُ عن الشيء، إذا انتهى عنه. وذلك أنَّهُ يسلو عنه ويبرد ويَصرَد. والصُّرَّاد: غَيم رقيق. وأمَّا الخلوص فالصَّرْد: البَحْت الخالص. ويقال كذِبٌ صرْد. وأُحِبُّك حُبّاً صَرْداً. وشرابٌ صرْد: خالص. قال: فإنَّ النَّبيذ الصردَ إنْ شُرْبَ وحده *** على غير شيءٍ أوجع الكِبْدَ جُوعُها([24])ومن الباب: صرَد السَّهْمُ من الرّميَّة، إِذا نفذَ حَدُّه. ونَصْلٌ صارد. وأنا أصردته، وهو الخلوص من الرَّميَّة. والباب الثالث: التصريد في السّقْي دون الرِّيّ. وشرابٌ مصرّد، أي مقلَّلٌ. وصرَّدَ له العَطاءَ، إذا قلَّلهُ. ومما شذَّ عن الباب الصُّرَد: طائر. والصُّرَدَانِ: عِرقانِ تحت اللِّسان. (صرط) الصاد والراء والطاء وهو من باب الإِبدال، وقد ذكر في السين، وهو الطَّرِيق. قال: أَكُرُّ على الحرورِيِّينَ مُهْري *** وأحملُهم على وَضَح الصِّراطِ ([25]) --------------ـــ ([1]) البيت مع قرين له في اللسان (صرع). ([2]) في الآية 19 من سورة الفرقان: ﴿فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بما تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفاً ولا نَصْرا﴾. ([3]) البيت في اللسان (صرف) والخزانة (2: 124). بدون نسبة فيهما. ([4]) من الرجز المقول على لسان الزباء. اللسان (صرف). ([5]) قطعة من بيت لعمران الكلبي في اللسان (صرف). وهو بتمامه: أكنتم حسبتم ضربنا وجلادنا *** على الحجر أكل الزبد بالصرفان ([6]) البيت في المجمل واللسان (صرف). ([7]) لسلمة بن الخرشب الأنماري في المفضليات (1: 38). ونسب في اللسان (صرف) إلى الكلحبة اليربوعي. ([8]) المفضليات (2: 135) واللسان (صرم). ([9]) المفضليات (2: 135). واللسان (صرم). ([10])وكذا في ديوانه 66 ومعجم البلدان (أول). وفي اللسان: "ذي أرك"، تحريف. ([11]) في الأصل: "أرضها" وصوابه في المجمل. ([12]) أنشده المحبّي في جنى الجنتين 20. ([13]) للأغلب العجلي. وقد سبق الكلام عليه وعلى تخريجه في (رد 387). ([14]) الصراة: نهران ببغداد، الصراة الكبرى والصراة الصغرى. ياقوت. ([15]) في اللسان: "فهو بخير النظرين". ([16]) لابن مقبل في اللسان (صري). وصدره: *ليس الفؤاد براء أرضها أبداً*. ([17]) في الأصل: "حين". ([18]) التكملة من المجمل. ([19]) لامرئ القيس في معلقته. والبيت بتمامه: كأن سراته لدى البيت قائماً *** مداك عروس أو صراية حنظل ([20]) أنشده في اللسان (صر) وإصلاح المنطق 45. ([21]) في ديوان الأعشى 52، واللسان (صرح): "كميتاً". ([22]) يعني قوله في ديوانه 85 واللسان (صرح): إذا امتل يهوي قلت ظل طخاءة *** ذرى الريح في أعقاب يوم مصرح ([23]) أنشده الكامل في المبرد 137 ليبسك. وبعده: زينها الله في الفؤادِ كما *** زين في عين والد ولد. ([24]) في الأصل: "الصردان يشرب وحده"، صوابه في المجمل واللسان (صرد). وشرب، هي شرب، بالبناء للمجهول سكن منه الراء للضرورة كقوله: * لو عصر منه البان والمسك انعصر *. ([25]) أنشده في المجمل واللسان (صرط).

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.376 harf
- الصرف: رد الشيء من حالة إلى حالة، أو إبداله بغيره، يقال: صرفته فانصرف. قال تعالى: ﴿ثم صرفكم عنهم﴾ [آل عمران/152]، وقال: ﴿ألا يوم يأتيهم ليس مصروفا عنهم﴾ [هود/8]، وقوله: ﴿ثم انصرفوا صرف الله قلوبهم﴾ [التوبة/127]، فيجوز أن يكون دعاء عليهم، وأن يكون ذلك إشارة إلى ما فعله بهم، وقوله تعالى: ﴿فما تستطيعون صرفا ولا نصرا﴾ [الفرقان/ 19]، أي: لا يقدرون أن يصرفوا عن أنفسهم العذاب، أو أن يصرفوا أنفسهم عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR697 harf
ص ر ف مر الشباب فما له من مصرف وصرف الله تعالى عنك السوء‏.‏ وحفظك من صرف الزمان وصروفه وتصاريفه‏.‏ وصرف الدراهم‏:‏ باعها بدراهم أو دنانير‏.‏ واصطرفها‏:‏ اشتراها‏.‏ تقول لصاحبك‏:‏ بكم اصطرفت هذه الدراهم فيقول‏:‏ اصطرفتها بدينار‏.‏ وفلان صراف وصيرف وصيرفي وهو من الصيارفة‏.‏ وللدرهم على الدرهم صرف في الجودة والقيمة أي فضل‏.‏ وصرفه في أعماله وأموره فتصرف فيها‏.‏ وتصرفت به الأحوال‏.‏ و ‏"‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR11.928 harf
الصَّرْفُ: رَدُّ الشيء عن وجهه، صَرَفَه يَصْرِفُه صَرْفاً فانْصَرَفَ. وصارَفَ نفْسَه عن الشيء: صَرفَها عنه. وقوله تعالى: ثم انْصَرَفوا؛ أَي رَجَعوا عن المكان الذي استمعُوا فيه، وقيل: انْصَرَفُوا عن العمل بشيء مـما سمعوا. صَرَفَ اللّه قلوبَهم أَي أَضلَّهُم اللّه مُجازاةً على فعلهم؛ وصَرفْتُ الرجل عني فانْصَرَفَ، والمُنْصَرَفُ: قد يكون مكاناً وقد يكون مصدراً، وقوله عز وجل: سأَصرفُ عن آياتي؛ أَي
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR832 harf
* ص ر ف * * الصَّرْفُ * التوبة يقال لا يقبل منه صرف ولا عدل قال يونس الصرف الحيلة ومنه قولهم إنه ليتصرف في الأمور وقال الله تعالى ﴿فما يستطيعون صَرْفا ولا نصرا﴾ و * صَرْفُ * الدهر حدثانه ونوائبه وشراب * صِرْفٌ * أي بحت غير ممزوج و * صَرِيفُ * البكرة صوتها عند الاستقاء وقد * صَرَفَت * تصريف بالكسر * صَريفاً * وكذلك * صَريفُ * الباب وناب البعير و * الصَّيْرَفِيُّ الصَّرَّافُ * من * المُصَارَفةِ *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR12.045 harf
الصرف في الحديث: المدينة حرم ما بين عائر - ويروي عير - إلى كذا، من أحدث فيها حدثا، أو آوي محدثا، فعليه لعنة الله والملائكة والناس أجمعين، لا يقبل منه صرف ولا عدل: التوبة، والعدل: الفدية قاله مكحول. أو: هو الناقلة، والعدل: الفريضة قاله أبو عبيد. أو بالعكس أي: لا يقبل منه فرض ولا تطوع، نقله ابن دريد عن بعض أهل اللغة. أو هو الوزن، والعدل: الكيل أو هو الاكتساب، والعدل: الفدية. أو الصرف: الحيلة وهو
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok27.542 harf
الصَّرْفُ الصَّرْفُ ذ signifies The turning, or sending, or putting, a thing away, or back, from its way, or course; the causing it to turn away, or back; therefrom; the averting it, or repelling it therefrom: (M:) or the shifting a thing from one state, or condition, to another; (Bd in vi. 105;) and so ↓ التَّصْرِيفُ. (TA.) You say, صَرَفَهُ, (M, K,) or صَرَفَهُ عَنْ وَجْهِهِ, (Msb, TA,) i. e.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.645 harf
صَرَفَ صَرَفَ I ( n. ac. صَرْف 1 ), a. Sent away sent off; dismissed; dispatched. b. [ acc. & 'An ], Turned back, away from. c. Changed; spent, expended ( money ). d. Drank pure, neat ( wine. ) e. Inflected: declined; conjugated. f. Embellished. g. I , U ( n. ac. صَرِيْف 25 ), Creaked; grated. صَرَّفَ صَرَّفَ II , a. see I (a) , ( c ), ( d ), ( e ). e. Made to turn, to change.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR43.440 harf
صرف صَرَفَ - يَصْرِفُ - صَرْف - صَرْفَاً - مَصْرُوْف - مَصْرِف - مَصْرِفاً - انْصَرَفَ - يَنْصَرِفُ - صَرَّف - يُصَرِّفُ - تَصْرِيْف صَرَفَ - يَصْرِفُ + كائن + شيئاً: يحوَّله عن مساره الصواب نحو هدف: يعمل على متحرك يتحرك باتجاه هدف، فيغير مساره بقوة خارجية مؤثرة عليه، فيجعله يخطىء هدفه ويبتعد عنه ولا يصيبه صَرَفَ - يَصْرِفُ + كائن + عن كائن
Tamamını oku

Sîgalar(22)

Mücavir kökler52 mücavir (195 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قرأ

    5 ortak ayet · “Karye”, kaynar veya kuyu suyunun bulunduğu, halkın…

  2. رأي

    8 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…

  3. سحب

    2 ortak ayet · Fışkıran sudur

  4. أبي

    2 ortak ayet · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır

  5. نزل

    6 ortak ayet · “Nezle” konaklama yeri demektir

  6. أيي

    9 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  7. نفر

    2 ortak ayet · Avcılıkta veya savunmada oluşturulmuş çatışma grubu, sonra…

  8. فقه

    2 ortak ayet · Kavrarlar

  9. بعد

    5 ortak ayet · Baid uzak demektir

  10. جدل

    2 ortak ayet · Cedle havan tokmağı demektir

  11. كيد

    2 ortak ayet · Tuzak demektir

  12. نظر

    3 ortak ayet · Korkuluk demektir

Geçtiği ayetler(29)

  1. قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَأَبْصَارَكُمْ وَخَتَمَ عَلَى قُلُوبِكُمْ مَنْ إِلَهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِهِ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ ثُمَّ هُمْ يَصْدِفُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızDe ki: Bana haber verir misiniz; eğer Allah, kulağınızı, gözlerinizi alır ve kalblerinizin üstüne mühür vurursa; Allah’tan başka onları size getirecek ilah kimdir? Bak, ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz da sonra onlar yüz çeviriyorlar.

  2. … يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ كَيْفَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızDe ki: Üstünüzden ve altınızdan size azab göndermeye, sizi fırka fırka yapıp kiminizin hıncını kimine tattırmaya Kadir olan O’dur. Bak; onlar iyice anlasınlar diye ayetlerimizi nasıl açıklıyoruz.

  3. وَكَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ وَلِيَقُولُوا دَرَسْتَ وَلِنُبَيِّنَهُ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızİşte Biz, ayetleri sana böylece türlü türlü açıklarız. Ta ki onlar; sen okumuşsun, desinler ve Biz onu bilen bir kavme besbelli edelim.

  4. وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ

    Çeşitli şekillerde anlatırızİyi ve temiz memleketin bitkisi; Rabbının izniyle çıkar. Kötü olandan ise; faydası çok az olandan başkası çıkmaz. Şükreden bir kavim için ayetleri işte böyle yerli yerince açıklarız.

Sîga sayfası: وَصَرَّفْنَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصرف
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقلب, حول, بدل, عدل
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Bir nesneyi, varlığı veya durumu bulunduğu doğrultudan, hâlden ya da yüzeyden başka bir yöne, hâle veya bedele çevirmek
Çekirdek Özet 2Ayetlerin hakikati kavratmak için çok boyutlu ve evrilip çevrilerek sunulması; ilahi iradenin rüzgârları, azabı, kalpleri ve şerri yönlendirmesi
Çekirdek Özet 3Sabit kalmayan, sürekli bir kanaldan diğerine aktarılan, dinamik dönüşüm ve yönlendirme ilkesi
Kritik Hata RiskiKökün yalnızca «yüz çevirip gitmek» veya «harcamak» ile sınırlandırılması neticesinde ayetlerin çok cepheli sergilenişindeki (tasrif) usulün gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صرSıkmak, daraltmak, bir doğrultuda toplamak, bağlamak ve gerilim oluşturmak (karşılaştır: صرح, صرخ, صرر, صرصر, صرط, صرع, صرم)فDudak ve açıklık bildiren harfin eklenmesiyle gerilip toplanan yönün dışarıya doğru açılması, başka bir menfeze, mecraya veya yöne akıtılarak çevrilmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaHareketi veya nesneyi bir noktada tutma, yakalama ve yönünü sınırlandırma
رİnsan başı; baş, ilk, üst, yönelişBaşın veya varlığın baktığı ana doğrultu, zihinsel veya fiili istikamet
فAğız; açıklık, kenar, nefes çıkışıDışa açılan ağız, yeni bir çıkış menfezi veya kanal oluşturma
صرفBir istikamette toplanmış veya yönelmiş olan başı/odağı tutarak açık bir kenardan veya menfezden başka bir tarafa yönlendirme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir şeyin yüzünü bir taraftan başka tarafa döndürmek; sağılan sütün memesinden henüz ayrıldığı ilk anki sıcak hâli (es-sarîf); bir madeni veya parayı değeri karşılığında başkasıyla değiştirmek; kapı menteşesinin dönerken çıkardığı sürtünme sesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi el-Muraqqiş el-Ekber bir beytinde zamanın değişken felaketlerini ve devranın dönüşünü nitelemek için sarf kelimesini felaket ve devran anlamında kullanır: أَمِن رَسمِ دارٍ بَينَ صاراتِ فَالمَلَق / عَفَت غَيرَ نُؤيٍ مِثلِ صَرفِ الحَصى الخَلَق
Erken Arapça kullanımBedevî dilinde yolcunun yönünü çevirmesi (tasarruf), develerin otlaktan başka yöne sürülmesi ve tüccarın parayı diğer parayla takas etmesi (sarrafiye) bağlamında yön ve biçim değiştirme ameliyesi olarak kullanılmıştır

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Müfrezât fi Garîbi’l-Kur’ân.

Sami etimolojik katman

Arapça صرف kökü, Sami dillerinin güney ve batı kollarında yön değiştirme, değiştirme, eritme ve maden arıtma semantik alanlarıyla kesişir. İbranicede צ-ר-ف (tsaraf) kökü özellikle metalleri ateşte eritip tasfiye etmeyi, saflaştırmayı ve bir durumdan başka bir duruma dönüştürmeyi ifade eder. Süryanicede ܨܪܦ (ṣraf) biçimi hem eritme hem de yönünü başka tarafa çevirme anlamlarını barındırır. Bu semantik izler, kökün ilksel Sami tabakasında bir maddenin ya da durumun potada eritilerek veya yönü kırılarak başka bir forma aktarılması mantığına dayandığını gösterir. Arapçada ise kök, fiziki yön değiştirme, paranın tedavülü (sarrafiye), sözün ve ayetlerin farklı üsluplarla evrilip çevrilmesi (tasrîf) ve belanın savuşturulması istikametinde genişleyerek dinamik bir yönlendirme matrisine evrilmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs (BDB), Payne Smith Syriac Dictionary, HALOT, Lane’s Lexicon.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصرفYüzü veya hali bir yönden başka bir yöne çevirme; parayı bozma; sözü türlü vecihlerle işlemeKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צרף (tsaraf), Süryanice ܨܪܦ (ṣraf)Madeni ateşte eritip başka hâle koyma, tasfiye etme, dönüşüm sağlama ortak semantiğiGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik çeperMısır hiyerogliflerinde ve Berberi dillerinde yön değiştirme veya dönüşüm bildiren zayıf fonetik paralelliklerMuhtemel

Kaynak Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon, Lisān al-ʿArab, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صرفAnlamlıBir şeyin yönünü veya halini çevirmekYüzü çevirmek, sözü türlü yollarla açıklamak, savmakHedef kök; Kur'an'da geçer
صفرAnlamlıBoş olmak, sararmak, ıslık çalmakİçi boşalmak (sıfır), sarı renk almak, ses çıkarmakOrtak çekirdek; Kur'an'da geçer
رصفAnlamlıBirbirine eklemek, dizmekTaşları yan yana sıkıca dizip bağlamakZıt yönelimli çekirdek (tutma/dizme); Kur'an'da geçmez
رفصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir
فصرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn kaydıyla mühmeldir
فرصAnlamlıGedik açmak, fırsat yakalamakBir şeyde yarık açmak, uygun anı elde etmekAçıklık ve kanal bulma ilgisi; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صرفMerkezYönlendirme, çevirmeBir şeyi mevcut doğrultusundan alıp başka bir hedefe veya hâle akıtmakÇok boyutlu çevirme ve savuşturma
قلبKomşuAltüst etme, tersyüz etmeBir şeyin içini dışına veya üstünü altına getirmek, ekseni tersine çevirmekAni ve yapısal tersine dönüş
حولKomşuHalden hale geçme, dönüşmeBir durumun zaman içinde başkalaşması, ekseninde dönmesiSüreçsel başkalaşım ve hareketlilik
بدلKomşuİkame etme, yerine koymaBir varlığı kaldırıp yerine başkasını getirmekNesnel ikame ve takas
عدلKomşuDengeleme, eşitlemeBir şeye denk veya eşit karşılık koyarak yönünü tartmakHukuki ve ahlaki denklik
ثبتZıtSabit kılma, yerinde durdurmaYönünü veya hâlini değiştirmeksizin tek bir noktada kıpırdamadan durdurmakKararlılık, yerleşiklik, değişmezlik

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصرفÇevirmek, yönlendirmek, dönüştürmekBir nesne veya hâli başka bir hedefe yönlendirmeKesin
Latinceconvertere, divertereDöndürmek, saptırmakMekânsal veya zihinsel yönü başka mecraya çevirme anlamını karşılarGüçlü
İngilizcedivert, avert, inflect, varyYönünü saptırmak, savmak, çekimlemekTehlikeyi savma ve dilsel/kavramsal varyasyon üretme boyutlarını karşılarKesin
Almancaabwenden, umleiten, flektierenSavuşturmak, yönünü değiştirmek, bükmekHem belayı defetmeyi hem de anlamı farklı vecihlerle sunmayı kapsarGüçlü
Fransızcadétourner, infléchir, varierYolundan saptırmak, eğmek, çeşitlendirmekRotayı kırma ve hakikati türlü cephelerle izah etme boyutuna denk gelirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
نُصَرِّفُ / صَرَّفْنَاHakikatin delillerini türlü üsluplarla, çok yönlü açıklamakAyetlerin ve ibretlerin tekdüzelikten uzak biçimde sergilendiği bağlamlar (En‘âm 6:46, En‘âm 6:65, İsrâ 17:41)
تَصْرِيفِ الرِّيَاحِTabiat kuvvetlerinin yönlendirilmesi ve evrilip çevrilmesiKozmolojik düzen, rüzgârların yön değiştirmesi ve sevk edilmesi (Bakara 2:164, Câsiye 45:5)
اصْرِفْ / تَصْرِفْKötülüğü, azabı veya tuzağı savuşturmak, uzaklaştırmakŞerrin veya günah tehlikesinin defedilmesi için yapılan dua ve ilahi müdahale (Yûsuf 12:33, Furkân 25:65)
انْصَرَفُوا / صَرَفَ اللَّهُHakikatten yüz çevirip gitmek ve kalplerin eğrilmesiMünafıkların meclisten ayrılması ve niyetlerine ceza olarak kalplerinin haktan çevrilmesi (Tevbe 9:127)
تُصْرَفُونَ / سَأَصْرِفُHaktan saptırılmak veya delilleri anlamaktan mahrum bırakılmakKibre kapılanların ayetleri idrakten geri çevrilmesi ve şaşkınlık hâli (A‘râf 7:146, Yûnus 10:32)
صَرْفًاSavunma, hile veya azaptan kurtulacak bir çareKıyamet günü azabı savuşturacak herhangi bir çıkış yolu bulamama bağlamı (Furkân 25:19)
صَرَّفْنَا إِلَيْكَYöneltmek, sevk etmekBir grubun dinlemek ve anlamak üzere bir hedefe tevcih edilmesi (Ahkâf 46:29)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi fiiller ve hidayet-dalalet meselesiTevbe 9:127 ve A‘râf 7:146 ayetleri bağlamında Allah’ın kalpleri çevirmesinin cebr mi yoksa kulun tercihine terettüp eden adil bir ceza mı olduğuİradesi bozulan kalbin hakikatten saptırılması
Fıkıhİktisadi muameleler ve sarf akdiAltın ve gümüşün birbirleriyle takasında kabz şartı, faiz (riba) yasağı ve paranın dönüştürülmesi hükümleriDeğerlerin anlık ve peşin takası
TefsirKur'an üslubu ve beyan metoduÂyetlerin «tasrîf» edilmesinin Kur'an'ın bir konuyu emir, nehiy, vaad, vaid ve mesellerle evirip çevirerek zihinlere yaklaştırması olarak tefsiriPedagojik ve çok boyutlu anlatım
HadisAhlak, fitne ve kıyamet alametleri«Sarf ve adl» tabiri üzerinden nafile ve farz ibadetlerin kabul edilmemesi ya da tövbe ve fidyenin geçersiz kılınması tartışmalarıKurtuluş vesilesi ve tevbe

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKalbin istikameti ve tevbeİnâbe ve rücûSapmadan korunmaKalbin batıldan hakka, günahtan itaate doğru yönünün bilinçli olarak çevrilmesiKesin
İlmiMetodoloji ve dilbilimTasrîf ve morfolojiAnlam çeşitlendirmesiKök harflerden çok sayıda kavram türeterek hakikatin her veçhesini açıklığa kavuşturmaKesin
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiTehlikeyi savuşturmaTehdidi bertaraf etmeTopluma yönelen askeri ve siyasi tehditlerin karşı hamlelerle başka yöne sevk edilmesiGüçlü
İktisadiFinans ve tedavülKambiyo ve likidite akışıDeğer takası ve harcamaSabit servetin akışkan hale getirilerek piyasada farklı değer formlarına dönüştürülmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel yön değişimi ve kırılma (refraksiyon)Bir dalganın veya kuvvet vektörünün bir ortamdan diğerine geçerken hız ve doğrultu değiştirerek yeni bir açıya yönelmesi mantığıGüçlü
Beşeri bilimlerYönlendirme ve bilişsel yeniden çerçeveleme (reframing)Bireyin veya kitlelerin bir algı kanalından çıkarılarak alternatif bir yoruma ve davranış mecrasına sevk edilmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü modern Türkçedeki «masraf / sarf etmek» karşılığına hapsederek yalnızca para harcamak veya tüketmek olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök asla salt «tüketim» değildir; ontolojik olarak rüzgârların sevk edilişi, epistemolojik olarak hakikatin çok boyutlu sergilenişi (tasrîf), ahlaki olarak tehlikelerin defedilmesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın «ayetleri sarf etmesi» ifadesi anlaşılamaz; vahyin hakikati her açıdan sunan dinamik eğitim metodu yerine statik bir metin algısı yerleşir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin beyan metodolojisinin omurgasını oluşturur; hakikatin tek bir anlatımla tüketilemeyeceğini, çok yönlü evirip çevirme (tasrîf-i âyât) olmadan zihinlerde tahkim edilemeyeceğini öğretir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Tevhidin ve ahiretin farklı misallerle açıklandığı mekanistik/kozmik ayetlerde (Bakara 2:164) ve hidayet-dalalet psikolojisinin işlendiği nefsi ayetlerde (Tevbe 9:127, Yûnus 10:32)
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki tekrarların lüzumsuz bir tekerrür olduğu zannını çürütür; her tekrarın aslında meselenin başka bir açıya çevrilerek sunulan yeni bir yönü olduğunu ispatlar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir nesnenin yönünü bir menfezden veya eksenden saptırıp başka bir mecraya doğru akıtmak.
  • Soyut anlamBir düşünceyi, hâli veya iradeyi çok boyutlu olarak dönüştürmek; hakikati farklı zaviyelerden aydınlatacak biçimde evirip çevirmek.
  • Sistematik karşılıkSabitliği kıran, varlığa akışkanlık, çok boyutluluk ve alternatif kanallara yönelebilme kabiliyeti kazandıran yönlendirme mekanizması.
  • LaTeX modeliVt+1=R(θ)⋅Vt+ΔU
  • LaTeX açıklamasıModelde Vt, bir varlığın, zihnin, kuvvetin veya ifadenin t anındaki mevcut yönelim vektörünü; R(θ), bu vektörü bulunduğu doğrultudan başka bir açıya evirip çeviren dönüşüm matrisini (sarf/tasrif ameliyesini); ΔU ise yeni kanala geçişle ortaya çıkan durum veya değer başkalaşımını sembolize eder. Böylece kökün özündeki yön değiştirme ve farklı formlara akıtma mantığı sembolik olarak ifade edilir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص