صعد
ص - ع - د
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Bayır, yokuş yer demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bayır, yokuş yer demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.502 harfباب العين والصاد والدال معهما
ع ص د، ص ع د، د ع ص، ص د ع مستعملات ع د ص، د ص ع مهملان عصد: قلت لأبي الدُّقَيش: ما العَصْدُ? قال: تقليبك العصيدة في الطَّنجير بالمِعصدة. تقول: عَصَدَ يَعْصِدُ عَصْداً.
قلت: هل تعرفه العرب العاربة ببواديها? قال: نعم! أما سمعت قول غيلان:
على الرَّحْل ممّا منّه السير عاصد
أي: يذبذب رأسه ويضطرب شبه الناعس الذي يعصد لخفة رأسه. وقال بعضهم: العاصد في هذا البيت هو الميّت
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.082 harfصَعِدَ السُلَّمِ صُعوداً. وصَعَّدَ في الجبلِ وعلى الجبل تصعيداً. قال أبو زيد: ولم يعرفوا فيه صَعِدَ. وقال الأخفش: أَصْعَدَ في الأرض: أي مضَى وسار. وأَصْعَدَ في الوادي وصَعَّدَ تَصْعيداً، أي انْحَدَرَ فيه. وأنشد:
فَإِمّا تَرَيْني اليومَ مُزجي ظَعينَتي أُصَعِّدُ طَوْراً في البلادِ وأُفْرِعُ
وقال الشمّاخ:
فإنْ كَرِهْتَ هِجائي فاجْتَنبِ سَخَطيلا يدْهَمَنَّكَ إفْراعي وتَصْـعـيدي
وتَصَعَّدَني
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.513 harfباب العين والصاد مع الدال
عصد ، صدع ، صعد ، دعص : مستعملة
عصد : أبو عُبَيد عن أبي زيد : يقال : عَصَد فلان يَعْصِد عُصُوداً إذا مات . وأنشد شَمِر :
على الرحل ممَّا منَّه السَيْر عاصدُ
وقال الليث : العاصد ههنا : الذي يعصِد العَصِيدة أي يُديرها ويقلبها بالمِعْصَدة ، شبَّه الناعس به لِخَفَقان رأسه . قال : ومن قال : إنه أراد الميّت بالعاصد فقد أخطأ . ابن شُمَيل : تركتُهم في عِصْواد وهو الشَّرّ من
باب العين والصاد مع الدال عصد ، صدع ، صعد ، دعص : مستعملة عصد : أبو عُبَيد عن أبي زيد : يقال : عَصَد فلان يَعْصِد عُصُوداً إذا مات . وأنشد شَمِر : على الرحل ممَّا منَّه السَيْر عاصدُ وقال الليث : العاصد ههنا : الذي يعصِد العَصِيدة أي يُديرها ويقلبها بالمِعْصَدة ، شبَّه الناعس به لِخَفَقان رأسه . قال : ومن قال : إنه أراد الميّت بالعاصد فقد أخطأ . ابن شُمَيل : تركتُهم في عِصْواد وهو الشَّرّ من قَتْل أو سِبَاب أو صَخَب . وقد عَصْوَدوا مُنْذُ اليوم عَصْوَدة أي صاحوا واقتتلوا . وقال الليث : العِصْواد : جَلَبة في بَلِيَّة ، يقال : عَصَدتهم العَصَاوِيدُ ، وهم في عِصْواد بينهم ، يعني البلايَا والخُصُومات . قال : وجاءت الإبِل عَصَاوِيد : ركِب بعضُها بعضاً . وكذلك عصاويد الكلام . وقال ابن شُمَيل : العَصَاويد : العِطَاش من الإبِل . وقال ابن الأعرابيّ : رجُل عِصْواد : عَسِر شديد ، وامرأة عِصْواد : صاحبة شَرّ . وأنشد : يا مَيَّ ذَات الطَوق والمِعضادِ فدتْكِ كُلَّ رَعبَلٍ عِصْوادِ ووِرْد عِصْواد : مُتْعِب وأنشد : وفي القَرَب العِصواد للعِيس سائق وقوم عَصَاوِيد في الحرب : يلازمون أقرانهم ولا يفارقونهم . وأنشد : لمّا رأيتهمُ لا دَرْءَ دونهمُ يدعُون لِحْيان في شُعث عصاويد وفي ( نوادر الأعراب ) : يوم عَطَوَّد وعَطَرَّد وعَصَوَّد أي طويل . وركِب فلان عِصْوَدَّة وعِرْبَدَّة إذا ركِب رأيه . وقال أبو عُبَيدة : عَصَد الرجلُ المرأة عَصْداً ، وعَزَدها عَزْداً إذا جامعها . وقاله الليث . قال : ويقال : أعصِدْني حِمَارك أي أعِرْنيه لأُنْزِيه على أتَاني . قال : ورجل عَصِيد معصود : نَعْت سَوْء . ويقال : عصدتُه على الأمر عَصْداً إذا أكرهتَه عليه . والعَصْد : اللَيُّ ، وبه سمِّيت العَصِيدة . صدع : قال الله جلّ وعزّ : ( فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ) ( الحجر : 94 ) قال بعض المفسّرين : اجهَر بالقرآن . وقال أبو إسحاق : ( فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ( : أظهِر ما تؤمَر به ، أُخِذ من الصَدِيع وهو الصبح . قال : وتأويل الصَدْع في الزُجاج : أن يَبين بعضُه من بعض . وأخبرني المنذري عن الحَرّانيّ عن ابن السِكيت قال : الصَدْع : الفَصْل . وأنشد لجرير : هو الخليفة فارضَوا ما قضاه لكم بالحقّ يصدع ما في قوله جَنَفُ قال : يصدع : يفصل ويُنْفِذ . وقال ذو الرُمَّة : فأصبحت أرمي كلَّ شَبْح وحائل كأني مُسَوَ قِسْمةَ الأرض صادع يقول : أصبحت أرمي بعيني كل شَبْح وهو الشخص وحائل : كل شيء يتحرّك . يقول : لا يأخذني في عيني كسر ولا انثناء كأني مُسوّ ، يقول : كأني أريد قِسْمة هذه الأرض بين أقوام ، صادع : قاض ، يصدع : يَفْرُق بين الحقّ والباطل . وقال الفَرّاء : ( فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ) ( الحجر : 94 ) أي اصدع بالأمر ، أقام ( ما ) مقام المصدر . وقال ابن عَرَفة : ( فاصدع بما تؤمر أي فرّق بين الحقّ والباطل ، من قوله جل وعزّ : ( مِنَ اللَّهِ ) ( الروم : 43 ) أي يتفرقون . وقال مجاهد : ( بما تؤمر أي بالقرآن . قلت : ويسمّى الصبح صَدِيعاً ، كما يسمّى فَلَقاً ؛ وقد انصدع وانفطر وانفلق وانفجر إذا انشقَّ . وقال الليث : الصَدْع : شَقّ في شيء له صلابة . قال : وصدعْت الفلاة أي قطعتها في وسط جَوْزها . وكذلك صَدَع النهرَ : شقَّه شَقّاً ، وصدع بالحقّ : تكلّم به جِهاراً . وقال الله تعالى : ( الرَّجْعِ وَالاََرْضِ ذَاتِ الصَّدْعِ ) ( الطارق : 12 ) قال الفرّاء : ذات الصدع : تتصدع بالنبات . وقال الليث : الصَدْع : نبات الأرض لأنه يصدع الأرض فتصدّع به . قال : والصَدِيع : انصداع الصبح ، والصَدِيع : رُقعةٌ جديدة في ثوب خَلَق . وقال لَبِيد : دعي اللوم أو بِيني كشَقّ صَدِيع قال بعضهم : هو الرِدَاء الذي شُقَّ صِدْعتين ، يضرب مثلاً لكل فُرْقة لا اجتماع بعدها . والصِدْعة والصَدِيع : قطعة من الظباء والغَنَم . وجَبَل صادع : ذاهب في الأرض طُولاً . وكذلك سَبِيل صادع ووادٍ صادع . وهذا الطريق يَصْدَع في أرض كذا وكذا . ويقال : رأيت بين القوم صَدَعات أي تفرّقاً في الرأي والهَوَى ، يقال : أصلِحوا ما فيكم من الصَدَعات أي اجتمِعوا ولا تتفرّقوا . وقال الليث : الصُدَاع : وَجَع الرأس ، وقد صُدِّع الرجل تصديعاً . قال : ويجوز في الشعر صُدِع فهو مصدوع بالتخفيف . وتصدّع القومُ : تفرّقوا . الحَرّاني عن ابن السكيت : الصَّدْع في الزُجَاجة والحائط وغيرهما . والصَدَع : الوَعِل بين الوَعِلين : ليس بالعظيم ولا بالشَّخْت . وكذلك هو من الظِباء . وأنشد : يا رُبّ أبَّازٍ من العُفْر صَدَعْ تقبَّض الذئبُ إليه فاجتَمَعْ وقال الليث : الصَّدَع : الفَتِيّ من الأوعال . قال : ويقال : هو الرجل الشابّ المستقيم القناةِ . عمرو عن أبيه : الصَّدِيع : الثوب المشقَّق . والصديع : الصبح . أبو العباس عن ابن الأعرابي في قوله تعالى : ( فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ ( أي شُقّ جماعاتهم بالتوحيد . وقال غيره : أظهِر التوحيد ولا تَخَفْ أحداً . وقال غيره : فرّق القول فيهم مجتمعين وفُرَادَى . قال ثعلب : وسمعت أعرابياً كان يحضر مجلس ابن الأعرابيّ يقول : معنى ( اصدع بما تؤمر ) أي اقصد بما تؤمر . قال : والعرب تقول : اصدَع فلاناً أي اقصده لأنه كريم . أبو عُبَيد عن أبي زيد : الصِرْمة والقِصْلة والحُدْرة : ما بين العشرة إلى الأربعين من الإبل ، فإذا بلغتْ سِتّين فهي الصِدْعة . وقال ابن السِكّيت : رجل صَدَع وصَدْع وهو الضَرْب الخفيف اللحِم ، وأما الوَعِل فلا يقال فيه إلا صَدَع : وَعِل بين وَعِلين . صعد : قال الله جلّ وعزّ : ( إِذْ تُصْعِدُونَ وَلاَ تَلْوُونَ عَلَى أحَدٍ ) ( آل عمران : 153 ) الآية قال الفرّاء : الإصعاد : في ابتداء الأسفار والمخارج ؛ تقول أصعدنا من مكَّة وأصعدنا من الكوفة إلى خراسان ، ومن بغداد إلى خراسان وأشباه ذلك ، فإذا صعِدت في السُلَّم أو الدرجة وأشباهه قلت : صَعِدت ولم تقل : أصعدت . وقرأ الحسن : ( إذ تَصْعَدون ) جعل الصُعود في الجبل كالصعود في السُّلّم . وأخبرني المنذري عن الحَرّانيّ عن ابن السكيّت قال : يقال : صعِد في الجبل وأصعد في البلاد . ويقال : ما زلنا في صَعُود ، وهو المكان فيه ارتفاع . قال : وقال أبو صخر : يكون الناس في مباديهم ، فإذا يبِس البقلُ ودخل الحَرّ أخذوا إلى مَحَاضرهم ، فمن أمَّ القِبلة فهو مُصْعِد ، ومن أمّ العراق فهو منحدر . قلت : وهذا الذي قاله أبو صخر كلام عربيّ فصيح ، سمعت غير واحد من العرب يقول : عارضنا الحاجّ في مَصْعدهم أي في قصدهم مكَّة ، وعارضناهم في مُنْحَدرهم أي في مَرْجِعهم إلى الكوفة من مكّة . وقال ابن السِكّيت : قال لي عُمَارة : الإصعاد إلى نَجْد والحِجاز واليمن والانحدار إلى العراق والشام وعُمَان . قلت : وهذا يشاكل كلام أبي صخر . وقال الأخفش : أصعد في البلاد : سار ومضى ، وأصعد في الوادي : انحدر فيه ، وأمَّا صعِد فهو ارتقاء . أبو عُبَيد عن أبي زيد وأبي عمرو يقال : أصعد الرجل في البلاد حيث توجّه . وقال غيرهم : أصعدت السفينةُ إصعاداً : إذا مدَّت شِرَاعها فذهبت بها الريح صُعُداً . وقال الليث : صعِد إذا ارتقى ، واصَّعَّد يَصَّعَّدُ إصّعّاداً فهو مصَّعِّد إذا صار مستقبِل حَدُور أو نهر أو وادٍ أو أرض أرفع من الأخرى . قال : وصَعّد في الوادي إذا انحدر . قلت : والاصَّعَّاد عندي مثل الصُعُود ؛ قال الله تعالى : ( كَأَنَّمَا يَصَّعَّدُ فِى السَّمَآءِ ) ( الأنعام : 125 ) يقال : صعِد واصَّعّد واصَّاعَد بمعنى واحد . وقال الله تعالى : ( فَتَيَمَّمُواْ صَعِيداً طَيِّباً ) ( النِّساء : 43 ) قال الفرّاء في قوله تعالى : ( صَعِيداً جُرُزاً ) ( الكهف : 8 ) : الصعيد : التراب ، وقال غيره : هي المستوية . وقال أبو عُبَيدة في قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إيّاكم والقُعود بالصُعُدات ) : قال : الصُعُدات : الطُرُق ، مأخوذة من الصَعيد ، وهو التراب . وجمع الصعيد صُعُد ، ثم صُعُدات جمع الجمع . وقال الشافعي فيما رُوِي لنا عن الربيع له : لا يقع اسم صَعِيد إلاّ على تراب ذي غُبار . فأمّا البطحاء الغليظة والرقيقة والكَثِيب الغليظ فلا يقع عليه اسم صعيد وإن خالطه تراب أو صعيد أو مَدَر يكون له غُبَار كأن الذي خالطه الصعيدَ . قال : ولا يَتيَمم بنُورة ولا كُحل ولا زِرْنيخ ، وكل هذا حجارة . وقال أبو إسحاق بن السرِيّ : الصعيد : وجه الأرض . قال : وعلى الإنسان أن يضرب بيديه وجه الأرض ، ولا يبالي أكان في الموضع تراب أو لم يكن ؛ لأن الصعيد ليس هو التراب ، إنما هو وجه الأرض ، تراباً كان أو غيره . قال : ولو أن أرضاً كانت كلها صخراً لا تراب عليه ثم ضرب المتيمِّمُ يده على ذلك الصخر لكان ذلك طَهُوراً إذا مَسَح به وجهه . قال الله جلّ وعزّ : ( فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا ) ( الكهف : 40 ) فأعلمك أن الصعيد يكون زَلَقاً . والصُعُدات : الطُرُق ، وسمّي صَعيداً لأنه نهاية ما يُصْعَد إليه من باطن الأرض لا أعلم بين أهل اللغة اختلافاً فيه أن الصعيد وجه الأرض . قلت : وهذا الذي قاله أبو إسحاق أحسبه مذهب مالك ومن قال بقوله ولا أستيقنه . فأمَّا الشافعيّ والكوفيّون فالصعيد عندهم التراب . وقال الليث : يقال للحديقة إذا خَرِبت وذهب شَجْراؤها : قد صارت صعيداً أي أرضاً مستوية لا شجر فيها . شَمِر عن ابن الأعرابيّ : الصعيد : الأرضُ بعينها ، وجمعها صُعُدات وصِعْدان . وقال أبو عُبَيد : الصُعُدات : الطُرُق في قوله : ( إياكم والقعود بالصُعُدات ) . قال : وهي مأخوذة من الصَّعيد وهو التراب ، وجمعه صُعُد ثم صُعُدات مثلُ طريق وطُرُق وطُرُقات قال : وقال غيره : الصعيد : وجه الأرض البارزُ قلَّ أو كثر . تقول : عليك الصعيدَ أي اجلس على وجه الأرض . وقال جرير : إذا تَيْم ثوتْ بصعيد أرض بكت من خُبْث لؤمهم الصعيدُ وقال في أخرى : والأطيبين من التراب صعيدا سَلَمة عن الفرّاء ، قال : الصعيد : التراب ، والصعيد : الأرض ، والصعيد : الطريق يكون واسعاً وضيّقاً ، والصعيد : الموضع العريض الواسع . والصعيد : القبر . وقال الله جلّ وعزّ : ( عَنِيداً سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً ) ( المدَّثِّر : 17 ) قال الليث وغيره : الصَّعُود : ضِدّ الهَبُوط ، وهي بمنزلة العَقَبة الكَئُود ، وجمعها الأصْعِدة . ويقال : لأُرهِقَنَّك صَعُوداً أي لأُجشِّمنَّك مشقة من الأمر . وإنما اشتقوا ذلك لأن الارتفاع في صَعود أشقّ من الانحدار في هَبُوط . قال في قوله : ( عَنِيداً سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً ( يعني مشقَّة من العذاب . ويقال : بَل جبل في النار من جَمْرة واحدة يكلَّف الكافر ارتقاءه ويُضرب بالمَقَامع ، فكلّما وضَعَ عليه رجله ذابت إلى أسفل وركه ، ثم تعود مكانها صحيحةً . قال : ومنه اشتُقّ تصعَّدني ذلك الأمرُ أي شقَّ عليَّ . وقال أبو عُبَيد في قول عُمَر : ما تصعَّدتني خُطْبة ، ما تصعَّدتني خُطْبة النكاح : أي ما تكاءدتني وما بَلَغت منّي وما جَهَدتني . وأصله من الصَّعُود وهي العَقَبة الشاقَّة . وقال الليث : الصُعُد شجر يذاب منه القار . وقال غيره : التصعيد : الإذابة ، ومنه قيل : خَلّ مُصَعَّد وشراب مصعَّد إذا عولج بالنار حتى يَحُول عمَّا هو عليه ، لوناً وطعماً . أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا وَلَدت الناقة لغير تَمَام ولكنها خَدَجت لستة أشهر أو سبعة فعُطفت على ولدِ عامِ أوَّلَ فهي صَعُود . وقال الليث : الصَّعُود : الناقة يموت حُوارها فترجع إلى فَصِيلها فتدُرّ عليه ، وقال : هو أطيب لِلبنها . وأنشد : لها لبن الخليَّة والصَّعُود قلت : والقول ما قاله الأصمعيّ ، سماع من العرب ، ولا تكون صَعُوداً حتى تكون خادِجاً . أبو عبيد : الصَّعْدة : الأَلَّة ، وهي نحو مِن الْحَرْبة أو أصغر منها . وقال النضر : الصَّعْدة : القَنَاة . وقال الليث : هي القناة المستوية تنبت كذلك لا تحتاج إلى التثقيف ، وكذلك من القَصَب ، وجمعها الصِّعَاد . وأنشد : صَعْدة نابتة في حائر أينما الريحُ تُمَيِّلْها تمِلْ وقال آخر : خرير الريح في قَصَب الصِّعَاد قال : والصَعْدة من النساء : المستقيمة كأنها صَعْدة قَناةٍ ، وجَوَارٍ صَعْدات ، خفيفة لأنه نعت . وثلاث صَعَدات لِلقنا مثقَّلة لأنه اسم . وقال ابن شُمَيل : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه خرج على صَعْدة يتبعها حُذَاقِيّ . قال : الصَعْدة : الأتَان الطويلة ، والْحُذَاقِيّ : الْجَحش . وقال الأصمعيّ : الصُّعَداء : هو التنفّس إلى فوق ، ممدود . وقولهم : صنع أو بلغ كذا وكذا فصاعداً أي فما فوق ذلك : وعُنُق صاعد أي طويل . ويقال : فلان يتبع صُعُداء معناه أنه يرفع رأسه ولا يطأطئه . وقال ابن شميل : يقال للناقة : إنها لفي صعيدة بازلَيها أي قد دنت ولَمَّا تَبْزُل ، وأنشد : سَدِيس في صَعِيدة بازلَيها عَبَنَّاة ولم تَسِق الْجَنِينا زيادة من غير خطّ المصنِّف : والصُّعْدُد : الصُّعُود وهي المشَقَّة ، قال : أغشيتَهم عَوْصاء فيها صُعْدُد أُردِف في آخره دال ، كما أُردف في دُخلل الرجل أي دخيله وبِطانته . والصَّعُوداء : الثنِيَّة الصعبة . وقال ابن مقبل : وحدَّثته أن السبيل ثنِيَّة صعوداء يدعو كل كهل وأمردا وفي نفسه وصدره صَعْداء أي ما يتصاعده ويتكاءده ، قال الهذليّ : وإن سيادة الأقوام فاعلم لها صَعْداء مَطْلَعُها طويل والصُّعَداء : الارتفاع . ومثاله من المصادر المُضَواء من المضيّ ، والمُطَواء من التمطّي ، والثُّوبَاء من التثاؤب ، والغُلَواء من الغلوّ ، قال ذو الرمّة : قطعت بنهَّاض إلى صُعَدائه إذا شمَّرت عن ساق خِمْس ذلاذلُه والصَعْد : الجبل الطويل ، قال : ولقد سموتُ إليك من جبل دون السماء صَمَحْمَح صَعْدِ والمَصْعَد : الْحَرّ المرتفع . دعص : الدِعْص : الكَثِيب من الرمل المجتمِع . وجمعه دِعَصَة وأدعاص ، وهو أقل من الحِقْف . أبو عُبَيد عن أبي زيد : أدعصه الحَرُّ إدعاصاً إذا قتله ، وأهرأه البَرْد إذا قتله . الليث : المندعِص : الشيء الميّت إذا تفسَّخ ، شُبّه بالدِعْص لِوَرَمه . قال : وواحدة الدِعْص دِعْصَة . وفي ( نوادر الأعراب ) : دَعَص برجله ودَحَص ومحص وقَعَص إذا ارتكض . ويقال : أخَذْتُه مداعَصَة ومداغَصَة ومقاعصة ومرافصة ومحايصة ومتايَسة أي أخذته مُعَازَّة .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.673 harf(باب الصاد والعين وما يثلثهما)
(صعف) الصاد والعين والفاء ليس بشيء. على أنهم يقولون الصَّعَْف: شرابٌ([1]).
(صعق) الصاد والعين والقاف أصلٌ واحدٌ *يدلُّ على صَلْقَةٍ وشِدَّة صَوت. من ذلك الصَّعْق، وهو الصَّوت الشَّديد. يقال حِمارٌ صَعِقُ الصَّوتِ، إِذا كان شديدَه. ومنه الصَّاعقة، وهي الوقع الشّديدُ من الرَّعْدِ. ويقال إنَّ الصُّعاق الصَّوت الشديد. ومنه قولهم: صَعِق، إِذا ماتَ، كأنَّه أصابته صاعقةٌ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.735 harf- الصعود: الذهاب في المكان العالي، والصعود والحدور لمكان الصعود والانحدار، وهما بالذات واحد، وإنما يختلفان بحسب الاعتبار بمن يمر فيهما، فمتى كان المار صاعدا يقال لمكانه: صعود، وإذا كان منحدرا يقال لمكانه: حدور، والصعد والصعيد والصعود في الأصل واحد، لكن الصعود والصعد يقال للعقبة، ويستعار لكل شاق. قال تعالى: ﴿ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا﴾ [الجن/17]، أي: شاقا، وقال: ﴿سأرهقه صعودا﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.362 harfص ع د
صعد السطح وصعد إلى السطح وصعد في السلم وفي السماء وتصعد وتصاعد وصعد في الجبل وطال في الأرض تصويبي وتصعيدي.
وأصعد في الأرض: ذهب مستقبل أرض أرفع من الأخرى.
وأصعدت السفينة: مد شراعها فذهبت بها الريح.
وعليك بالصعيد أي اجلس على الأرض.
وصعيد الأرض: وجهها.
وبتنا على صعيد طيب.
وتقول: طار صيتك في القريب والبعيد وبلغ منتهى الصعيد.
وخرجوا إلى الصعدات يجارون إلى الله
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.235 harfصَعِدَ المكانَ وفيه صُعُوداً وأَصْعَدَ وصَعَّدَ: ارتقى
مُشْرِفاً؛ واستعاره بعض الشعراء للعرَض الذي هو الهوى فقال: فأَصْبَحْنَ لا يَسْأَلْنَهُ عنْ بِما بِهِ،
أَصَعَّدَ، في عُلْوَ، الهَوَى أَمْ تَصَوَّبَا
أَراد عما به، فزاد الباء وفَصَل بها بين عن وما جرَّته، وهذا من غريب مواضعها، وأَراد أَصَعَّدَ أَم صوّب فلما لم يمكنه ذلك وضع تَصوَّب موضع صَوَّبَ.
وجَبَلٌ مُصَعِّد: مرتفع عال؛ قال ساعدة بن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR558 harf* ص ع د * * صَعِدَ * في السلم بالكسر * صُعُوداً * و * صَعَّدَ * في الجبل أو على الجبل * تَصْعيدا * قال أبو زيد ولم يعرفوا فيه * صَعِدَ * بالتخفيف وقال الأخفش * أصْعَد * في الأرض أي مضى وسار وأصعد في الوادي و * صَعَّدَ * فيه أيضا * تَصْعِيدا * أي انحدر وعذاب * صَعَدٌ * بفتحتين أي شديد و * الصَّعُودُ * بالفتح ضد الهبوط والصعود أيضا العقبة الكئود و * الصَّعيدُ * التراب وقال ثعلب هو وجه الأرض لقوله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.261 harfصعد في السلم، وفي الدرجة، وأشباهه، كسمع، صعودا كقعود، ولا يقال: أصعد من مكة، وأصعد. و صعد في الجبل وصعد عليه تصعيدا، كاصعد اصعادا، بالتشديد فيهما، وحكي عن أبي زيد أنه قال: أصعد في الجبل، وصعد في الأرض: رقي مشرفا، ولم يسمع صعد فيه، أي كفرح. بل يقال: صعده. وهذا قول الجمهور، ونقله الجوهري عن أبي زيد، واتفقوا عليه، كما نقله شيخنا. قلت: وقرأ الحسن: إذ تصعدون جعل الصعود في الجبل كالصعود في السلم.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.782 harfصَعِدَ فِى السُّلَّمِ
1 صَعِدَ فِى السُّلَّمِ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. صَعَدَ , (Msb, K,) inf. n. صُعُودٌ (S, Msb, K) and صَعَدٌ and صُعُدٌ; (Ham p. 407;) and ↓ تصعّد, (A,) or اِصَّعَّدَ, (L,) inf. n. اِصَّعُّدٌ; (K;) and ↓ تصاعد, (A,) or اِصَّاعَدَ, (L,) inf. n. اِصَّاعُدٌ; (K;) and ↓ اصطعد; (K;) He ascended, or went up, the ladder, or stair: (L, Msb, K:) and so the verb is used of ascending a
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.226 harfصَعِدَ
صَعِدَ A ( n. ac. صَعَد 4 , صُعُد 10 , صُعُوْد 27 )
a. [ Fī ], Mounted, ascended; climbed up.
b. [ Bi ], Made to ascend, mount.
صَعَّدَ
صَعَّدَ II
a. [ Fī or 'Ala ], see I (a) .
b. Melted, liquefied; sublimated.
أَصْعَدَ
أَصْعَدَ IV
a. [ Fī ], Travelled through, traversed.
b. [ acc. & Fī or 'Ala ], Made to ascend, mount.
تَصَعَّدَ
تَصَعَّدَ V , تَصَاْعَدَ VI ,
a. Rose,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok36.182 harfصعد
صَعِدَ - يَصْعَدُ - صُعُوْد - صُعُوْداَ - صَعِيْد- صَعْد - أَصْعَدَ - يُصْعِدُ - تَصَعَّدَ - يَتَصَعَّدُ، يَصَعَّدُ
صَعِدَ - يَصْعَدُ + كائن + إلى مكان أو كائن: يتحرك بحيث يزداد علوه وارتفاعه باضطراد عن مستوى سطح البدء، وذلك وهو يتجه إلى المكان أو الكائن
صُعُوْد: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " صَعِدَ - يَصْعَدُ ": التحرك الفعال
Mücavir kökler82 mücavir (106 toplam)
- غوط
2 ortak ayet · Çukur
- غسل
2 ortak ayet · Su bitkisi
- لمس
2 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz
- طيب
3 ortak ayet · İyi
- يمم
2 ortak ayet · Büyük akarsu
- حرج
2 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
- سفر
2 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir
- مسح
2 ortak ayet · Mesih
- مرض
2 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir
- رود
3 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- جنب
2 ortak ayet · Yan demektir
- وحد
3 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
Geçtiği ayetler(9)
… الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا …
Yamaç yüzeyiEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.
… الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ …
Yamaç yüzeyiEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.
وَإِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا
Yamaç yüzeyiŞüphesiz ki Biz, yeryüzünde olanları kupkuru bir toprak haline getirebiliriz.
فَعَسَى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِنْ جَنَّتِكَ وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا
Yamaç yüzeyiRabbım bana senin bahçenden daha iyisini verebilir ve seninkinin üzerine gökten bir felaket gönderir de kaypak bir toprak haline getirebilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صعد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علا, رقى, عرج |
| Zıt Kök | هبط |
| Çekirdek Özet 1 | Aşağıdan yukarıya doğru yönelmek, dik ve yokuş bir zemine tırmanmak, yeryüzünün en üst katmanı ve açık yüzeyi |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel ve manevi yükseliş, irtifa arttıkça oluşan zorluk ve baskı, amellerin ve kelimelerin yücelişi |
| Çekirdek Özet 3 | Yerçekimi veya atalet etkisine karşı koyarak yukarı çıkış; enerji sarfı, direnç aşma ve yüzey açığa çıkışı ilkesi |
| Kritik Hata Riski | صَعِيد kelimesini yalnızca toz veya ince toprak sayıp yeryüzünün doğal taş ve açık yüzeyini dışarıda bırakmak; صَعُود ve صَعَد kavramlarındaki içkin zorluk ve irtifa baskısını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صع | Şiddetle sarsılma, açığa çıkma, sertleşme ve baskı altında kalma; nitekim صعر boynun kasılıp yukarı dikilmesi ve böbürlenmeyi, صعق ise gökten gelen şiddetli ses ve bayıltıcı darbeyi ifade eder | د | Çekirdeğin taşıdığı sarsıcı ve dikilme hareketine yön, süreklilik ve aşamalı geçiş ekleyerek yukarıya doğru tırmanma, yokuş aşma ve yüzeyin en üst katmanına çıkma anlamını kurmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki | Kökten yukarı doğru uzanma, tutunarak yükselme ve gerilimli doğrulma hareketini simgeler |
| ع | Göz | Açığa çıkış, algılanabilirlik, yüzeye vurma ve pınarın kaynaması gibi dışarı yönelişi temsil eder |
| د | Kapı | Geçiş, eşik aşma, bir düzeyden diğerine adım adım ilerleme dinamizmini katar |
| صعد | Tutunarak yukarı fırlama, yüzeye çıkma ve eşik aşma | Eğilimli ve engelli bir düzlemde direnci aşarak basamak basamak yukarı tırmanmayı ve zemin yüzeyinde görünür kılınmayı anlatır |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Vadiden veya alçak bir araziden yukarıya, dağa ya da sırta doğru tırmanmak; çıkışı zor olan sarp tepe ve yokuş yol (صَعُود); yeryüzünün bitki ve toz barındırsın barındırmasın en üst sathı (صَعِيد) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr bir şiirinde iniş ve yokuş yukarı tırmanış hareketini karşıtlık içinde şöyle zikreder: لا يدركنّك إفراغي وتصعيدي (Burada إفراغ iniş, تصعيد ise yokuşa tırmanıştır) |
| Erken Arapça kullanım | Huzeyl şairi Sâide b. Cüeyye yüksek dağları tasvir ederken kelimeyi şöyle kullanır: يأْوِي إِلى مُشْمَخِرَّاتٍ مُصَعِّدَةٍ / شُمٍّ، بِهِنَّ فُرُوعُ القَانِ والنَّشَمِ (Aşılması güç, göğe doğru yükselen sarp zirvelere sığınır) |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça صعد kökü, Sami dillerinin Güney kolunda özgün bir morfolojik ve semantik profil sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) tırmanma ve yükselme eylemi çoğunlukla עלה köküyle karşılanırken, Arapçada صعد kökü özellikle fiziksel bir engebe karşısında harcanan kuvveti, yokuşu ve toprağın/arazinin kabaran üst tabakasını karşılama noktasında uzmanlaşmıştır. Klasik Güney Arapçasında (Saba dili) ve Habeşçede (Ge'ez) kök, yukarı çıkma ve tepeye yönelme anlam alanıyla morfolojik yakınlık gösterir. Kökün içerdiği somut çekirdek, yer seviyesinden yukarı doğru dik bir eksende mesafe katetmeyi ve bu kat edişin beraberinde getirdiği fiziksel gerilimi ifade eder. Dolayısıyla kök, soyut bir yücelikten ziyade yerçekimine ve zemin direncine karşı yürütülen bir tırmanışı imler.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صعد / صعدات / صعيد | Yerden yukarı doğru hareket (صعود), dik yokuş (صعود), yeryüzünün üst tabakası (صعيد) ve açık geniş yollar (صعدات) arasında zemin ve irtifa ilişkisi kesindir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Epigrafik Güney Arapçası ve Ge'ez | Yükselme, dik yamaçlara çıkma ve arazinin yüksek kısımlarına yönelme biçiminde ortak bir bölgesel katman mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik zemin | Kökün çekirdeği olan ses öbeğinin kabarma, yüzeye çıkma ve sertleşme tabanında paralellikleri izlenebilmektedir | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صعد | Anlamlı | Yukarı çıkmak, tırmanmak, yer yüzeyi | Hedef köktür; dikey hareket ve yeryüzünün açık üst yüzeyini bildirir | Kur'an'da geçer |
| صدع | Anlamlı | Yarmak, ikiye ayırmak, açıkça ortaya koymak | Bir bütünün çatlayıp açılması, hakikatin perdeyi yırtarak netleşmesi | Kur'an'da geçer |
| عصد | Anlamlı | Karıştırmak, bükmek, yoğurmak | Tencerede yemeği veya hamuru kuvvetle alt üst ederek karıştırma hareketi | Kur'an'da geçmez |
| عدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دصع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دعص | Anlamlı | Kum tepesi, yığılmış toprak | Rüzgârın biriktirdiği yuvarlak ve basık kum yığını | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صعد | Merkez | Tırmanmak, yükselmek, yer yüzeyi | Dikey eksende fiziksel efor ve direnç aşarak yükselmeyi, sathın en üstünü anlatır | Mesafe kat etmede yokuş ve zorlanma unsuru belirgindir |
| علا | Komşu | Yücelmek, üstün gelmek | Konum, makam veya kudret bakımından üstte bulunmayı ifade eder; tırmanma eforu zorunlu değildir | Hiyerarşik ve mutlak üstünlüğü bildirir |
| رقى | Komşu | Basamak basamak çıkmak | Merdiven veya aşamalarla, intizamlı biçimde yukarı doğru ilerlemektir | Düzenli basamak ve basiretli yükseliş öne çıkar |
| عرج | Komşu | Meyilli ve kıvrılarak yükselmek | Düz bir hat yerine eğimli, zikzaklar çizerek göğe doğru yükselişi imler | Açısal ve dolaylı irtifa alma hareketidir |
| هبط | Zıt | Aşağı inmek, düşmek, alçalmak | Yüksek bir yerden aşağıya, düzlüğe veya daha alt bir dereceye iniştir | Dikey eksendeki alçalışı ve seviye kaybını anlatır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صعد | Yükselmek, tırmanmak, yeryüzü sathı | Zorlanarak irtifa kazanmayı ve yeryüzünün en üst katmanını birlikte kuşatır | Kesin |
| Latince | Scandere, ascendere | Tırmanmak, yukarı çıkmak | Fiziksel olarak yukarı tırmanmayı karşılar; ancak kökün zemin (صعيد) anlam boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Ascend, climb, steep ascent | Yükselmek, tırmanmak, sarp yokuş | Yokuş yukarı çıkışı ve zorlu irtifa artışını iyi verir; fıkhi arınma yüzeyini tek kelimede karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Aufsteigen, erklimmen, Steigung | Tırmanmak, yokuş çıkmak | Güç sarf ederek dik bir zemini aşmayı karşılar; yer kabuğu anlamı ayrı sözcük gerektirir | Güçlü |
| Fransızca | Gravir, monter, ascension | Tırmanmak, dik çıkış | Eforla yokuş tırmanışını ve yükselişi ifade eder; zemin satıh boyutunu doğrudan vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَعِيدًا طَيِّبًا | Yeryüzünün temiz üst sathı, doğal zemin | Teyemmüm bağlamında su bulunmadığında yüz ve kollara sürülen temiz yeryüzü katmanı (Nisâ 4:43, Mâide 5:6) |
| صَعِيدًا زَلَقًا / جُرُزًا | Üzerinde hiçbir bitki kalmamış, kaygan ve çıplak toprak/kaya yüzeyi | Dünyevi servetin yok oluşu ve kıyamet sahnesinde yeryüzünün bitkisiz, düz bir zemine dönüşmesi (Kehf 18:8, Kehf 18:40) |
| يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ | Göğe doğru zorlanarak, nefesi daralarak tırmanmak | İnkârcının kalbindeki sıkışma ve basınca maruz kalarak boğulma hissinin somut tabiat kanunuyla tasviri (En'âm 6:125) |
| إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ | Manevi olarak kabul makamına yükselmek | Güzel sözlerin ve salih amellerin Allah katına kabul edilerek yücelmesi (Fâtır 35:10) |
| تُصْعِدُونَ | Savaş alanından kaçarak vadiyi terk edip dağa/yokuşa doğru tırmanmak | Uhud hezimetinde arkaya bakmaksızın yamaçlara kaçış psikolojisi (Âl-i İmrân 3:153) |
| عَذَابًا صَعَدًا | Katlanılması son derece ağır, artan ve şiddetlenen azap | Rabbin zikrinden yüz çevirenlere uygulanan kuşatıcı ve boğucu ceza (Cin 72:17) |
| سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا | Aşılması imkânsız sarp yokuş, tükenişe sürükleyen meşakkat | İnatçı inkârcının yüz yüze bırakılacağı kahredici ve bitmeyen çile (Müddessir 74:17) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kabul ve tenzih | Kelimelerin ve amellerin Allah'a yükselmesi (Fâtır 35:10) ayetinde mekan tayininden tenzih; amelin değer kazanıp arşa layık görülmesi | Manevi ve rütbevi yükseliş; amelin kabulü |
| Fıkıh | Taharet ve teyemmüm | Nisâ 4:43'teki صَعِيد lafzının yalnızca tozlu toprak mı yoksa yeryüzünün taş, kum, kaya gibi tüm doğal üst yüzeyi mi olduğu ihtilafı | Hanefî ve Mâlikîlerde yeryüzü sathının tamamı; Şâfiîlerde yalnızca toz kaldıran toprak |
| Tefsir | İcaz ve hakikat-mecaz dengesi | En'âm 6:125'teki göğe yükseldikçe göğsün daralması tasvirinin bilimsel ve ruhsal derinliği; cezanın dik yokuşla (صعود) istiaresi | Atmosferik basınç değişimi, ruhsal boğulma ve tırmanış meşakkati |
| Hadis | Sosyal ahlak ve kamusal alan | Yollarda ve geçitlerde oturmanın yasaklanması hadisinde geçen الصُّعُدَات lafzı | İnsanların gelip geçtiği ana arterler, yollar ve kamuya açık geçiş zeminleri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Arınma ve kulluk bilinci | Doğal zeminle arınma (teyemmüm) ve amellerin manevi irtifası | Asli unsura dönüş ve niyetin arşa yönelmesi | Su bulunmadığında yeryüzünün açık yüzeyine yönelmek, toprağı ve yaratılış sathını temizlik vasıtası kılar | Kesin |
| İlmi | Fiziksel irtifa ve biyolojik direnç | Yükseklik arttıkça azalan oksijen ve basınç değişimi | Atmosferik sınırların insan bedenindeki etkisini bildirme | Göğe yükseldikçe göğsün daralması, biyofiziksel bir hakikatin semantik olarak kökte taşındığını gösterir | Kesin |
| Siyasi | Otorite kurma ve kriz yönetimi | Sarp engelleri aşma iradesi veya panikle cepheden kaçış | Zorluk karşısında direnç veya dağılma testi | Âl-i İmrân 3:153'te savaşı terk edip dağa kaçış, disiplinsizliğin siyasi ve askeri hezimete yol açışını örnekler | Güçlü |
| İktisadi | Verimli katmanın kaybı ve mali tükeniş | Zirveye çıkış maliyeti ve zeminin çıplak kalması | Üretim yüzeyinin tükenmesi ve altından kalkılamaz borç yükü | Servetin zayi olup toprağın bitkisiz bir kayaya dönüşmesi iktisadi çöküşü; صَعُود ise ödenemez külfetleri simgeler | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel enerji artışı ve gradyan vektörü | Bir kütlenin yerçekimi alanında yukarı taşınması için gereken iş (), irtifa arttıkça ortam basıncının düşmesi () kökün dinamiğidir | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik eşiği ve bilişsel yük | Bireyin veya zümrenin alt sınıftan üste çıkarken maruz kaldığı kurumsal direnç ve psikolojik baskı artışı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صَعِيد kelimesini sadece toz veya ziraat toprağına indirgemek; kökün türevlerini yalnızca soyut bir iyi hissetme veya yücelme sanıp taşıdığı fiziki sürtünme ve meşakkat boyutunu silmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün jeolojik sathını (taş, toprak, kaya), göğe doğru çıkıştaki fizyolojik göğüs daralmasını ve ilahi azabın insanı yokuşta nefessiz bırakan kuşatıcılığını kapsayan çok katmanlı bir zemin ve irtifa ilişkisi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fıkıhta teyemmüm ibadetini sadece toza bağlayıp taş ve kaya üzerinde ifasını geçersiz saymak; En'âm 6:125 gibi ayetlerdeki biyofiziksel mucizevi tasviri sıradan bir benzetme kabul etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın somut fiziksel olgular (yeryüzü sathı, dağ yokuşu, atmosferik basınç) ile manevi gerçeklikler (arınma, amelin kabulü, inkârcının ruhsal boğuntusu) arasında kurduğu organik rabıtayı en yalın biçimde sunduğu için vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Teyemmüm ve taharet hükümleri içeren fıkhi ayetlerde (Nisâ 4:43, Mâide 5:6); kıyamet ve kriz sahnelerini canlandıran jeolojik tasvirlerde (Kehf 18:8, 40); inkâr psikolojisi ve azap tehditlerini anlatan ayetlerde (En'âm 6:125, Cin 72:17, Müddessir 74:17). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Arınmanın sadece su veya sadece tozla olabileceği zannını tashih ederek yeryüzünün temiz katmanının (صعيد) mutlak arındırıcılığını öğretir; ayrıca hakikate direnmenin getireceği cezanın dışsal bir şiddet kadar içsel bir tıkanma ve tırmanış meşakkati olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYeryüzünün açık üst yüzeyi ve zemin direncine karşı yokuş yukarı tırmanma hareketi.
- Soyut anlamEfor sarf ederek basamak aşma, manevi kabul düzeyine yükselme ve artan irtifa sebebiyle içsel daralma yaşama.
- Sistematik karşılıkYerçekimine ve dış engellere karşı harcanan kuvvetin dikey eksende işe dönüşmesi; irtifa arttıkça potansiyel enerjinin artıp ortam basıncının düşmesi prensibi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde dikey irtifayı, dikey konum arttıkça aşılması gereken potansiyel enerji engelini, yerçekimine ve zemin eğimine karşı koyan kuvveti, yükseldikçe artan direnç, içsel sürtünme ve basınç daralmasını, ise yükselme hızını temsil eder. Model, kökün ifade ettiği yokuş çıkışındaki zorluğu, irtifa arttıkça katlanan meşakkati ve zemin aşımını matematiksel olarak özetler.