صعد
ص - ع - د
KÖK- 9 geçiş
- 9 ayet
- 6 sîga
- 13 sözlük
Bayır, yokuş yer demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bayır, yokuş yer demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.502 harfباب العين والصاد والدال معهما
ع ص د، ص ع د، د ع ص، ص د ع مستعملات ع د ص، د ص ع مهملان عصد: قلت لأبي الدُّقَيش: ما العَصْدُ? قال: تقليبك العصيدة في الطَّنجير بالمِعصدة. تقول: عَصَدَ يَعْصِدُ عَصْداً.
قلت: هل تعرفه العرب العاربة ببواديها? قال: نعم! أما سمعت قول غيلان:
على الرَّحْل ممّا منّه السير عاصد
أي: يذبذب رأسه ويضطرب شبه الناعس الذي يعصد لخفة رأسه. وقال بعضهم: العاصد في هذا البيت هو الميّت
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.082 harfصَعِدَ السُلَّمِ صُعوداً. وصَعَّدَ في الجبلِ وعلى الجبل تصعيداً. قال أبو زيد: ولم يعرفوا فيه صَعِدَ. وقال الأخفش: أَصْعَدَ في الأرض: أي مضَى وسار. وأَصْعَدَ في الوادي وصَعَّدَ تَصْعيداً، أي انْحَدَرَ فيه. وأنشد:
فَإِمّا تَرَيْني اليومَ مُزجي ظَعينَتي أُصَعِّدُ طَوْراً في البلادِ وأُفْرِعُ
وقال الشمّاخ:
فإنْ كَرِهْتَ هِجائي فاجْتَنبِ سَخَطيلا يدْهَمَنَّكَ إفْراعي وتَصْـعـيدي
وتَصَعَّدَني
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.513 harfباب العين والصاد مع الدال
عصد ، صدع ، صعد ، دعص : مستعملة
عصد : أبو عُبَيد عن أبي زيد : يقال : عَصَد فلان يَعْصِد عُصُوداً إذا مات . وأنشد شَمِر :
على الرحل ممَّا منَّه السَيْر عاصدُ
وقال الليث : العاصد ههنا : الذي يعصِد العَصِيدة أي يُديرها ويقلبها بالمِعْصَدة ، شبَّه الناعس به لِخَفَقان رأسه . قال : ومن قال : إنه أراد الميّت بالعاصد فقد أخطأ . ابن شُمَيل : تركتُهم في عِصْواد وهو الشَّرّ من
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.673 harf(باب الصاد والعين وما يثلثهما)
(صعف) الصاد والعين والفاء ليس بشيء. على أنهم يقولون الصَّعَْف: شرابٌ([1]).
(صعق) الصاد والعين والقاف أصلٌ واحدٌ *يدلُّ على صَلْقَةٍ وشِدَّة صَوت. من ذلك الصَّعْق، وهو الصَّوت الشَّديد. يقال حِمارٌ صَعِقُ الصَّوتِ، إِذا كان شديدَه. ومنه الصَّاعقة، وهي الوقع الشّديدُ من الرَّعْدِ. ويقال إنَّ الصُّعاق الصَّوت الشديد. ومنه قولهم: صَعِق، إِذا ماتَ، كأنَّه أصابته صاعقةٌ.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.735 harf- الصعود: الذهاب في المكان العالي، والصعود والحدور لمكان الصعود والانحدار، وهما بالذات واحد، وإنما يختلفان بحسب الاعتبار بمن يمر فيهما، فمتى كان المار صاعدا يقال لمكانه: صعود، وإذا كان منحدرا يقال لمكانه: حدور، والصعد والصعيد والصعود في الأصل واحد، لكن الصعود والصعد يقال للعقبة، ويستعار لكل شاق. قال تعالى: ﴿ومن يعرض عن ذكر ربه يسلكه عذابا صعدا﴾ [الجن/17]، أي: شاقا، وقال: ﴿سأرهقه صعودا﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.362 harfص ع د
صعد السطح وصعد إلى السطح وصعد في السلم وفي السماء وتصعد وتصاعد وصعد في الجبل وطال في الأرض تصويبي وتصعيدي.
وأصعد في الأرض: ذهب مستقبل أرض أرفع من الأخرى.
وأصعدت السفينة: مد شراعها فذهبت بها الريح.
وعليك بالصعيد أي اجلس على الأرض.
وصعيد الأرض: وجهها.
وبتنا على صعيد طيب.
وتقول: طار صيتك في القريب والبعيد وبلغ منتهى الصعيد.
وخرجوا إلى الصعدات يجارون إلى الله
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR12.235 harfصَعِدَ المكانَ وفيه صُعُوداً وأَصْعَدَ وصَعَّدَ: ارتقى
مُشْرِفاً؛ واستعاره بعض الشعراء للعرَض الذي هو الهوى فقال: فأَصْبَحْنَ لا يَسْأَلْنَهُ عنْ بِما بِهِ،
أَصَعَّدَ، في عُلْوَ، الهَوَى أَمْ تَصَوَّبَا
أَراد عما به، فزاد الباء وفَصَل بها بين عن وما جرَّته، وهذا من غريب مواضعها، وأَراد أَصَعَّدَ أَم صوّب فلما لم يمكنه ذلك وضع تَصوَّب موضع صَوَّبَ.
وجَبَلٌ مُصَعِّد: مرتفع عال؛ قال ساعدة بن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR558 harf* ص ع د * * صَعِدَ * في السلم بالكسر * صُعُوداً * و * صَعَّدَ * في الجبل أو على الجبل * تَصْعيدا * قال أبو زيد ولم يعرفوا فيه * صَعِدَ * بالتخفيف وقال الأخفش * أصْعَد * في الأرض أي مضى وسار وأصعد في الوادي و * صَعَّدَ * فيه أيضا * تَصْعِيدا * أي انحدر وعذاب * صَعَدٌ * بفتحتين أي شديد و * الصَّعُودُ * بالفتح ضد الهبوط والصعود أيضا العقبة الكئود و * الصَّعيدُ * التراب وقال ثعلب هو وجه الأرض لقوله
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR11.261 harfصعد في السلم، وفي الدرجة، وأشباهه، كسمع، صعودا كقعود، ولا يقال: أصعد من مكة، وأصعد. و صعد في الجبل وصعد عليه تصعيدا، كاصعد اصعادا، بالتشديد فيهما، وحكي عن أبي زيد أنه قال: أصعد في الجبل، وصعد في الأرض: رقي مشرفا، ولم يسمع صعد فيه، أي كفرح. بل يقال: صعده. وهذا قول الجمهور، ونقله الجوهري عن أبي زيد، واتفقوا عليه، كما نقله شيخنا. قلت: وقرأ الحسن: إذ تصعدون جعل الصعود في الجبل كالصعود في السلم.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.782 harfصَعِدَ فِى السُّلَّمِ
1 صَعِدَ فِى السُّلَّمِ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. صَعَدَ , (Msb, K,) inf. n. صُعُودٌ (S, Msb, K) and صَعَدٌ and صُعُدٌ; (Ham p. 407;) and ↓ تصعّد, (A,) or اِصَّعَّدَ, (L,) inf. n. اِصَّعُّدٌ; (K;) and ↓ تصاعد, (A,) or اِصَّاعَدَ, (L,) inf. n. اِصَّاعُدٌ; (K;) and ↓ اصطعد; (K;) He ascended, or went up, the ladder, or stair: (L, Msb, K:) and so the verb is used of ascending a
صَعِدَ فِى السُّلَّمِ 1 صَعِدَ فِى السُّلَّمِ ذ , (S, A, Msb, K,) aor. صَعَدَ , (Msb, K,) inf. n. صُعُودٌ (S, Msb, K) and صَعَدٌ and صُعُدٌ; (Ham p. 407;) and ↓ تصعّد, (A,) or اِصَّعَّدَ, (L,) inf. n. اِصَّعُّدٌ; (K;) and ↓ تصاعد, (A,) or اِصَّاعَدَ, (L,) inf. n. اِصَّاعُدٌ; (K;) and ↓ اصطعد; (K;) He ascended, or went up, the ladder, or stair: (L, Msb, K:) and so the verb is used of ascending a thing similar to a ladder, or stair: but in a case of this kind one should not say اصعد. (L.) And صَعِدَ السَّطْحَ and اـِلَى السَّطْحِ (A, Msb) He ascended, or ascended to, the flat house-top. (Msb.) And صَعِدَ المَكَانَ, and فِى المَكَانِ, and ↓ اصعد, and ↓ صعّد, He ascended the place, or upon the place. (L.) And فِى ↓ صعّد الجَبَلِ, (S, A, Msb, K,) and عَلَى الجَبَلِ, inf. n. تَصْعِيدٌ; (S, K;) and صَعِدَ فِيهِ, a form rarely used, (Msb,) disallowed by AZ, (S, TA,) and said by him to have been unknown, (S,) or unheard, (K,) but he afterwards authorized it, and it is also authorized by IAar and ISk, (TA,) and صَعِدَ الجَبَلَ; (S in art. دخل; [for صَعِدَ فِى الجَبَلِ, see دَخَلْتُ البَيْتَ;]) and فِيهِ ↓ تصعّد, (MF, from a trad.,) and اِصَّعَّدَ فِيهِ, (AZ,) inf. n. اِصِّعَّادٌ; (TA; [app. a mistranscription for اِصَّعُّدٌ; or اِصَّعَّدَ may be a mistranscription for ↓ اِصَّعَدَ, a var. of اِصْطَعَدَ, and its inf. n. is اِصِّعَادٌ;]) He ascended the mountain. (Msb, K.) And فِى الأَرْضِ ↓ صعّد He ascended the land. (AZ, TA.) One says, طَالَ ↓ فِى الأَرْضِ تَصْوِيبِى وَتَصْعِيدِى [Long have continued my descending, or going down, and my ascending, or going up, in the land]. (A. [There immediately following صَعَّدَ فِى الجَبَلِ, expl. above: see also رَكَبٌ مُصَعِّدٌ.]) -A2- See also 4, last sentence.
صعّد 2 صعّد ذ , inf. n. تَصْعِيدٌ, as intrans.: see above, in four places. ― -b2- And see also 4, in four places. -A2- صعّدهُ He made him, or caused him, to ascend, or mount; syn. عَلَّاهُ; (K and TA in art. علو;) and رَقَّاهُ; (TA in art. رقى;) [and so ↓ اصعدهُ; and ↓ استصعدهُ; like as one says in the contr. sense نَزَّلَهُ and أَنْزَلَهُ and اِسْتَنْزَلَهُ.] You say, صعّدهُ جَبَلًا and دَابَّةٌ [He made him to ascend, or mount, a mountain and a beast]. (TA in art. علو.) And فِى الجَبَلِ ↓ يُصْعِدُونَهَا is said with reference to wild bulls or cows [as meaning They make them to ascend upon the mountain]. (S and TA in art. سلع.) ― -b2- [Hence,] one says also, صَعَّدَ فِىَّ النَّظَرَ وَصَوَّبَهُ, meaning (assumed tropical:) He looked at me from head to foot, contemplating me. (L, from a trad. [And a similar phrase occurs in Har p. 640.]) ― -b3- [صعّدهُ, inf. n. تَصْعِيدٌ, (the latter as used in the K voce كَافُورٌ,) also signifies (assumed tropical:) He sublimated it: often occurring in medical books, and used in this sense in the present day.] ― -b4- And تَصْعِيدٌ signifies also The act of liquifying, melting, or dissolving. (K.) -A3- See also 4, last sentence.
اصعد فِى المَكَانِ 4 اصعد فِى المَكَانِ ذ : see 1. ― -b2- [Hence,] اصعد فِى الأَرْضِ He went through the land towards a land higher than the other [from which he came]: (A, TA:) taken from the saying of Lth, that اصعد, inf. n. اـِصْعَادٌ, signifies He went towards a declivity, or a river, or a valley, higher than the other [from which he came]. (TA.) And اصعد فِى البِلَادِ He went up, or upwards, through the countries, or lands. (AA, Msb.) And اصعد مِنْ بَلَدِ كَذَا اـِلَى بَلَدِ كَذَا He journeyed [upwards] from such a region, or town, to such another region, or town; from one that was lower to one that was higher. (Msb.) [And hence,] اصعد, inf. n. اـِصْعَادٌ, He journeyed, or went, towards Nejd, and El-Hijلz, and El-Yemen: [or towards a higher region:] and اِنْحَدَرَ signifies “ he journeyed, or went, towards El-'Irلk, and Syria, and 'Omلn: ” (ISk, on the authority of 'Omلrah:) or the former, he journeyed, or went, towards the Kibleh: and the latter, “ he journeyed, or went, towards El-'Irلk: ” (Aboo- Sakhr, T:) or the former, he came to Mekkeh; (K;) but this is a defective explanation: (TA:) and مُصْعَدٌ, also, is used as an inf. n. of this verb; and مُنْحَدَرٌ, as an inf. n. of انحدر: (T, TA:) or اصعد, inf. n. اـِصْعَادٌ, he commenced a journey, or went forth; as from Mekkeh, and from ElKoofeh to Khurلsلn, and the like: (Fr:) or he commenced a journey, or the like, in any direction: and انحدر signifies “ he returned, from any town or country. ” (Ibn-'Arafeh.) And اصعد فِى الأَرْضِ, (Akh, S, K,) or فى البِلَادِ, (Akh accord. to the T,) He went away, and journeyed, through the land, (Akh, S, K,) or through the countries, (Akh, T,) in any direction. (L.) And اصعدت السَّفِينَةُ, inf. n. اـِصْعَادٌ; (L;) or ↓ صعّدت; (A;) The ship spread her sail, and was borne along by the wind, (A, L,) upwards [app. meaning up a river or the like]. (L.) ― -b3- اصعد فِى الوَادِى; (Akh, S, L, K;) and فِيهِ ↓ صعّد, inf. n. تَصْعِيدٌ; (Akh, S, Msb, K;) and ↓ اِصَّعَّدَ, (Lth,) but this last is disapproved by Az; (TA;) He descended, or went down, into the valley, (Akh, S, L, Msb, K,) from the part whence the torrent comes; not going to the bottom of the valley: and in like manner, اصعد فِى الأَرْضِ He descended, or went down, into the land: (L:) and فِى الجَبَلِ ↓ صعّد He descended the mountain; as well as he ascended it. (IB, L.) Akh cites the following words of 'Abd-Allah Ibn-Hemmلm Es-Saloolee, طَوْرًا فِى البِلَادِ وَأُفْرِعُ ↓ أُصَعِّدُ (S, L,) as meaning I descending, or going down, at one time, through the countries, and [another time] ascending, or going up: this, says IB, is what induced Akh to explain صعّد as he has done; but it presents no proof, because اـِفْرَاعٌ has two contr. significations, that of اـِصْعَادٌ and that of اِنْحِدَارٌ: and accord. to AZ, by أُصَعِّدُ the poet means I ascending, or going up, to high places; and by أُفْرِعُ, the contrary. (L.) ― -b4- اصعد also signifies He advanced towards another. (L.) ― -b5- And He went far; syn. أَبْعَدَ. (Ham p. 22.) ― -b6- And اصعد فِى العَدْوِ He exerted himself vehemently in running. (L.) -A2- اصعد as trans.: see 2, in two places. -A3- اصعدت She (a camel) became such as is termed صَعُود [q. v.]. (S, L, K.) ― -b2- And أَصْعَدْتُ النَّاقَةَ, (S, L, K,) and ↓ صَعَدْتُهَا, [probably imperfectly transcribed for ↓ صَعَّدْتُهَا,] (L,) I made the she-camel to be, or became, such as is termed صَعُود. (IAar, S, L, K.)
تصعّد 5 تصعّد ذ , and its var. اِصَّعَّدَ: see 1, in two places: ― -b2- and see also 4. ― -b3- تصعّد النَّفَسُ The breath passed forth with difficulty. (L.) -A2- تصعّدهُ (S, A, K) and ↓ تصاعدهُ (A, K) It (a thing, S, K, or an affair, A) was, or became, difficult, or distressing, to him; it distressed, or afflicted, him: (A'Obeyd, S, A, K:) from صَعُودٌ as signifying “ a mountain-road difficult of ascent: ” (A' Obeyd:) or from الصَّعُودٌ as the name of “ a certain mountain in Hell. ” (TA.)
تصاعد 6 تصاعد ذ , and its var. اِصَّاعَدَ: see 1: -A2- and see also 5.
اصطعد 8 اصطعد ذ , and its var. اِصَّعَدَ: see 1, in two places.
استصعدهُ 10 استصعدهُ ذ : see 2. ― -b2- استصعد البَرِيرَ He plucked or gathered, the fruit of the أَرَاك to eat. (TA in art. بر.)
صُعْدٌ صُعْدٌ ذ : see صُعُدٌ.
صَعَدٌ صَعَدٌ ذ : see صَعُودٌ, in two places. ― -b2- عَذَابٌ صَعَدٌ A vehement, severe, rigorous, or grievous, punishment; (S, A, K;) i. e. ذُو صَعَدٍ: (TA:) or a distressing, or an afflicting, punishment, (Bd and Jel in lxxii. 17,) that shall overcome the sufferer thereof, the latter word being an inf. n. used as an epithet. (TA.)
صُعُدٌ صُعُدٌ ذ an inf. n. of صَعِدَ [q. v.]. (Ham p. 407.) [Hence,] ذَهَبَ السَّهْمُ صُعُدًا [The arrow went upwards]. (A.) And هٰذَا النَّبَاتُ يَنْمِى صُعُدًا This plant increases in height. (S.) And تَنَفَّسَ صُعُدًا: see صُعَدَآءُ. And ↓ مِنْ صُعْدٍ [used by poetic license for من صُعُدٍ], said of a thing falling, i. e. From above; from a higher place. (Ham p. 349.) -A2- Also a pl. of صَعُودٌ: and of صَعِيدٌ. (S, L, K.) -A3- صُعُدٌ, thus, with two dammehs, is also the name of A certain tree from which pitch is melted forth. (L.)
صَعْدَةٌ صَعْدَةٌ ذ A high, or an elevated, piece of land or ground; contr. of هَبْطَةٌ. (Mgh in art. هبط.) And صَعْدَةُ is said to be a proper name for The earth. (Ham p.22.) ― -b2- And A she-ass: (L, K:) or a long-backed she-ass: (L:) or long [in the back], applied to a she-ass as an epithet, and therefore the pl. is صَعْدَاتٌ, with the ع quiescent. (Ham p. 385.) And بَنَاتُ صَعْدَةَ Wild asses: (S, K:) said to be so called from صَعْدَةُ meaning as expl. above; and if this be correct, it is like the appellation بَنَاتُ البَرِّ: (Ham p. 22:) or as being likened to the women [or rather woman (as will be shown in what follows)] termed صعدة; and in like manner, أَوْلَادُ صَعْدَةَ: (Har p. 471:) the rel. n. [applied to a single wild ass] is ↓ صَاعِدِىٌّ, (S, L, K,) irregularly formed: thus in the saying of Aboo-Dhu-eyb, فَرَمَى فَأَلْحَقَ صَاعِدِيًّا مِطْحَرًا بِالكَشْحِ فَاشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ الأَضْلُعُ [And he shot, and made a far-flying arrow to reach a wild ass in the flank, and the ribs enclosed it]. (S, L.) ― -b3- And A spear, or spear-shaft; syn. قَنَاةٌ: (L:) a spear-shaft (قَنَاةٌ) straight by its growth, (S, L, K,) not requiring to be straightened: (S, L:) and a kind of أَلَّة [or broad-headed dart], which is smaller than a حَرْبَة: (L:) or [simply] an أَلَّة: (K, TA:) [in the CK اٰلَة: and] in some copies of the K أَكَمَة, which is a mistranscription: (TA:) pl. صِعَادٌ and صَعَدَاتٌ; (L;) the latter with fet-h to the ع because it is a subst. (Ham p. 385.) One says, تَطَاعَنُوا بِالصِّعَادِ i. e. [They thrust, or pierced, one another] with the spears. (A.) ― -b4- [Hence,] جَارِيَةٌ صَعْدَةٌ (tropical:) A girl, or young woman, straight in figure, (A, L,) like a spear, or spear-shaft: (L:) pl. جَوَارٍ صَعْدَاتٌ, the latter word with the ع quiescent, (A, L,) because it is an epithet. (L.)
صُعْدَةٌ صُعْدَةٌ ذ : see صَعِيدٌ, last sentence but one.
صَعْدَآءُ صَعْدَآءُ ذ : see صَعُودٌ, in two places.
صُعَدَآءُ صُعَدَآءُ ذ A sigh, or sighing; a breathing with an expression of pain, grief, or sorrow: or with difficulty: (L:) a long breathing: (K:) or a prolonged breathing: (S:) or a loud breathing: (A:) accord. to some, a breathing emitted upwards. (L.) You say, تَنَفَّسَ الصُّعَدَآءَ, (L,) or تنفّس صُعَدَآءَ, (A,) and ↓ تنفّس صُعُدًا, (L,) He sighed; uttered a sigh or sighing; or breathed with an expression of pain, grief, or sorrow: (L:) [or uttered a prolonged breathing:] or breathed loudly. (A.) ― -b2- [Hence,] فُلَانٌ يَتْبَعُ صُعَدَآءَهُ, (A,) or يَتَتَبَّعُ صُعُدَآءَهُ, (L, [in which the noun is evidently mistranscribed,]) (tropical:) Such a one raises his head, and does not stoop it, by reason of pride: (A:) or does not raise his head nor stoop it. (L. [The former explanation seems to be the right.]) ― -b3- See also صَعُودٌ, in four places.
صُعْدُدٌ صُعْدُدٌ ذ : see the next paragraph.
صَعُودٌ صَعُودٌ ذ An acclivity; contr. of هَبُوطٌ, (S, L, K,) or of حَدُورٌ; (Msb;) and ↓ صَعَدٌ is [syn. therewith, being] contr. of صَبَبٌ: (L:) pl. صَعَائِدُ and صُعُدٌ. (S, K.) An ascending road: of the fem. gender: pl. [of pauc.] أَصْعِدَةٌ and [of mult.] صُعُدٌ. (L.) A mountain-road difficult of ascent; (S, A, L, K;) as also ↓ صَعُودَآءُ, (L, K,) and ↓ صُعَدَآءُ: (L in art. كأد:) a difficult place of ascent. (L in that art.) [Hence,] الصَّعُودُ A certain mountain in Hell, (L, K, MF,) consisting of fire, which the unbeliever will ascend during a period of seventy years, after which he will fall down it, and thus he will do for ever: (MF:) it is of one live coal; the unbeliever will be compelled to ascend it, and will be beaten with مَقَامِع [pl. of مِقْمَعَةٌ, q. v.]; and whenever he puts his leg upon it, it will dissolve as high as the lower part of his hip, and will then become replaced whole and sound. (L.) ― -b2- [Hence also,] (tropical:) Difficulty, grievousness, distress, affliction, or trouble; (A, L, Msb;) as also ↓ صَعَدٌ (L) and ↓ صَعْدَآءُ, (K,) or ↓ صُعَدَآءُ, (L,) and ↓ صُعْدُدٌ. (K.) You say, أَرْهَقْتُهُ صَعُودًا (tropical:) I made him, or constrained him, to do a difficult, grievous, distressing, afflicting, or troublesome, thing: (A:) or I imposed upon him such a punishment. (L.) And ↓ لِلسِّيَادَةِ صَعْدَآءُ [or ↓ صُعَدَآءُ? (see above)] (tropical:) There is a difficult, or distressing, ascent to lordship, or mastery. (A.) And أَكَمَةٌ ↓ ذَاتُ صُعَدَآءَ (assumed tropical:) A hill difficult to ascend. (L.) ― -b3- Also A she-camel that brings forth a young one imperfectly formed, (As, S, K,) after six or seven months, (As,) and is made to take an affection to the young one of the preceding year, (As, S,) or and takes an affection to the young one of the preceding year: (K:) or a she-camel whose young one dies, and which returns to her former young one, and yields it milk: when she does this, her milk is the sweeter: (Lth:) or a she-camel that brings forth her young one after its hair has grown, and then takes an affection to her former young one, or to the young one of another: pl. صَعَائِدُ and صُعُدٌ; but this latter pl. is disapproved by Sb. (L.)
صَعِيدٌ صَعِيدٌ ذ High, or elevated, land or ground: or high, or elevated, land or ground, above such as is low, or depressed: or even land or ground: (L:) or even land or ground, without any trees: (Lth, L:) or a [desert such as is termed] صَحْرَآء: (A:) or the surface of the earth; (Th, Zj, S, A, Msb, K;) whether it be dust or earth, or otherwise: Zj says, I know not any difference of opinion among the lexicologists on this point: (Msb:) [such is said to be its meaning in the Kur iv. 46 and v. 9; and therefore in performing the act termed التَّيَمَّم,] a man should strike his hands upon the surface of the earth, and not care whether there be in chat place dust or not: (Zj:) [hence] one says, طَارَ صِيتُكَ فِى القَرِيبِ وَالبَعِيدِ وَبَلَغَ مُنْتَهَى الصَّعِيدِ [Thy fame has flown through the near and the distant regions, and reached the extremity of the surface of the earth]: (A:) or صَعِيدٌ signifies the earth, or ground, itself; (IAar, A, L;) as in the saying عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ, meaning Sit thou upon the earth, or ground: (A:) or good earth or land: or earth, or land, not mixed with sand nor with salt soil: (L:) or dust, or earth, (Fr, S, L, Msb, K,) such as is pure, upon the surface of the ground or that has come forth from within it; thus accord. to Az in the Kur iv. 46 and v. 9, in the opinion of most of the learned: (Msb:) or only earth containing dust; not applied to a coarse, nor to a fine, بَطْحَآء; nor to a coarse كَثِيب; although it be mixed with dust: (Esh-Shلfi'ee, L:) pl. صُعُدٌ and صُعُدَاتٌ, (S, L, K,) the latter a pl. pl. (Msb, TA.) ― -b2- And A wide, or an ample, place. (L.) ― -b3- And A road, (L, Msb, K,) whether wide or narrow: (L:) pls. as above (L, Msb) and صُعْدَانٌ. (L.) It is said in a trad., اـِيَّاكُمْ وَالقُعُودَ بِالصُّعُدَاتِ اـِلَّامَنْ أَدَّى حَقَّهَا, i. e. Beware ye of sitting in, or by, the roads, save he who performs the duty relating thereto: [respecting which duty see طَرِيقٌ:] صُعُدَات is here the pl. of صُعُدٌ, which is pl. of صَعِيدٌ: or, as some say, it is pl. of ↓ صُعْدَةٌ, which signifies A court, or an open space, before the door of a house, and the place through which men pass in front of it. (L.) ― -b4- Also A grave. (AA, Mtr, L, K.)
اـِنَّهَا لَفِى صَعِيدَةِ بَازِلَيْهَا اـِنَّهَا لَفِى صَعِيدَةِ بَازِلَيْهَا ذ (tropical:) Verily she (a camel) is near to cutting her two teeth called the بَازِلَانِ. (L, TA.)
صَعُودَآءُ صَعُودَآءُ ذ : see صَعُودٌ.
صُعَادِيَّةٌ صُعَادِيَّةٌ ذ , applied to a she-camel, Tall, or long; syn. طَوِيلَةٌ. (K.)
صَعَّادٌ عَلَى الجِبَالِ صَعَّادٌ عَلَى الجِبَالِ ذ One who climbs the mountains much or often. (TA in art. رقى.)
صَاعِدٌ صَاعِدٌ ذ [Ascending, &c.]. ― -b2- [Hence,] عُنُقٌ صَاعِدٌ (tropical:) A tall neck. (A, L.) ― -b3- And شَرَفٌ صَاعِدٌ (tropical:) [High nobility]. (A.) ― -b4- [Hence also,] one says, بَلَغَ كَذَا فَصَاعِدًا (tropical:) It reached such an amount and upwards: (K, TA:) and أَخَذْتُهُ بِدِرْهَمٍ فَصَاعِدًا (tropical:) I got it for a dirhem and upwards; an elliptical phrase, for أَخَذْتُهُ بِدِرْهَمٍ فَزَادَ الثَّمَنُ صَاعِدًا I got it for a dirhem and the price increased upwards, or ذَهَبَ صَاعِدًا went upwards: you may not say وَصَاعِدًا, because you do not mean to tell that the dirhem with something more made the price, as when you say بِدِرْهَمٍ وَزِيَادَةٍ; but you mention the lowest price that you offered, and mean that you then offered more and more. (Sb, L.) And قَرَأَ فَاتِحَةَ الكِتَابِ فَصَاعِدًا (assumed tropical:) He read the opening chapter of the Book [i. e. of the Kur-لn] and more is a phrase of the same kind. (L.)
صَاعِدِىٌّ صَاعِدِىٌّ ذ rel. n. of صَعْدَةُ, q. v.
مَصْعَدٌ مَصْعَدٌ ذ [A place of ascent: pl. مَصَاعِدُ]. One says رُتْبَةٌ بَعِيدَةُ المَصْعَدِ and المَصَاعِدِ (tropical:) [meaning A station, or post of honour, to which the ascent and ascents (lit. the place and places of ascent) is, and are, distant]. (A.)
مُصَعَّدٌ مُصَعَّدٌ ذ A high mountain. (L.) And رَكَبٌ مُصَعَّدٌ, or ↓ مُصَعِّدٌ, A high, or prominent, pubes. (L.) -A2- Also Beverage, or wine, (K,) and vinegar, (TA,) prepared with pains by means of fire, or well boiled, (عُولِجَ بِالنَّارِ, K, TA,) until it becomes altered in flavour and colour. (TA.)
مُصَعِّدٌ مُصَعِّدٌ ذ : see the next preceding paragraph.
مِصْعَادٌ مِصْعَادٌ ذ The [rope called] حَابُول, [made in the form of a hoop,] by means of which a man ascends palm-trees. (K, * TA.) ― -b2- [And A scaling-ladder. ― -b3- And, accord. to Freytag, A chain with which the feet of captives are shackled, to prevent their taking wide steps: ― -b4- and A chain upon the feet of women, serving as an ornament: in relation to which he refers to Schrِder de vestitu mulierum Hebr. p. 123.]
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.226 harfصَعِدَ
صَعِدَ A ( n. ac. صَعَد 4 , صُعُد 10 , صُعُوْد 27 )
a. [ Fī ], Mounted, ascended; climbed up.
b. [ Bi ], Made to ascend, mount.
صَعَّدَ
صَعَّدَ II
a. [ Fī or 'Ala ], see I (a) .
b. Melted, liquefied; sublimated.
أَصْعَدَ
أَصْعَدَ IV
a. [ Fī ], Travelled through, traversed.
b. [ acc. & Fī or 'Ala ], Made to ascend, mount.
تَصَعَّدَ
تَصَعَّدَ V , تَصَاْعَدَ VI ,
a. Rose,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok36.182 harfصعد
صَعِدَ - يَصْعَدُ - صُعُوْد - صُعُوْداَ - صَعِيْد- صَعْد - أَصْعَدَ - يُصْعِدُ - تَصَعَّدَ - يَتَصَعَّدُ، يَصَعَّدُ
صَعِدَ - يَصْعَدُ + كائن + إلى مكان أو كائن: يتحرك بحيث يزداد علوه وارتفاعه باضطراد عن مستوى سطح البدء، وذلك وهو يتجه إلى المكان أو الكائن
صُعُوْد: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " صَعِدَ - يَصْعَدُ ": التحرك الفعال
Mücavir kökler82 mücavir (106 toplam)
- غوط
2 ortak ayet · Çukur
- غسل
2 ortak ayet · Su bitkisi
- لمس
2 ortak ayet · Birbirinize dokundunuz
- طيب
3 ortak ayet · İyi
- يمم
2 ortak ayet · Büyük akarsu
- حرج
2 ortak ayet · Haric içiden geçilmesi zor ağaçlık yer demektir
- سفر
2 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir
- مسح
2 ortak ayet · Mesih
- مرض
2 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir
- رود
3 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- جنب
2 ortak ayet · Yan demektir
- وحد
3 ortak ayet · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
Geçtiği ayetler(9)
… الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا …
Yamaç yüzeyiEy iman edenler; sarhoşken, ne söylediğinizi bilinceye kadar, bir de cünübken -yolcu olmanız müstesnagusül yapmadıkça namaza yaklaşmayın. Eğer hasta veya yolculukta iseniz, yahut herhangi biriniz heladan gelirse veya kadınlara yaklaşıp da su bulamazsanız, temiz bir toprağa teyemmüm edin, yüzlerinize ve ellerinize sürün. Şüphesiz ki Allah; Afüvv ve Gafur olandır.
… الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ …
Yamaç yüzeyiEy iman edenler; namaza kalktığınız zaman; yüzlerinizi, dirseklerinize kadar ellerinizi yıkayın, başınıza meshedin ve topuklarınıza kadar ayaklarınızı da (yıkayın) . Eğer cünüb iseniz; hemen temizlenin. Eğer hasta olmuşsanız veya seferde iseniz; yahut heladan gelmişseniz veya kadınlara yaklaşmış da su bulamamışsanız; temiz bir toprakla teyemmüm edin. Yüzlerinizi ve ellerinizi onunla meshedin. Allah, size zorluk vermek istemez. Lakin sizi temizlemek, üzerinizde olan nimetini tamamlamak ister ki şükredesiniz.
وَإِنَّا لَجَاعِلُونَ مَا عَلَيْهَا صَعِيدًا جُرُزًا
Yamaç yüzeyiŞüphesiz ki Biz, yeryüzünde olanları kupkuru bir toprak haline getirebiliriz.
فَعَسَى رَبِّي أَنْ يُؤْتِيَنِ خَيْرًا مِنْ جَنَّتِكَ وَيُرْسِلَ عَلَيْهَا حُسْبَانًا مِنَ السَّمَاءِ فَتُصْبِحَ صَعِيدًا زَلَقًا
Yamaç yüzeyiRabbım bana senin bahçenden daha iyisini verebilir ve seninkinin üzerine gökten bir felaket gönderir de kaypak bir toprak haline getirebilir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صعد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علا, رقى, عرج |
| Zıt Kök | هبط |
| Çekirdek Özet 1 | Aşağıdan yukarıya doğru yönelmek, dik ve yokuş bir zemine tırmanmak, yeryüzünün en üst katmanı ve açık yüzeyi |
| Çekirdek Özet 2 | Fiziksel ve manevi yükseliş, irtifa arttıkça oluşan zorluk ve baskı, amellerin ve kelimelerin yücelişi |
| Çekirdek Özet 3 | Yerçekimi veya atalet etkisine karşı koyarak yukarı çıkış; enerji sarfı, direnç aşma ve yüzey açığa çıkışı ilkesi |
| Kritik Hata Riski | صَعِيد kelimesini yalnızca toz veya ince toprak sayıp yeryüzünün doğal taş ve açık yüzeyini dışarıda bırakmak; صَعُود ve صَعَد kavramlarındaki içkin zorluk ve irtifa baskısını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صع | Şiddetle sarsılma, açığa çıkma, sertleşme ve baskı altında kalma; nitekim صعر boynun kasılıp yukarı dikilmesi ve böbürlenmeyi, صعق ise gökten gelen şiddetli ses ve bayıltıcı darbeyi ifade eder | د | Çekirdeğin taşıdığı sarsıcı ve dikilme hareketine yön, süreklilik ve aşamalı geçiş ekleyerek yukarıya doğru tırmanma, yokuş aşma ve yüzeyin en üst katmanına çıkma anlamını kurmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki | Kökten yukarı doğru uzanma, tutunarak yükselme ve gerilimli doğrulma hareketini simgeler |
| ع | Göz | Açığa çıkış, algılanabilirlik, yüzeye vurma ve pınarın kaynaması gibi dışarı yönelişi temsil eder |
| د | Kapı | Geçiş, eşik aşma, bir düzeyden diğerine adım adım ilerleme dinamizmini katar |
| صعد | Tutunarak yukarı fırlama, yüzeye çıkma ve eşik aşma | Eğilimli ve engelli bir düzlemde direnci aşarak basamak basamak yukarı tırmanmayı ve zemin yüzeyinde görünür kılınmayı anlatır |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Vadiden veya alçak bir araziden yukarıya, dağa ya da sırta doğru tırmanmak; çıkışı zor olan sarp tepe ve yokuş yol (صَعُود); yeryüzünün bitki ve toz barındırsın barındırmasın en üst sathı (صَعِيد) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şammâh b. Dırâr bir şiirinde iniş ve yokuş yukarı tırmanış hareketini karşıtlık içinde şöyle zikreder: لا يدركنّك إفراغي وتصعيدي (Burada إفراغ iniş, تصعيد ise yokuşa tırmanıştır) |
| Erken Arapça kullanım | Huzeyl şairi Sâide b. Cüeyye yüksek dağları tasvir ederken kelimeyi şöyle kullanır: يأْوِي إِلى مُشْمَخِرَّاتٍ مُصَعِّدَةٍ / شُمٍّ، بِهِنَّ فُرُوعُ القَانِ والنَّشَمِ (Aşılması güç, göğe doğru yükselen sarp zirvelere sığınır) |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça صعد kökü, Sami dillerinin Güney kolunda özgün bir morfolojik ve semantik profil sergiler. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice/Süryanice) tırmanma ve yükselme eylemi çoğunlukla עלה köküyle karşılanırken, Arapçada صعد kökü özellikle fiziksel bir engebe karşısında harcanan kuvveti, yokuşu ve toprağın/arazinin kabaran üst tabakasını karşılama noktasında uzmanlaşmıştır. Klasik Güney Arapçasında (Saba dili) ve Habeşçede (Ge'ez) kök, yukarı çıkma ve tepeye yönelme anlam alanıyla morfolojik yakınlık gösterir. Kökün içerdiği somut çekirdek, yer seviyesinden yukarı doğru dik bir eksende mesafe katetmeyi ve bu kat edişin beraberinde getirdiği fiziksel gerilimi ifade eder. Dolayısıyla kök, soyut bir yücelikten ziyade yerçekimine ve zemin direncine karşı yürütülen bir tırmanışı imler.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صعد / صعدات / صعيد | Yerden yukarı doğru hareket (صعود), dik yokuş (صعود), yeryüzünün üst tabakası (صعيد) ve açık geniş yollar (صعدات) arasında zemin ve irtifa ilişkisi kesindir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami / Epigrafik Güney Arapçası ve Ge'ez | Yükselme, dik yamaçlara çıkma ve arazinin yüksek kısımlarına yönelme biçiminde ortak bir bölgesel katman mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik zemin | Kökün çekirdeği olan ses öbeğinin kabarma, yüzeye çıkma ve sertleşme tabanında paralellikleri izlenebilmektedir | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brockelmann.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صعد | Anlamlı | Yukarı çıkmak, tırmanmak, yer yüzeyi | Hedef köktür; dikey hareket ve yeryüzünün açık üst yüzeyini bildirir | Kur'an'da geçer |
| صدع | Anlamlı | Yarmak, ikiye ayırmak, açıkça ortaya koymak | Bir bütünün çatlayıp açılması, hakikatin perdeyi yırtarak netleşmesi | Kur'an'da geçer |
| عصد | Anlamlı | Karıştırmak, bükmek, yoğurmak | Tencerede yemeği veya hamuru kuvvetle alt üst ederek karıştırma hareketi | Kur'an'da geçmez |
| عدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دصع | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| دعص | Anlamlı | Kum tepesi, yığılmış toprak | Rüzgârın biriktirdiği yuvarlak ve basık kum yığını | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صعد | Merkez | Tırmanmak, yükselmek, yer yüzeyi | Dikey eksende fiziksel efor ve direnç aşarak yükselmeyi, sathın en üstünü anlatır | Mesafe kat etmede yokuş ve zorlanma unsuru belirgindir |
| علا | Komşu | Yücelmek, üstün gelmek | Konum, makam veya kudret bakımından üstte bulunmayı ifade eder; tırmanma eforu zorunlu değildir | Hiyerarşik ve mutlak üstünlüğü bildirir |
| رقى | Komşu | Basamak basamak çıkmak | Merdiven veya aşamalarla, intizamlı biçimde yukarı doğru ilerlemektir | Düzenli basamak ve basiretli yükseliş öne çıkar |
| عرج | Komşu | Meyilli ve kıvrılarak yükselmek | Düz bir hat yerine eğimli, zikzaklar çizerek göğe doğru yükselişi imler | Açısal ve dolaylı irtifa alma hareketidir |
| هبط | Zıt | Aşağı inmek, düşmek, alçalmak | Yüksek bir yerden aşağıya, düzlüğe veya daha alt bir dereceye iniştir | Dikey eksendeki alçalışı ve seviye kaybını anlatır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صعد | Yükselmek, tırmanmak, yeryüzü sathı | Zorlanarak irtifa kazanmayı ve yeryüzünün en üst katmanını birlikte kuşatır | Kesin |
| Latince | Scandere, ascendere | Tırmanmak, yukarı çıkmak | Fiziksel olarak yukarı tırmanmayı karşılar; ancak kökün zemin (صعيد) anlam boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Ascend, climb, steep ascent | Yükselmek, tırmanmak, sarp yokuş | Yokuş yukarı çıkışı ve zorlu irtifa artışını iyi verir; fıkhi arınma yüzeyini tek kelimede karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | Aufsteigen, erklimmen, Steigung | Tırmanmak, yokuş çıkmak | Güç sarf ederek dik bir zemini aşmayı karşılar; yer kabuğu anlamı ayrı sözcük gerektirir | Güçlü |
| Fransızca | Gravir, monter, ascension | Tırmanmak, dik çıkış | Eforla yokuş tırmanışını ve yükselişi ifade eder; zemin satıh boyutunu doğrudan vermez | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَعِيدًا طَيِّبًا | Yeryüzünün temiz üst sathı, doğal zemin | Teyemmüm bağlamında su bulunmadığında yüz ve kollara sürülen temiz yeryüzü katmanı (Nisâ 4:43, Mâide 5:6) |
| صَعِيدًا زَلَقًا / جُرُزًا | Üzerinde hiçbir bitki kalmamış, kaygan ve çıplak toprak/kaya yüzeyi | Dünyevi servetin yok oluşu ve kıyamet sahnesinde yeryüzünün bitkisiz, düz bir zemine dönüşmesi (Kehf 18:8, Kehf 18:40) |
| يَصَّعَّدُ فِي السَّمَاءِ | Göğe doğru zorlanarak, nefesi daralarak tırmanmak | İnkârcının kalbindeki sıkışma ve basınca maruz kalarak boğulma hissinin somut tabiat kanunuyla tasviri (En'âm 6:125) |
| إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ | Manevi olarak kabul makamına yükselmek | Güzel sözlerin ve salih amellerin Allah katına kabul edilerek yücelmesi (Fâtır 35:10) |
| تُصْعِدُونَ | Savaş alanından kaçarak vadiyi terk edip dağa/yokuşa doğru tırmanmak | Uhud hezimetinde arkaya bakmaksızın yamaçlara kaçış psikolojisi (Âl-i İmrân 3:153) |
| عَذَابًا صَعَدًا | Katlanılması son derece ağır, artan ve şiddetlenen azap | Rabbin zikrinden yüz çevirenlere uygulanan kuşatıcı ve boğucu ceza (Cin 72:17) |
| سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا | Aşılması imkânsız sarp yokuş, tükenişe sürükleyen meşakkat | İnatçı inkârcının yüz yüze bırakılacağı kahredici ve bitmeyen çile (Müddessir 74:17) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi kabul ve tenzih | Kelimelerin ve amellerin Allah'a yükselmesi (Fâtır 35:10) ayetinde mekan tayininden tenzih; amelin değer kazanıp arşa layık görülmesi | Manevi ve rütbevi yükseliş; amelin kabulü |
| Fıkıh | Taharet ve teyemmüm | Nisâ 4:43'teki صَعِيد lafzının yalnızca tozlu toprak mı yoksa yeryüzünün taş, kum, kaya gibi tüm doğal üst yüzeyi mi olduğu ihtilafı | Hanefî ve Mâlikîlerde yeryüzü sathının tamamı; Şâfiîlerde yalnızca toz kaldıran toprak |
| Tefsir | İcaz ve hakikat-mecaz dengesi | En'âm 6:125'teki göğe yükseldikçe göğsün daralması tasvirinin bilimsel ve ruhsal derinliği; cezanın dik yokuşla (صعود) istiaresi | Atmosferik basınç değişimi, ruhsal boğulma ve tırmanış meşakkati |
| Hadis | Sosyal ahlak ve kamusal alan | Yollarda ve geçitlerde oturmanın yasaklanması hadisinde geçen الصُّعُدَات lafzı | İnsanların gelip geçtiği ana arterler, yollar ve kamuya açık geçiş zeminleri |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Arınma ve kulluk bilinci | Doğal zeminle arınma (teyemmüm) ve amellerin manevi irtifası | Asli unsura dönüş ve niyetin arşa yönelmesi | Su bulunmadığında yeryüzünün açık yüzeyine yönelmek, toprağı ve yaratılış sathını temizlik vasıtası kılar | Kesin |
| İlmi | Fiziksel irtifa ve biyolojik direnç | Yükseklik arttıkça azalan oksijen ve basınç değişimi | Atmosferik sınırların insan bedenindeki etkisini bildirme | Göğe yükseldikçe göğsün daralması, biyofiziksel bir hakikatin semantik olarak kökte taşındığını gösterir | Kesin |
| Siyasi | Otorite kurma ve kriz yönetimi | Sarp engelleri aşma iradesi veya panikle cepheden kaçış | Zorluk karşısında direnç veya dağılma testi | Âl-i İmrân 3:153'te savaşı terk edip dağa kaçış, disiplinsizliğin siyasi ve askeri hezimete yol açışını örnekler | Güçlü |
| İktisadi | Verimli katmanın kaybı ve mali tükeniş | Zirveye çıkış maliyeti ve zeminin çıplak kalması | Üretim yüzeyinin tükenmesi ve altından kalkılamaz borç yükü | Servetin zayi olup toprağın bitkisiz bir kayaya dönüşmesi iktisadi çöküşü; صَعُود ise ödenemez külfetleri simgeler | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Potansiyel enerji artışı ve gradyan vektörü | Bir kütlenin yerçekimi alanında yukarı taşınması için gereken iş (), irtifa arttıkça ortam basıncının düşmesi () kökün dinamiğidir | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal hareketlilik eşiği ve bilişsel yük | Bireyin veya zümrenin alt sınıftan üste çıkarken maruz kaldığı kurumsal direnç ve psikolojik baskı artışı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صَعِيد kelimesini sadece toz veya ziraat toprağına indirgemek; kökün türevlerini yalnızca soyut bir iyi hissetme veya yücelme sanıp taşıdığı fiziki sürtünme ve meşakkat boyutunu silmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yeryüzünün jeolojik sathını (taş, toprak, kaya), göğe doğru çıkıştaki fizyolojik göğüs daralmasını ve ilahi azabın insanı yokuşta nefessiz bırakan kuşatıcılığını kapsayan çok katmanlı bir zemin ve irtifa ilişkisi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Fıkıhta teyemmüm ibadetini sadece toza bağlayıp taş ve kaya üzerinde ifasını geçersiz saymak; En'âm 6:125 gibi ayetlerdeki biyofiziksel mucizevi tasviri sıradan bir benzetme kabul etmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın somut fiziksel olgular (yeryüzü sathı, dağ yokuşu, atmosferik basınç) ile manevi gerçeklikler (arınma, amelin kabulü, inkârcının ruhsal boğuntusu) arasında kurduğu organik rabıtayı en yalın biçimde sunduğu için vazgeçilmezdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Teyemmüm ve taharet hükümleri içeren fıkhi ayetlerde (Nisâ 4:43, Mâide 5:6); kıyamet ve kriz sahnelerini canlandıran jeolojik tasvirlerde (Kehf 18:8, 40); inkâr psikolojisi ve azap tehditlerini anlatan ayetlerde (En'âm 6:125, Cin 72:17, Müddessir 74:17). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Arınmanın sadece su veya sadece tozla olabileceği zannını tashih ederek yeryüzünün temiz katmanının (صعيد) mutlak arındırıcılığını öğretir; ayrıca hakikate direnmenin getireceği cezanın dışsal bir şiddet kadar içsel bir tıkanma ve tırmanış meşakkati olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamYeryüzünün açık üst yüzeyi ve zemin direncine karşı yokuş yukarı tırmanma hareketi.
- Soyut anlamEfor sarf ederek basamak aşma, manevi kabul düzeyine yükselme ve artan irtifa sebebiyle içsel daralma yaşama.
- Sistematik karşılıkYerçekimine ve dış engellere karşı harcanan kuvvetin dikey eksende işe dönüşmesi; irtifa arttıkça potansiyel enerjinin artıp ortam basıncının düşmesi prensibi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde dikey irtifayı, dikey konum arttıkça aşılması gereken potansiyel enerji engelini, yerçekimine ve zemin eğimine karşı koyan kuvveti, yükseldikçe artan direnç, içsel sürtünme ve basınç daralmasını, ise yükselme hızını temsil eder. Model, kökün ifade ettiği yokuş çıkışındaki zorluğu, irtifa arttıkça katlanan meşakkati ve zemin aşımını matematiksel olarak özetler.