صفح
ص - ف - ح
KÖK- 8 geçiş
- 7 ayet
- 8 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Görüş
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.938 harfباب الحاء والصاد والفاء معهما
ص ح ف، ح ص ف، ف ص ح، ص ف ح، ف ح ص، ح ف ص، كلهن
صحف:
الصُّحُفُ: جمع الصَحيفة، يُخَفَّف ويُثّقَّل، مثل سفينة وسُفْنُ، نادِرتان، وقياسُه صَحائف وسَفائن. وصَحيفة الوَجْه: بَشَرة جِلده، قالك
إذا بَدا من وَجْهِكَ الصَحيفُ
وسُمِّيَ المُصْحَفُ مُصْحَفاً لأنَّه أُصْحِفَ، أي جُعِلَ جامعاً للصُحُف المكتوبة بين الدَّفَّتَيْن. والصَّحْفةُ شبه القَصْعة المُسْلَنْطِحة العَريضة
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.425 harfصَفْحُ الشيءِ: ناحيتُه. وصَفْحُ الإنسان: جَنْبُه. وصَفْحُ الجبل: مُضْطَجَعُه. وصَفْحَةُ كلِّ شيءٍ: جانبُه. ونَظَر إليَّ بِصَفْحِ وجهه وبصُفْح وجهه، أي بِعُرْضِه. قال أبو عبيدة: يقال ضَرَبَهُ بصُفْح السَيف. وصفيحةَ الوجه: بَشَرَةُ جِلْدِه. وصَفائح الباب: أَلْواحه. والصَفيحة: السَيْفُ العَريض، وكذلك الحَجَرُ العريض. ووَجْهُ كلِّ شيء عريضٍ صَفيحةٌ. وصَفَحْتُ عن فلانٍ، إذا أعْرضْتَ عن ذَنْبِه. وقد
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR10.205 harfح ص ف
حصف ، حفص ، صفح ، صحف ، فصح ، فحص : ( مستعملة ) .
حصف : يقال : رجل حَصِيفٌ بَيّن الحَصافة ، وقد حَصُفَ حَصافة إذا كان جَيِّد الرأي مُحْكَم العَقِل . وثوْبٌ حَصِيفٌ إذا كان مُحْكَمَ النسج صفيقَهُ . ورَأْيٌ مُسْتَحْصِفٌ ، وقد استَحْصَفَ رأيُه إذا استحكم ، وكذلك المُسْتَحْصِد . ويقال للفرس وغيره : أَحْصَفَ إحْصَافاً إذا عَدَا فأَسرَعَ وفيه تقارُب ، ومنه قول العَجّاج : ذَارٍ إذا لاَقَى
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.530 harf(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR649 harf- صفح الشيء: عرضه وجانبه، كصفحة الوجه، وصفحة السيف، وصفحة الحجر. والصفح: ترك التثريب، وهو أبلغ من العفو، ولذلك قال: ﴿فاعفوا واصفحوا حتى يأتي الله بأمره﴾ [البقرة/109]، وقد يعفو الإنسان ولا يصفح. قال: ﴿فاصفح عنهم وقل سلام﴾ [الزخرف/89]، ﴿فاصفح الصفح الجميل﴾ [الحجر/85]، ﴿أفنضرب عنكم الذكر صفحا﴾ [الزخرف/5]، وصفحت عنه: أوليته مني صفحة جميلة معرضا عن ذنبه، أو لقيت صفحته متجافيا عنه، أو تجاوزت الصفحة
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR593 harfص ف ح
نظر إليه بصفح وجهه وبصفح وجهه.
وضربته على صفحه وعلى صفحته: على جنبه.
وجلا صفحتي السيف.
وكتب في صفحتي الورقة.
وتصفح الشيء: تأمله ونظر في صفحاته.
وتصفح القوم: نظر في أحوالهم أو نظر في خلالهم هل يرى فلاناً.
وتصفح الأمر.
وصفحت عنه: أعرضت عن ذنبه.
وأتيت فلاناً في حاجة فصفحني عنها: ردني.
وضربه بالسيف مصفحاً ومصفحاً: بعرضه لا بحده.
ورأس مصفح: عريض.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.410 harfالصَّفْحُ: الجَنْبُ. وصَفْحُ الإِنسان: جَنْبُه. وصَفْحُ كل شيءٍ: جانبه. وصَفْحاه: جانباه. وفي حديث الاستنجاء: حَجَرَين للصَّفْحَتين وحَجَراً للمَسْرُبةِ أَي جانبي المَخْرَج. وصَفْحُه: ناحيته. وصَفْحُ الجبلِ: مُضْطَجَعُه، والجمع صِفاحٌ.
وصَفْحَةُ الرجل: عُرْضُ وجهه. ونظر إِليه بصَفْحِ وجهه وصُفْحِه أَي بعُرْضِه.
وفي الحديث: غيرَ مُقْنِعٍ رأْسَه ولا صافحٍ بِخَدّه أَي غيرَ مُبْرِزٍ صَفْحةَ خَدِّه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR451 harf* ص ف ح * * صَفْحُ * الشيء ناحيته وصفح الجبل مثل سفحه و * صَفْحَةُ * كل شيء جانبه و * صَفَائحُ * الباب ألواحه و * صَفَحَ * عنه أعرض عن ذنبه وبابه قطع وضرب عنه * صَفْحاً * أعرض عنه وتركه و * تَصَفَّحَ * الشيء نظر في * صَفَحاتِهِ * و * المُصَافَحَةُ * و * التَّصَافُحُ * الأخذ باليد و * المُصْفَحُ * بوزن المصحف الممال وفي الحديث ﴿قلب المؤمن مصفح على الحق﴾ و * التَّصْفِيحُ * مثل التصفيق وفي الحديث
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.425 harfالصفح من كل شيء: الجانب وصفحاه: جانباه، كالصفحة. وفي حديث الاستنجاء: حجرين للصفحين وحجرا للمسربة ، أي جانبي المخرج. الصفح من الجبل: مضطجعه والجمع صفاح. الصفح منك: جنبك. و الصفح من الوجه، والسيف: عرضه ، بضم العين وسكون الراء، ويضم فيهما. ونسب الجوهري الفتح إلى العامة. يقال نظر إليه بصفح وجهه، وصفحه، أي بعرضه. وضربه بصفح السيف، وصفحه. و ج، صفاح بالكسر، وأصفاح. وصفحتا السيف: وجهاه. أما
الصفح من كل شيء: الجانب وصفحاه: جانباه، كالصفحة. وفي حديث الاستنجاء: حجرين للصفحين وحجرا للمسربة ، أي جانبي المخرج. الصفح من الجبل: مضطجعه والجمع صفاح. الصفح منك: جنبك. و الصفح من الوجه، والسيف: عرضه ، بضم العين وسكون الراء، ويضم فيهما. ونسب الجوهري الفتح إلى العامة. يقال نظر إليه بصفح وجهه، وصفحه، أي بعرضه. وضربه بصفح السيف، وصفحه. و ج، صفاح بالكسر، وأصفاح. وصفحتا السيف: وجهاه. أما قول بشر: رضيعة صفح بالجباه ملـمة لها بلق فوق الرؤوس مشهر فهو اسم رجل من بني كلب ابن وبرة، وله حديث عند العرب. ففي الصحاح أنه جاور قوما من بين عامر فقتلوه غدرا. يقول: غدرتكم بزيد بن ضباء الأسدي أخت غدرتكم بصفح الكلبي. صفح كمنع: أعرض وترك ، يصفح صفحا. يقال: ضربت عن فلان صفحا، إذا أعرضت عنه وتركته. ومن المجاز: أفنضرب عنكم الذكر صفحا منصوب على المصدر، لأن معنى قوله أنعرض عنكم الصفح، وضرب الذكر رده وكفه، وقد أضرب عن كذا، أي كف عنه وتركه. صفح عنه يصفح صفحا: أعرض عن ذنبه. وهو صفوح وصفاح: عفا . وصفحت عن ذنب فلان، وأعرضت عنه، فلم أؤاخذه به. صفح الإبل على الحوض إذا أمرها عليه إمرارا. صفح السائل عن حاجته يصفحه صفحا: رده ومنعه. قال: ومن يكثر التسآل يا حر لا يزل يمقت في عين الصديق ويصفح كأصفحه . يقال: أتاني فلان في حاجة فأصفحته عنها إصفاحا، إذا طلبها فمنعته. وفي حديث أم سلمة: لعله وقف على بابكم سائل فأصفحتموه ، أي خيبتموه. قال ابن الأثير: يقال: صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته، إذا حرمته. صفحه بالسيف وأصفحه: ضربه به مصفحا كمكرم، أي بعرضه . وقال الطرماح: فلما تناهت وهي عجلى كـأنـهـا على حرف سيف حده غير مصفح وضربه بالسيف مصفحا ومصفوحا. عن ابن الأعرابي، أي معرضا. وفي حديث سعد بن عبادة: لو وجدت معها رجلا لضربته بالسيف غير مصفح . يقال: أصفحه بالسيف، إذا ضربه بعرضه دون حده، فهو مصفح بالسيف، والسيف مصفح، يرويان معا. وسيف مصفح ومصفح: عريض. وتقول: وجه هذا السيف مصفح، أي عريض، من أصفحته. وقال رجل من الخوارج: لنضربنكم بالسيوف غير مصفحات . يقول: نضربكم بحدها لا بعرضها. صفح فلانا يصفحه صفحا: سقاه أي شراب كان ومتى كان. صفح الشيء: جعله عريضا . قال: يصفح للفنة وجها جأبا صفح ذراعيه لعظم كلبا
أراد صفح كلب ذراعيه، فقلب. وقيل: هو أن يبسطهما ويصير العظم بينهما ليأكله. وهذا البيت أورده الأزهري، قال: وأنشد أبو الهيثم، وذكره، ثم قال: وصف حبلا عرضه فاتله حين فتله فصار له وجهان، فهو مصفوح، أي عريض. قال: وقوله: صفح ذراعيه، أي كما يبسط الكلب ذراعيه على عرق يوتده على الأرض بذراعيه يتعرقه. ونصب كلبا على التفسير. كصفحه تصفيحا. ومنه قولهم: رجل مصفح الرأس، أي عريضها. صفح القوم صفحا، كذا ورق المصحف ، إذا عرضها ، وفي نسخة: عرضهما، وهي الصواب، واحدا واحدا. و صفح في الأمر إذا نظر فيه، كتصفح ، يقال: تصفح الأمر وصفحه: نظر فيه. وقال الليث: وصفح القوم وتصفحهم: نظر إليهم طالبا لإنسان. وصفح وجوههم وتصفحها: نظرها متعرفا لها. وتصفحت وجوه القوم، إذا تأملت وجوههم تنظر إلى حلاهم وصورهم وتتعرف أمرهم. وأنشد ابن الأعرابي: صفحنا الحمول للسلام بنظرة فلم يك إلا ومؤها بالحواجب
أي تصفحنا وجوه الركاب وتصفحت الشيء، إذا نظرت في صفحاته. وفي الأساس: تصفحه: تأمله ونظر في صفحاته: والقوم: نظر في أحوالهم وفي خلالهم، هل يرى فلانا. وتصفح الأمر. قال الخفاجي في العناية في أثناء القتال: التصفح: التأمل لا مطلق النظر، كما في القاموس قال شيخنا: قلت: إن النظر هو التأمل، كما صرح به في قولهم: فيه نظر، ونحوه، فلا منافاة. قلت: وبما أوردنا من النصوص المتقدم ذكرها يتضح الحق ويظهر الصواب. صفحت الناقة تصفح صفوحا بالضم: ذهب لبنها وولى، وكذلك الشاة، فهي صافح . قال ابن الأعرابي: الصافح: الناقة التي فقدت ولدها فغرزت وذهب لبنها. والمصافحة: الأخذ باليد، كالتصافح . والرجل يصافح الرجل: إذا وضع صفح كفه في صفح كفه، وصفحا كفيهما: وجهاهما. ومنه حديث: المصافحة عند اللقاء: وهي مفاعلة من إلصاق صفح الكف بالكف وإقبال الوجه على الوجه؛ كذا في اللسان والأساس والتهذيب، فلا يلتفت إلى من زعم أن المصافحة غير عربي. ملائكة الصفيح الأعلى: هو من أسماء السماء . وفي حديث علي وعمار: الصفيح الأعلى من ملكوته . ووجه كل شيء عريض : صفيح وصفيحة. والمصفح كمكرم: العريض من كل شيء، ويشدد ، وهو الأكثر. المصفح إصفاحا: الذي اطمأن جنبا رأسه ونتأ جبينه فخرجت وظهرت قمحدوته. المصفح من السيوف: الممال والمصابي الذي يحرف على حده إذا ضرب به، ويمال إذى أرادوا أن يغمدوه. قال ابن بزرج: المصفح: المقلوب . يقال: قلبت السيف وأصفحته وصابيته: بمعنى واحد. المصفح من الأنوف: المعتدل القصبة المستويها بالجبهة. المصفح من الرؤوس: المضغوط من قبل صدغيه حتى طال ، وفي نسخة: فطال ما بين جبهته وقفاه . وقال أبو زيد: من الرؤوس المصفح إصفاحا، وهو الذي مسح جنبا رأسه ونتأ جبينه، فخرج، وظهرت قمحدوته، والأرأس: مثل المصفح، ولا يقال: رؤاسي. المصفح من القلوب : الممال عن الحق. وفي الحديث: قلب المؤمن مصفح على الحق أي ممال عليه، كأنه قد جعل صفحه، أي جانبه عليه. وقوله: ما اجتمع ، مأخوذ من حديث حذيفة أنه قال: القلوب أربعة: فقلب أغلف، فذلك قلب الكافر وقلب منكوس فذلك قلب رجع إلى الكفر بعد الإيمان؛ وقلب أجرد مثل السراج يزهر، فذلك قلب المؤمن؛ وقلب مصفح اجتمع فيه الإيمان والنفاق -ونص الحديث بتقديم النفاق على الإيمان- فمثل الإيمان فيه كمثل بقلة يمدها الماء العذب، ومثل النفاق فيه كمثل قرحة يمدها القيح والدم، وهو لأيهما غلب . قال ابن الأثير: المصفح: الذي له وجهان، يلقى أهل الكفر بوجه، وأهل الإيمان بوجه. وصفح كل شيء وجهه وناحيته. وهو معنى الحديث الآخر: شر الرجال ذو الوجهين: الذي يأتي هؤلاء بوجه وهؤلاء بوجه . وهو المنافق. وجعل حذيفة قلب المنافق الذي يأتي الكفار بوجه، وأهل الإيمان بوجه آخر، ذا وجهين. قال الأزهري: وقال شمر فيما قرأت بخطه: القلب المصفح، زعم خالد أنه المضجع الذي فيه غل، الذي ليس بخالص الدين. قلت: فإذا تأملت ما تلونا عليك عرفت أن قول شيخنا رحمه الله تعالى -: كيف يجتمعان? وكيف يكون مثل هذا من كلام العرب، والنفاق والإيمان لفظان إسلاميان? فتأمل فإنه غير محرر، انتهى- نشأ من عدم اطلاعه على نصوص
العلماء في بابه. المصفح: السادس من سهام الميسر ، ويقال له: المسبل، أيضا. وقال أبو عبيد: من أسماء قداح الميسر المصفح والمعلى. المصفح من الوجوه: السهل الحسن ، عن اللحياني. والصفوح: الكريم ، لأنه يصفح عمن جنى عليه. أما الصفوح من صفات الله تعالى فمعناه العفو عن ذنوب العباد، معرضا عن مجازاتهم بالعقوبة تكرما. الصفوح في نعت المرأة: المعرضة الصادة الهاجرة ، فأحدهما ضد الآخر. قال كثير يصف امرأة أعرضت عنه:ماء في بابه. المصفح: السادس من سهام الميسر ، ويقال له: المسبل، أيضا. وقال أبو عبيد: من أسماء قداح الميسر المصفح والمعلى. المصفح من الوجوه: السهل الحسن ، عن اللحياني. والصفوح: الكريم ، لأنه يصفح عمن جنى عليه. أما الصفوح من صفات الله تعالى فمعناه العفو عن ذنوب العباد، معرضا عن مجازاتهم بالعقوبة تكرما. الصفوح في نعت المرأة: المعرضة الصادة الهاجرة ، فأحدهما ضد الآخر. قال كثير يصف امرأة أعرضت عنه: صفوحا فما تلقاك إلا بـخـيلة فمن مل منها ذلك الوصل ملت كأنها لا تسمح إلا بصفحتها . والصفائح: قبائل الرأس ، واحدتها صفيحة. الصفائح: ع. و الصفائح من الباب: ألواحه. و قولهم: استلوا الصفائح، أي السيوف العريضة ، واحدتها صفيحة. وقولهم: كأنها صفيحة يمانية. الصفائح: حجارة عراض رقاق ، والواحد كالواحد. يقال: وضعت على القبر الصفائح، كالصفاح، كرمان ، وهو العريض. والصفاح، أيضا من الحجارة كالصفائح، الواحدة صفاحة، وفي اللسان: وكل عريض من حجارة أو لوح ونحوهما صفاحة والجمع صفاح؛ وصفيحة والجمع صفائح. ومنه قول: النابغة: ويوقدن بالصفاح نار الحباحب قال الأزهري: ويقال للحجارة العريضة: صفائح، واحدتها صفيحة وصفيح. قال لبيد: وصفائحا صما، روا سيها يسددن الغضونا وهو -قال شيخنا: هكذا بالتذكير في سائر النسخ، والأولى: وهي- الإبل التي عظمت أسنمتها ، فكاد سنام الناقة يأخذ قراها، وهو مجاز، أنشد ابن الأعرابي وصفاحة مثل الفنيق منحتها عيال ابن حوب جنبته أقاربه شبه الناقة بالصفاحة، لصلابتها. وابن حوب رجل مجهود محتاج. ج صفاحات وصفافيح . الصفاح : ع قرب ذروة ، في ديار غطفان بأكناف الحجاز لبني مرة. والمصفحة: كمعظمة المصراة . وفي التهذيب: ناقة مصفحة ومصراة ومصواة ومصربة: بمعنى واحد. المصفحة: السيف، ويكسر، ج مصفحات . وقيل المصفحات: السيوف العريضة. وقال لبيد يصف سحابا: كأن مصفحات في ذراه وأنواحا عليهن المآلي
قال الأزهري: شبه البرق في ظلمة السحاب بسيوف عراض. وقال ابن سيده: المصفحات: السيوف، لأنها صفحت حين طبعت، وتصفيحها تعريضها ومطلها. ويروى بكسر الفاء، كأنه شبه تكشف الغيث إذا لمع منه البرق فانفرج ثم التقى بعد خبوه بتصفيح النساء إذا صفقن بأيديهن. قلت: هكذا عبارة الصحاح، وصوابه: الغيم، بدل: الغيث. ويعلم من هذا أن المصفحات -على رواية الكسر- من المجاز، فتأمل. والتصفيح مثل التصفيق . وفي الحديث: التسبيح للرجال والتصفيح للنساء . ويروى أيضا بالقاف. يقال: صفح بيديه وصفق. قال ابن الأثير: هو من ضرب صفحة الكف على صفحة الكف الأخرى، يعني إذا سها الإمام ينبهه المأموم، إن كان رجلا قال: سبحان الله، وإن كانت امرأة ضربت كفها على كفها الأخرى، عوض الكلام. وروى بيت لبيد: كأن مصفحات في ذراه جعل المصفحات نساء يصفقن بأيديهن في مأتم، شبه صوت الرعد بتصفيقهن. ومن رواه: مصفحات، أراد بها السيوف العريضة، شبه بريق البرق ببريقها. قال ابن الأعرابي في جبهته صفح، محركة، أي عرض ، بسكون الراء، فاحش . وفي حديث ابن الحنفية، أنه ذكر رجلا مصفح الرأس، أي عريضه. ومنه إبراهيم الأصفح مؤذن المدينة ، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. قال شيخنا: الأصفح مؤذن المدينة، يروي عن أبي هريرة، وعنه ابنه إبراهيم؛ قاله ابن حبان. فالصواب إبراهيم بن الأصفح. والصفاح: ككتا، ويكره في الخيل: شبيه بالمسحة في عرض الخد يفرد بها اتساعه. و الصفاح: جبال تتاخم ، أي تقابل نعمان ، بفتح النون: جبل بين مكة والطائف. وفي الحديث ذكره، وهو موضع بين حنين وأنصاب الحرم يسرة الداخل إلى مكة. وأصفحه: قلبه فهو مصفح، وقد تقدم. والمصافح: من يزني بكل امرأة حرة أو أمة . ومما يستدرك عليه: لقيه صفاحا، أي استقبله بصفح وجهه، عن اللحياني. وفي الحديث: غير مقنع رأسه ولا صافح بخده ، أي غير مبرز صفحة خده ولا مائل في أحد الشقين وصفيحة الوجه: بشرة جلده. والصفحان من الكتف: ما انحدر عن العين من جانبيهما، والجمع صفاح، وصفحة الرجل: عرض صدره. والصفاح. واستصفحه ذنبه: استغفره إياه وطلب أن يصفح له عنه. ومن المجاز: أبدى له صفحته: كاشفه.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR17.429 harfصَفَحَ عَنْهُ
1 صَفَحَ عَنْهُ ذ , (Mgh, Msb, K, *) aor. صَفَحَ , (K,) inf. n. صَفْحٌ, (TA,) properly signifying He turned towards [or from] him, or it, the صَفْحَة [i. e. side] of his face, (Mgh,) means he turned away from, (Mgh, Msb, K, *) and left, (Msb, K,) him, or it, (Mgh, Msb,) i. e. [a man, or] an affair. (Msb.) And ضَرَبْتُ عَنْهُ صَفْحًا I turned away from him and left him; (S, TA;) i.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.575 harfصَفَحَ
صَفَحَ A ( n. ac. صَفْح 1 ),
a. Spread or stretched out, extended; flattened.
b. [ acc. & Bi ], Struck with the flat ( of the sword ).
c. Reviewed, inspected; scrutinized; perused, glanced through ( book ).
d. [ Fī ], Considered.
e. [ 'An ], Turned away from; passed by, overlooked, condoned, forgave ( offence ).
f. [ acc. & 'An ], Refused, denied.
صَفَّحَ
صَفَّحَ II ,
a.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR30.912 harfصفح
صَفَحَ - يَصْفَحُ - صَفْح - صَفْحَاً
صَفَحَ - يَصْفَحُ + كائن + بكائن (أو من أمام كائن آخر): يتحرك نسبة للكائن آخر وهو يواجهه بالجانب ذو السطح الأكبر من جسمه، ليقابل الجانب ذو السطح الأكبر من جسم الكائن الآخر
صَفْحَة الشيء: على وزن" فـَعـْلة": اسم فعل بمعنى مفعول من " صَفَحَ - يَصْفَحُ ": السطح الأكبر الذي يمكن رؤيته منه (صفحة الماء -
Mücavir kökler61 mücavir (79 toplam)
- عفو
4 ortak ayet · Affetti
- حسد
1 ortak ayet · Hasat biçilen ekin demektir
- حبب
2 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- حرف
1 ortak ayet · Haraf dağın sivri ucu, bıçağın ağzı demektir
- قسو
1 ortak ayet · قسور Arslan demektir
- حظظ
1 ortak ayet · Huzve atışlardaki hedef demektir
- نقض
1 ortak ayet · “Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır
- جمل
1 ortak ayet · Erkek deve demektir
- خون
1 ortak ayet · “Hivan(hı)” bol donatılmış sofra demektir
- زول
1 ortak ayet · “Zeval” öğle vaktinde güneşin en yüksekte olduğu yer…
- أتي
3 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- طلع
1 ortak ayet · Dal demektir
Geçtiği ayetler(7)
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَإِنَّ السَّاعَةَ لَآتِيَةٌ فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِيلَ
GörüşmekGökleri, yeri ve aralarındakini ancak hak ile yarattık. Kıyamet günü, muhakkak gelecektir. O halde sen yumuşak ve iyi davran.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صفح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عفو, غفر, تجاوز |
| Zıt Kök | عاقب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, taşın, kılıcın veya bedenin geniş yüzeyi, yassı tarafı, böğrü ve eni |
| Çekirdek Özet 2 | Suç veya hataya karşı cezalandırma keskinliğini göstermeyip geniş yüzü dönerek kınamasız vazgeçme, yeni bir sayfa açma |
| Çekirdek Özet 3 | Adli ve ahlaki ilişkilerde hatayı sürekli yüze vurma sertliğini kaldırarak barışçıl ve onarıcı toplumsal alan açma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir af veya görmezden gelme sayıp kınamayı terk etme ve yüz çevirip temiz sayfa açma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صف | Düz, yayvan, sıralı ve enlemesine genişleyen yüzey veya dizilim; صفف (sıraya dizmek), صفصف (düz arazi), صفو (duru ve berrak yüzey), صفد (bağlamak, enlemesine tutmak) köklerinde olduğu gibi yayılma ve açıklık bildirir. | ح | Çit ve sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle çekirdekteki yayvan yüzey bir nesnenin iki yanından birine, kılıcın veya çehrenin yassı çeperine ve bir taraftan diğerine çevrilebilen sınırlı bir yüze tahsis edilmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki sapı; bir hedefe yönelme, odaklanma, sıkı durma ve doğrultu belirleme | Odaklanılan ve muhatap alınan belirli bir yönü ve düzlemi temsil eder. |
| ف | Ağız; açıklık, kenar, dışa vurum ve bir yüzeyin başlangıç çeperi | Açıklığı, bir nesnenin dışa bakan kenarını ve temas yüzeyini simgeler. |
| ح | Çit, duvar; kuşatma, çevirme, bir alanı diğerinden sınırla ayırma | Bir yüzü diğer yüzden ayıran çeperi, yön değiştirmeyi ve perdelemeyi kurar. |
| صفح | Odaklanılan bir yönün çeperine doğru dönerek diğer yüzü çevirme hareketi | Muhataba keskin kenarı veya kınamayı değil, geniş ve düzlem oluşturan yan yüzü dönme, var olan durumu çevirip yeni bir yüzey açma hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kılıcın keskin ağzı olmayan enli ve yassı yüzü, yassı ve geniş taş, insanın böğrü, yanağı veya el ayası gibi geniş yüzeyler; bir kimseye yönelirken veya ondan uzaklaşırken yüzünün/bedeninin yan tarafını dönmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî atların tırnaklarının yassı taşlara çarpıp kıvılcım çıkarmasını şu mısra ile tasvir eder: ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ (A'şâ ve Lebîd de kılıçların geniş yüzlerini nitelemek için aynı kökten türeyen kelimeleri kullanmıştır). |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde kılıcın keskin tarafıyla değil enli yüzüyle vurmak için ضَرَبه بمُصْفَح السَّيف tabiri, istincâ fıkhına dair erken rivayetlerde ise iki kaba et veya çıkış yerinin iki yanı için حَجَرَين للصَّفْحَتين ifadesi yer alır. |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde صفح kökü, yassılık, enlemesine genişleme, levha ve yüzey bildiren ortak bir morfo-semantik tabana dayanır. İbranicede yer alan ve döşemek, kaplamak, levha haline getirmek manalarına gelen צָפַח (tsâphach) veya צַפַּחַת (tsappachath - yassı kap/testi) biçimleri ile Süryanicedeki benzer yüzey genişletme türevleri, kökün ilksel Sami katmanında iki boyutlu yayılma ve tabaka oluşturma fikriyle ilişkili olduğunu gösterir. Arapçada bu somut tabaka ve yüzey anlamı, nesnelerin iki cephesinden birine (sayfa, yanak, kılıcın eni) evrilmiş; ardından bir kimseye yüzün veya gövdenin yanını dönmek suretiyle kınamayı bırakma, cezalandırmadan vazgeçme ve muhatabı kınama keskinliğinden koruma anlamında ahlaki bir kavrama dönüşmüştür.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Geniş yüzeyden (عرض الشيء) yüz çevirmeye (الإعراض الجميل) geçiş | Kılıcın kesmeyen yassı yüzü ve yüzün yan tarafı somut köktür; muhataba kılıcın ağzını değil yüzünü dönmek veya suçunu kınamayarak başka bir sayfaya geçmek anlam genişlemesidir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צ-פ-ח ve Süryanice soydaş tabakalar | İnce levha, yassı taş, yayvan kap ve yüzey kaplama kavramlarıyla fonetik ve semantik paralellik tamdır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yayvanlık ve düz zemin formları | Belirgin ses denklikleriyle doğrulanmış doğrudan bir dış ödünçleme tespit edilmemiştir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صفح | Anlamlı | Geniş yüzey, yüz çevirip bağışlama | Kılıcın, taşın, bedenin yassı tarafı; muhatabın hatasını kınamadan geçme | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صحف | Anlamlı | Yazı yazılan tabaka, sayfa, sahife | İki yüzü bulunan düz ve yazılabilir yapraklar mecmuası | Sayfa ve geniş yüzey bağıyla doğrudan hedef kökle akrabadır; Kur'an'da geçer |
| فصح | Anlamlı | Açık, berrak, arı ve net olmak | Sütün köpüğünün gitmesi, dilin pürüzsüzleşip berraklaşması | Bir şeyin yüzeyinin açılıp berraklaşması yönüyle ortak çekirdeğe bağlanır; Kur'an'da geçer |
| فحص | Anlamlı | Araştırmak, deşmek, yer açmak | Kuşun toprağı eşeleyip yuva yeri açması, derinlemesine inceleme | Düzlemde çukur veya iz açma hareketi; Kur'an'da geçmez |
| حصف | Anlamlı | Sıkı ve sağlam dokumak, deride kabarcık çıkması | Dokumanın sıkı olması, aklın sağlam ve metin olması | Yüzeyin gerginleşmesi ve yoğunlaşması; Kur'an'da geçmez |
| حفص | Anlamlı | Toplamak, küçük şey, aslan yavrusu | Bir şeyi çekip toplama veya küçük nesne/canlı | Anlamsal bağ zayıftır; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صفح | Merkez | Geniş yüz dönme, kınamasız geçiş | Suçun üzerine gitmeyip yeni bir sayfa açarak ve başa kakmayarak vazgeçme | Muhataba sert kenarı değil yumuşak ve geniş yüzü göstermek |
| عفو | Komşu | İzi silme, fazlalığı bırakma | Cezayı tamamen düşürmek ve borcu silmek | عفو hakkı düşürür, صفح ise psikolojik kınamayı ve azarlamayı da kaldırır |
| غفر | Komşu | Örtme, zırhla koruma | Suçun üstünü örtüp sahibini mahcubiyetten ve azaptan koruma | Kusurun açığa çıkmasını engelleme ve himaye etme vurgusu taşır |
| تجاوز | Komşu | Sınırı aşma, üzerinden geçme | Kusurun üstünden atlayıp onu hesaba katmadan geçip gitme | Eylemin üzerine basmadan yanından geçip gitme hareketidir |
| عاقب | Zıt | Suçun peşinden gidip ceza verme | Eylemin arkasını takip ederek denk bir karşılık ve yaptırım uygulama | Kusuru görmezden gelmeyip tam mukabilini yükleme |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صفح | Geniş yüz gösterme, kınamasız af | Muhatabın suçuna karşı sertliği bırakıp yeni bir sayfa açma nüansını tam karşılar. | Kesin |
| Latince | Condono, ignosco | Görmezden gelmek, bağışlamak | Condono borcu ve suçu tamamen bırakmayı, ignosco ise bilmezden gelip kınamamayı karşılar; sayfa/yüzey metaforunu içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Forbear, pardon, turn over a new leaf | Hoşgörüyle geçmek, yeni sayfa açmak | Forbear sabırla cezayı ertelemeyi, pardon affı verir; deyimsel olarak yeni sayfa açma fikri kökün somut anlamına yaklaşır. | Güçlü |
| Almanca | Nachsehen, verzeihen | Hoşgörmek, kusura bakmamak | Nachsehen bir hatayı görmezden gelip peşine düşmemeyi çok iyi açıklar; kılıcın yassı yüzü metaforu dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Absoudre, faire grâce | Bağışlamak, lütufta bulunmak | Cezayı ve kınamayı düşürme yönünü karşılar; sayfa çevirme ve yüzey dönme somutluğunu taşımaz. | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فاصفح الصفح الجميل (el-Hicr 15:85) | Kınamasız, asil ve sitem içermeyen güzel bağışlama | Peygamber’e inkârcıların taşkınlıklarına karşı vakarını koruyup intikam duygusuna kapılmaksızın yeni bir ahlaki zemin kurması emredilir. |
| فاعفوا واصفحوا (el-Bakara 2:109) | Hukuki hakkı bırakmanın ötesinde kalbi kırgınlığı ve kınamayı terk etmek | Müminlere ehlikitaptan gelecek psikolojik baskı ve hasede karşı sabredip toplumsal çatışmayı derinleştirmeme talimatı verilir. |
| فاصفح عنهم وقل سلام (ez-Zuhruf 43:89) | Muhatabın cehaletinden ve sataşmasından yüz çevirip esenlikle ayrılma | Davete karşı direnen inatçı muhataplarla polemiğe girmeyip tebliğin asaletini koruyarak tecridi seçme bağlamıdır. |
| أفنضرب عنكم الذكر صفحا (ez-Zuhruf 43:5) | Bir şeyi büsbütün bir yana bırakmak, yüz çevirip terk etmek | İnsanların haddi aşması sebebiyle vahyin veya uyarının onlardan tamamen geri çekilmeyeceğini ifade eden istifham-ı inkârî bağlamı. |
| وإن تعفوا وتصفحوا وتغفروا (et-Teğâbun 64:14) | Aile içi kusurları görmezden gelip başa kakmamak | Eşler ve çocuklar arasındaki zaaflara ve engellemelere karşı cezalandırmayı, kınamayı ve kusur araştırmayı bırakma çağrısı. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve mağfiret doktrini | Allah’ın kulun günahını sadece cezalandırmaktan vazgeçmeyip onu rüsvay etmemesi ve kınamaması | صفح kavramı, ilahi lütfun adalet sınırını aşarak kul lehine tam bir ihsana dönüşmesi olarak yorumlanır. |
| Fıkıh | Ceza hukuku, sulh ve haklardan feragat | Kul hakkı doğuran fiillerde hak sahibinin kısas veya diyetten bedelsiz ve kınamasız vazgeçmesinin meşruiyeti | Salt adli affın (عفو) ötesinde taraflar arasındaki husumeti kökten bitiren manevi ibra ve sulh tavrı. |
| Tefsir | Ahlaki üslup ve nesih tartışmaları | Mekki ayetlerdeki صفح emirlerinin kıtal ayetleriyle mensuh olup olmadığı meselesi | Müfessirlerin ekseriyeti bunun dönemsel bir taktik değil, tebliğcinin her daim kuşanması gereken ahlaki bir seciye olduğunu belirtir. |
| Hadis | Muâşeret adabı ve el sıkışma (müsâfaha) | Müminlerin karşılaştıklarında ellerinin ayalarını birleştirmeleri ve kardeşlik bağını tazelemeleri | İki elin düz yüzeylerinin temasının (el-müsâfaha) kalplerdeki kini ve günahları dökmesi hakikati. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ve kul-kul ahlakı | Safh-ı cemîl (güzel yüz çevirme/bağışlama) | İntikam ve kin döngüsünü kırarak arınmayı sağlama | Dindarın muhatabına karşı üstünlük taslamadan ve kınamadan af üretmesi ibadetin kemalidir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve eleştiri ahlakı | Sayfa açma, polemiği terk etme | Verimsiz cedeli kesip hakikat arayışına alan açma | Bilimsel tartışmalarda şahsi kusurlara takılmayıp araştırmanın yeni zeminine geçişi sağlar. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu barışı ve toplumsal uzlaşı | Genel af, uzlaşma ve siyasi tecridi yumuşatma | İç çatışma sonrası toplumsal dokuyu onarma | Ceza tehdidini kaldırırken tarafları sürekli mahkûm hissettiren dili tasfiye etme mekanizmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç tasfiyesi ve ticari ilişkiler | Temerrüt kınamasını kaldırma, borçluyu rahatlatma | Piyasada iflas psikolojisini kırıp yeni girişim zemini kurma | Borcunu ödeyemeyen muhatabın itibarını zedelemeden ona yeni bir iktisadi sayfa açma tavrıdır. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durum uzayında eksen değişimi veya yeni koordinat düzlemine geçiş (coordinate transformation) | Sistemde biriken tekillik veya hata durumunda mevcut yüzeyi kapatıp parametreleri yeni bir düzlemde yeniden başlatma davranışı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Onarıcı adalet ve etiketlemeyi kaldırma (restorative justice / delabeling) | Suçluyu suç eylemiyle tanımlayıp dışlamak yerine, fiilin yıkıcı etkisini kınamasız bir diyalogla aşarak topluma yeniden entegre etme süreci | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca pasif bir hoşgörü veya güçsüzlükten doğan zoraki bir vazgeçiş gibi anlaşılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hatalı muhataba karşı adaletin keskin kılıcını değil, ahlakın geniş ve yapıcı yüzeyini göstererek kınamayı kökten kesmek ve yepyeni bir ilişki sayfası açmak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kökün عفو ile aynı sayılarak lafız israfı yapıldığı zannına kapılmak veya suçluların tahribatına karşı ilkesiz bir duyarsızlık geliştirildiği yanılgısına düşmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ahlakının sadece cezayı düşüren hukuki bir af ile yetinmediğini, muhatabın haysiyetini koruyan ve ona kınamasız yeni bir başlangıç sunan psikolojik ve toplumsal bir zemin inşa ettiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tebliğ metodolojisini belirleyen Mekki hitaplarda (el-Hicr 15:85, ez-Zuhruf 43:89), ehlikitapla ilişkilerin düzenlendiği Medeni ayetlerde (el-Bakara 2:109, el-Mâide 5:13) ve aile ahlakını tanzim eden bağlamlarda (et-Teğâbun 64:14). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Müslümanın af tavrını muhatabı sürekli borçlu ve suçlu hissettiren bir lütufkârlık kibrinden arındırır; kınamanın sürdüğü bir affın hakiki صفح olmadığını ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir cismin, taşın veya kılıcın keskin olmayan yassı ve geniş kenarı; insanın yüzünün veya gövdesinin yan tarafı.
- Soyut anlamCezalandırma keskinliğini ve azarlama sertliğini geride bırakarak muhataba geniş ve pürüzsüz bir ahlaki yüz dönme, yeni bir sayfa açma.
- Sistematik karşılıkÇatışma ve hata durumunda sistemi kilitlenmekten kurtaran, kınama parametresini sıfırlayarak ilişkiyi yeni bir düzlemde başlatan onarıcı protokol.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde , صفح eylemini; , iki taraf ( ve ) arasındaki ilişki uzayını temsil eder. Bu ilişki uzayından suçun hukuki karşılığı veya intikam eğilimi () ile birlikte, muhatabı sürekli yaralayan kınama, azarlama ve başa kakma faktörü () çıkarılarak pürüzsüz, geniş ve yeni bir etkileşim yüzeyi elde edilir.