صفد
ص - ف - د
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Boyunduruklar
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR747 harfباب الصاد والدال والفاء معهما
ص د ف، ف ص د، ص ف د مستعملات
صدف:
الصَّدَفُ: غِشاءٌ خَلْقٍ في البَحرِ تضُمُّه صَدَفَتانِ مَفرُوجتان عن لَحْمٍ فيه رُوحٌ يُسَمّى المَحارَةَ فيه اللُّؤْلُؤُ.
والصُّدُفان: جَبَلان مُتَصادِفان أي مُتلاقِيان بيننا وبين يَأجُوج ومَأْجُوج.
وصادَفْتُ فلاناً: لقِيتُه.
والصُّدُوف: المَيْلُ عن الشيءِ، وأصَدَفني عنه كذا.
والأصْدَفُ: مَن في يده اعِوجاجٌ، والمصدر الصَّدَفُ،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR272 harfصَفَدَهُ يَصْفِدُهُ صَفْداً، أي شَدَّه وأَوْثَقَه. وكذلك التَصْفيدُ. والصَفَدُ بالتحريك: العَطاءُ. والصَفَدُ أيضاً: الوَثاقُ. وأَصْفَدْتُهُ إصْفاداً، أي أعْطَيْتُهُ مالاً، ووَهبْتُ له عَبْداً. والصِفادُ: ما يوثَقُ به الأسيرُ من قِدٍّ وقَيْدٍ وغُلٍّ. والأَصْفادُ: القُيودُ.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.599 harfص د ف
صدف ، صفد ، دفص ، فصد : مستعملة .
( دفص ) : أهمل الليث : دفص . وروى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي أنه قال : الدَّوفص : البَصَل .
قلتُ : وهو حرف غريب .
صدف : قال الليث : الصَّدَف : غِشاءُ خَلْقٍ في البَحْر تضمُّه صَدَفَتان مَفرُوجَتان عن لحم فيه روح يسمَّى المَحارَة ، وفي مِثلِه يكون اللّؤلؤ .
وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ ) ( الكهف : 96 ) .
قرىء : (
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.530 harf(باب الصاد والغين وما يثلثهما )
(صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور.
(صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح
(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء: * لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) * (صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب. (صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع. وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا. ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً. ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق. ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة. (صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية. فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال: فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها. ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]). (صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال: لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها. ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ. ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد: * كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) * ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ. (صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة: تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ. ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها. ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان. (صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء. فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال: هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال: هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث: "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين". (صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه: فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت. فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله: تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله. والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد. وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت. وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ. وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال: فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة. --------------ـــ ([1]) هذه التكملة من المجمل. ([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر): * فما عجول على بوٍّ تطيفُ به * ([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل. ([4]) التكملة من المجمل واللسان. ([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم). ([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل". ([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل. ([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط). ([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *. ([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد". ([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته". ([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض". ([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق". ([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت. ([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر). ([16]) الجمهرة (2: 355). ([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR225 harf- الصفد والصفاد: الغل، وجمعه أصفاد. والأصفاد: الأغلال. قال تعالى: ﴿مقرنين في الأصفاد﴾ [إبراهيم/49]، والصفد: العطية اعتبارا بما قيل: أنا مغلول أياديك، وأسير نعمتك (انظر: البصائر 3/423)، ونحو ذلك من الألفاظ الواردة عنهم في ذلك.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR243 harfص ف د
رأيته يرسف في الصفد والصفاد وقرنوا في الأصفاد وصفده وصفّده: أوثقه بالحديد.
وصفده وأصفده: أعطاه.
وتقول: إن أفدتني حرفاً فقد أصفدتني ألفاً: وتقول: الصفد صفد أي العطاء قيد.
ومن المجاز: صفدته بكلامي تصفيداً إذا غلبته.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.770 harfالصَّفَدُ والصَّفْدُ: العَطاءُ، وقد أَصْفَدَهُ، ويُعَدَّى إِلى مفعولين؛ قال الأَعشى في العطِية يَمْدح رجلاً:
تضَيَّفْتُه يَوْماً فَقَرَّبَ مَقْعَدِي،
وأَصْفَدَني على الزَّمانةِ قائِدا
يُريد وهَبَ لي قائداً يَقُودُني. والصَّفْد والصَّفادُ: الشَّدُّ. وفي حديث عمر: قال له عبد الله بن أَبي عمار: لقَدْ أَرَدْتُ أَن آتيَ به مَصْفُوداً أَي مُقَيَّداً. وفي الحديث: نَهى عن صلاة الصَّافِدِ؛ هُوَ أَنْ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR193 harf* ص ف د * * صفَدَهُ * شده وأوثقه من باب ضرب وكذا * صَفَّدَهُ تَصْفِيداً * و * الصَّفَدُ * بفتحتين و * الصِّفَادُ * بالكسر ما يوثق به الأسير من قد وقيد وغل و * الأَصْفادُ * القيود واحدها * صَفَد
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.520 harfصفده يصفده بالكسر صفدا وصفودا شده وقيده، وأوثقه في الحديد وغيره، كأصفده، وهذه عن الصاغاني، وصفده تصفيدا. والاسم الصفاد. وصفدته بالحديد. وفي الحديد، وصفدته، مخفف، ومثقل. وفي الحديث: إذا دخل شهر رمضان صفدت الشياطين يعني: شدت وأوثقت بالأغلال، يقال منه: صفدت الرجل فهو مصفود، وصفدته فهو مصفد. وفي حديث عمر: قال له عبد الله بن أبي عمار: لقد أردت أن آتي به مصفودا، أي مقيدا. والصفد، محركة، وقد روى
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR2.350 harfصَفَدَهُ
1 صَفَدَهُ ذ , (S, M, A, Mgh, K,) aor. صَفِدَ , (S, M, Mgh, K,) inf. n. صَفْدٌ (S, M, Mgh) and صُفُودٌ; (M;) He bound him, bound him fast or made him fast, (S, M, A, Mgh, K,) shackled him, or fettered him, in iron &c., (M,) or with iron, (A,) or with a [collar of iron put upon the neck or around the neck and hands together, such as is called] غُلّ; (L;) and ↓ صفّدهُ, (M, K,) inf. n.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR244 harfصفَدَ
صفَدَ I ( n. ac. صَفْد 1 , صُفُوْد 27 ),
a. Bound, fettered, shackled.
أَصْفَدَ
أَصْفَدَ IV ,
a. see I .
b. Gave gratuitously.
صَفَد
صَفَد 4 , ( pl. أَصْفَاْد 38 ),
a. Bond; fetter.
b. Gift.
صِفَاْد
صِفَاْد 23 ,
a. see 4 (a) .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR6.031 harfصفد
صَفَدَ - يَصْفِدُ - صَفَد - أَصْفَاد
صَفَدَ - يَصْفِدُ + كائن + كائناً أو شيئاً + بشيء أو إلى شيء: أوثقه وشده وقيده إليه، وخاصة بالسلاسل والجنازير من الحديد
صَفَد: على وزن " فـَعـَل" : اسم فعل بمعنى مفعول من " صَفَدَ - يَصْفِدُ ": اسم آلة منه: القيد من حديد أو حبل، والذي يترك للمقيد به جزءاً من القدرة على الحركة، فيمكنه العمل رغم القيد
Mücavir kökler5 mücavir (6 toplam)
Geçtiği ayetler(2)
وَتَرَى الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ
BoyunduruklarO gün; mücrimleri zincirlere vurulmuş olarak görürsün.
وَآخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفَادِ
BoyunduruklarDemir halkalarla bağlı diğerlerini de.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صفد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | غلل, قيد, قرن, وثق |
| Zıt Kök | طلق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi başka bir şeye sıkıca bağlamak, prangalamak, hareket kabiliyetini bütünüyle sınırlandırmak |
| Çekirdek Özet 2 | İsyankâr ve haddi aşan varlıkların ontolojik veya cezai olarak kayıt altına alınması, hapsedilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Minnet veya cebir yoluyla failin serbest hareket alanını sıfırlayan bağlayıcı kısıtlama |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca ahirete özgü soyut bir ceza tasviri sayıp irade ve eylemi felç eden bağlayıcı mekanizmayı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صف | Yan yana getirme, düz bir hat üzerinde sıralama, yan yana bitiştirerek dizme; nitekim صفف, صفح, صفن, صفو köklerinde yan yana gelme, yüzey oluşturma veya uzuvları toplama anlamı belirgindir | د | Kapı, giriş ve sınırlandırma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle yan yana getirilip bitiştirilen uzuvların bir bağ, demir veya iple kilitlenerek hareketten alıkonulması anlamı doğmuştur |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, kıskaca alma | Hareket halindeki bir unsuru yakalama, yakalayıp kıstırma ve kontrol altına alma hamlesini başlatır |
| ف | Ağız; açıklık, nefes, kenar veya çıkış noktası | Yakalanan varlığın hareket ve çıkış menfezini belirler, bu açıklığın üzerine yönelir |
| د | Kapı; geçiş, hareket, sınır veya kapanma | Çıkış ve hareket yolunu kapatarak nesneyi bir eşiğe veya noktaya sabitleyip kilitler |
| صفد | Kıstırarak yakalama, çıkış menfezini kapatma ve kilitleme | Hareketi yakalayıp bütün çıkış yollarını sabitleyerek bir nesneyi kımıldayamaz hale getiren bağlama eylemi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimsenin elini boynuna veya ayaklarını birbirine deri kayış, ip ya da demir bukağı ile sımsıkı bağlamak; bedenin serbestliğini yok eden kelepçe ve pranga vurmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | En-Nâbiġa ez-Zübyânî bir beytinde ihsan ve bağış yoluyla boyun eğdirmeyi bu kökle anar: هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ / فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ (Bu övgüdür; şayet onu dinlersen bil ki ben bir bağış ve ihsan isteme kastıyla sözü açmadım). Bir diğer Cahiliye şahidinde ise el-A‘şâ boyun eğdiren lütfu överken kökü kullanır: تضَيَّفْتُه يَوْماً فَقَرَّبَ مَقْعَدِي / وأَصْفَدَني على الزَّمانةِ قائِدا |
| Erken Arapça kullanım | Esirlerin ve suçluların zincirlerle sevk edilmesini anlatmak üzere kullanılmıştır; nitekim şiirde معبد adlı esirin bağlanıp çekilmesi şöyle zikredilir: هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ / والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ. Ayrıca erken rivayetlerde ayakların birbirine bitişik tutularak namaz kılınması صلاة الصافد olarak adlandırılmıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça صفد kökü, Kuzeybatı Sami dillerindeki büzülme, sımsıkı çekilme, yapışma ve daralma semantik alanıyla doğrudan örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında צפד / ܨܦܕ kökü, derinin kemiğe yapışması, dokuların büzüşerek daralması ve sımsıkı birbirine çekilmesini ifade eder (örneğin Ağıtlar 4:8 metnindeki kullanım). Bu ilksel fiziksel büzülme ve yapışma hareketi, Arapçada dışsal bir bağ, kayış veya bukağı vasıtasıyla iki uzvun birbirine sımsıkı kenetlenmesi, elin boyna yapıştırılması ve hareket kabiliyetinin sıfırlanması yönünde somutlaşmıştır. Dolayısıyla kökün çekirdeğinde yer alan «büzerek, sararak temas ettirme ve bitiştirme» olgusu, Arap dilinde hem esaret aleti olan bukağıyı (صفد) hem de insanı minnet altında bırakıp hareket alanını daraltan cömertçe bağışı (صفد) türetmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صفد kökünden türeyen iki ana hat: prangalama ve boyunduruk ile karşılıksız bağış | Bağışın insan iradesini minnetle bağlaması nedeniyle pranga ile aynı kökten türediği klasik lügatlerce doğrulanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צָפַד (ṣāp̄ad) ve Süryanice ܨܦܕ (ṣfad): büzüşmek, yapışmak, sımsıkı yapışıp kalmak | Beden dokularının birbirine yapışıp büzülmesi semantiği, Arapçada uzuvların demir veya kayışla birbirine kilitlenmesine evrilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ses denkliği taşıyan güvenilir bir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صفد | Anlamlı | Prangalamak, bağlamak, bağışlamak | Bukağı vurarak hapsetmek veya lütufla bağlamak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صدف | Anlamlı | Yüz çevirmek, sapmak, kabuk | Bir hedeften sapıp başka yana dönmek; sedef kabuğu | Kur'an'da geçer; yönelişin engellenmesiyle ilişkili |
| فصد | Anlamlı | Damar yarmak, kan akıtmak | Tedavi veya kan almak amacıyla damarı boydan boya yarmak | Kur'an'da geçmez; bedensel müdahale |
| فدص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş için anlam kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| دصف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilimi Arap dil sisteminde kök olarak teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez; mühmel |
| دفص | Anlamlı | Yürüyüşte sallanmak, zayıflamak | Adımları gevşek ve güçsüzce atmak | Kur'an'da geçmez; Tehzîb'de kayıtlı nadir kullanım |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صفد | Merkez | Hareketsiz kılacak biçimde bağlamak | Elleri ve ayakları birbirine veya boyna bağlayan sert pranga ve boyunduruk | Uzuvları birbirine kenetleyip bütünüyle felç eden bağ |
| غلل | Komşu | Boyna halka geçirmek | Özellikle boyna geçirilen ve çeneyi yukarı kaldıran halka veya kelepçe | Boyun ve çene bölgesini hedef alan kısıtlama |
| قيد | Komşu | Ayak bağı vurmak | Genellikle ayaklara vurulan ve adım atmayı engelleyen bukağı | Yalnızca serbest dolaşımı ve adımı hedef alan bağ |
| قرن | Komşu | Birbirine iliştirmek, eşleştirmek | İki veya daha fazla nesneyi aynı ip veya bağ altında bir araya getirmek | İki faili birbirine bağlayarak ortak harekete zorlama |
| وثق | Komşu | Sağlam bağlamak | Bağın çözülmeyecek şekilde pekiştirilmesi ve emniyete alınması | Güvence ve sağlamlık boyutu öne çıkan bağlama |
| طلق | Zıt | Salıvermek, serbest bırakmak | Bağı bütünüyle çözüp her türlü engeli ve kaydı ortadan kaldırmak | Kısıtlamanın bütünüyle kalkması ve tam serbestiyet |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صفد | Pranga, bağ, ihsan | Uzuvları kitleyen fiziki bukağı veya iradeyi bağlayan lütuf | Kesin |
| Latince | vinculum, compes | Pranga, ayak bağı, zincir | vinculum genel bağı, compes ayak bukağısını karşılar; manevi ihsan anlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | shackle, fetter, manacle | Pranga, kelepçe, bukağı | shackle genel kısıtlamayı, manacle el kelepçesini verir; cömertlikle bağlama boyutu eksiktir | Kesin |
| Almanca | Fessel, Kette | Pranga, bukağı, bukağılamak | Fiziksel ve mecazi engellemeyi karşılar; kökün cömertlik boyutunu taşımaz | Kesin |
| Fransızca | entrave, fer, carcan | Köstek, bukağı, boyunduruk | entrave serbestiyeti engellemeyi, fer demir prangayı karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْأَصْفَادِ | Suçluların ahiretteki kaçınılmaz esareti ve cezai prangaları | Kıyamet gününde günahkârların ve zalimlerin birbirine bağlanmış, iradeleri bütünüyle felç edilmiş halde mahşere sevk edilmesi; İbrâhîm 14:49 |
| الْأَصْفَادِ | Dünyevi hükümranlık altında şer odaklarının ve azgın cinlerin zapturapt altına alınması | Süleyman peygambere verilen mülk ve otorite kapsamında, fesat çıkaran şeytanların bağlanıp etkisiz kılınması; Sâd 38:38 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabı ve cezanın mahiyeti | Kafirlerin zincire vurulmasının hakiki mi yoksa iradelerinin ellerinden alınmasını gösteren temsili bir anlatım mı olduğu | Cebir, mutlak acziyet ve ilahi adaletin kaçınılmaz icrası |
| Fıkıh | Namaz kılma adabı ve esir hukuku | Ayakları prangalanmış gibi birbirine yapıştırarak namaz kılmanın (صلاة الصافد) mekruh oluşu ve esirin bağlanma sınırları | İbadette aşırı suni zorlamadan kaçınma ve bedensel kısıtlama ölçüsü |
| Tefsir | قرن ile صفد kavramlarının terkibi | Suçluların şeytanlarla veya kendi türdeşleriyle aynı prangaya vurulmasının psikolojik ve ontolojik ağırlığı | Kolektif suç ortaklığının kolektif azaba ve hareketsizliğe dönüşmesi |
| Hadis | Ramazan ayında şeytanların kısıtlanması | Ramazan girdiğinde şeytanların zincire vurulması (صُفِّدت الشياطين) ifadesinin hakiki mi yoksa vesvese gücünün kırılması mı olduğu | Şerrin yayılma imkânının ilahi kudretle daraltılması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve imtihan nizamı | Günahın fıtratı köleleştirmesi ve esaret | İsyankâr iradenin kendi ürettiği cürümlerle kilitlenmesi | İnsan kendi tercihiyle hakikate başkaldırdığında nihai durakta mutlak bir irade iptaliyle karşılaşır | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve düşünce kısıtları | Fikri durağanlık ve dogma prangası | Düşüncenin hareket alanını sıfırlayan katı peşin hükümler | Zihnin hakikati arama işlevini engelleyen katı kısıtlar nesneyi atalete mahkûm eder | Muhtemel |
| Siyasi | Kamu düzeni ve tebaa ilişkisi | Hukuki denetim, zapturapt ve lütufla bağlama | Yıkıcı unsurların tecridi veya halkın ihsanla devlete raptedilmesi | Otorite anarşi üreteni prangayla (صفد), sadık unsurları ise ihsanla (صفد) kontrol altında tutar | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve borç ilişkisi | Borç esareti veya hibe bağı | Alacaklının borçluyu iktisadi kısıt altına sokması | Borçlunun hareket alanı daralırken hibe alan kimse verene karşı manevi bir yükümlülük prangasına girer | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistem kısıtları ve serbestlik derecesinin sıfırlanması | Mekanikte bir noktanın hareket uzayındaki tüm serbestlik derecelerinin (degree of freedom) dışsal bağlayıcı denklemlerle sıfıra indirilerek sistemin durağanlaştırılması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal tecrit ve hareket alanının felci | Kriminolojide failin tehlike potansiyelini yok etmek üzere fiziksel ve mekânsal olarak bütünüyle izole edilip eylemsizleştirilmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mitolojik ya da arkaik bir cehennem işkencesi aleti (demir halka) olarak görüp ahlaki ve ontolojik mahiyetini dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Haddi aşan, başkalarının hakkına tecavüz eden ve bozgunculuk üreten güçlerin ilahi nizam karşısında mutlak bir acziyet ve hareketsizlikle sınırlandırılması ilkesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsyankâr varlıkların cezasını salt intikam aracı sanmak; oysa pranga, fesat çıkaran iradenin hareket imkânını bütünüyle elinden alarak evrensel dengeyi koruyan adil bir sınırlandırmadır |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın serbest iradesini şer yönünde sınırsızca kullanma iddiasının ilahi adalet karşısında mutlak bir kısıtlanma (صفد) ile son bulacağını gösterdiği için temel bir adalet ve ontoloji kavramıdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mahşer sahnelerinde zalimlerin ve mücrimlerin sevk edilişini anlatan ayetler (İbrâhîm 14:49) ile peygamberi otoritenin şer odaklarını bastırmasını konu edinen kıssalarda (Sâd 38:38) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Suçun ve tuğyanın sonsuza kadar serbestçe hüküm sürebileceği vehmini düzeltir; her haddi aşan gücün nihayetinde hem birbirine hem de kendi eylemine prangalanacağını bildirir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamİki veya daha fazla uzvun sert bir demir, kayış veya iple birbirine sımsıkı bağlanarak serbest hareket kabiliyetinin bütünüyle ortadan kaldırılması, bukağılanması.
- Soyut anlamBir iradenin veya dinamik unsurun dışsal bir müdahale ile tüm eylem imkânlarının kilitlenmesi; minnet veya ceza yoluyla mutlak bir kısıtlanışa ve çaresizliğe mahkûm edilmesi.
- Sistematik karşılıkİsyankâr veya yıkıcı unsurların varlık nizamına zarar vermesini önleyen, onların serbestlik derecesini sıfırlayarak ontolojik ve ahlaki tecrit altına alan denge mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde potansiyel eylem ve hareket uzayını, faili veya varlığı, failin üzerine vurulan bağlayıcı kısıt fonksiyonunu (صفد) temsil eder. Dışsal bağlama ve zapturapt parametresi olan değeri maksimum sınıra () ulaştığında, failin serbestlik ve hareket derecesi sıfıra yaklaşarak mutlak durağanlık ve eylemsizlik meydana gelir. Bu durum, kökün uzuvları kilitleyerek hareketi felç etme yönündeki temel semantik hareketini matematiksel olarak doğrular.