صمت
ص - م - ت
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Sessiz kalanlar
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR837 harfباب الصاد والتاء والميم معهما
ص م ت، م ص ت، ص ت م مستعملات
صمت:
الصَّمْتُ: طُولُ السُّكوتِ.
وأخَذَه الصُّماتُ. وقُفْلٌ مُصْمَتٌ: أبْهِمَ إِغلاقُه، وبابٌ مُصمَتٌ كذلك، قال: ومن دونِ لَيْلَى مُصمَتاتُ المَقاصِرِ والصِّماتُ: إِشرافُكَ على أمر، وتقول: هو منه على صِماتٍ.
والصُّمْتَةُ: ما أصْمَتَكَ من قضاء حاجتك.
مصت:
المَصت: لغة في المَسْط، فاذا جَعَلوا مكان السِّين صاداً جَعَلوا مكان الطّاءِ تاءً،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR856 harfصَمَتَ يَصْمُتُ صَمْتاً وصُموتاً وصُماتاً: سَكَتَ. وأَصْمَتَ مثله. والتَصْميتُ: التَسكيتُ. والتَصْميتُ أيضاً: السُكوتُ. ورجلٌ صِمِّيتٌ، أي سِكِّيتٌ. والصُمْتَةُ: مثل السكْتَة. أبو زيد: رَمَيْتُهُ بصُماتِهِ سُكاتِهِ، أي بما صَمَتَ به وسكت. ويقال فلان على صُماتِ الأمر، إذا أَشْرَفَ على قضائه. وبات من القوم على صُماتٍ، أي بمرأىً ومسمعٍ في القرب. قال الشاعر:
وحاجةٍ كنتُ على صُماتِها
أي كنت على
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.265 harfص ت م
مصت ، صمت ، صتم : مستعملى .
مصت : قال الليث : المَصْتُ : لغةٌ في المسط ، فإذا جعلوا مكان السّين صاداً جعلوا مكان الطّاء تاءً ، وهو أَنْ يُدْخِل يَدَه فيقبضَ على الرَّحِم فَيَمْصُتَ ما فيها مَصْتاً .
صمت : سلَمة عن الكسائيّ قال الفراء : تقول العرب : لا صمْتَ يوماً إلى الليل ، ولا صَمْتَ يومٌ إلى الليل ، ولا صَمْتَ يومٍ إلى الليل ، فمن نصب أراد : لا تَصْمُتْ يوماً إلى الليل ، ومن رفع أراد :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.816 harf(باب الصاد والميم وما يثلثهما )
(صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه.
ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى.
(صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR736 harfص م ت
أخذه الصمات.
ورماه الله تعالى بصماته.
وصمت الرجل وأصمت.
وأصمته وصمته.
" وإنك لتشكو إلى غير مصمت ".
وقال: إنك لا تشكو إلى مصمت فأصبر على الحمل الثقيل أو مت وصمتي صبيك: أطعميه الصمتة وهي قدر ما تصمته به من الطعم.
وما عندها صمتة ليلة: قدر ما تصمت به صبيها ليلة واحدة.
" ولقيته ببلدة إصمت ": بقفر لا أحد بها.
وشيء ومن دون ليلى مصمتات المقاصر ومن المجاز:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.271 harfصَمَتَ يَّسْمُتُ صَمْتاً وصُمْتاً
(* قوله «صمتاً وصمتاً» الأول
بفتح فسكون متفق عليه. والثاني بضم فسكون بضبط الأصل والمحكم. وأَهمله المجد وغيره. قال الشارح: والضم نقله ابن منظور في اللسان وعياض في المشارق.) وصُمُوتاً وصُماتاً، وأَصْمَتَ: أَطالَ السكوتَ. والتَّصْميتُ: التَّسْكِيت. والتَّصْميتُ أَيضاً: السكوتُ. ورجل صِمِّيتٌ أَي سِكِّيتٌ.
والاسم من صَمَتَ: الصُّمْتةُ؛ وأَصْمَتَه هو، وصَمَّتَه.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR288 harf* ص م ت * * صَمَتَ * سكت وبابه نصر ودخل و * صُمَاتاً * أيضا بالضم و * أصْمَتَ * مثله و * التَّصْمِيتُ * التسكيت والسكوت أيضا ورجل * صَمِيتٌ * كسكيت وزنا ومعنى ويقال ماله * صامِتٌ * ولا ناطق فالصامت الذَّهب والفضة والناطق الإبل والغنم أي ليس له شيء قلت هذا التفسير أخص مما فسره به في ن ط ق
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.033 harfالصمت، بالفتح، كما يفهم من إطلاقه، والصمت، بالضم، كما نقله ابن منظور في اللسان، وعياض في المشارق. وأنشدني من سمع شيخنا الإمام أبا عبد الله محمد بن سالم الحفني، قدس سره ونفعنا به، إلقاء في بعض دروسه:
إذا لـم يكـن فـي الـسـمـع مـــنـــي تـــصـــامـــم وفـي بـصـري غـض وفـي مـنـطـقـــي صـــمـــت
فحظي إذا من صومي الجوع والظمافإن قلت يوما إنني صمت ما صمت ورواية شيخنا
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.446 harfصَمَتَ
1 صَمَتَ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb,) aor. صَمُتَ , (S, M, Msb,) inf. n. صَمْتٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and صُمْتٌ (M, L, TA) and صُمُوتٌ and صُمَاتٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) or the first of these is the inf. n. and the rest are simple substs.; (M;) and ↓ اصمت, (S, M, Msb,) inf. n. اـِصْمَاتٌ; (K;) and ↓ صمّت, inf. n. تَصْمِيتٌ; (S, K; but only the inf. n. is mentioned;) He was, or became, silent,
صَمَتَ 1 صَمَتَ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb,) aor. صَمُتَ , (S, M, Msb,) inf. n. صَمْتٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and صُمْتٌ (M, L, TA) and صُمُوتٌ and صُمَاتٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) or the first of these is the inf. n. and the rest are simple substs.; (M;) and ↓ اصمت, (S, M, Msb,) inf. n. اـِصْمَاتٌ; (K;) and ↓ صمّت, inf. n. تَصْمِيتٌ; (S, K; but only the inf. n. is mentioned;) He was, or became, silent, mute, or speechless; syn. سَكَتَ: (S, A, Msb, K:) or he was, or became, long silent or mute or speechless: (M, Mgh:) but there is a difference between سَكَتَ and صَمَتَ; for the former is said of him who has the power, or faculty, of speech, but abstains from making use of it; whereas the latter is sometimes said of that which has not the power, or faculty, of speech. (Er-Rلghib, MF and TA in art. سكت.) The Arabs say, (Ks, TA,) and it is said in a trad., (TA,) لَا صَمْتَ يَوْمًا اـِلَى اللَّيْلِ, or يَوْمٌ, or يَوْمٍ, i. e. There shall be no keeping silence a whole day [until night]. (Ks, K, TA. [In the “ Jلmi' es-Sagheer, ” we find لا صُمَاتَ instead of لا صَمْتَ: and El-Munلwee, in his Commentary on that work, says that the keeping silence for a whole day is forbidden by the words of this trad. because it is an imitation of a Christian custom.]) And اـِذْنُهَا صُمَاتُهَا [in another trad., relating to the asking a virgin if she consent to be married, lit. Her permission is her silence,] means her silence is like her permission, i. e. it suffices. (Msb.) One says also, جَآءَ بِمَا صَآءَ وَصَمَتَ (assumed tropical:) [He brought what was vocal and what was mute]; مَا صَآءَ meaning sheep, or goats, and camels; and مَا صَمَتَ, gold and silver: (IAar, TA:) صَآءَ in this saying is formed by transposition from صَأَى [q. v.]. (S in art. صأى.)
صمّتهُ 2 صمّتهُ ذ , (M, A, K,) inf. n. تَصْمِيتٌ; (S;) and ↓ اصمتهُ; (M, A, Msb, K;) He made him, or rendered him, silent, mute, or speechless: (S, A, Msb, K:) or he made him, or rendered him, long silent or mute or speechless. (M.) ― -b2- [Hence,] صَمِّتِى صَبِيَّكِ Feed thy child with that which will silence it [or quiet it]. (A, TA.) ― -b3- And صمّت الرَّجُلَ He inclined to the man who complained to him by reason of his complaint [and so quieted him; or he cared for the complaint of the man and so quieted him; see مُصَمِّتٌ]. (M, TA.) -A2- See also 1, first sentence.
اصمتهُ 4 اصمتهُ ذ : see 2. ― -b2- [Hence,] لَمْ يُصْمِتْهُ ذٰلِكَ That did not suffice him [so as to quiet him]: said only of what is eaten and drunk. (TA.) ― -b3- And اصمتهُ He made it to be solid, not hollow; without a cavity. (A'Obeyd, S, K.) [For that which is without a cavity is generally non-sonorous.] ― -b4- And أُصْمِتَتِ الأَرْضُ, or أَصْمَتَت, (accord. to different copies of the K, the latter accord. to the O,) The land became altered (أَحَالَت) [so as to be rugged, or hard, app. in consequence of its having been left untilled and unsown,] at the end of two years, (O, K,) and had rugged patches of urine and dung. (O.) -A2- See also 1, first sentence. ― -b2- أَصْمَتَ also signifies He was, or became, tonguetied, (O, TA,) and spoke not; (TA;) said of a sick man. (O, TA.)
صُمْتَةٌ صُمْتَةٌ ذ a subst. from صَمَتَ [as such signifying Silence, muteness, or speechlessness; like صَمْتٌ used as a subst., and صُمْتٌ &c.; and like سُكْتَةٌ and سِكْتَةٌ]. (M, TA.) ― -b2- And (M, TA) A thing, (M, A, K, TA,) i. e. food, (A, K, TA,) or the like, (K, TA,) such as a date, or something pretty, (TA,) with which one silences [or quiets] (M, A, K, TA) a child; (A, K, TA;) as also ↓ صِمْتَةٌ; (Lh, M, TA;) like سُكْتَةٌ [in this sense as well as in the former sense]. (S.) A date is called صُمْتَةُ الصَّبِىِّ [The quieter of the child], (M, TA,) and صُمْتَةُ الصَّغِيرِ [The quieter of the little one], so in a trad., because when the little one cries, or weeps, he is silenced with it. (TA.) One says, مَا عِنْدَهَا صُمْتَةُ لَيْلَةٍ She has not as much as would silence [or quiet] her child during one night. (A.) And مَا لَهُ صُمْتَةٌ لِعِيَالِهِ and ↓ صِمْتَةٌ He has not what would feed and silence [or quiet] his household, or family. (Lh, M.)
صِمْتَةٌ صِمْتَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.
مَا ذُقْتُ صَمَاتًا مَا ذُقْتُ صَمَاتًا ذ [I did not taste, or have not tasted,] anything. (K.)
رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ ذ , (AZ, K, A, K, [in a copy of the M بصِمَاتِه, but this I think a mistranscription,]) or ↓ بِصُمَاتَةٍ, (K accord. to the TA, and so in the M in art. سكت,) [both probably correct, for] one says also بِسُكَاتِهِ (AZ, S) and بِسُكَاتَةٍ, (S, M, A, K, in art. سكت,) He (a man, AZ, S, or God, A) smote him, or afflicted him, with a thing that silenced him. (AZ, S, M, A, K.) [See رَمَاهُ بِسُكَاتٍ, in art. سكت.] ― -b2- صُمَاتٌ signifies also Thirst: (As, TA:) or quickness of thirsting, (M, K, TA,) in men and in beasts. (M, TA.)
فُلَانٌ عَلَى صِمَاتِ الأَمْرِ فُلَانٌ عَلَى صِمَاتِ الأَمْرِ ذ Such a one is, or was, at the point of accomplishing the affair. (S.) And أَنَا عَلَى صِمَاتِ حَاجَتِى I am at the point of accomplishing my want. (M.) And بَاتَ عَلَى صِمَاتِ أَمْرِهِ He passed the night resolved upon his affair. (TA.) And هُوَ بِصِمَاتِهِ He is at the point of [attaining] his purpose: (M, TA:) Aboo-Mلlik says that صِمَاتٌ signifies قَصْدٌ [i. e. purpose, intention, &c.]. (TA.) And one says, بَاتَ مِنَ القَوْمِ عَلَى صِمَاتٍ He passed the night in a place where he was seen and heard by the people, near to them. (S, TA.)
دِرْعٌ صَمُوتٌ دِرْعٌ صَمُوتٌ ذ (tropical:) A coat of mail from which no sound is heard to proceed when it is put on, (S, A, L, TA,) it being soft to the feel, not rough nor rusty: (L, TA:) or a heavy coat of mail. (K.) And جَارِيَةٌ صَمُوتُ الخَلْخَالَيْنِ (tropical:) A girl, or young woman, having thick legs, form whose pair of anklets no sound is heard to proceed, (K, TA,) by reason of their being depressed in her legs. (TA. [لَها in the CK is erroneously put for لَهُمَا.]) And سَيْفٌ صَمُوتٌ (assumed tropical:) A sword that penetrates deeply into the thing struck with it [so as not to make a sound by its being repelled by a bone]. (K, TA.) And ضَرْبَةٌ صَمُوتٌ (assumed tropical:) A blow [with a sword or the like] passing among the bones, not recoiling from a bone (M, K, TA) so as to make a sound. (TA.) ― -b2- And شَهْدَةٌ صَمُوتٌ (tropical:) A honey-comb that is full; not having a cell empty. (A, K.)
صُمَاتَة صُمَاتَة ذ : see رَمَاهُ بِصُمَاتِهِ, above.
صِمِّيتٌ صِمِّيتٌ ذ , applied to a man, (S,) i. q. سِكِّيتٌ, (S, K, TA,) [i. e. Much, or often, silent or mute or speechless; or] long silent &c. (TA.)
صَامِتٌ صَامِتٌ ذ Silent, mute, or speechless: (Msb:) pl. صَامِتُونَ (Kur vii. 192) [and صُمُوتٌ, occurring in the K in art. زم]. [Hence,] one says, مَا لَهُ صَامِتٌ وَلَا نَاطِقٌ (tropical:) [He has not mute nor vocal property; or he has not dead nor live stock]: (S, M, A:) by the former are meant gold and silver; (S, M, Msb, K;) and by the latter, camels, (S, K,) and sheep or goats, (S,) or animals: (M:) i. e. he has not aught. (S.) ― -b2- Also, of camels, (assumed tropical:) Twenty, (O, K,) and the like. (O.) ― -b3- And of milk, (assumed tropical:) Such as is thick. (S, O, K.)
أَصْمَتُ أَصْمَتُ ذ : see مُصْمِتٌ.
لَقِيتُهُ بِوَحْشِ اـِصْمِتَ لَقِيتُهُ بِوَحْشِ اـِصْمِتَ ذ and بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ AZ explains as meaning [I met him, or met with him, or found him,] in a desert place, in which was no one to cheer by his company: (S: [and in like manner the latter phrase is expl. in the M:]) accord. to Kr, بِبَلْدَةٍ اـِصْمِتَ; but the phrase commonly known is بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ: (M:) or تَرَكْتُهُ بِبَلْدَةِ اـِصْمِتَ [I left him] in the desert, or waterless desert: or in such a place that it was not known where he was: (K:) and بِصَحْرَآءِ اـِصْمِتَ (M, K) meaning as above, (K,) or having the latter of these two meanings: (M:) and بِوَحْشِ اـِصْمِتَ and ↓ اـِصْمِتَةَ, (M, K,) mentioned, but not expl., by Lh, (M,) meaning as above, (K,) or app. meaning in the desert, or waterless desert: (M:) and some say, بِوَحْشِ الاـِصْمِتَيْنِ: (TA:) اصمت is as above, with the disjunctive alif; and also with the conjunctive [i. e. اصْمِتَ]: (O, K:) it is imperfectly decl., (S, MF, TA,) because combining the quality of a proper name with the fem. gender or with the measure of a verb: (MF, TA:) it is said that the desert, or waterless desert, is thus called because in it one fears much; as though everyone [therein] said to his companion, اصمت [i. e. اُصْمُتْ or أَصْمِتْ, “ Be thou silent ”]; like as they say of a مَهْمَه that it is so called because a man [therein] says to his companion, مَهْ مَهْ: (MA:) [for] accord. to some the word اـِصْمِت is an imperative changed into a subst., and hence the ء is disjunctive, and it may be with kesr accord. to a dial. var. [of the imperative] that has not reached us: accord. to Yلkoot, it is the name of a particular desert; but others say that the proper name [of that desert] is وَحْشُ اـِصْمِتَ. (TA in art. وحش.)
اـِصْمِتَة اـِصْمِتَة ذ : see the next preceding paragraph.
مُضْمَتٌ مُضْمَتٌ ذ [primarily signifies Made, or rendered, silent, mute, or speechless. ― -b2- And hence,] Solid; not hollow; having no cavity. (A 'Obeyd, S, M, Mgh, Msb, K.) [For that which is without a cavity is generally non-sonorous.] ― -b3- And A door, (S, M, Mgh, Msb, K,) and a lock, (M, K,) closed, or locked, (S, M, Mgh, Msb, K,) so that one cannot find the way to open it. (S, M, * K. *) A poet says, وَمِنْ دُونِ لَيْلَى مُصْمَتَاتُ المَقَاصِرِ [And in the way to Leylà are what are closed, &c., of chambers to which the owner alone has access: مَقَاصِر being used by poetic license for مَقَاصَير, pl. of مَقْصُورَةٌ]. (TA.) ― -b4- Also A garment, or piece of cloth, of one, unmixed, colour. (M, Mgh, K.) The garment thus termed that is disliked is That of which the warp and woof are both of silk: or such as is woven of undressed silk, and then dressed, and dyed of one colour: (Mgh:) [or] such as is termed مُصْمَتٌ مِنْ خَزٍّ, i. e. consisting entirely of silk, not mixed with cotton nor with other material, was forbidden by the Prophet. (TA.) ― -b5- [Hence,] فَرَسٌ مُصْمَتٌ A horse of one, unmixed, colour; in which is no colour differing from the rest: (S, A, TA:) pl. خَيْلٌ مُصْمَتَاتٌ. (TA.) And أَدْهَمُ مُصْمَتٌ [applied to a horse] (assumed tropical:) Black unmixed with any other colour. (TA.) ― -b6- [Hence also,] اـِنَآءٌ مُصْمَتٌ (assumed tropical:) A vessel not silvered, or not ornamented with silver. (Mgh.) And بَيْضَةٌ مُصْمَتَةٌ (assumed tropical:) A helmet made of one piece. (AO, TA in art. بيض.) And حَلْىٌ مُصْمَتٌ (assumed tropical:) A woman's ornament that is not intermixed with another: or, accord. to Ahmad Ibn- 'Obeyd, that has stuck fast upon its wearer, so that it does not move about; such as the armlet, and the anklet, and the like. (TA.) ― -b7- The فَهْد [or lynx, an animal proverbial for much sleeping,] is said to be مُصْمتُ النَّوْمِ (tropical:) [app. meaning A heavy sleeper]. (A, TA.) ― -b8- الحُرُوفُ المُصْمَتَةُ are All the letters [of the Arabic alphabet] except those called حُرُوفُ الذَّلَاقَةِ [or الحُرُوفُ الذُّلْقُ]; (M, TA;) i. e. (TA) all the letters except those comprised in the phrase مُرْ بِنَفْلٍ. (K, TA.) [What is here rendered “ except ” (i. e. مَا عَدَا) is said by MF to be omitted in most of the copies of the K.] ― -b9- See also مُصَمَّتْ.
مُصْمِتٌ مُصْمِتٌ ذ Tongue-tied; (O, TA;) not speaking: (TA:) applied to a sick man [when he is unable to speak]: (O, TA:) and ↓ أًصْمَتُ [signifies the same,] i. q. أَبْهَمُ and مُبْهَمٌ. (So in copies of the K in art. بهم. [In one of the explanations which I have given of مُبْهَمٌ in consequence of an omission (to be supplied in Book II.), أَصْمَتُ is made syn. with مُصْمَتٌ.])
أَلْفٌ مُصَمَّتٌ أَلْفٌ مُصَمَّتٌ ذ (assumed tropical:) A thousand completed; (M, K;) like مُصَتَّمٌ; (M;) as also ↓ مُصْمَتٌ. (K.)
مُصَمِّتٌ مُصَمِّتٌ ذ [A silencer, or quieter: and hence, ― -b2- ] One who cares for another's complaint. (M, * Meyd, TA.) One says, (M, Meyd, TA,) i. e. a rلjiz says, addressing a camel belonging to him, (Har p. 642,) اـِنَّكَ لَا تَشْكُو اـِلَى مُصَمِّتِ فَاصْبِرْ عَلَى الحِمْلِ الثَّقِيلِ أَوْ مُتِ [Verily thou complainest not to one who cares for thy complaint; therefore endure with patience the bearing of the heavy burden, or die]. (M, Meyd, TA.) تَشْكُو اـِلَى غَيْرِ مُصَمِّتٍ, i. e. [Thou complainest] to one who cares not for thy case, is a proverb. (Meyd.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR984 harfصَمَتَ
صَمَتَ U ( n. ac. صَمْت 1 , صُمْت 3 , صُمَاْت 24 , صُمُوْت 27 ),
a. Was, became silent; kept silence; was taciturn, mute.
صَمَّتَ
صَمَّتَ II ,
a. Silenced.
b. see I .
أَصْمَتَ
أَصْمَتَ IV ,
a. see I & II ( a ).
c. Became hard ( ground ).
d. Made solid, massive.
صَمْت
صَمْت 1 ,
a. Silence.
صِمْتَة
صِمْتَة 2t ,
a. see 3t (b) .
صُمْتَة
صُمْتَة 3t ,
a. Silence, muteness,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.750 harfصمت
صَمَتَ - يَصْمُتُ - صَامِت - صَامِتُوْن
صَمَتَ - يَصْمُتُ + الكائن: لا ينطق ولا يلفظ القول بل يبقيه داخل النفس من غير نطق ولا لفظ
صَامِت: اسم فاعل صفة مشبهة من " صَمَتَ - يَصْمُتُ "
صَامِتُوْن: جمع " صَامِت"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي:
نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ،
Sîgalar(1)
Mücavir kökler4 mücavir (10 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَتَّبِعُوكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ
Sessiz kalanlarOnları doğru yola çağırsanız da, size uymazlar. Çağırmanız da, susmanız da onlar için birdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صمت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سكت, خرس, عجم |
| Zıt Kök | نطق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, yapının veya canlının dışarıya ses, titreşim veya geçiş vermeyecek biçimde bütünüyle kapanması, masif ve sessiz kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın veya muhatap nesnenin yöneltilen çağrıya, iletişime veya uyarana hiçbir karşılık vermeyip tam bir sessizlik ve hareketsizlik içinde kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın aktif fonksiyon üretmeyip kendi içine kilitlenmesi, iletişimsel ve varlıksal açıdan tepkisiz bir kütle durumuna indirgenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca iradi bir suskunluk veya ahlaki erdem olarak anlaşılıp somut masiflik, ontolojik tepkisizlik ve iletişim üretememe boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صم | İçinde boşluk bulunmama, geçişe kapalı olma, katılık, ses alıp vermeme ve masifleşme; nitekim صمم kökünde kulak kanalının tıkanıp ses almaması, صمد kökünde içinin boş olmaması ve masif kütle yapısı, صمع kökünde ise kulağın yapışık ve küçük olması bu tıkalı ve sıkı dokuyu gösterir | ت | Çekirdekteki kapalılık ve masiflik hareketine sonlanma, kesin durma ve dış dünyaya dönük ses üretimini tamamen keserek suskunlukta sabitlenme boyutu eklenmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hareketi daraltarak kıstırma, toparlama ve içeriye hapsetme etkisi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Yoğunluk, toplanma, kütlesel birikim ve içe dönük derin hacim |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sürecin nihai sınıra dayanması, kesin kesilme ve durma |
| صمت | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Su; akış, çokluk, derinlik | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Enerjiyi ve sesi içeriye doğru kıstırıp yoğunlaştırarak dışa vurumu kesin bir sınırla sonlandırmak, böylece varlığı kapalı ve sessiz bir kütleye dönüştürmek |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçi dolu, aralıksız ve kilitli nesne; bir yere boşaltıldığında şıkırtı veya ses çıkarmayan koyu süt (el-lebenü's-sâmit), deliksiz ve kapalı kapı (bâbün musmet), hareket ettiğinde ses çıkarmayan yumuşak zırh (ed-dir'u's-samût) ve canlı olmayan, ses çıkarmayan taşınır mal / maden (el-mâlü's-sâmit) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde ses çıkarmayan, örülüşü sıkı ve yumuşak zırh anlamında kullanılmıştır: وكل صموت نثرة تبعية / ونسج سليم كل قضاء ذائل |
| Erken Arapça kullanım | Çöl ve bedevi hayatında hiçbir canlının sesinin duyulmadığı ıssız arazi için "beldetü ısmit" deyimi kullanılmış; ayrıca ağlayan çocuğu susturacak küçük yiyecek veya hurma lokmasına "sumte" adı verilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde صمت kökü, özellikle Güney-Batı Sami kolunda ve Arapçada belirginleşen, fonetik olarak sert ıslıklı bir konsonant ile başlayan ve temelde "kapalılık, yoğunlaşma, ses çıkarmama" matrisine dayanan bir kullanıma sahiptir. İbranicede צמת (ts-m-t / ṣāmat) biçimi "kesmek, yok etmek, susturmak, kesin olarak tüketmek" anlam alanını taşır; bu durum kökün bir süreci kesintiye uğratıp hareketsiz bırakma yönünü yansıtır. Süryanice ve diğer Doğu Aramice lehçelerinde de sesin veya hayat belirtisinin kesilmesiyle ilgili paralel semantik gölgeler mevcuttur. Arapçada kök, genel ses kesilmesinin ötesinde fiziki bir nesnenin pürüzsüz, aralıksız ve masif olması boyutuyla özelleşmiş; "musmet" kelimesinde görüldüğü üzere içi boşluksuz, yekpare ve kilitli olan her şey bu semantik çekirdekten türetilmiştir. Dolayısıyla Sami dillerindeki ortak arka plan, dışa dönük tezahürün kesilip yok olması veya susturulması ekseninde birleşmektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صم çekirdeğinden türeme ses ve geçiş kapalılığı | Sesin kesilmesi, sütün koyuluğundan dolayı dökülürken ses vermemesi, zırhın ve kapının yekpareliği üzerinden somut masiflikten soyut sükûta uzanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צמת (kesmek, susturmak, yok etmek) | Eylemin veya sesin kesin biçimde kesilerek susturulması bağlamında ortak bir semantik kökene işaret eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kolları arasında bu kökle birebir örtüşen güvenilir bir biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صمت | Anlamlı | Sessiz kalmak, kapalı olmak | Dışa ses vermemek, masif ve yekpare kütle oluşturmak | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| صتم | Anlamlı | Tam, sağlam, sert ve kalın olmak | Her şeyin tam, eksiksiz ve iri cüsseli olması; binlik tam sayı veya sağlam taş ve deve | Kur'an'da geçmez; hedef kökle masiflik ve sağlamlık bağlamında akrabadır |
| مصت | Anlamlı | Sıvazlayıp çekmek, boşaltmak | Elini rahme sokup içindekini çekip alma veya sıvazlama; masat biçiminin harf dönüşümlü kullanımı | Kur'an'da geçmez |
| متص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| تصم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir dizilimdir |
| تمص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir dizilimdir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صمت | Merkez | İletişimsizlik ve sessizlik | Ses çıkarma imkânı varken veya yokken dışa doğru hiçbir reaksiyon ve ses vermeme durumu | Masif kütleleşme ve dışa kapalı olma halidir |
| سكت | Komşu | İradi duraklama | Konuşabilir durumdayken kendi iradesiyle sözü kesme ve beklemeye geçme | Süreklilik şartı taşımaz, konuşmanın arasına giren sükûneti ifade eder |
| خرس | Komşu | Yapısal dilsizlik | Biyolojik veya uzvi bir arıza sebebiyle konuşma yetisinin bütünüyle yok olması | Dış iradeden bağımsız, organ yetersizliğine dayalı konuşamama durumudur |
| عجم | Komşu | İfade kapalılığı | Ses ve söz bulunsa bile dinleyen tarafından anlaşılamayacak düzeyde kapalı ve yabancı kalması | Sesin yokluğu değil, anlam ve açıklığın kaybolması halidir |
| نطق | Zıt | Sesli ve anlamlı ifade | Düşüncenin sese bürünerek düzenli, anlaşılır ve muhataba yönelen bir beyan halinde açığa çıkması | Kökün kapalılık ve tepkisizlik niteliğini bütünüyle ortadan kaldıran karşıt durumdur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صمت | Dışa ses vermeme, masif kapanma | Hem konuşmaktan geri durmayı hem de nesnelerin tepkisizliğini kapsayan temel durumdur | Kesin |
| Latince | Silere, Tacere | Sessiz olmak, susmak | Silere daha çok nesnel ve genel sessizliği, tacere ise iradi konuşmamayı karşılar; kökün masif madde boyutunu tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | Silence, Mutism, Taciturnity | Sessizlik, suskunluk | Silence genel ses yokluğunu verir, ancak kökün deliksiz ve yekpare olma fiziki çağrışımını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Schweigen, Stummheit | Susmak, dilsizlik/sessizlik | Schweigen eylemsel susmayı, Stummheit ise ses çıkaramamayı vurgular; ontolojik kapalılık nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | Silence, Mutisme | Sessizlik, suskunluk | İletişimin kesilmesi ve ses vermeme boyutunu tam karşılar, kütlesel ağırlık ve kapalılık anlamını taşımaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsmi fail çoğul kalıbı (sâmitûn) | Çağrıya cevap veremeyen, tepkisiz ve eylemsiz kalma yüzü | Sahte ilahların ve putların acziyetini, onlara dua edilse de edilmese de bir şey değiştiremeyeceklerini anlatan bağlam (A'râf 7:193) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet ve ilahi sıfatlar | İlah kabul edilen varlıkların kelam ve hitap kabiliyetinin bulunması gerektiği, sessiz ve tepkisiz bir varlığın mabut olamayacağı | Konuşma ve icabet etme yetisinden tamamen yoksun olma hali |
| Fıkıh | Zekât ve iktisat | Canlı hayvan (en'âm) türünden zekâta tabi mallar "nâtık", altın ve gümüş gibi madenler ise "sâmit" olarak tasnif edilmiştir | Ses çıkarmayan, cansız madeni servet anlamı |
| Tefsir | Putperestliğin eleştirisi | Müşriklerin yöneldiği putların çağrıyı işitmemesi, yönlendirme yapamaması ve mutlak bir hareketsizliğe gömülü olması | İletişimsel körlük ve hiçbir ontolojik etki üretememe hali |
| Hadis | Ahlak ve dilin korunması | Kişinin gereksiz ve zararlı konuşmalardan kaçınarak susmayı tercih etmesinin necat (kurtuluş) vesilesi sayılması | Dili kontrol altına alma ve bilinçli sessizlik terbiyesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mabut tasavvuru ve tevhîd | İcabet edemeyen ve konuşamayan bâtıl odak | Acziyet göstergesi | Dua edenle iletişim kuramayan, doğru yolu gösteremeyen tepkisiz nesnelerin ilahlık vasfını yitirmesi | Kesin |
| İlmi | İletişim teorisi ve sibernetik | Sıfır geri bildirim (no-feedback) | Sinyal kesintisi | Sisteme gelen uyarıcı girdiye hiçbir çıktı veya tepki vermeyen mutlak soğurucu durum | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamuoyu | Kitlelerin tepkisizliği veya yönetim mekanizmasının halka karşı sağırlığı | Statükonun kilitlenmesi | Yöneltilen taleplere, çağrılara ve ikazlara karşı yürütme organının tamamen duyarsız kalması | Muhtemel |
| İktisadi | Servet ve varlık sınıflandırması | Likit madenler, külçe altın ve gümüş (el-mâlü's-sâmit) | Pasif değer deposu | Kendiliğinden üremeyen ve ses çıkarmayan durağan servet türlerinin tanımlanması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik yalıtım ve mutlak soğurucu ortam (akustik anekoik durum) | Sisteme giren ses dalgalarının yansımadan tamamen sönümlenmesi ve dış ortama hiçbir akustik geri dönüşün üretilmemesi yapısıyla izomorfiktir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katatonik tepkisizlik ve iletişimsel yabancılaşma | Bireyin veya grubun çevreden gelen sosyal, ahlaki veya duygusal uyarılara karşı tüm tepki kanallarını kapatıp donuklaşması durumuyla örtüşür | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece insanların ağzını kapatıp konuşmaması şeklindeki ahlaki suskunluk boyutuna indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün, putların ve sahte otoritelerin ontolojik niteliksizliğini, yani dua ve çağrıya karşı hiçbir varlıksal yankı üretemeyen kütlesel acziyetini ifade eden genişliği |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayette putların durumunun geçici bir susma eylemi sanılması; halbuki onların doğası gereği konuşma ve yol gösterme yeteneğinden büsbütün mahrum olduklarının kavranamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın canlı, işiten ve dualara icabet eden gerçek İlah anlayışı ile insanların elleriyle ürettiği tepkisiz, durağan ve masif sahte otoriteler arasındaki ontolojik ayrımı tek bir sahnede ortaya koyduğu için temel önemdedir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhîd ve şirk tartışmalarının yürütüldüğü, putların acziyetinin delillendirildiği ve duanın yönlendirileceği makamın niteliklerinin açıklandığı ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mabut edinilen varlıkların kendilerine sığınıldığında veya seslenildiğinde lütuf ya da ceza üretebileceğine dair bâtıl beklentileri çürütür; çağrılmaları ile terk edilmeleri arasında sonuç bakımından hiçbir fark bulunmadığını gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDeliksiz, pürüzsüz, aralıksız ve kilitli olan; yere döküldüğünde veya hareket ettirildiğinde hiçbir ses ve çınlama çıkarmayan masif ve yekpare yapı.
- Soyut anlamBir çağrıya, iletişime veya etkiye karşı bütünüyle sessiz, eylemsiz, tepkisiz ve kılavuzluktan yoksun kalma durumu.
- Sistematik karşılıkBir uyarana maruz kaldığında sisteme ait dönüşüm fonksiyonunun sıfır üretmesi; varlığın iletişim ve icabet üretmeyen bir durağanlığa gömülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kümesi sisteme veya varlığa dışarıdan yöneltilen tüm çağrı, talep, hidayet arayışı ve yönlendirme girdilerini temsil eder. bu girdilerden herhangi biridir. fonksiyonu varlığın dış uyaranlara karşı ürettiği karşılık ve icabet mekanizmasıdır. Model, girdinin niteliği ne olursa olsun fonksiyonun daima 0 değerini ürettiğini, yani dış etkiye karşı mutlak bir iletişimsel boşluk ve tepkisizlik durumu ortaya koyduğunu sembolize eder.