صمت
ص - م - ت
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 11 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Sessiz kalanlar
Notlarım
Sözlükler(11)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR837 harfباب الصاد والتاء والميم معهما
ص م ت، م ص ت، ص ت م مستعملات
صمت:
الصَّمْتُ: طُولُ السُّكوتِ.
وأخَذَه الصُّماتُ. وقُفْلٌ مُصْمَتٌ: أبْهِمَ إِغلاقُه، وبابٌ مُصمَتٌ كذلك، قال: ومن دونِ لَيْلَى مُصمَتاتُ المَقاصِرِ والصِّماتُ: إِشرافُكَ على أمر، وتقول: هو منه على صِماتٍ.
والصُّمْتَةُ: ما أصْمَتَكَ من قضاء حاجتك.
مصت:
المَصت: لغة في المَسْط، فاذا جَعَلوا مكان السِّين صاداً جَعَلوا مكان الطّاءِ تاءً،
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR856 harfصَمَتَ يَصْمُتُ صَمْتاً وصُموتاً وصُماتاً: سَكَتَ. وأَصْمَتَ مثله. والتَصْميتُ: التَسكيتُ. والتَصْميتُ أيضاً: السُكوتُ. ورجلٌ صِمِّيتٌ، أي سِكِّيتٌ. والصُمْتَةُ: مثل السكْتَة. أبو زيد: رَمَيْتُهُ بصُماتِهِ سُكاتِهِ، أي بما صَمَتَ به وسكت. ويقال فلان على صُماتِ الأمر، إذا أَشْرَفَ على قضائه. وبات من القوم على صُماتٍ، أي بمرأىً ومسمعٍ في القرب. قال الشاعر:
وحاجةٍ كنتُ على صُماتِها
أي كنت على
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.265 harfص ت م
مصت ، صمت ، صتم : مستعملى .
مصت : قال الليث : المَصْتُ : لغةٌ في المسط ، فإذا جعلوا مكان السّين صاداً جعلوا مكان الطّاء تاءً ، وهو أَنْ يُدْخِل يَدَه فيقبضَ على الرَّحِم فَيَمْصُتَ ما فيها مَصْتاً .
صمت : سلَمة عن الكسائيّ قال الفراء : تقول العرب : لا صمْتَ يوماً إلى الليل ، ولا صَمْتَ يومٌ إلى الليل ، ولا صَمْتَ يومٍ إلى الليل ، فمن نصب أراد : لا تَصْمُتْ يوماً إلى الليل ، ومن رفع أراد :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.816 harf(باب الصاد والميم وما يثلثهما )
(صمي) الصاد والميم والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على السُّرعة في الشيء. يقال للرَّجُل المبادِر إلى القتال شَجاعةً: هو صَمَيانٌ. وهو من الصَّمَيان وهو الوثْب والتقلُّب. ويقال انصمى الطائر، إِذا انقضَّ. ويقال أصمى الفَرسُ، إِذا مضى على وجْهه عاضّاً على لجامه.
ومن الباب: رمى الرَّجُل الصّيدَ فأصمى، إذا قتله مكانه، وهو خلاف أنْمَى.
(صمت) الصاد والميم والتاء أصلٌ
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR736 harfص م ت
أخذه الصمات.
ورماه الله تعالى بصماته.
وصمت الرجل وأصمت.
وأصمته وصمته.
" وإنك لتشكو إلى غير مصمت ".
وقال: إنك لا تشكو إلى مصمت فأصبر على الحمل الثقيل أو مت وصمتي صبيك: أطعميه الصمتة وهي قدر ما تصمته به من الطعم.
وما عندها صمتة ليلة: قدر ما تصمت به صبيها ليلة واحدة.
" ولقيته ببلدة إصمت ": بقفر لا أحد بها.
وشيء ومن دون ليلى مصمتات المقاصر ومن المجاز:
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.271 harfصَمَتَ يَّسْمُتُ صَمْتاً وصُمْتاً
(* قوله «صمتاً وصمتاً» الأول
بفتح فسكون متفق عليه. والثاني بضم فسكون بضبط الأصل والمحكم. وأَهمله المجد وغيره. قال الشارح: والضم نقله ابن منظور في اللسان وعياض في المشارق.) وصُمُوتاً وصُماتاً، وأَصْمَتَ: أَطالَ السكوتَ. والتَّصْميتُ: التَّسْكِيت. والتَّصْميتُ أَيضاً: السكوتُ. ورجل صِمِّيتٌ أَي سِكِّيتٌ.
والاسم من صَمَتَ: الصُّمْتةُ؛ وأَصْمَتَه هو، وصَمَّتَه.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR288 harf* ص م ت * * صَمَتَ * سكت وبابه نصر ودخل و * صُمَاتاً * أيضا بالضم و * أصْمَتَ * مثله و * التَّصْمِيتُ * التسكيت والسكوت أيضا ورجل * صَمِيتٌ * كسكيت وزنا ومعنى ويقال ماله * صامِتٌ * ولا ناطق فالصامت الذَّهب والفضة والناطق الإبل والغنم أي ليس له شيء قلت هذا التفسير أخص مما فسره به في ن ط ق
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.033 harfالصمت، بالفتح، كما يفهم من إطلاقه، والصمت، بالضم، كما نقله ابن منظور في اللسان، وعياض في المشارق. وأنشدني من سمع شيخنا الإمام أبا عبد الله محمد بن سالم الحفني، قدس سره ونفعنا به، إلقاء في بعض دروسه:
إذا لـم يكـن فـي الـسـمـع مـــنـــي تـــصـــامـــم وفـي بـصـري غـض وفـي مـنـطـقـــي صـــمـــت
فحظي إذا من صومي الجوع والظمافإن قلت يوما إنني صمت ما صمت ورواية شيخنا
الصمت، بالفتح، كما يفهم من إطلاقه، والصمت، بالضم، كما نقله ابن منظور في اللسان، وعياض في المشارق. وأنشدني من سمع شيخنا الإمام أبا عبد الله محمد بن سالم الحفني، قدس سره ونفعنا به، إلقاء في بعض دروسه: إذا لـم يكـن فـي الـسـمـع مـــنـــي تـــصـــامـــم وفـي بـصـري غـض وفـي مـنـطـقـــي صـــمـــت فحظي إذا من صومي الجوع والظمافإن قلت يوما إنني صمت ما صمت ورواية شيخنا عن شيخة ابن المسناوي: تصون بدل تصامم . والصموت، والصمات، بالضم فيهما أيضا: السكوت، وقيل: طوله. ومنهم من فرق بينهما، وقد تقدم في: سكت. وقال الليث: الصمت: السكوت. وقد أخذه الصمات. وأنشد أبو عمرو: ماإن رأيت مـــن مـــغـــنــــيات ذوات آذان وجمجمات أصبر منهن على الصمات
ونقل شيخنا عن أهل الاشتقاق: فعال، بالضم، هو المشهور والمقيس في الأصوات، كالصراخ ونحوه. قالوا: والصمات محمول على ضده كالإصمات. قال السهيلي في الروض: صمت وأصمت، وسكت وأسكت: بمعنى، وتقدم الفرق بينهما، وفي الحديث: أن امرأة من أحمس حجت، وهي مصمتة أي: ساكتة لا تتكلم. والتصميت: السكوت، والتسكيت والاسم من صمت: الصمتة. ورماه بصماته، بالضم، أي: بما صمت منه. وروى الجوهري عن أبي زيد: رميته بصماته، وسكاته أي بما صمت به وسكت. وأصمته هو، وصمته: أسكته، لا زمان، متعديان. والصمات، بالضم: العطش، وبه فسر الأصمعي قول أبي عمرو السابق ذكره. وقيل: سرعة العطش في الناس والدواب. والصامت من اللبن: الخائر، ومثله في الصحاح. الصامت من الإبل: عشرون. من المجاز: ماله صامت، ولا ناطق: الصامت من المال: الذهب والفضة، والناطق منه الحيوان من الإبل والغنم، أي: ليس له شيء. وعن ابن الأعرابي: جاء بما صاء وصمت، قال: ما صاء: يعني الشاء والإبل، وما صمت: يعني الذهب والفضة. من المجاز: درع صموت، الصموت، بالفتح كصبور: الدرع الثقيل. وفي اللسان: الصموت من الدروع: اللينة المس، ليست بخشنة، ولا صدئة، ولا يكون لها إذا صبت صوت. وقال النابغة: وكل صموت نثلة تبـعـية ونسج سليم كل قضاء ذائل قال: يطلق أيضا على السيف الرسوب، وإذا كان كذلك، قل صوت خروج الدم، قال الزبير بن عبد المطلب: وينفي الجاهل المختال عني رقاق الحد وقعته صموت من المجاز: الصموت: الشهدة الممتلئة التي ليست فيها ثقبة فارغة نقله الصاغاني والزمخشري. الصموت: اسم فرس العباس بن مرداس السلمي، رضي الله عنه. أو فرس خفاف بن ندبة السلمي. وفي لسان العرب: وهو فرس المثلم بن عمرو التنوخي، وفيه يقول: حتى أرى فارس الصموت على أكساء خيل كـأنـهـا الإبـل ومعناه: حتى يهزم أعدءه، فيسوقهم من ورائهم ويطردهم كما تساق الإبل. وضربة صموت: إذا كانت تمر في العظام، لا تنبو عن عظم، فتصوت؛ قال الزبير بن عبد المطلب: وينفي الجاهل المختال عني رقاق الحد رقعته صموت وأنشد ثعلب بيت الزبير أيضا على هذه الصورة: ويذهب نخوة المختال عني رقيق الحد ضربته صموت وتركته ببلدة إصمت، كإربل، وهي القفرة التي لا أحد بها. تركته بصحراء إصمت. عن ابن سيده: تركته بوحش إصمت وإصمته، بكسرهن، عن اللحياني. ولي يفسره، وهو بقطع الهمز ووصله. قال أبو زيد. وقطع بعضهم الألف من إصمت، ونصب التاء، فقال: بوحش الإصمتين له ذباب وقال ابن كراع: إنما هو ببلدة إصمت قال ابن سيده: والأول هو المعروف أي بالفلاة، فسره ابن سيده. قالوا سميت بذلك لكثرة ما يعرض فيها من الخوف، كأن كل واحد يقول لصاحبه: اصمت، كما قالوا في مهمه: إنها سميت لقول الرجل لصاحبه: مه مه؛ قال الراعي: أشلى سلوقية باتت وبات لـهـا بوحش إصمت في أصلابها أود
أو تركته بصحراء إصمت: الألف مقطوعة مكسورة، أي: بحيث لا يدرى أين هو. ولقيته ببلدة إصمت: إذا لقيته بمكان قفر لا أنيس به. ثم إن إصمت من الأسماء التي لا تجرى، أي: لا تنصرف كما صرح به الجوهري وغيره، نقله عن أبي زيد، والعلتان هما: العلمية والتأنيث، أو وزن الفعل، حققه شيخنا. والمصمت، كمكرم:الشيء الذي لا جوف له. وأصمته أنا. يقال: باب مصمت، وقفل مصمت: أي مبهم، قد أبهم إغلاقه؛ وأنشد: ومن دون ليلى مصمتات المقاصر
عن ابن السكيت: ألف مصمت، كما تقول: ألف كامل، وألف أقرع، بمعنى واحد. ويشدد، فتقول: ألف مصمت، أي: متمم، كمصتم. وثوب مصمت إذا كان لا يخالط لونه لون. وفي حديث العباس: إنما نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم، عن الثوب المصمت من خز هو الذي جميعه إبريسم، لا يخالطه قطن، ولا غيره. والحروف المصمتة: ما عدا حروف الذلاقة، وهي ما في قولك مر بنفل، وأيضا قولك فر من لب. هكذا في نسختنا، بل سائر النسخ التي بأيدينا، ومثله في التكملة. وزاد: والإصمات أنه لا يكاد يبنى منها كلمة رباعية، أو خماسية، معراة من حروف الذلافة، فكأنه قد صمت عنها. وقد سقطت لظة ما عدا من نسخة شيخنا، ونقل عن شيخه ابن المسناوي أن الظاهر أن لفظة ما عدا إن وجدت في نسخة، فهو إصلاح؛ لأن أكثر الأصول التي وجدت حال الإملاء خالية عنها، وثبتت في نسخ قليلة. والصمتة، بالضم والكسر رواهما اللحياني: ما أصمت، أي: أسكت به الصبي من طعام ونحوه، كتمر، أو شيء ظريف. ومنه قول بعض مفضلي التمر على الزبيب: وماله صمتة لعياله، أي: ما يطعمهم، فيصمتهم به. وفي الحديث في صفة التمرة صمتة الصغير يريد: أنه إذا بكى، أصمت وأسكت بها، وهي السكتة، لما يسكت به الصبي. وصمتي صبيك: أي أطعميه الصمتة. والمصمت، كمحسن: سيف شيبان النهدي، نقله الصاغاني. والصميت: السكيت زنة ومعنى، أي طويل الصمت. ويقال: ما ذقت صماتا كسحاب: أي ما ذقت شيئا. عن الكسائي: تقول العرب: لا صمت يوما إلى الليل، بفتح فسكون؛ أو لا صمت يوم: بالرفع، إلى الليل، أو لا صمت يوم، بالخفظ، إلى الليل. فمن نصب أراد لا يصمت يوما إلى الليل؛ ومن رفع أراد أي لا يصمت يوم تام إلى الليل، ومن خفض فلا سؤال فيه. وفي حديث علي، رضي الله عنه: أن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال: لا رضاع بعد فصال، ولا يتم بعد الحلم، ولا صمت يوما إلى الليل . من المجاز: جارية صموت الخلخالين: إذا كانت غليظة الساقين، لايسمع لهما أي لخلخاليها حس، أي صوت، لغموضه في رجليها. وأصمتت الأرض: إذا أحالت آخر حولين. ومما يستدرك عليه: يقال: لم يصمته ذلك: أي لم يكفه، وأصله في النفي، وإنما يقال ذلك فيما يؤكل أو يشرب. ويقال للرجل إذا اعتقل لسانه فلم يتكلم: أصمت، فهو مصمت. وفي حديث أسامة بن زيد قال: لما ثقل رسول الله، صلى الله عليه وسلم، هبطنا وهبط الناس، يعني إلى المدينة، فدخلت إلى رسول الله، صلى الله عليه وسلم، يوم أصمت فلا يتكلم، فجعل يرفع يده إلى السماء، ثم يصبها علي، أعرف أنه يدعو لي . قال الأزهري: قوله يوم أصمت ، معناه: ليس بيني وبينه أحد. ويحتمل أن تكون الرواية يوم أصمت، يقال: أصمت العليل، فهو مصمت، إذا اعتقل لسانه. وفي الحديث أصمتت أمامة بنت أبي العاص أن اعتقل لسانها. قال: وهذا هو الصحيح عندي، لأن في الحديث يوم أصمت فلا يتكلم. ورده ابن منظور، وقال: وهذا يعني أنه، صلى الله عليه وسلم، في مرضه اعتقل يوما فلم يتكلم لم يصح. وصمت الرجل: شكا إليه، فنزع إليه من شكايته؛ قال: إنك لا تشكو إلـى مـصـمـت فاصبر على الحمل الثقيل أو مت
وفي التهذيب: ومن أمثالهم: إنك لا تشكو إلى مصمت أي: لا تشكو إلى من يعبأ بشكواك. ويقال بات فلان على صمات أمره: إذا كان معتزما عليه. وهو بصماته: إذا أشرف على قصده. قال أبو مالك: الصمات: القصد. وأنا على صمات حاجتي: أي على شرف من قضائها؛ يقال: فلان على صمات الأمر: إذا أشرف على قضائه، قال: وحاجة كنت على صماتها أي: على شرف قضائها. ويروى: بتاتها. وبات من القوم على صمات: بمرأى ومسمع في القرب. ويقال للون البهيم: مصمت. ومن المجاز: فرس مصمت، وخيل مصمتات: إذا لم يكن فيها شية. وكانت بهما. وأدهه مصمت: لا يخالطه لون غير الدهمة. وفي الصحاح: المصمت من الخيل: البهيم، أي لون كان، لا يخالط لونه لون آخر. وحلي مصمت. إذا كان لا يخالطه غيره. وقال أحمد بن عبيد: حلي مصمت: معناه قد نشب على لابسه فما يتحرك، ولا يتزعزع، مثل الدملج والحجل وما أشبههما. ومن المجاز. الفهد مصمت النوم. كذا في الأساس. واستدرك شيخنا. البيت المصمت، وهو الذي ليس بمقفى ولا مصرع، بأن لا يتحد عروضه وضربه في الزنة، أي: في حرف الروي ولواحقه، كما حققه العروضيون.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR12.446 harfصَمَتَ
1 صَمَتَ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb,) aor. صَمُتَ , (S, M, Msb,) inf. n. صَمْتٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and صُمْتٌ (M, L, TA) and صُمُوتٌ and صُمَاتٌ, (S, M, Mgh, Msb, K,) or the first of these is the inf. n. and the rest are simple substs.; (M;) and ↓ اصمت, (S, M, Msb,) inf. n. اـِصْمَاتٌ; (K;) and ↓ صمّت, inf. n. تَصْمِيتٌ; (S, K; but only the inf. n. is mentioned;) He was, or became, silent,
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR984 harfصَمَتَ
صَمَتَ U ( n. ac. صَمْت 1 , صُمْت 3 , صُمَاْت 24 , صُمُوْت 27 ),
a. Was, became silent; kept silence; was taciturn, mute.
صَمَّتَ
صَمَّتَ II ,
a. Silenced.
b. see I .
أَصْمَتَ
أَصْمَتَ IV ,
a. see I & II ( a ).
c. Became hard ( ground ).
d. Made solid, massive.
صَمْت
صَمْت 1 ,
a. Silence.
صِمْتَة
صِمْتَة 2t ,
a. see 3t (b) .
صُمْتَة
صُمْتَة 3t ,
a. Silence, muteness,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.750 harfصمت
صَمَتَ - يَصْمُتُ - صَامِت - صَامِتُوْن
صَمَتَ - يَصْمُتُ + الكائن: لا ينطق ولا يلفظ القول بل يبقيه داخل النفس من غير نطق ولا لفظ
صَامِت: اسم فاعل صفة مشبهة من " صَمَتَ - يَصْمُتُ "
صَامِتُوْن: جمع " صَامِت"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " كتم أو إخفاء أو إنقاص شدة الصوت في الكلام المنطوق" وهي:
نَصَتَ - يَنْصِتُ، خَفَتَ - يَخْفِتُ،
Sîgalar(1)
Mücavir kökler4 mücavir (10 toplam)
Geçtiği ayetler(1)
وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَتَّبِعُوكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ
Sessiz kalanlarOnları doğru yola çağırsanız da, size uymazlar. Çağırmanız da, susmanız da onlar için birdir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صمت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | سكت, خرس, عجم |
| Zıt Kök | نطق |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesnenin, yapının veya canlının dışarıya ses, titreşim veya geçiş vermeyecek biçimde bütünüyle kapanması, masif ve sessiz kalması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın veya muhatap nesnenin yöneltilen çağrıya, iletişime veya uyarana hiçbir karşılık vermeyip tam bir sessizlik ve hareketsizlik içinde kalması |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın aktif fonksiyon üretmeyip kendi içine kilitlenmesi, iletişimsel ve varlıksal açıdan tepkisiz bir kütle durumuna indirgenmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca iradi bir suskunluk veya ahlaki erdem olarak anlaşılıp somut masiflik, ontolojik tepkisizlik ve iletişim üretememe boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صم | İçinde boşluk bulunmama, geçişe kapalı olma, katılık, ses alıp vermeme ve masifleşme; nitekim صمم kökünde kulak kanalının tıkanıp ses almaması, صمد kökünde içinin boş olmaması ve masif kütle yapısı, صمع kökünde ise kulağın yapışık ve küçük olması bu tıkalı ve sıkı dokuyu gösterir | ت | Çekirdekteki kapalılık ve masiflik hareketine sonlanma, kesin durma ve dış dünyaya dönük ses üretimini tamamen keserek suskunlukta sabitlenme boyutu eklenmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Hareketi daraltarak kıstırma, toparlama ve içeriye hapsetme etkisi |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Yoğunluk, toplanma, kütlesel birikim ve içe dönük derin hacim |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Sürecin nihai sınıra dayanması, kesin kesilme ve durma |
| صمت | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Su; akış, çokluk, derinlik | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Enerjiyi ve sesi içeriye doğru kıstırıp yoğunlaştırarak dışa vurumu kesin bir sınırla sonlandırmak, böylece varlığı kapalı ve sessiz bir kütleye dönüştürmek |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İçi dolu, aralıksız ve kilitli nesne; bir yere boşaltıldığında şıkırtı veya ses çıkarmayan koyu süt (el-lebenü's-sâmit), deliksiz ve kapalı kapı (bâbün musmet), hareket ettiğinde ses çıkarmayan yumuşak zırh (ed-dir'u's-samût) ve canlı olmayan, ses çıkarmayan taşınır mal / maden (el-mâlü's-sâmit) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde ses çıkarmayan, örülüşü sıkı ve yumuşak zırh anlamında kullanılmıştır: وكل صموت نثرة تبعية / ونسج سليم كل قضاء ذائل |
| Erken Arapça kullanım | Çöl ve bedevi hayatında hiçbir canlının sesinin duyulmadığı ıssız arazi için "beldetü ısmit" deyimi kullanılmış; ayrıca ağlayan çocuğu susturacak küçük yiyecek veya hurma lokmasına "sumte" adı verilmiştir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde صمت kökü, özellikle Güney-Batı Sami kolunda ve Arapçada belirginleşen, fonetik olarak sert ıslıklı bir konsonant ile başlayan ve temelde "kapalılık, yoğunlaşma, ses çıkarmama" matrisine dayanan bir kullanıma sahiptir. İbranicede צמת (ts-m-t / ṣāmat) biçimi "kesmek, yok etmek, susturmak, kesin olarak tüketmek" anlam alanını taşır; bu durum kökün bir süreci kesintiye uğratıp hareketsiz bırakma yönünü yansıtır. Süryanice ve diğer Doğu Aramice lehçelerinde de sesin veya hayat belirtisinin kesilmesiyle ilgili paralel semantik gölgeler mevcuttur. Arapçada kök, genel ses kesilmesinin ötesinde fiziki bir nesnenin pürüzsüz, aralıksız ve masif olması boyutuyla özelleşmiş; "musmet" kelimesinde görüldüğü üzere içi boşluksuz, yekpare ve kilitli olan her şey bu semantik çekirdekten türetilmiştir. Dolayısıyla Sami dillerindeki ortak arka plan, dışa dönük tezahürün kesilip yok olması veya susturulması ekseninde birleşmektedir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صم çekirdeğinden türeme ses ve geçiş kapalılığı | Sesin kesilmesi, sütün koyuluğundan dolayı dökülürken ses vermemesi, zırhın ve kapının yekpareliği üzerinden somut masiflikten soyut sükûta uzanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צמת (kesmek, susturmak, yok etmek) | Eylemin veya sesin kesin biçimde kesilerek susturulması bağlamında ortak bir semantik kökene işaret eder | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kolları arasında bu kökle birebir örtüşen güvenilir bir biçim tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صمت | Anlamlı | Sessiz kalmak, kapalı olmak | Dışa ses vermemek, masif ve yekpare kütle oluşturmak | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| صتم | Anlamlı | Tam, sağlam, sert ve kalın olmak | Her şeyin tam, eksiksiz ve iri cüsseli olması; binlik tam sayı veya sağlam taş ve deve | Kur'an'da geçmez; hedef kökle masiflik ve sağlamlık bağlamında akrabadır |
| مصت | Anlamlı | Sıvazlayıp çekmek, boşaltmak | Elini rahme sokup içindekini çekip alma veya sıvazlama; masat biçiminin harf dönüşümlü kullanımı | Kur'an'da geçmez |
| متص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| تصم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir dizilimdir |
| تمص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan bir dizilimdir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صمت | Merkez | İletişimsizlik ve sessizlik | Ses çıkarma imkânı varken veya yokken dışa doğru hiçbir reaksiyon ve ses vermeme durumu | Masif kütleleşme ve dışa kapalı olma halidir |
| سكت | Komşu | İradi duraklama | Konuşabilir durumdayken kendi iradesiyle sözü kesme ve beklemeye geçme | Süreklilik şartı taşımaz, konuşmanın arasına giren sükûneti ifade eder |
| خرس | Komşu | Yapısal dilsizlik | Biyolojik veya uzvi bir arıza sebebiyle konuşma yetisinin bütünüyle yok olması | Dış iradeden bağımsız, organ yetersizliğine dayalı konuşamama durumudur |
| عجم | Komşu | İfade kapalılığı | Ses ve söz bulunsa bile dinleyen tarafından anlaşılamayacak düzeyde kapalı ve yabancı kalması | Sesin yokluğu değil, anlam ve açıklığın kaybolması halidir |
| نطق | Zıt | Sesli ve anlamlı ifade | Düşüncenin sese bürünerek düzenli, anlaşılır ve muhataba yönelen bir beyan halinde açığa çıkması | Kökün kapalılık ve tepkisizlik niteliğini bütünüyle ortadan kaldıran karşıt durumdur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صمت | Dışa ses vermeme, masif kapanma | Hem konuşmaktan geri durmayı hem de nesnelerin tepkisizliğini kapsayan temel durumdur | Kesin |
| Latince | Silere, Tacere | Sessiz olmak, susmak | Silere daha çok nesnel ve genel sessizliği, tacere ise iradi konuşmamayı karşılar; kökün masif madde boyutunu tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | Silence, Mutism, Taciturnity | Sessizlik, suskunluk | Silence genel ses yokluğunu verir, ancak kökün deliksiz ve yekpare olma fiziki çağrışımını dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Schweigen, Stummheit | Susmak, dilsizlik/sessizlik | Schweigen eylemsel susmayı, Stummheit ise ses çıkaramamayı vurgular; ontolojik kapalılık nüansı eksik kalır | Güçlü |
| Fransızca | Silence, Mutisme | Sessizlik, suskunluk | İletişimin kesilmesi ve ses vermeme boyutunu tam karşılar, kütlesel ağırlık ve kapalılık anlamını taşımaz | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| İsmi fail çoğul kalıbı (sâmitûn) | Çağrıya cevap veremeyen, tepkisiz ve eylemsiz kalma yüzü | Sahte ilahların ve putların acziyetini, onlara dua edilse de edilmese de bir şey değiştiremeyeceklerini anlatan bağlam (A'râf 7:193) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Uluhiyet ve ilahi sıfatlar | İlah kabul edilen varlıkların kelam ve hitap kabiliyetinin bulunması gerektiği, sessiz ve tepkisiz bir varlığın mabut olamayacağı | Konuşma ve icabet etme yetisinden tamamen yoksun olma hali |
| Fıkıh | Zekât ve iktisat | Canlı hayvan (en'âm) türünden zekâta tabi mallar "nâtık", altın ve gümüş gibi madenler ise "sâmit" olarak tasnif edilmiştir | Ses çıkarmayan, cansız madeni servet anlamı |
| Tefsir | Putperestliğin eleştirisi | Müşriklerin yöneldiği putların çağrıyı işitmemesi, yönlendirme yapamaması ve mutlak bir hareketsizliğe gömülü olması | İletişimsel körlük ve hiçbir ontolojik etki üretememe hali |
| Hadis | Ahlak ve dilin korunması | Kişinin gereksiz ve zararlı konuşmalardan kaçınarak susmayı tercih etmesinin necat (kurtuluş) vesilesi sayılması | Dili kontrol altına alma ve bilinçli sessizlik terbiyesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Mabut tasavvuru ve tevhîd | İcabet edemeyen ve konuşamayan bâtıl odak | Acziyet göstergesi | Dua edenle iletişim kuramayan, doğru yolu gösteremeyen tepkisiz nesnelerin ilahlık vasfını yitirmesi | Kesin |
| İlmi | İletişim teorisi ve sibernetik | Sıfır geri bildirim (no-feedback) | Sinyal kesintisi | Sisteme gelen uyarıcı girdiye hiçbir çıktı veya tepki vermeyen mutlak soğurucu durum | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve kamuoyu | Kitlelerin tepkisizliği veya yönetim mekanizmasının halka karşı sağırlığı | Statükonun kilitlenmesi | Yöneltilen taleplere, çağrılara ve ikazlara karşı yürütme organının tamamen duyarsız kalması | Muhtemel |
| İktisadi | Servet ve varlık sınıflandırması | Likit madenler, külçe altın ve gümüş (el-mâlü's-sâmit) | Pasif değer deposu | Kendiliğinden üremeyen ve ses çıkarmayan durağan servet türlerinin tanımlanması | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik yalıtım ve mutlak soğurucu ortam (akustik anekoik durum) | Sisteme giren ses dalgalarının yansımadan tamamen sönümlenmesi ve dış ortama hiçbir akustik geri dönüşün üretilmemesi yapısıyla izomorfiktir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Katatonik tepkisizlik ve iletişimsel yabancılaşma | Bireyin veya grubun çevreden gelen sosyal, ahlaki veya duygusal uyarılara karşı tüm tepki kanallarını kapatıp donuklaşması durumuyla örtüşür | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece insanların ağzını kapatıp konuşmaması şeklindeki ahlaki suskunluk boyutuna indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün, putların ve sahte otoritelerin ontolojik niteliksizliğini, yani dua ve çağrıya karşı hiçbir varlıksal yankı üretemeyen kütlesel acziyetini ifade eden genişliği |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayette putların durumunun geçici bir susma eylemi sanılması; halbuki onların doğası gereği konuşma ve yol gösterme yeteneğinden büsbütün mahrum olduklarının kavranamaması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın canlı, işiten ve dualara icabet eden gerçek İlah anlayışı ile insanların elleriyle ürettiği tepkisiz, durağan ve masif sahte otoriteler arasındaki ontolojik ayrımı tek bir sahnede ortaya koyduğu için temel önemdedir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevhîd ve şirk tartışmalarının yürütüldüğü, putların acziyetinin delillendirildiği ve duanın yönlendirileceği makamın niteliklerinin açıklandığı ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mabut edinilen varlıkların kendilerine sığınıldığında veya seslenildiğinde lütuf ya da ceza üretebileceğine dair bâtıl beklentileri çürütür; çağrılmaları ile terk edilmeleri arasında sonuç bakımından hiçbir fark bulunmadığını gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamDeliksiz, pürüzsüz, aralıksız ve kilitli olan; yere döküldüğünde veya hareket ettirildiğinde hiçbir ses ve çınlama çıkarmayan masif ve yekpare yapı.
- Soyut anlamBir çağrıya, iletişime veya etkiye karşı bütünüyle sessiz, eylemsiz, tepkisiz ve kılavuzluktan yoksun kalma durumu.
- Sistematik karşılıkBir uyarana maruz kaldığında sisteme ait dönüşüm fonksiyonunun sıfır üretmesi; varlığın iletişim ve icabet üretmeyen bir durağanlığa gömülmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kümesi sisteme veya varlığa dışarıdan yöneltilen tüm çağrı, talep, hidayet arayışı ve yönlendirme girdilerini temsil eder. bu girdilerden herhangi biridir. fonksiyonu varlığın dış uyaranlara karşı ürettiği karşılık ve icabet mekanizmasıdır. Model, girdinin niteliği ne olursa olsun fonksiyonun daima 0 değerini ürettiğini, yani dış etkiye karşı mutlak bir iletişimsel boşluk ve tepkisizlik durumu ortaya koyduğunu sembolize eder.