صوع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-و-ع1 sîga, 7 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.ملكجيأصوعصُوَاعَبعرفقدحملقول

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 7

▶ Ağı aç (3B)

صوع

ص - و - ع

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Tas

Notlarım

Sözlükler(11)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.417 harf
باب العين والصّاد وواي معهما ع ص و، ع ص ي، ع و ص، ع ي ص، ص ع و، ص و ع، و ص ع مستعملات عصو، عصي: العصا: جماعة الإسلام، فمن خالفهم فقد شقّ عصا المسلمين. والعصا: العود، أنثى عصا وعَصَوان وعِصِيّ. وعَصِيَ بالسّيف: أخذه أخذ العصا، أو ضرب به ضربه بالعصا. وعصا يعصو لغة. قال: وإنَّ المشرفيةَ قد عَلِمْـتُـمْ إذا يَعْصَى بها النَّفرُ الكرامُ والعصا: عرقوة الدّلو، والإثنان عَصَوانِ، قال: فجاءتْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR605 harf
صُعْتُ الشيءَ فانْصَاعَ، أي فرَّقته فتفرّق ومنه قولهم: يَصوعُ الكَمِيُّ أقرانَه، إذا أتاهم من نواحيهم. والرجلُ يَصوعُ الإبلَ، والتيسُ يَصوعُ المعزَ. وانْصاعَ، أي انفتل راجعاً ومرّ مسرعاً. والتَصَوُّعُ: التفرّق. قال ذو الرمة: تَظَلُّ بها الآجالُ عني تَصَوَّعُ وتَصَوَّعُ النباتُ: لغةٌ في تَصَوَّحَ إذا هاج. وتَصَنَّعَ مثله. والصاعُ: المطمئنُّ من الأرض. قال المُسَيَّبُ بن عَلَسٍ: مَرِحَتْ يَداها
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.472 harf
باب العين والصاد عصا ، عيص ، صعا ، صوع ، وصع ، عوص . وعص . ولاَوْضَعُواْ خِلَالَكُمْ } ( مهمل ) . عصا : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لرجل : ( لا ترفع عصاك عن أهلك ) . قال أبو عبيد قال الكسائي وغيره : يقال : إنه لم يُرد العصا التي يَضرب بها ، ولا أمر أحداً قطّ بذلك ، ولكنه أراد الأدب . قال أبو عبيد : وأصل العصا الاجتماع والائتلاف ، ومنه قيل للخوارج : قد شقُّوا عصا المسلمين ، أي
Maddenin bağlantısı

باب العين والصاد عصا ، عيص ، صعا ، صوع ، وصع ، عوص . وعص . ولاَوْضَعُواْ خِلَالَكُمْ } ( مهمل ) . عصا : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال لرجل : ( لا ترفع عصاك عن أهلك ) . قال أبو عبيد قال الكسائي وغيره : يقال : إنه لم يُرد العصا التي يَضرب بها ، ولا أمر أحداً قطّ بذلك ، ولكنه أراد الأدب . قال أبو عبيد : وأصل العصا الاجتماع والائتلاف ، ومنه قيل للخوارج : قد شقُّوا عصا المسلمين ، أي فرَّقوا جماعتهم . وقول القائل : إياك وقتيل العصا يقول : إياك أن تكون قاتلاً أو مقتولاً في شقّ عصا المسلمين ، ومنه قيل للرجل إذا أقام بالمكان واطمأنّ واجتمع إليه أمره : قد ألقى عصاه وألقى بَوَانِبَه ، وقال الشاعر : فألقت عصاها واستقرت بها النوى كما قرَّ عيناً بالإياب المسافر ويقال للرجل إذا كان رفيقاً حسن السياسة لما يلي : إنه لليّن العصا ، وقال مَعْن بن أوس المُزَني : عليه شَريب وادع ليَّن العصا يساجلها جُماتِهُ وتساجله وقال الليث في معنى البيت الأول فألقت عصاها : كانت هذه امرأة كلّما تزوّجت زوجاً فارقته واستبدلت آخر ، وكان علامة إبائها ألاّ تكشف رأسها فلمّا رضيت آخر أزواجها كشفت قناعها . أبو عبيد عن الكسائيّ : يقال : عَصَوته بالعصا . قال : وكرهها بعضهم وقال عَصِيت بالعصا ثم ضربته بها فأنا أَعْصى حتى قالوها في السيف تشبيهاً بالعصى ، وقال جرير : تصف السيوف وغيركم يَعْصى بها يا ابن القيون وذاك فعل الصيقل وقال أبو زيد : عَصِيَ في القوم بسيفه وعصاه فهو يَعْصَى فيهم إذا عاث فيهم عَيْثاً ، والاسم العصا . أبو نصر عن الأصمعيّ : عصاه بالعصا فهو يعصوه عَصْواً إذا ضربه بالعصا . وهو يعتصي على عصا جيّدة أي يتوكَّأ . ويقال : عصاً وعَصَوان وعُصِيّ في الجمع . ويقال : عِصِيّ . ويقال للراعي إذا كان قوياً على إبله ضابطاً لها إنه لصُلْب العصا وشديد العصاء ومنه قول عُمَر بن لَجأ : صُلْبُ العصا جافٍ عن التغزُّل أبو عبيد عن الأصمعيّ في باب تشبيه الرجل بأبيه : العصا من العُصَيّة . قال أبو عبيد هكذا قال ، وأنا أحسبه العُصَيَّة من العصا ، إلا أن يراد به أن الشيء الجليل إنما يكون في بدئه صغيراً ، كما قالوا : إن القَرْم من الأفيل . فيجوز على هذا المعنى أن يقال : العصا من العُصَيَّة . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنه قال : العصا تُضرب مثلاً للاجتماع ، ويضرب انشقاقها مثلاً للافتراق الذي لا يكون بعده اجتماع . وذلك أنها لا تُدْعى عصاً إذا تشقّقت . وأنشد : فللَّه شَعْبَا طِيّةٍ صدعا العصا هي اليوم شتَّى وهي أمسِ جميع قوله : فللَّه له معنيان : أحدهما أنها لام التعجب ، تَعَجَّب مما كانا فيه من الأُنْس واجتماع الشمل ، والثاني أن ذلك مصيبة موجِعة فقال : لله ذلك يفعل ما يشاء ، ولا حيلة فيه للعباد إلاّ التسليم كالاسترجاع . ويقال : قرع فلان فلاناً بعصا الملامة إذا بالغ في عَذْله . ولذلك قيل للتوبيخ : تقريع . وقال أبو سعيد : يقال فلان يُصَلِّي عصا فلان أي يدبّر أمره ويليه . وأنشد : وما صَلَّى عصاك كمستديم قلت : والأصل في تصلية العصا أنها إذا اعوجّت ألزمها مقوّمها حَرّ النار حتى تلين له وتجيب التثقيف . يقال : صلّيت العصا النارَ إذا ألزمتها حَرَّها حتى تلين لغامزها . وتفاريق العصا عند العرب أن العصا إذا انكسرت جُعلت أشِظَّة ، ثم تجعل الأشِظَّة أوتاداً ، ثم تجعل الأوتاد توادِيَ للصِرار . يقال : هو خير من تفاريق العصا وكانت العصا لجَذِيمة الأبرش ، وهي اسم فرس كانت من سوابق خيل العرب . ويقال للعصا : عصاة بالهاء . يقال أخذت عصاته ومنهم من كره هذه اللغة ومن أمثالهم : إن العصا قُرِعت لذي الحلم ، وذلك أن بعض حكّام العرب أسنّ وضعف عن الحكم ، فكان إذا احتكم إليه خصمان وزلّ في الْحُكم قَرَعَ له بعضُ ولده العصا يفطّنه بقرعها للصواب فيفطُن له ، ويقال للقوم إذا استُذلوا : ما هم إلا عبيد العصا . ويقال : عِرق عاص ، إذا لم يرقأ دمه : هو العاند النّحار ، ومنه قول ذي الرمة : وهن من واطىء تثنى حويَّته وناشج وعواصي الجوف تنشخب ، يعني عروقاً تقطعت في الجوف فلم يرقأ دمها ويقال عصى فلان أميره يعصيه عصياً وعِصْياناً إذا لم يطعه ، وعصى العبد ربه إذا خالف أمره . ويقال للجماعة إذا خرجت عن طاعة السلطان : قد استعصت عليه . ويقال فلان يعصى الريح إذا استقبل مهبَّها ولم يتعرض لها ، اعتصى فلان بالعصا إذا توكأ عليها فهو معتصٍ بها . أبو العباس عن ابن الأعرابي يقال : عصاه يعصوه إذا ضربه بالعصا قال وعَصِي يَعْصَى إذا لعب بالعصا كلعبه بالسيف . قال : ويقال عصا إذا صَلُب . قلت كأنه أراد عسا بالسين فقلبها صاداً وروى الأصمعي من بعض البصريين أن العصا سميت عصاً لأن اليد والأصابع تجتمع عليها ، مأخوذ من قول العرب : عصوت القوم أعصوهم ، إذا جمعتهم على خير أو شر ، قال : ولا يجوز مد العصا ولا إدخال التاء معها ، قال وأول لحن سمع بالعراق هذه عصاتي بالتاء والفصيل عند العرب إذا لم يتبع أمه عاصٍ وقد عُصَى أمّه . وقول الشاعر : أنشده ابن الأعرابي : أظنك لما خضحضت بطنَك العصا ذكرت من الأرحام ما لست ناسيا قال العصا عصا البين هاهنا . عوص : يقال كلام عَويص . وقد عاص يَعَاص ، وعِوص يَعْوَص ، وكلمة عَوْصاء مِن عِوص . وداهية عوصاء : شديدة . واعتاص عليّ هذا الأمرُ يعتاص فهو معتاصٌ إذا التَاث عليه ، فلم يهتدِ لجهة الصواب فيه . وأعوَص فلان بخصمه : إذا أدخل عليه من الْحُجَج ماعَسُر عليه المخرج منه . وقال لَبيد : فلقد أعوِص بالخصْم وقد أملأ الْجَفْنة من شحم القلل ويقال للناقة إذا ضربها الفحل فلم تَلْقح : قد اعتاصت . قال ذلك الليث ، وأكثر الكلام اعتاطت بالطاء . شمر عن شميل : العوصاء المَيْثاء المخالفة : هذه ميثاء عَوْصاء بينة العَوَص . ثعلب عن ابن الأعرابي : عوّص فلان إذا ألقى بيت شعر صعبَ الاستخراج . أبو عبيد : العوصاء : الشدَّة ، وقال غيره : أصابتهم عوصاء أي شدَّة ، وقال ابن أحمر : لم تدر ما نسج الأرندج قبله ودِرَاسُ أعْوَصَ دارسٍ متجدد قال الباهلي : أراد دراس كتاب الموصَى عليها متجدد لغيرها . والأعوص : الغامض الذي لا يوقف عليه ، قال : والمِعْياص كل متشدد عليك فيما تريده منه قال والمعياص كل متشدد عليك فيما تريده منه . عيص : قال الليث : العِيص : منبِت خيار الشجر قال : وأعياص قريش كرامهم ينتمون إلى عِيص ، وعيص في آبائهم وقال العجاج : من عيص مروان إلى عيصٍ غَطِم قال والمَعِيص كما تقول : المنبت . وهو اسم رجل . وأنشد : ولأثأرنَّ ربيعة بن مُكَدَّم حتى أنال عُصَيّة بن مَعِيص وقال أبو عمرو العيصانُ من معادن بلاد العرب . الحراني عن ا بن السكيت قال : قال عُمارة : العِيص من السِدْر والعَوسج والنْبع والسَلَم ومن العضاه كلها إذا اجتمع وتدانى والتفّ . الجميع العِيصان وهو من الطَّرفاء الغَيْطلةُ ، ومن القَصَب الأجَمَةُ . وقال الكلابي : العِيص : ما التفَّ من عاسي الشجر وكثر : مثل السَلَم والطلح والسَّيال والسِدْر والسَمُر والعُرْنُط والعضاه . وقال شمر : عِيص الرجل : أصله . وأنشد : ولعبد القيس عيص أشب وقنيب وهجانات زُهُرْ أبو عبيد عن أبي زيد : من أمثالهم في استعطاف الرجل صاحبه على أقربيهِ وإن كانوا له غير مستأهلين قولهم : منك عيصُك وإن كان أشِبا . قال أبو الهيثم في قوله : وإن كان أشبا أي وإن كان ذا شوك داخلاً بعضه في بعض . وهذا ذمّ . قال : وأما قوله : ولعبد القيس عِيص أشب فهو مدح أراد به المنعة والكثرة . ويقال هو في عيص صدق أي في أصل صدق . صوع : قال الله جل وعزّ : ( قَالُواْ نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ ) ( يُوسُف : 72 ) . سلمة عن الفرّاء قال : الصُوَاع : ذكر . وهو الإناء الذي كان للملك يَشرب به . قال : والصاع يؤنث ويذكّر . فمن أنّثه قال : ثلاث أصوع مثل ثلاث أَدْوُر ، ومن ذكَّره قال : أصواع مثل ثواب . وقال سعيد بن جبير في قوله : ( :ِصُوَاعَ الْمَلِكِ ( قال : هو المكوك الفارسيّ الذي يلتقي طرفاه . وقال الحسن : الصُوَاع والسِقاية شيء واحد . وقد قيل : إنه كان من ورِق كان يكال به ، وربما شربوا به ، أخبرني بذلك المنذريّ عن ابن فهم عن محمد بن سلاّم عن يونس ويجمع الصاع أيضاً صِيعاناً . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يتوضّأ بالمد ، ويغتسل بالصاع . وصاع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) الذي بالمدينة أربعة أمداد بمدهم المعروف عندهم . وهو يأخذ من الحَبّ قدر ثلثي مِنا بلدنا . وأهل الكوفة يقولون : عيار الصاع أربعة أمناء والمدّ ربعه وصاعهم هذا هو القفيز الحَحّاجي لا يعرفه أهل المدينة . وقال شمر : قال ابن شميل : الصاعَة ، البقعة الجرداء ليس فيها شيء . قال : والصاعة يكسحها الغلام ، وينحّي حجارتها ، ويكرو فيها بكرته . فتلك البقعة هي الصاعة . وبعضهم يقول : الصاع . وأنشد ابن السكيت : مرِحت يداها للنجاء كأنما تكْرُو بكفَّي لاعبٍ في صاع وقال ابن السكيت : الصاع : المطمئن من الأرض كالحفرة . وقال ابن شميل : ربما اتخذت صاعة من أديم كالنِّطَع لندف القطن أو الصوف عليه . وقال الليث : إذا هيّأت المرأة لندف القطن موضعاً يقال صوَّعت موضعاً . واسم ذلك الموضع الصاعة . وقال اللحياني : صُعْت الغنم وصِعْتها أصوعها وأَصِيعها إذا فرقتها . ابن السكيت عن أبي عمرو : تصوّع البقلُ تصوُّعاً ، وتصيّع تصيُّعاً إذا هاج . ومثله تصوَّح وتصيَّح . ويقال تصوَّع القوم إذا تفرقوا تصوُّعاً . أبو عبيد عن الأصمعيّ : تصوَّع الشَعَرُ إذا تفرّق . وقال الليث : الكمِيُّ يصُوع أقرانه إذا حازهم من نواحيهم ، والراعي يصوع الإبل كذلك . قلت : غلط الليث فيما فسَّر ، ومعنى يصوع الكميّ أقرانه إذا حمل بعضهم على بعض أو أن يحمل عليهم فيفرق جمعهم . وكذلك الراعي يصوع إبله إذا فرّقها في المرعى والتيس إذا أُرْسل في الشاء صاعها إذا أراد سفادها أي فرقها . وأنشد أبو عبيد : يصوع عُنوقها أحوى زنيم له ظأْب كما صخِب الغريمُ ويقال : صُعتُ القوم وصِعْتهم إذا حملت بعضهم على بعض . وقال الليث في قوله : فظلّ يكسوها النجاء الأصيعا قال : لو ردّ إلى الواو ولقال الأصوعا . وقال أبو عبيد : انصاع الرجلُ إذا انفتل راجعاً ، والمُنصاع والمعرِّد والناكص واحد ؛ قال ذو الرمة : فانصاع جانبُه الوحشيُّ وانكدرت يَلْحَبْن لا يأتلي المطلوبُ والطَلَبُ صعا : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : صعا إذا دَقّ ، وصعا إذا صغر . قلت : كأنه ذهب به إلى الصَعْوة ، وهو طائر لطيف وجمعه صِعَاءٌ . وقال ابن الأعرابي أيضاً : الأعصاء : الأصول ، والأصعاء جمع الصَعْو : طائر صغير . وقال الليث : الصَعْو : صغار العصافير ، والأنثى صَعْوة . قال وهو : أحمر الرأس وجمعه صِعاء على لفظ السِّقَاء . قال : ويقال صَعْوة واحدة ، وصَعْو كثير . ويقال : بل الصَّعْو والوَضَع واحد كما يقال جذب وجبذ وبض وضبَّ . وصع : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إن العرش على مَنْكِبِ إسْرَافيل ، وإنه ليتواضع لله جلّ وعزّ حتى يصير مثل الوَصع ) . قال أبو عبيد يقال في الوَصْع : إنه الصغير من أولاد العصافير ، ويقال : هو طائر شبيه بالعصفور الصغير في صغر جسمه . وقال الليث : الوَصْع والوَصَع صغارها خاصّة ، والجميع الوِصْعان . قال : والوَصِيع : صوت العصفور . وقال شمر : لم أسمع الوصع في شيء من كلامهم ، إلا أني سمعت بيتاً لا أدري مَن قائله ، وليس الوصع الطائر في شيء : أناخ فنعم ما اقلولَى وخوَّى على خَمْس يَصَعن حصى الجَبوب قال يصعن الحصى : يغيّبنه في الأرض . قلت : الصواب عندي : يصُعن حَصَى الجَبُوب أي يفرّقنها يعني الثفنات الخمس . وأما عِيصُو فهو ابن إسحاق أخو يعقوب . وهو أبو الروم .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.738 harf
(باب الصاد والواو وما يثلثهما) (صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال: * صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR444 harf
ص و ع عنده أصوع من التمر وأصواع وصيعان‏.‏ ورأيت التمر يصاع‏:‏ يكال بالصاع‏.‏ ومن المجاز‏:‏ الراعي يصوع إبله والكميّ يصوع أقرانه‏:‏ يحوذهم كما يصوع الكائل المكيل‏.‏ ومنه‏:‏ انصاع القوم إذا مروا سراعاً‏.‏ والصبيان يلعبون بالكرة في صاعٍ من الأرض وهو مكان مطمئن‏.‏ قال المسيب‏:‏ مرحت يداها للنجاء كأنما تكرو بكفّي لاعبٍ في صاع وضربه في صاع جؤجؤه وفي صاع صدره وهو وسطه‏.‏ وصوع الطارق موضعاً
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR4.619 harf
صاعَ الشُّجاعُ أَقْرانَه والراعي ماشيته يَصُوعُ: جاءهم من نَواحِيهِمْ، وفي بعض العبارة: حازَهُم من نَواحيهم؛ حكى ذلك الأَزهري عن الليث وقال: غَلِط الليث فيما فسّر، ومعْنَى الكَمِيُّ يَصُوعُ أَقْرانَه أَي يَحْمِلُ عليهم فَيُفَرِّق جمعهم، قال: وكذلك الرّاعي يَصُوعُ إِبله إِذا فَرَّقَها في المَرْعَى، قال: والتيْسُ إِذا أُرْسِلَ في الشاءِ صاعَها إِذا أَراد سفادها أَي فَرَّقَها. والرجلُ يَصُوعُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR158 harf
* ص و ع * * الصاعُ * الذي يُكال به وهو أربعة أمداد والجمع * أصْوُعٌ * وإن شئت أبدلت من الواو المضمومة همزة و * الصُّواعُ * لغة في الصاع وقيل هو إناء يُشرب فيه
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR6.312 harf
الصاع، والصواع، بالكسر، وبالضم، والصوع، بالفتح ويضم كلهن لغات في الصاع الذي يكال به، وتدور عليه أحكام المسلمين، وقرئ بهن، قرأ أبو هريرة رضي الله عنه، ومجاهد، وأبو البرهسم: قالوا نفقد صاع الملك وقرأ أبو حيوة وابن قطيب: صواع الملك بالكسر، وقرأ الحسن البصري وأبو رجاء، وعون بن عبد الله، وعبد الله بن ذكوان: صوع الملك بالضم، وقرأ أبو رجاء أيضا: صوع الملك بالفتح، وقرأ بعضهم: صوغ الملك بالغين
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR11.694 harf
صُعْتُهُ 1 صُعْتُهُ ذ , (O, K,) [from صَاعَهُ,] aor. أَصُوعُهُ, (K,) inf. n. صَوْعٌ, (TA,) I measured it with the صَاع [q. v.]. (O, K.) One says, هٰذَا طَعَامٌ يُصَاعُ i. e. [This is wheat] that is measured [with the صاع]. (O.) ― -b2- And (assumed tropical:) [I collected it together, like as the measurer collects the corn &c. in the measure: and the contr., i. e.] I dispersed it, or scattered it;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR512 harf
صَاعَ صَاعَ ( w ) U ( n. ac. صَوْع 1 ), a. Measured. b. Came in single file. c. Separated, scattered. صَوَّعَ صَوَّعَ II , a. Rounded, pointed. b. Dried ( the herbage; wind ). تَصَوَّعَ تَصَوَّعَ V , اِنْصَوَعَ VII , a. Was scattered, dispersed. صَوْع صَوْع [ 1 ] , ( pl. أَصْوُع 16 , صِيْعَان [ 34I ] , أَصْوَاْع 38 ), a. A certain measure ( for corn & c. ). b. Level ground;
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.088 harf
صوع صَاعَ - يَصُوْعُ - صُوَاع صَاعَ - يَصُوْعُ + كائن + شيئاً أو في شيء: يفرقه ليغرف منه: يغرف بيده أو بإناء في كومة من الحب أو الدقيق أو ما شابه، فيفرقه ويأخذ منه مقداراً ويترك فيه حفرة صُوَاع: على وزن " فـُعال" اسم فعل مبالغة من " صَاعَ - يَصُوْعُ ": اسم آلة: الآلة التي تستعمل للغرف في الحبوب أو الدقيق لأخذ مقدار منه، واصطلاحاً نوع خاص
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler7 mücavir (10 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. بعر

    1 ortak ayet · Bair deve sürüsü demektir

  2. فقد

    1 ortak ayet · (Fe, kaf,dal) Bağboğan ot,

  3. زعم

    1 ortak ayet · Ganimetten ve kollektif olarak elde edilen maldan…

  4. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  5. ملك

    1 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  6. جيأ

    1 ortak ayet · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir

  7. قول

    1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

Geçtiği ayetler(1)

  1. قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ

    TasDediler ki: Hükümdarın su kabını kaybettik, onu getirene de bir deve yükü var. Ben de buna kefilim.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصوع
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerكيل, وزن, وسع, حوز
Zıt Kökشتت
Çekirdek Özet 1Çevresini kuşatarak toplamak, sınırlı ve çukur bir kapta veya alanda bir araya getirmek; ardından dağıtıp yönlendirmek
Çekirdek Özet 2Ölçü, tartı ve tasarruf aracı olan standart kap veya egemenlik ve otoriteyi temsil eden hükümdar kadehi
Çekirdek Özet 3Hem adil dağıtımı ve iktisadi ölçüyü hem de idari yetki ve hukuki denetimi somutlaştıran nesnel hacim standardı
Kritik Hata RiskiKelimeyi yalnızca sıradan bir su tası veya içki kadehi sayıp onun iktisadi ölçü, yetki ve hukuki plan unsuru niteliğini göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صوBir yöne doğru yönelme, toplanma, büzülme, ses veya maddeyi belirli bir sınırda tutma (صوب, صوت, صور, صوف, صوم)عGenizsi ve derin boğaz sesi olan ع harfinin eklenmesiyle, toplanma ve yönelme hareketi sınırları belirli çukur bir hacme, nesneleri çepeçevre kuşatarak ölçmeye veya topluluğu dağıtarak sevk etmeye evrilmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDağınık olan unsurları yakalama, belirli bir odakta toplama ve sıkıştırarak çevreleme hareketini başlatır.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaToplanan ve çevrilen unsurları birbirine bağlar, sınırları sabitleyerek bir arada tutar.
عGöz; görme, bilme, kaynakDerinlik, çukurluk ve algılanabilir sınır meydana getirerek hacmi ve kapasiteyi görünür, ölçülebilir bir kaynağa dönüştürür.
صوعBir hacmi çepeçevre sarıp sabitleyerek derinlik kazandırma ve ölçülebilir hale getirme hareketiUnsurları yakalayıp sınırlı ve çukur bir form içinde toplayan, hem ölçüm kabı hem de sevk ve idare aracı oluşturan bütüncül hareketi ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇukur zemin, devenin veya devenin göğsünün yere bastığı çukur yer; hububat ölçümünde kullanılan, nesneyi çepeçevre saran yuvarlak ve çukur kap; savaşçının hasımlarını veya çobanın davarlarını bir yönden kuşatarak sürmesi ve dağıtması.
Cahiliye şiiri kullanımıŞair Zü’r-Rimme bir beytinde kökü dağılma ve savrulma anlamında kullanmıştır: تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي تَصَوَّعُ (Orada eceller benden yana dağılıp savrulur). Bir diğer şahitte el-Müseyyeb b. Ales şöyle der: مرحت يداها للنجاء كأنما / تكرو بكفّي لاعبٍ في صاعِ (Hızlı gitmekten elleri öyle neşelendi ki sanki çukur bir yerde [çocukların top oynadığı çukurda] bir oyuncunun iki avucuyla top sürmesi gibidir).
Erken Arapça kullanımYün ve pamuk ditmek için hazırlanan düzeltilmiş ve etrafı çevrilmiş çukurca yere صاعة denmesi; savaşçının hasımlarını kuşatması için الكَمِيُّ يَصُوعُ أقرانَه ve çobanın develerini otlakta yönlendirmesi için الراعي يصوع إبله denmesi.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Arapça صوع kökü, Sami dil ailesinde hem belirli bir hacmi/kabı hem de etrafı kuşatıp toplamayı veya savurmayı ifade eden köklerle bağlantılıdır. İbranicede צוע kökü bükülmek, eğilmek, kap gibi çukurlaşmak veya adım atmak anlam alanıyla kesişirken, Süryanicede ve Batı Aramicede benzer fonetik biçimler ölçü kabı veya çanak için kullanılan nesne adlarına zemin hazırlar. Doğu Sami kolunda Akadca şâhu / sâhu biçimlerinde görülen kap ve sepet adları da bu semantik matrisin bir parçasıdır. Arapçada kök, hem geometrik bir çukurluğu ve içine alan kabı (صاع ve صواع) hem de bir nesneyi dört bir yanından sararak sevk etmeyi ve ardından dağıtmayı (صوع الإبل / تصوع القوم) kapsayan çift yönlü dinamik bir yapı kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönÇepeçevre kuşatarak ölçüye vurmak veya bir araya toplayıp sürmekHacmi çevreleyerek toplayan kap ile nesneleri yönlendirip dağıtma eylemi aynı kökten türemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צוע ve Aramice/Süryanice türevlerKap, çukur alan, eğrilerek oyuklaşan zemin ve adım atarak yayılma semantik paralellik gösterir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kap ve sepet kökleriHububat ölçümünde ve taşımada kullanılan çukur kap formları temel araç adlarıyla örtüşür.Muhtemel

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صوعAnlamlıKuşatıp toplamak, ölçü kabı, dağıtmakHedef köktür; standart hacim kabını ve nesneleri çevreleyip sevk etmeyi anlatır.Kur'an'da geçer
صعوAnlamlıKüçük kuş, serçe benzeri kuşZayıflık, küçüklük ve boyun bükme anlamı taşır; hadis metinlerinde geçer.Kur'an'da geçmez
وصعAnlamlıKüçük kuş, serçe yavrusu ve sesiKüçülme, alçalma ve tiz ses çıkarma anlamına yoğunlaşır.Kur'an'da geçmez
وعصAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
عصوAnlamlıDeğnek, sopa, dayanılan nesneBir araya getirme, vurma, topluluğu idare etme ve dayanma aracıdır.Kur'an'da geçer
عوصAnlamlıGüçlük, çetinlik, kapalılıkAnlaşılması ve aşılması zor olan söz veya meseleyi ifade eder.Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صوعMerkezHacimle ölçme, içine alma, yönetsel kapNesneyi çepeçevre sarıp çukur bir kapta toplayarak hem ölçüm hem egemenlik göstergesi kılar.Kuşatıcı ve hacimsel kap standardıdır.
كيلKomşuHacim ölçümüكيل doğrudan tahılın hacimsel ölçüm işlemini ve eylemini ifade ederken, صوع o ölçümün yapıldığı somut kabın kendisidir.Eylem ve nesne ayrımı bulunur.
وزنKomşuKütle ve ağırlık ölçümüوزن yerçekimi ve denge esaslı ağırlık belirlemeyi hedefler; صوع ise hacimsel kuşatmayı esas alır.Boyut ve ağırlık farkı vardır.
وسعKomşuGenişlik, kapasiteوسع bir şeyin içine alabilme genişliğini ve gücünü belirtirken, صوع sınırları belirlenmiş sabit hacim kabıdır.Soyut imkân ile somut standart farkı.
حوزKomşuÇevirip mülkiyetine almaحوز bir şeyi kendi tarafına katıp toplarken, صوع bunu ölçüm ve dağıtım bağlamında yapar.İdare ve ölçüm ayrımı.
شتتZıtDağılma, parçalanma, intizamsızlıkصوع kuşatıp bir araya getirirken ve düzenli sevk ederken, شتت birliğin bozulup hedefsizce dağılmasıdır.Kuşatıp toplamanın tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaصوعصُوَاع، مِكْيَال، إِنَاءHububat ölçümünde kullanılan standart ölçek ve hükümdarın içecek kadehi.Kesin
Latincescyphus, modiusKadeh, çanak, tahıl ölçeğiscyphus içki kadehini ve kraliyet kabını, modius ise tahıl ölçü kabını karşılar; kökün iki işlevini ayrı ayrı verir.Güçlü
İngilizcemeasuring cup, goblet, royal chaliceÖlçü kabı, hükümdar kadehiHacimsel ölçek ve krallık simgesi olan kadeh anlamlarını taşır; Arapçadaki sevk ve kuşatma fiilini içermez.Güçlü
AlmancaMessbecher, Trinkbecher, KelchÖlçü kabı, kadeh, kupaHem hububatın ölçüldüğü kabı hem de seçkin içki kabını karşılar; dinamik kuşatma boyutu eksiktir.Güçlü
Fransızcacoupe, gobelet de mesureKupa, kadeh, ölçüm tasıHükümdara ait değerli kap ve erzak dağıtımında kullanılan ölçek fonksiyonunu karşılar.Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
صُوَاعَ (İsim formu)Hükümdarın hem içmekte hem de erzak ölçümünde kullandığı kıymetli ölçek kabıHz. Yûsuf kıssasında kardeşlerin erzak yüküne konulan ve kaybolması üzerine aranan kraliyet kabı bağlamında geçer; Yûsuf 12:72.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi plan ve tedbirin inceliğiYûsuf peygamberin kardeşlerini alıkoymak için kurduğu planın (keyd) meşruiyeti ve ilahi hikmetle uyumu.Hüküm ve adaletin tahakkukunda vesile kılınan nesne.
FıkıhZekât, kefaret ve fitre ölçüsü (Sâ‘)Fıkıhta صاع (dört müdd) temel bir hacim ölçüsü olarak belirlenmiş; zekât ve fitrenin gramaj/hacim hesabı bu kök üzerinden yürütülmüştür.Şer'î iktisatta standart hacim ölçü birimi.
TefsirHükümdarın tası ve erzak ölçeğiYûsuf 12:72 ayetinde geçen صواع ile 12:70 ayetindeki سقاية kelimelerinin aynı nesne mi yoksa farklı iki kap mı olduğu tartışılmıştır.Değerli madenden mamul, hem içecek hem ölçek olarak kullanılan kadeh.
HadisFıtır sadakası ve zekât standartlarıHz. Peygamber’in zekât ve fitre miktarlarını صاع ile tayin etmesi ve Medine sâ‘ının bereketine dair rivayetler.Adaleti ve yeknesaklığı sağlayan ölçü birimi.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniKul hakkı ve şer'î mükellefiyetlerZekât ve fitre ölçüsüİbadetlerde miktar standardı sağlamakDini vergilerin ve kefaretlerin keyfiyetten arındırılıp nesnel bir hacimle sabitlenmesini sağlar.Kesin
İlmiMetroloji ve fiziksel ölçümStandart hacim birimiÖlçülebilirlik ve tekrarlanabilirlikKatı ve akışkan maddelerin standart kaplar yoluyla objektif olarak ölçülmesini temin eder.Güçlü
SiyasiDevlet otoritesi ve teftişHükümdarlık alâmeti ve denetim aracıHukuki meşruiyet ve kontrol tesis etmekKralın kabı egemenliği temsil eder; onun aranması ve çalınması devlet güvenliği ve yargı yetkisi doğurur.Güçlü
İktisadiErzak dağıtımı ve piyasa dengesiHacimsel dağıtım ve mübadele ölçeğiKıtlık anında adil bölüşüm sağlamakKaynakların tüketicilere eşit ve kontrollü biçimde paylaştırılmasında suiistimalleri önleyen kontrol aracıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHacim integrali ve kalibre edilmiş ölçüm standardı (Gauge calibration)Maddenin sürekli formunun sonlu ve kalibre edilmiş bir sınır içine hapsedilerek net bir değerle ifade edilmesi prensibiyle izomorfiktir.Güçlü
Beşeri bilimlerOtorite sembolü ve denetimli kaynak tahsisi (Institutional resource allocation)Bürokratik sistemlerde hem iktidarın meşruiyet simgesi hem de kıt kaynakların kurallara bağlı olarak dağıtılmasını denetleyen idari araçtır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi yalnızca primitif bir su bardağı veya sıradan bir yemek tası derecesine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamصوع Kur'an'da yalnızca bir eşya değil; kıtlık yönetiminde adaleti sağlayan, devlet gücünü ve egemenliği somutlaştıran, aynı zamanda stratejik bir hukuki tasarrufun merkezinde yer alan sembolik bir ölçüttür.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataYûsuf kıssasındaki adli ve idari kurguyu sıradan bir hırsızlık vakasına indirgemek; ölçü ve tartı adaletinin devlet ciddiyeti ve peygamberi hikmetle olan bağını görememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'da yalnızca bir defa geçmesine rağmen, iktisadi dağıtımın, devlet denetiminin ve peygamberî zekânın (keyd) nasıl maddi bir ölçü aleti üzerinden somutlaştığını gösterdiği için kritik bir öneme sahiptir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yûsuf suresindeki erzak temini, tahıl dağıtımı, kardeşlerin imtihanı ve bürokratik soruşturma süreçlerini anlatan ayet grubunda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hükümdarın kabının keyfi bir lüks aracı değil, kamu kaynaklarının adil dağıtımında kullanılan resmi bir metroloji standardı olduğunu göstererek ayetin sosyo-ekonomik bağlamını netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamHububat ve sıvıların ölçüldüğü, nesneyi çepeçevre saran standart çukur kap; hükümdarın kadehi.
  • Soyut anlamDağınık unsurları belirli bir sınır içinde toplayıp kalibre etme, bu kalibrasyon üzerinden adil taksimat ve otorite tesis etme.
  • Sistematik karşılıkSosyo-ekonomik sistemde adaletin ve siyasi nizamda kamu denetiminin nesnel ölçü aleti.
  • LaTeX modeliM(x)=(∮∂Ωds)⋅IV0(x)→πR
  • LaTeX açıklamasıFormülde ∂Ω ölçüm kabının kapalı sınırını ve kuşatıcı geometrisini, ∮∂Ωds unsurları çepeçevre sarıp bir araya getiren sınır integralini temsil eder. IV0(x) fonksiyonu, içine alınan maddenin (x) hacmini sabit bir V0 standart değerine (sâ‘ ölçüsüne) eşitleyen kalibrasyonu gösterir. Bu ölçüm süreci →π dönüşümüyle hem adil paylaştırmayı hem de siyasi/hukuki hükmü ifade eden nihai sonuca (R) bağlanır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص