صور
ص - و - ر
KÖK- 19 geçiş
- 17 ayet
- 8 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Sûr
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.694 harfباب الصاد والراء و و ا ي ء معهما
و ص ر، أ ص ر، ص ي ر، ص و ر، ص ر ي مستعملات
وصر:
الوَصَرَّة: مُعرَّبةٌ،: الصَّكُّ.
وهي الأَوْصَر، وأنشد:
وما اتَّخذْتُ صِراماً للمُكُوثِ بها وما انتقيتُكَ إلاّ للـوَصَـرّاتِ
ورُوى عن شُرَيْح: أنّ رجلَيْن احتَكَما اليه، فقال أحدهما: ان هذا اشتَرَى منّي داراً وقَبَضَ منّي وِصرَها، فلا هُوَ يُعطيني الثَمَنَ ولا هوَ يرُدُّ عليَّ الوِصْرَ.
قال القُبَيْبي: الوِصْرُ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.486 harfالصورُ: القَرْنُ. قال الراجز:
لقد نَطَحْناهُمْ غَداةَ الجمْـعَـيْنِنَطحاً شديداً لا كَنَطْحِ الصورَيْن
ومنه قوله تعالى: "يومَ يُنْفَخُ في الصورِ".قال الكلبيّ: لا أدري ما الصورُ. ويقال: هو جمع صورَةٍ، أي يُنْفَخُ في صُوَرِ الموتى الأرواحُ. والصِوَرُ بكسر الصاد: لغة في الصُوَرِ جمع صورَةٍ. وينشد هذا البيتُ على هذه اللغة يصف الجواري:
أَشْبَهْنَ من بَقَرِ الخَلْصاءِ أَعْيُنَهـاوهُنَّ أَحْسَنُ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR13.656 harfص ر ( و ا ي )
صرى ، صار ، أصر ، ورص ، وصر ، رصا ، صور .
صرى : رُوِيَ عن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنَّ آخِرَ مَن يَدخلُ الجنَّة رجلٌ يَمشي على الصّراط فيَنكَبُّ مرّةً ويَمشِي مَرَّةً وتَسَفُعه النار ، فإذا جَاوَزَ الصِّراط تُرفَع له شَجَرَةٌ فيقولُ : يا ربُّ أَدْنِني منها ، فيقول الله ، أي : عبْدِي ما يَصرِيك مِني ) .
قال أبو عبيد : قوله : ( مايَصْريك ) : ما يَقطع سأَلتَك منّي ،
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.738 harf(باب الصاد والواو وما يثلثهما)
(صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال:
* صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR2.586 harf- الصورة: ما ينتقش به الأعيان، ويتميز بها غيرها، وذلك ضربان: أحدهما محسوس يدركه الخاصة والعامة، بل يدركه الإنسان وكثير من الحيوان كصورة الإنسان والفرس، والحمار بالمعاينة، والثاني: معقول يدركه الخاصة دون العامة، كالصورة التي اختص الإنسان بها من العقل، والروية، والمعاني التي خص بها شيء بشيء، وإلى الصورتين أشار بقوله تعالى: ﴿ثم صورناكم﴾ [الأعراف/11]، ﴿وصوركم فأحسن صوركم﴾ [غافر/ 64]، وقال: {في أي
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR923 harfص و ر
في عنقه صَوَرٌ: ميلٌ وعوجٌ، ورجلٌ أصور وهو أصور إلى كذا إذا مال عنقه ووجهه إليه.
قال: فقلت لها غضّي فإني إلى التي تريدين أن أحبو بها غير أصور وصار عنقه إليه وصار وجهه إليّ: أقبل به وصرت أنا عنقه وصرت الغصن لأجتني الثمر.
وعن مجاهد أنه كره أن يصور شجرة مثمرة لأن ذلك يضرها.
وعصفور صوّار: يجيب إذا دعي.
وصار الحاكم الحكم: قطعه وفصله.
وأجد في رأسي صورة: حكة لأنه يصوره
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.864 harfفي أَسماء الله تعالى : المُصَوِّرْ وهو الذي صَوَّر جميع الموجودات ورتبها فأَعطى كل شيء منها صورة خاصة وهيئة مفردة يتميز بها على اختلافها وكثرتها . ابن سيده : الصورة في الشكل قال : فأَما ما جاء في الحديث من قوله : خلق الله آدم على صورته فيحتمل أَن تكون الهاء راجعة على اسم الله تعالى وأَن تكون راجعة على آدم فإِذا كانت عائدة على اسم الله تعالى فمعناه على الصورة التي أَنشأَها الله وقدَّرها فيكون
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR617 harf* ص و ر * * الصَّورُ * القرن ومنه قوله تعالى ﴿يوم يُنفخ في الصور﴾ قال الكلبي لا أدري ما الصور وقيل هو جمع * صُورَةٍ * مثل بُسْرة وبُسر أي يُنفخ في صور الموتى الأرواح وقرأ الحسن ﴿يوم يُنفخ في الصور﴾ بفتح الواو و * الصِّوَرُ * بكسر الصاد لغة في الصُّور جمع صُورة و * صَوَّرهُ تَصْوِيراً * * فتَصَوَّرَ * و * تَصَوَّرْتُ * الشيء توهمت * صُورتَهُ فتَصَوَّرَ * لي و * التَّصَاوِيرُ * التماثيل و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR8.820 harfالصورة، بالضم: الشكل،والهيئة، والحقيقة، والصفة، ج صور، بضم ففتح، وصور، كعنب، قال شيخنا وهو قليل، كذا ذكره بعضهم. قلت: وفي الصحاح: والصور، بكسر الصاد: لغة في الصور، جمع صورة، وينشد هذا البيت على هذه اللغة يصف الجواري:
أشبهن من بقر الخلصاء أعينهـا وهن أحسن من صيرانها صورا وصور، بضم فسكون. والصير، كالكيس: الحسنها، قاله الفراء، قال: يقال: رجل صير شير، أي حسن الصورة
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.566 harfصَارَهُ
1 صَارَهُ ذ , aor. يَصُورُ, (S, M, K,) inf. n. صَوْرٌ, (M, K,) He made it (a thing, M, K, or, as some say, specially the neck, M) to incline, or lean; (S, M, K;) as also صارهُ, aor. يَصِيرُ; (S;) and ↓ اصارهُ: (S, M, Msb, K:) or he demolished it threw it down, or pulled it down to the ground; as also ↓ اصارهُ. (K.) One says, of a man, يَصُورْ عُنُقَهُ اـِلَى الشَّىْءِ He inclines his neck
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.306 harfصَار
صَار ( w ) U ( n. ac. صَوْر 1 )
a. [ acc. & Ila ], Inclined, bent, turned to.
صَوِر
صَوِر A ( n. ac. صَوَر 4 ),
a. Leant, inclined.
صَوَّرَ
صَوَّرَ II ,
a. Formed, fashioned, shaped; pictured, painted; drew; represented; imagined, fancied.
b. [ coll. ], Photographed.
أَصْوَرَ
أَصْوَرَ IV ,
a. Bent, inclined; broke; demolished.
تَصَوَّرَ
تَصَوَّرَ V ,
a. Pass. of II.
b.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR53.636 harfصور
صَارَ - يَصُورُ (صَارَ - يَصِيْرُ) المتعدي
صَارَ - يَصُورُ (صَارَ - يَصِيْرُ) (المتعدي) + كائن + شيئاً: قطعه وفرمه قطعاً صغيرة
﴿فخذ أربعة من الطير فصرهن إليك﴾: فقطعهن وافرمهن إليك
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقطيع والتفريق إلى أجزاء صغيرة متباعدة"، وهي:
كَسَفَ - يَكْسِفُ، فَضَّ - يَفُضُّ، وَرَقَ - يَرِقُ، صَارَ - يَصُورُ (صَارَ -
Sîgalar(8)
- الصُّورِSûr(الْفُعْلِ)×10
- صُوَرَكُمْSizin şekilleriniz(فُعَلَكُمْ)×2
- وَصَوَّرَكُمْVe sizi şekillendirdi(وَفَعَّلَكُمْ)×2
- الْمُصَوِّرُŞekillendiren(الْمُفَعِّلُ)×1
- صَوَّرْنَاكُمْSizi şekillendirdik(فَعَّلْنَاكُمْ)×1
- صُورَةٍŞekil(فُعْلَةٍ)×1
- فَصُرْهُنَّHemen onları alıştır(فَافْعُلْهُنَّ)×1
- يُصَوِّرُكُمْSizi şekillendirir(يُفَعِّلُكُمْ)×1
Mücavir kökler66 mücavir (93 toplam)
- نفخ
10 ortak ayet · Körük demektir
- يوم
7 ortak ayet · “Yemm” durgun akan su demektir
- سمو
6 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- زرق
1 ortak ayet · Gözün matlaşması (katarakt) anlamındadır
- أرض
6 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- حكم
4 ortak ayet · Gem demektir
- خلق
4 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- عزز
3 ortak ayet · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- جدث
1 ortak ayet · Cedese (sin’le) üstü toprakla örtülmüş harabeler demektir
- جزأ
1 ortak ayet · Ciz’a ormandan kopuk ağaçlıklar demektir
- نسب
1 ortak ayet · Soy
- دخر
1 ortak ayet · “Zahire” ambara doldurulmuş tahıl, “zal” “dal”a dönüşerek…
Geçtiği ayetler(17)
… فَيَكُونُ قَوْلُهُ الْحَقُّ وَلَهُ الْمُلْكُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ وَهُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ
SûrO’dur, gökleri ve yeri hak ile yaratan. O’nun; ol, dediği gün; hemen olur. O’nun sözü haktır. Sur’a üfleneceği gün de mülk O’nundur. Görülmeyeni de, görüleni de bilir. Ve O; Hakim’dir, Habir’dir.
وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا
SûrO gün; Biz, onları bırakırız, dalgalar halinde birbirlerine girerler. Sur’a üflenince hepsini bir araya toplarız.
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَنَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقًا
SûrSur’a üflendiği gün, işte o gün; suçluları, gözleri korkudan gövermiş olarak toplarız.
فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلَا أَنْسَابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَلَا يَتَسَاءَلُونَ
SûrSur’a üflendiği zaman; o gün, artık aralarındaki soy yakınlığı fayda vermez. Birbirlerine bir şey de soramazlar.
وَيَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ وَكُلٌّ أَتَوْهُ دَاخِرِينَ
SûrSur’a üfürüleceği gün; Allah’ın dilediklerinden başka göklerde olanlar da, yerde olanlar da korku içinde kalırlar. Ve hepsi boyunları bükülmüş olarak O’na gelirler.
وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ
SûrSur’a üflendi. Bir de bakarsınız ki onlar kabirlerinden koşarak Rabblarına doğru çıkmaktadırlar.
وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ نُفِخَ فِيهِ أُخْرَى فَإِذَا هُمْ قِيَامٌ يَنْظُرُونَ
SûrVe Sur’a üflenmiştir. Artık Allah’ın dilediği bir yana, göklerde olanlar ve yerde olanlar baygın düşmüştür. Sonra ona bir daha üflenmiş ve bir de bakacaksın ki ayakta bakınıp duruyorlar.
وَنُفِخَ فِي الصُّورِ ذَلِكَ يَوْمُ الْوَعِيدِ
SûrSur’a üfürülmüştür. İşte bu; geleceği vaadedilen gündür.
فَإِذَا نُفِخَ فِي الصُّورِ نَفْخَةٌ وَاحِدَةٌ
SûrSur’a bir üfürüldüğünde;
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْوَاجًا
SûrSur’a üfürüldüğü gün, hepiniz bölük bölük gelirsiniz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صور |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef |
| Bağlamsal Yakın Kökler | شكل, خلق, جعل, نظم |
| Zıt Kök | عمه |
| Çekirdek Özet 1 | Eğmek, meylettirmek, bir yöne çevirip kendine çekmek; kesip parçalayarak veya bükerek belirgin bir heyet ve sınır kazandırmak |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığa dış ve iç sınırlarını, ayırt edici mahiyetini, simetrisini ve amacına uygun nihai formunu verme; kozmik çağrı borusu |
| Çekirdek Özet 3 | Belirsiz maddeyi ve imkânı belirlenmiş, tanınabilir, hesap verebilir müstakil bir varlık ve hüviyet kalıbına sokma ilkesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca yüzeysel resim veya görsel heykel daraltmasıyla kavrayıp ontolojik ve ahlaki hüviyet inşası boyutunu gözden kaçırma riski |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صو | Bir yöne odaklanma, yönelme, toplanıp yoğunlaşma veya belirgin bir doğrultu tutma; nitekim hedefi bulup isabet etmeyi anlatan صوب, toplanıp yükselen nidayı anlatan صوت, ölçü kabı ve sınırlamayı anlatan صوع, toplanıp bükülen yün kümesini anlatan صوف ve belirli bir yönde iradi tutunmayı anlatan صوم köklerinde de bu odaklanma ve yönelim esastır. | ر | İnsan başı ve belirgin üst sınır imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle bu odaklanma; boynu büküp çevirme, bir nesneye ayırt edici baş, hat, sınır ve nihai tanınabilir heyet kazandırma veya kesip sınırlandırma yönünde özelleşmiştir. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağınık unsurları bir noktada yakalama, tutma ve belirli bir hat boyunca sabitleştirme |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrık kısımları birbirine eklemleme, bağlama ve bütünün dengesini güvenceye alma |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Varlığın tepe noktasını, ayırt edici yüzünü, yönlendirici başını ve nihai hüviyetini belirleme |
| صور | Bütünsel hareket | Dağınık unsurların yakalanıp birbirine eklemlenerek ayırt edici bir baş, sınır, hat ve tanınabilir nihai bir form kazanması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boynun bir yöne bükülmesi veya eğrilmesi; bir şeyi kendine doğru eğip çevirmek veya bir bütünü kesip parçalarına ayırarak sınırlandırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair A‘şâ bir beytinde kilise veya manastır inşa edip içine haç koyan ve tasvir yapan rahibi anarken bu kökü şöyle kullanır: وما أَيُبلِيٌّ على هَيْكَـلٍ / بَنْاهُ وصَلَّبَ فيه وصارا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin boynunu veya yüzünü bir şeye çevirmesi durumunda فلان يصور عنقه إلى كذا ifadesi kullanılmış; çağıran kimseye yönelen kuşa عصفور صوار denilmiştir. |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde صور kökü temelde sınırlandırma, bağlama, taş veya kayayı yontarak belirgin bir biçim verme ve sıkıştırma ekseninde temsil edilir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında צ-ו-ר (ṣ-w-r) biçimi hem «sarp kaya, taş, biçimlendirilecek kütle» hem de «kuşatmak, bağlamak, sınırlamak, şekil vermek» anlamlarını taşır; nitekim İbranicede צוּרָה (tsurah) kelimesi biçim, form ve yapı anlamına gelir. Akadca katmanında ṣêru ve benzeri biçimlerde dış yüzey, alan veya belirginleştirilmiş mekân izleri görülür. Kökün Afro-Asyatik arka planında katı bir maddeyi (özellikle taşı) yontarak, sınırlarını belirleyerek veya etrafını kuşatarak amorf halden belirgin bir nesneye dönüştürme eylemi yatar. Arapçada kök bir yandan somut olarak «boynu eğme, kendine meylettirme, bükme» ve «kesip ayırma» anlamlarını korurken, diğer yandan soyutlaşarak varlığın gözle ve akılla kavranan ayırt edici hüviyeti, iç ve dış formu manasını pekiştirmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صور / ص و ر | Boynu bir yöne meylettirme, dalları eğme, nesneyi kendine çekme ve kesip ayırarak sınırlarını belirleme somut eyleminden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צור (ṣwr), Süryanice צור (ṣwr) | Kayayı yontarak şekil verme, sıkıştırıp bağlama, sınır çekme ve form kazandırma anlamlarıyla doğrudan soydaştır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik sert kütleyi sınırlama matrisi | Sert maddeyi kuşatma, yontma ve belirli bir kalıba sokma tasavvurunun ortak yansımasıdır. | Güçlü |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صور | Anlamlı | Eğmek, şekillendirmek, form vermek | Boynu bükmek, meylettirmek, kesip sınırlamak, heyet kazandırmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| صرو | Anlamlı | Biriktirmek, alıkoymak, engellemek | Sütü memede biriktirmek veya suyu hapsetmek; yönü kesip tutmak | Kur'an'da geçmez; hedef kökle sınırlandırma ilişkisi taşır |
| وصر | Anlamlı | Ahit, bağ, ağır sorumluluk | İki şeyi birbirine sıkıca bağlayan sözleşme ve bağlayıcı hüküm | Kur'an'da geçmez; hedef kökle biçimsel bağ ilişkisi taşır |
| ورص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişte bağımsız bir kök kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez |
| رصو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik leksikografide mühmel olarak kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| روص | Anlamlı | İkna etmek, yumuşatmak, alıştırmak | Bir kimseyi bir amaca doğru evirip çevirmek ve uysallaştırmak | Kur'an'da geçmez; meylettirme anlamıyla bağlantılıdır |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صور | Merkez | Biçim verme, form kazandırma | Bir şeyi amorf durumdan çıkarıp sınırları, oranları ve yönü belirli bir heyete sokma | Varlığın hem dış görsel sınırını hem de iç mahiyetini oluşturan nihaî tasarımıdır. |
| شكل | Komşu | Benzerlik, bağlama, tip | Birbirine benzeyen unsurların oluşturduğu tipleme veya denk biçim | صور kökü özgün sınır ve formu vurgularken شكل başkasıyla olan eşliği ve benzerlik kalıbını öne çıkarır. |
| خلق | Komşu | Takdir etme, yaratma | Bir şeyi yoktan veya maddesinden ölçüp biçerek varlık alanına çıkarma | خلق genel takdir ve var etme sürecidir; صور ise takdir edilen varlığın nihai özgün sınırlarını ve çehresini tayin eder. |
| جعل | Komşu | Bir durumdan diğerine dönüştürme | Varlığı belirli bir işlev, kılavuzluk veya konuma yerleştirme | جعل varlığın işlevsel ilişkisini ve yönünü kurarken صور varlığın doğrudan yapısını ve hüviyetini kurar. |
| نظم | Komşu | Sıralama, dizme | Parçaları bir çizgi veya kural üzerinde ardışık olarak dizme | نظم parçaların ardışıklığına odaklanır; صور ise bütünün kendine özgü geometrik ve mahiyetsel duruşunu hedefler. |
| عمه | Zıt | Şaşkınlık, yönsüzlük, belirsizlik | Belirgin bir hat, yön ve formdan mahrum kalarak bocalamak | صور net sınır, tanınabilir çehre ve belirlilik kurarken عمه formsuzluk ve yönsüzlük içinde kaybolmayı ifade eder. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صور | Şekil vermek, meylettirmek, form | Nesnenin sınırlarını çizerek amorf halden belirli bir heyete sokma eylemidir. | Kesin |
| Latince | Formare, figurare | Şekil vermek, biçimlendirmek | Maddenin kavradığı dış ve iç kalıbı (forma) karşılar; kökün meylettirme nüansını içermez. | Güçlü |
| İngilizce | To shape, to fashion, form | Biçim vermek, yapılandırmak | Nesneye tasarım ve nihai hat kazandırmayı iyi verir; ilksel bükme ve meylettirme boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Gestalten, Form, Gebilde | Şekillendirmek, form kazandırmak | Bütüncül bir yapı ve düzen kazandırmayı karşılar; kökün ontolojik çehre kurma işlevine yakındır. | Güçlü |
| Fransızca | Façonner, figurer, forme | Biçimlendirmek, tasarlamak | Yontma ve hat çizme eylemini iyi karşılar; kozmik boru ve çağrı nüansını karşılamaz. | Güçlü |
Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَوَّرَكُمْ / صُوَرَكُمْ / صُورَةٍ | İnsanın fiziksel ve mahiyetsel yaratılış formu, en güzel kıvama getirilmesi | İnsanın yaratılışı, rahimlerdeki teşekkülü ve en güzel biçimde donatılması bağlamı; örnek ayetler: Âl-i İmrân 3:6, A‘râf 7:11, Mü’min 40:64, Tegâbün 64:3, İnfitâr 82:8. |
| الْمُصَوِّرُ | Varlıklara benzersiz, ayırt edici ve hikmete uygun biçim ve hüviyet veren ilahi isim | Esmâ-i hüsnâ ve ilahi yaratma kudretinin yetkinlik bağlamı; örnek ayet: Haşr 59:24. |
| الصُّورِ | Kıyametin kopuşunu ve yeniden dirilişi başlatan kozmik ses aygıtı, boru veya çağrı | Kıyamet sahneleri, diriliş ve mahşer alanına toplanma bağlamı; örnek ayetler: En‘âm 6:73, Kehf 18:99, Tâhâ 20:102, Mü’minûn 23:101, Neml 27:87, Yâsîn 36:51, Zümer 39:68, Kaf 50:20, Hâkka 69:13, Nebe’ 78:18. |
| فَصُرْهُنَّ | Kendine meylettir, alıştır veya parçalayıp sınırlandır | Hz. İbrâhim'in ölülerin nasıl diriltileceğini müşahede etmesi bağlamı; örnek ayet: Bakara 2:260. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | الْمُصَوِّرُ ismi ve sûr üflenmesi | Suret kavramının Allah hakkında muhal oluşu, teşbih ve tecsîmden tenzih; sûrun hakikati ve cismanî diriliş | Maddi şekilden münezzeh kılınan mutlak form verici fail ve kıyamet ilanı |
| Fıkıh | Tasvir, heykel ve resim yapma hükümleri | Canlı varlıkların resmedilmesinin caiz olup olmaması; yaratmada Allah'a benzeşme iddiası taşıyıp taşımadığı | Canlı sûreti imal etmenin fıkhî sınırları ve tapınma vasıtası olmasının engellenmesi |
| Tefsir | فَصُرْهُنَّ lafzının kırâat ve anlamı | Kelimenin «kendine meylettir, bağla» (صُرْهُنّ) mı yoksa «onları parçala, kes» (صِرْهُنّ) mi anlamına geldiği | Varlıkların iradi veya fiziki olarak bir merkeze yönlendirilmesi ve biçimlendirilmesi |
| Hadis | Âdem'in yaratılışı ve sûret hadisleri | خلق الله آدم على صورته rivayetindeki zamirin Allah'a mı yoksa Âdem'e mi döndüğü meselesi | Suretin dış görünüşten ziyade akıl, idrak ve ilahi ahlakı yansıtma kabiliyeti olarak tevili |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve diriliş | Hüviyet tayini | Varlığı amorf olmaktan çıkarıp tanınır ve sorumlu kılma | İnsanın en güzel surette yaratılması, ona emaneti ve kulluk sorumluluğunu yükleyen temel formdur. | Kesin |
| İlmi | Morfogenez ve sınıflandırma | Morfolojik yapı | Cins ve türleri birbirinden ayırt etme | Bilimsel bilginin nesnesini tanımlaması, varlığın sınırlarını ve biçimsel kanunlarını kavramasıyla mümkündür. | Güçlü |
| Siyasi | Kurumsal teşekkül | Anayasal form | Dağınık toplumsal kitleyi tüzel bir kişiliğe ve nizama sokma | Hukuki ve siyasi nizam, amorf halk yığınını kurumsal bir devlet ve meclis heyetine dönüştürür. | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve standartlaşma | Mamul tasarımı | Ham maddeyi işlenmiş, ölçülü ve kullanıma hazır mala çevirme | Ham kaynakların işlenerek tüketim ve fayda amacına uygun belirli standart ürün kalıplarına kavuşturulmasıdır. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Geometrik topoloji ve sınır değer problemi | Bir diferansiyel denklemin veya cismin uzayda belirli sınır şartları altında tekil, kapalı ve kararlı bir geometrik yüzey kazanması süreci kökün form verme hareketiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kimlik inşası ve sosyolojik kurumsallaşma | Bireyin ve toplumun belirsiz içgüdü ve eğilimlerden sıyrılarak normlar, roller ve değerler etrafında ayırt edici bir şahsiyet ve kurumsal kimlik kazanması sürecidir. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Suret kavramını sadece iki boyutlu fotoğraf, çizim veya üç boyutlu heykele indirgeyerek görsel bir nesne gibi algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da صور; varlığın fıtrî potansiyelini gerçekleştiren, organları ve kabiliyetleri birbiriyle uyumlu kılan, ruhî ve ahlakî kemale zemin hazırlayan ontolojik tasarım ve nizamdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tasvir yasakları ve suret ayetleri sadece putperestlikle veya görsel sanatlarla sınırlandırılır; varlığın fıtratındaki yapısal tasarım ve insanın mahiyet bütünlüğü göz ardı edilir. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın tesadüfen değil, en ince ayrıntısına kadar ölçülü, dengeli ve estetik bir nizamla tasarlandığını, Allah'ın yaratmadaki mutlak mimar ve tasarımcı olduğunu kavratır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın rahimlerdeki evrelerini ve mükemmel yaratılışını anlatan ayetler ile kıyametteki diriliş ve toplanma (sûr) ayetlerinde kurucu rol oynar. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın sadece kaba maddeyi var etmekten ibaret olduğu zannını yıkarak, yaratmanın asıl yetkinliğinin varlığa form, karakter ve işlevsel sınır vermek olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi veya boynu bir yöne büküp meylettirmek, kesip sınırlayarak belirgin ve tanınabilir bir hat, sınır ve heyet kazandırmak.
- Soyut anlamBelirsiz ve dağınık imkânlar alanındaki bir varlığa, amacına ve fıtratına uygun özgün iç ve dış sınırlarını, estetik dengesini ve tanınabilir kimliğini kazandırma.
- Sistematik karşılıkAmorf olanı tasarlanmış olana, potansiyel olanı aktüel ve yapılaşmış bir bütüne dönüştüren kozmik ve ahlaki formasyon ilkesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıForm verme operatörü olan , biçimsiz ham madde kümesi ile sınır şartları ve yönelim uzayı 'yı işleyerek amorf durumdan kararlı ve sınırları belirli bir suret durumu üretir; burada elde edilen varlığın kapalı sınırlarını, ise onun amorf ve homojen kalmayıp yönelmiş, yapılaşmış ve ayırt edici bir forma ulaştığını sembolize eder.