صوم

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ص-و-م11 sîga, 131 mücavir kök, 11 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حررتمموجدالصِّيَامَوَالصَّائِمَاتِالصِّيَامُصومطعموَالصَّائِمِينَشهرعددمرضفَلْيَصُمْهُحدد

KökSîga 11Ayet 11Sure 6Mücavir 131

▶ Ağı aç (3B)

صوم

ص - و - م

KÖK
  • 14 geçiş
  • 11 ayet
  • 11 sîga
  • 12 sözlük

“Sume” damga demektir. “Saime” damgalanıp meraya salınan hayvan demektir. Saime hayvanlara alaf verilmez. Bundan oruç tutan yani günün bir kısmında yemeyen ve içmeyen kişilere “saim” denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

“Sume” damga demektir. “Saime” damgalanıp meraya salınan hayvan demektir. Saime hayvanlara alaf verilmez. Bundan oruç tutan yani günün bir kısmında yemeyen ve içmeyen kişilere “saim” denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.097 harf
باب الصاد والميم و و ا ي ء معهما ص و م، م و ص، و ص م، ص م ي مستعملات صوم: الصَّوْمُ: تَرْكُ الأكلِ وتَرْكُ الكلام، وقوله تعالى: انّي نَذَرتُ للرحمن صَوْماً، أي صَمتاً وقُرِىءَ به. ورجالٌ صُيّامٌ، ولغة تميم صُيَّم، والصَّوْمُ قيامٌ بلا عَمَل. وصامَ الفَرَسُ على آريِّه: اذا لم يعتَلفِ. وصامَتِ الرِّيحُ اذا رَكَدَت. وصامَتِ الشمسُ: استَوَتْ في مُنْتَصَف النَّهار. ومصامُ الفَرَس: موقِفُه. والصَّومُ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.620 harf
ص م ( و ا ي ء ) صوم ، صمي ، وصم ، موص ، أمص ، مصي . صوم : قال النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن الله عزَّ وجلَّ : ( كلُّ عملِ ابنِ آدمَ له إلا الصَّوْمَ فإنه لي ) قال أبو عبيد : إنما خَصَّ تبارَكَ وتعالى الصَّوْمَ بأنَّهُ له ، وهو يَجْزِي به وإن كانت أعمالُ البِرِّ كلُّها له وهو يَجْزِي بها ؛ لأن الصَّوْمَ ليس يَظهَر من ابنِ آدمَ بلسانٍ ولا فِعْل فتكتبه الحَفَظَة ؛ إنما هو نيَّةٌ في القلب ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.738 harf
(باب الصاد والواو وما يثلثهما) (صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال: * صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR655 harf
- الصوم في الأصل: الإمساك عن الفعل مطعما كان، أو كان كلاما، أو مشيا، ولذلك قيل للفرس الممسك عن السير، أو العلف: صائم. قال الشاعر: *خيل صيام وأخرى غير صائمة* (هذا شطر بيت، وعجزه: *تحت العجاج وأخرى تعلك اللجما* وهو للنابغة الذبياني في ديوانه ص 112؛ واللسان (صوم) ؛ والمجمل 2/546) وقيل للريح الراكدة: صوم، ولا ستواء النهار: صوم، تصورا لوقوف الشمس في كبد السماء، ولذلك قيل: قام قائم الظهيرة. ومصام
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR704 harf
ص و م هو شهر الصوم والصيام ‏"‏ فمن شهد منكم الشهر فليصمه ‏"‏ أي فليصم فيه وفلان صوام قوام وقوم صيام وصوم وصوام وصيم وصيم‏.‏ ومن المجاز‏:‏ هذا مصام الفرس ومصامته وهذه مصامات الخيل‏.‏ قال الشماخ‏:‏ متى ما يسف خيشومه من نجادها مصامة أعيار من الصيف ينشج قد صام شوك السفا يرمي أشاعره في صام ضمير والشوك مبتدأ وصام‏:‏ صمت‏.‏ ‏"‏ إني نذرت للرحمن صوماً ‏"‏ وصام الماء وقام ودام بمعنى وماء صائم وقائم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.132 harf
الصَّوْمُ: تَرْكُ الطعامِ والشَّرابِ والنِّكاحِ والكلامِ، صامَ يَصُوم صَوْماً وصِياماً واصْطامَ، ورجل صائمٌ وصَوْمٌ من قومٍ صُوَّامٍ وصُيّامٍ وصُوَّمٍ، بالتشديد، وصُيَّم، قلبوا الواو لقربها من الطرف؛ وصِيَّمٍ؛ عن سيبويه، كسروا لمكان الياء، وصِيَامٍ وصَيَامى، الأَخير نادر، وصَوْمٍ وهو اسمٌ للجمع، وقيل: هو جمعُ صائمٍ. وقوله عز وجل: إني نَذَرْتُللرَّحْمَنِ صَوْماً؛ قيل: معناه صَمْتاً، ويُقوِّيه
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR441 harf
* ص و م * قال الخليل * الصَّوْمُ * قيام بلا عمل والصوم أيضا الإمساك عن الطُّعم وقد * صَامَ * الرجل من باب قال و * صِيَاماً * أيضا وقوم * صُوَّمٌ * بالتشديد و * صُيَّم * أيضا ورجل * صَوْمانُ * أي صائم و * صامَ * الفرس قام على غير اعتلاف وصام النهار قام قائم الظهيرة واعتدل و * الصَّوْمُ * أيضا ركود الرياح وقوله تعالى ﴿إني نذرت للرحمن صوما﴾ قال بن عباس رضي الله تعالى عنهما صمْتاً وقال أبو عبيدة كل
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.629 harf
| | ( *!صَامَ *!صَوْماً *!وصِيَاماً ) ، بالكَسْر ، | ( *!واصْطَام ) : إِذا ( أَمْسَك ) هذا أصل | اللُّغَة في *!الصَّوْم . وفي الشَّرْع : ( عن | الطَّعامِ والشَّراب . و ) من المَجاز : | صَامَ عَنِ ( الكَلامِ ) : إذا أَمْسَكَ عنه . | وبه فُسِّر قَولُه تَعالى : ! 2 < إني نذرت للرحمن صوما فلن أكلم اليوم إنسيا > 2 ! أي : صَمْتاً بِدَلِيل قَوْلِه : | ! 2 < فلن أكلم اليوم إنسيا > 2 ! . | ( و ) صَامَ عن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR7.410 harf
صَامَ 1 صَامَ ذ , (S, M, &c.,) aor. يَصُومُ, (Msb,) inf. n. صَوْمٌ, and صِيَامٌ; (S, M, Mgh, Msb, K;) and ↓ اِصْطَامَ; (M, K;) He abstained, (Msb, TA,) in an absolute sense: (Msb:) this is the primary signification: (TA:) [or] this is said to be the signification in the proper language of the Arabs: (Msb:) and in the language of the law, (Msb, TA,) he observed a particular kind of abstinence;
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR592 harf
صَامَ صَامَ ( w ) U ( n. ac. صَوْم 1 , صِيَام [ 23I ] ), a. Abstained; fasted. b. Reached its meridian ( day ); was noon. c. Was motionless, stationary, stood still; was silent. d. Abated, dropped, fell ( wind ). صَوَّمَ صَوَّمَ II , a. Caused to fast. اِصْتَوَمَ اِصْتَوَمَ VIII ( T ) a. see I (a) . صَوْم صَوْم [ 1 ], a. Abstinence; fasting. صَائِم صَائِم [ 21 ] , ( pl. a. reg.,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok18.989 harf
صوم صَامَ - يَصُومُ - صَوْم - صِيَام - صَائِم - صَائِمِيْن - صَائِمَة - صَائِمَات صَامَ - يَصوْمُ + الكائن + عن شيء أو أمر: يمتنع طوعاً عن فعل شيء صَوْم: اسم فعل " صَامَ - يَصُومُ ": الامتناع الطوعي عن فعل شيء بشكل عام، عن الطعام أو الكلام وما شابه صِيَام - الصيام: على وزن " فـِعال: اسم فعل مبالغة من " صَامَ - يَصُومُ ": وهو اصطلاحاً في
Tamamını oku

Sîgalar(11)

Mücavir kökler131 mücavir (162 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. طعم

    4 ortak ayet · Yiyecek demektir

  2. شهر

    3 ortak ayet · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir

  3. سكن

    4 ortak ayet · “Sikkin” bıçak demektir

  4. مرض

    3 ortak ayet · “Bürde” gocuk demektir

  5. وجد

    4 ortak ayet · Su birikintisidir

  6. كمل

    2 ortak ayet · Tam

  7. عدد

    3 ortak ayet · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…

  8. حرر

    2 ortak ayet · Harir, ipek demektir

  9. سفر

    2 ortak ayet · “Sufur” süpürgedir

  10. فدي

    2 ortak ayet · Fidye

  11. تمم

    2 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  12. حدد

    2 ortak ayet · Hadid demir demektir

Geçtiği ayetler(11)

  1. … الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ …

    Öyleyse oruç tutmakAllah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

  2. … إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا …

    Oruç tutmakBir mü’min’in diğer mü’mini hata dışında öldürmesi olur şey değildir. Bir mü’min’i yanlışlıkla öldürenin bir mü’min köleyi azad etmesi ve öldürülenin ailesi bağışlamadıkça ona teslim edilmiş bir diyet ödemesi gerekir. Öldürülen mü’min, düşmanınız olan bir topluluktan ise; mü’min bir köle azad etmek gerekir. Şayet sizin ile kendileri arasında andlaşma bulunan bir topluluktan ise; ailesine verilecek bir diyet ve mü’min bir köle azad etmek gerekir. Bunları bulamayan kimsenin Allah tarafından tevbesinin kabulü için iki ay ardarda oruç tutması gerekir. Allah; Alim, Hakim olandır.

  3. … أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ذَلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمَانِكُمْ إِذَا حَلَفْتُمْ وَاحْفَظُوا …

    Oruç tutmakAllah size rasgele yeminlerinizden dolayı değil, bile bile ettiğiniz yeminlerden ötürü sorumlu tutar. Onun keffareti; ailenize yedirmekte olduğunuzun ortalamasından, on düşkünü yedirmek, yahut giydirmek veya bir köle azad etmektir. Kim de bunları bulamazsa; üç gün oruçtur. İşte bu, yemin ettiğiniz vakit yeminlerinizin keffaretidir. Yeminlerinizi tutun. Şükredersiniz diye Allah ayetlerini size işte böyle açıklar.

  4. فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ …

    Oruç tutmakKim de bulamazsa; temas etmezden önce birbiri peşinden iki ay oruç tutmalıdır. Buna da gücü yetmeyen altmış yoksulu doyurur. Bu; Allah’a ve peygamberine iman etmekte olduğunuz içindir. Bunlar, Allah’ın hudududur. Ve kafirler için elim bir azab vardır.

Sîga sayfası: فَلْيَصُمْهُ
Sîga sayfası: وَالصَّائِمَاتِ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökصوم
YapıÜçlü kök (sülâsî)
Özel DurumEcvef (orta harfi vâv و)
Bağlamsal Yakın Köklerمسك, كفف, صمت
Zıt Kökفطر
Çekirdek Özet 1Hareketi, yemeyi, içmeyi veya konuşmayı durdurup bir noktada sabit kalmak, tutunmak ve çekilmek
Çekirdek Özet 2Kişinin arzu ve ihtiyaç duyduğu tabii eylemlerden iradi ve bilinçli olarak geri durarak kendini zapt etmesi
Çekirdek Özet 3Nefsin ve biyolojik akışın geçici olarak durdurulmasıyla içsel dikkatin, takvanın ve ilahi buyruğa teslimiyetin tahkim edilmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik bir açlık ve susuzluk rejimine indirgemek; zihinsel, ahlaki ve dilsel tutma/durdurma boyutunu dışarıda bırakmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صوBir yöne yönelme, toplanma, yükselme veya ses çıkarma gibi içten dışa doğru yoğunlaşan hareket; صوب, صوت, صور, صوع, صوف köklerinde görüldüğü üzere yoğunlaşma ve biçimlenmeمMîm harfinin kuşatıcı, toplayıcı ve kapatıcı niteliğiyle hareket içeriye hapsedilmiş, dışa taşan eylem durdurulmuş, sabitlik ve tutulma (imsak) anlamı kesinleşmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaEnerjiyi ve yönelimi bir hedefe odaklama, tutma ve hareketi sınırlandırma hareketini başlatır.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaOdaklanan eylemi belirli bir noktaya veya duruma sımsıkı raptetme, sabitleme işlevini üstlenir.
مSu; akış, çokluk, derinlikSabitlenen durumu kendi içine doğru kapatma, derinleştirme, kuşatma ve dışarıya karşı mühürleme etkisini tamamlar.
صومBir arzuyu veya eylemi odaklayıp kazık gibi sabitleyerek derin bir sükûnet içinde kendi içine hapsetme hareketiBütün tabii hareketlerin (yeme, içme, konuşma, yürüme) içe çekilerek dondurulması ve nefsin zapturapt altına alınması durumudur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAtın yem yemeden, adım atmadan dikilip durması; rüzgârın esmeyi bırakıp durulması; güneşin göğün tam ortasında duraklamış gibi görünmesi; suyun akışını kesip durgunlaşması.
Cahiliye şiiri kullanımıNâbiğa ez-Zübyânî divanında savaş atlarının toz duman altında hareketsiz bekleyişini ve gemlerini çiğnemesini tasvir ederken geçer: خيلٌ صيامٌ وخيلٌ غيرُ صائمةٍ / تحتَ العَجَاجِ وخيلٌ تَعلُك اللُّجُما
Erken Arapça kullanımİmruülkays bir beytinde gün ortasında sıcağın basması ve güneşin hareketsiz görünmesi durumunu şu ibareyle anar: إذا صامَ النَّهارُ وهَجَّرَا

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Nâbiğa ez-Zübyânî Dîvânı.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, temelde bir eylemden geri durma, kendini tutma ve dini bağlamda perhiz/oruç yapma ekseninde izlenir. İbranicede צוּם (tsum / tzom) kökü "oruç tutmak, yemeksiz durmak" anlamına gelir ve Kitab-ı Mukaddes İbranicesinde doğrudan oruç ibadetini ifade eder. Süryanicede ܨܘܡܐ (ṣawmā / ṣawmo) kelimesi Hristiyan litürjisindeki oruç ve perhiz dönemini adlandırır; eylem olarak da ܨܡ (ṣām) kökünden türetilir. Arapçada kökün sergilediği "rüzgârın durması", "atın hareketsiz dikilmesi" gibi bedensel ve tabiata dair somut tasvirler, kökün Proto-Sami dönemden itibaren "durgunluk, duraklama, hareketsizlik" semantik matrisine dayandığını; oruç ve riyazet anlamının ise bu temel çekirdekten beslenerek tüm Sami havzasında ortak bir dini kavrama dönüştüğünü gösterir. Excel notundaki damga veya meraya salınan saime hayvanı yorumu etimolojik olarak سوم köküne aittir; صوم kökünün asıl Sami omurgası imsak ve sükûnettir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs (BDB), Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDurma, durgunlaşma, kendini tutma (el-imsâk ve’r-rukûd)Atın yemden kesilip dikilmesi ve rüzgârın durması somut çekirdeğinden hem konuşmayı kesmeye hem de ibadet olan oruca evrilmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice צוּם (tsum), Süryanice ܨܘܡܐ (ṣawmā)Tüm Orta Sami dillerinde aynı kökten gelen biçimler gıdadan çekilme ve dini oruç anlamında ortaktır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça (Sabaik) yazıtlarında ṣwm biçimiAntik Güney Arapçasında kefaret ve dini adak bağlamında çekinme ve perhiz anlamında tespit edilmiştir.Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صومAnlamlıKendini tutmak, durmakYeme, içme, konuşma ve hareketten geri durmak; oruç tutmak.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
صموAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız bir anlam maddesi olarak işlenmemiştir.Kur'an'da geçmez.
وصمAnlamlıAyıp, kusur, lekeBedende veya karakterde bulunan eksiklik, sakatlık ya da leke.Hedef kökle zıt veya farklı anlam; Kur'an'da geçmez.
ومصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel (kullanılmayan) kabul edilir.Kur'an'da geçmez.
مصوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKitābü’l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel (kullanılmayan) kabul edilir.Kur'an'da geçmez.
موصAnlamlıYıkamak, hafifçe temizlemekBir şeyi suda hafifçe çalkalamak, kabı yıkamak.Eylemin durması değil hareketle arındırılması; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صومMerkezTutunma, durma, çekilmeArzu edilen ve meşru olan tabii bir fiilden iradi ve belirli süreli olarak geri durmak.İbadet bilinciyle ve niyetle gerçekleşen kapsamlı tutunma.
مسكKomşuTutmak, yapışmakBir şeyi elinde, hakimiyetinde veya kontrolünde tutmak; genel zapt etme.صوم kökündeki perhiz ve sükûnet şartını içermez, nesneyi bırakmamayı ifade eder.
كففKomşuGeri durmak, engellemekBir zararı, tecavüzü veya eli bir şeyden alıkoymak, sınır çekmek.Genellikle menfi veya taşkın bir gücün önünü kesmektir.
صمتKomşuSusmak, sükût etmekYalnızca söz söylemeyi terk etmek, dille konuşmamak.Sadece sözel eylemi durdurur; yeme, içme ve genel bedensel fiilleri kapsamaz.
فطرZıtYarma, açma, orucu bozmaKapalı veya tutulu olan hali kırıp dışa çıkmak, yemeye başlamak, hilkati açığa çıkarmak.Orucun sona ermesi ve tabii eylemlerin yeniden başlaması hali.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
Arapçaصومİmsak, durma, oruçYeme, içme, cinsel ilişki ve boş sözden niyetle geri durma eylemi.Kesin
LatinceIeiunium, abstinentiaOruç, perhiz, çekinmeIeiunium gıdadan kesilmeyi, abstinentia ise genel olarak arzulardan feragati karşılar; kökün hareketsizlik ve sükûnet boyutunu tam yansıtmaz.Güçlü
İngilizceFasting, abstinence, restraintOruç tutma, perhiz, kendini zapt etmeFasting dini veya tıbbi yememe halini, restraint ise iradi engellemeyi verir; Arapçadaki kozmik duraklama (güneşin/rüzgârın durması) çağrışımı yoktur.Güçlü
AlmancaFasten, EnthaltsamkeitOruç, imsak, nefsini tutmaFasten belirli bir süre yememeyi, Enthaltsamkeit ise nefsi tutmayı karşılar; kökteki atın durması gibi somut imge dışarıda kalır.Güçlü
FransızcaJeûne, abstinenceOruç, sakınmaJeûne doğrudan gıda perhizini anlatır; kökün sessizlik ve durağanlık anlam katmanını eksik bırakır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الصِّيَامَ / فَلْيَصُمْهُ / تَصُومُواŞer‘î oruç (Ramazan ibadeti)Müminlere farz kılınan, tan yerinin ağarmasından geceye kadar yeme, içme ve cinsel ilişkiden uzak durulan ibadet bağlamı (Bakara 2:183, 2:184, 2:185, 2:187).
فَصِيَامُ / صِيَامٍ / صِيَامًاKefaret veya bedel orucuHacda kurban bulamama, hataen adam öldürme, yemin bozma, zıhâr ve ihram ihlali cezası olarak tutulan telafi orucu (Bakara 2:196, Nisâ 4:92, Mâide 5:89, Mâide 5:95, Mücâdele 58:4).
صَوْمًاSusma ve konuşmama orucuHz. Meryem’in insanlarla konuşmama adağında bulunarak sözel eylemi durdurması bağlamı (Meryem 19:26).
وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِOrucu ahlaki ve kalıcı bir vasıf edinenlerTakva, sadakat ve iffet sahibi müminlerin nitelikleri arasında sayılan daimi vasıf bağlamı (Ahzâb 33:35).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamRiya karışmayan gizli ibadet ve ihlasOrucun dışarıdan gözlemlenemeyen "ademî" (eylemsizlik) yapısı sebebiyle kul ile Allah arasındaki saf ihlasın göstergesi sayılması tartışması.Bâtınî niyet ve riyasız teslimiyet.
Fıkıhİbadetin rükünleri, imsak vakti ve kefaretlerOrucu bozan durumlar, fecr-i sâdıktan gurûba kadar imsakın sınırları, kaza ve kefaret şartları.Belirli vakitte meşru fiillerden hukuki feragat.
Tefsirصوم kelimesinin iştikakı ve Meryem suresindeki susma orucuOrucun yalnızca mideye değil dile, göze ve kulağa teşmili; Meryem 19:26’daki konuşmama orucunun önceki şeriatlardaki yeri.Kapsamlı nefis terbiyesi ve sükûnet.
HadisOrucun kalkân oluşu ve sevabının Allah’a aidiyeti"Oruç bir kalkandır" ve kudsî hadisteki "Oruç benim içindir, onun mükâfatını ben veririm" ifadelerinin şerhi.Kötülüklere karşı koruyucu zırh ve ilahi mükâfat.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniBireysel ibadet ve nefis tezkiyesiİradi imsakŞehevi arzuları kırarak ruhani dikkati ve takvayı uyandırmakHelal olan temel ihtiyaçlardan vazgeçebilme iradesi, haramlardan kaçınmanın zihinsel zeminini kurar.Kesin
İlmiZihinsel yoğunlaşma ve tefekkürDüşünsel sükûtBilgi akışını ve zihni dağıtan uyarıcıları durdurarak derinleşmekGereksiz konuşma ve algısal dağınıklıktan geri durmak, hakikati kavramada tefekkür berraklığı sağlar.Güçlü
SiyasiOtoriteye itaat ve toplumsal disiplinOrtak ritim ve seferberlikBütün bir toplumun aynı vakitte durup aynı anda başlamasıyla disiplin oluşturmakKolektif bir irade terbiyesi sağlayarak kamusal kurallara uyum kapasitesini ve toplumsal dayanışmayı güçlendirir.Güçlü
İktisadiTüketim kontrolü ve kaynak yönetimiTüketimi askıya almaİhtiyaç çılgınlığını frenleyerek kaynakların adil bölüşümünü ve tasarrufu hatırlatmakTüketim zincirinin geçici olarak kırılması, açlığın tecrübesi üzerinden infak ve zekât şuurunu üretir.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurgun durum (steady state), frenleme veya sistem resetlemesiBir devrenin veya dinamik sistemin aşırı yüklenmesini önlemek amacıyla akışın geçici olarak kesilmesi ya da bazal seviyeye indirilmesi, sistemin dengesini yeniden kurmasını sağlar.Güçlü
Beşeri bilimlerİradi oto-regülasyon ve geciktirilmiş tatmin (delayed gratification)Bireyin anlık dürtülerini uzun vadeli yüce bir ülkü uğruna bilinçli olarak ertelemesi ve kontrol altına alması, karakter gelişiminin ve toplumsal normlara uyumun temel mekanizmasıdır.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiOrucu sadece belirli saatler arasında yiyecek ve içecek alımının durdurulduğu fizyolojik bir açlık diyetine veya sıradan bir beden sağlığı pratiğine indirgemek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün Meryem 19:26 ayetinde susma (konuşmaktan imsak) olarak kullanılması ve Bakara 2:183'te nihai hedefin takva olarak gösterilmesi, eylemin bedensel, dilsel ve zihinsel bütün azaları kuşatan topyekûn bir duruş olduğunu kanıtlar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataOrucun ahlaki, içtimai ve manevi boyutunun yok sayılması; kişinin midesi açken dilinin gıybete, zihninin ihtirasa açık kalması ve ibadetin mekanik bir merasime dönüşmesi tehlikesi doğar.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunda irade eğitiminin, takvanın ve nefis terbiyesinin merkezine yerleşen temel bir kavramdır; insanın kendi biyolojik itkilerine mahkûm olmadığını, ilahi bir emirle en tabii arzularını dahi durdurabileceğini gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Ramazan orucunun ahkâmını vazeden Bakara 2:183-187 ayetlerinde, kefaret gerektiren hukuki meselelerin telafi edildiği ayetlerde (Bakara 2:196, Nisâ 4:92, Mâide 5:89, Mücâdele 58:4) ve vahiy muhataplığındaki sükût terbiyesini gösteren Meryem 19:26'da belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Orucun sadece İslam ümmetine has yeni bir ibadet olduğu zannını (Bakara 2:183'teki "sizden öncekilere yazıldığı gibi" ifadesiyle) ve orucun yalnızca aç kalmaktan ibaret olduğu sığ bakışını tashih eder.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının veya tabiat unsurunun (at, rüzgâr, güneş, su) tabii hareketini ve beslenmesini durdurup bulunduğu noktada hareketsiz beklemesi, durgunlaşması.
  • Soyut anlamİnsanın fıtri arzu, dürtü ve eylemlerini (yeme, içme, cinsellik, konuşma) ilahi bir gaye uğruna bilinçli bir iradeyle askıya alması, kendini zapt etmesi.
  • Sistematik karşılıkBireysel planda nefis tezkiyesi ve irade hakimiyeti; içtimai planda ortak bir ritimle tüketimi frenleme, sükûnet ve diğerkâmlık bilincini uyandırma.
  • LaTeX modeliS(t)=(Φ0→Δt0)  ⟹  ΔT>0
  • LaTeX açıklamasıModelde S(t), t zaman aralığındaki oruç (imsak) durumunu temsil eder. Φ0, canlının tabii ve meşru akışını (yeme, içme, konuşma gibi dürtüsel faaliyet debisini) simgeler. Belirlenmiş Δt süresi boyunca bu akışın iradi olarak sıfırlanması (0), bireyde takva ve içsel denetim potansiyelinin (ΔT) sıfırdan büyük bir artış göstermesini intaç eder. Doğal akışın bilinçli durduruluşu, yüksek manevi ve ahlaki dengenin üretilmesini sağlar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ص