طرح
ط - ر - ح
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Kur'an'daki karşılığı: Onu atın
Notlarım
Sözlükler(12)
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR875 harfباب الحاء والطاء والراء معهما
ط ح ر، ط ر ح يستعملان فقط
طحر:
الطَّحْر: قَذْف العَيْن قذاها، وطَحَرتِ العَيْنُ الغَمَصَ أي رَمَت به، قال:
وناظرتَيْنِ تطحَران قَذَاهما
وقال في عَيْن الماء:
تَرَى الشُّرَيْرِيغ يطفو فوق طاحرةٍ مُسْحَنْطراً ناظراً نحوَ الشَّناغـيبِ
يصف عَيْنَ ماء تفُور بالماء، والشُّرَيْرِيغ: الضِّفْدَع الصغير، والطاحرةُ:العَيْن التي ترمي ما يُطْرْح فيها لشِدَّة حَمْوَة مائها من
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR610 harfطَرَحْت الشيءَ، وبالشيء، طَرْحاً، إذا رَمَيْتَهُ. وطَرَحَ النَوَى بفلانٍ كلَّ مَطْرَح، إذا نَأَتْ به. وطَرَّحَهُ تَطْريحاً، إذا أكْثَرَ من طَرحِهِ. واطَّرحَه، أي أبعده، وهو افْتَعَلَه. والطَّرْحُ بالتحريك: المكانُ البعيد قال الأعشى:
تَبْتَني الحمدَ وتَسْمُو للعُلـىوتُرى نارُكَ من ناءٍ طَرَحْ
والطَروحُ مثله. وقوسٌ طَرُوحٌ مثل ضَروحٍ: شديدة الحفز للسهم. ونخلة طروحٌ، أي طويلة العراجين. وسيرٌ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR2.885 harfح ط ر
حطر ، طحر ، طرح : مستعملات .
حطر : أهمل الليث حطر ، وفي ( نوادر الأعراب ) يقال : حُطِرَ به ، وكُلِتَ به ، وجُلِدَ بِهِ إذا صُرِعَ .
طحر : أبو عُبَيد عن الأصمعي : طحَر يَطْحَر طَحِيراً إذا زَحَرَ .
قال الليث : الطَّحْرُ : قَذْفُ العَينِ بِقَذَاها ، وأنشد :
تَرَى الشُّرَيْرِيغَ يَطْفُو فوق طَاحِرَةٍ
مُسْحَنْطِراً ناظِراً نحو الشَّنَاغِيبِ
يصف عَيْنَ ماء تفور بالماء ، والشُّرَيْرِيغُ :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR13.042 harf(باب الطاء والراء وما يثلثهما)
(طرز) الطاء والراء والزاء كلمةٌ يظنُّ أنَّها فارسيّةٌ معرّبةٌ، وهي في شعر حَسَّان:
بَيضُ الوُجوهِ كريمةٌ أحسابُهُمْ *** شمُّ الأنوفِ من الطِّرَازِ الأوّلِ([1])ويقولون: طِرْزُه، أي هيئَتُه.
(طرس) الطاء والراء والسين فيه كلامٌ لعلّه أن يكون صحيحاً. يقولون الطِّرْس: الكتاب الممحُوّ. ويقال: كلُّ صحيفةٍ طِرس. ويقولون: التَّطرُّس: أن لا يَطعَمُ الإنسانُ ولا يشربَ إلاَّ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR160 harf- الطرح: إلقاء الشيء وإبعاده، والطروح: المكان البعيد، ورأيته من طرح أي: بعد، والطرح: المطروح لقلة الاعتداد به. قال تعالى: ﴿اقتلوا يوسف أو اطرحوه أرضا﴾ [يوسف/9].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR1.366 harfط ر ح
طرح الشيء وبه ومن يده: رمي به وألقاه.
وطرح له الوسادة.
وطرحوا لهم المطارح: المفارش الواحد: مطرح كمفرش وطرح الرداء على رأسه وعاتقه.
ورأيت عليه طرحة مليحة.
وطرح الأشياء تطريحاً وطرّح الشيء: أكثر طرحه.
قال أبو ذؤيب: وجاء يمشي متطرحاً: متساقطاً.
وشيء طرح: مطروح.
ولو بات متاعك طرحاً لما أخذه أحد.
ومن المجاز: ما طرحك إلى هذه البلاد وما طرحك هذا المطرح أي
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.211 harfابن سيده: طَرَحَ بالشيء وطَرَحَه يَطْرَحُه طَرْحاً واطَّرَحَه وطَرَّحه: رمى به؛ أَنشد ثعلب:
تَنَحَّ يا عَسِيفُ عن مَقامِها،
وطَرِّح الدَّلْوَ إِلى غُلامِها
الأَزهري: والطِّرْحُ الشيء المطروحُ لا حاجة لأَحد فيه. الجوهري: وطَرَّحَه تَطْريحاً إِذا أَكثر من طَرْحه. ويقال: اطَّرَحَه أَي أَبعده، وهو افْتَعله؛ وشيء طَريح وطُرَّحٌ: مطروح.
وطَرَحَ عليه مسأَلةً: أَلقاها، وهو مثل ما تقدّم؛ قال ابن سيده:
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR205 harf* ط ر ح * * طَرَح * الشيء وبالشيء رماه وبابه قطع و * أطْرَحَهُ * بتشديد الطاء أبعده و * مُطارَحَةُ * الكلام معروف قلت المُطارحة إلقاء القوم المسائل بعضهم على بعض تقول * طارَحَهُ * الكلام متعديا إلى مفعولين
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.718 harfطرحه وبه، كمنع ، يطرحه طرحا: رماه، وأبعده ، قاله ابن سيده، كاطرحه ، بتشيدي الطاء، من باب الافتعال، وطرحه تطريحا، أنشد ثعلب:
تنح يا عسيف عن مقامها
وطرح الدلو إلى غلامها وقال الجوهري والزمخشري: طرحه تطريحا: أكثر من طرحه. والطرح، بالكسر، و الطرح كقبر والطريح كأمير : المطروح لا حاجة لأحد فيه. وفي الأساس: شيء طرح: مطروح. لو بات متاعك طرحا ما أخذ. من المجاز: ديار طوارح، أي
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR9.272 harfطَرَحَهُ
1 طَرَحَهُ ذ , and طَرَحَ بِهِ, (S, A, Mgh, O, Msb, K,) the latter allowable because a verb that is syn. with another verb may have the same government as the latter, and طَرَحَ is syn. with a verb that is trans. by means of ب, as will be shown in what follows, (Msb,) aor. طَرَحَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. طَرْحٌ, (S, Mgh, O, Msb,) He cast it, threw it, or flung it; or cast, threw, or
طَرَحَهُ 1 طَرَحَهُ ذ , and طَرَحَ بِهِ, (S, A, Mgh, O, Msb, K,) the latter allowable because a verb that is syn. with another verb may have the same government as the latter, and طَرَحَ is syn. with a verb that is trans. by means of ب, as will be shown in what follows, (Msb,) aor. طَرَحَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. طَرْحٌ, (S, Mgh, O, Msb,) He cast it, threw it, or flung it; or cast, threw, or flung, it away; [and particularly as a thing of no account; (see طِرْحٌ;)] syn. رَمَاهُ, (S, A, O, K,) or رَمَى بِهِ, (Mgh, Msb,) and أَلْقَاهُ; (A, Mgh;) مِنْ يَدِهِ [from his hand]. (Mgh.) You say, طَرَحَ لَهُ الوِسَادَةَ (A, TA) He threw to him the pillow, or cushion; syn. أَلْقَاهُ. (TA.) And طَرَحْتُ الرِّدَآءَ عَلَى عَاتِقِى I threw the [garment called] ردآء upon my shoulder; syn. أَلْقَيْتُهُ. (Msb.) And [hence] طَرَحَ عَلَيْهِ المَسْأَلَةَ (tropical:) He put, or proposed, (lit. threw,) to him the question: (A, * TA:) thought by ISd to be post-classical. (TA.) [And in post-classical language, طَرحٌ signifies also The making a throw in the game of backgammon and the like; and the making a move in the game of chess &c.] ― -b2- Also, i. e. طَرَحَهُ and طَرَحَ بِهِ, He removed it; placed it, or put it, at a distance; put it away, or far away; [cast it off, rejected it, or discarded it;] (ISd, K, TA;) as also ↓ اِطَّرَحَهُ; (S, A, O, K;) [respecting which see 8 in art. ضرح;] and ↓ طرّحهُ, (K,) inf. n. تَطْرِيحٌ; (TA;) or this last signifies he cast it, threw it, or flung it, or he cast, threw, or flung, it away, much, or frequently. (S, A, O.) One says, طَرَحَتِ النَّوَى بِفُلَانٍ كُلَّ مَطْرَحٍ i. e. (tropical:) [Removal, or distance, or the place to which he journeyed,] rendered such a one [utterly] remote [or cast away]. (S, O, TA. [Here مَطْرَح is an inf. n.]) And [in like manner] طَرَحَ بِهِ الدَّهْرُ كُلَّ مَطْرَحٍ i. e. (tropical:) [Time, or fortune,] removed him, or separated him, [utterly,] from his family and kindred. (TA.) And مَا طَرَحَكَ اـِلَى هٰذِهِ البِلَادِ (tropical:) [What has driven thee to these regions?]. (A.) And اِطْرَحْ اـِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ (assumed tropical:) [Cast thou from thee, to them, their covenant; i. e. reject it, or renounce it, to them]. (Bd in viii. 60.) And هٰذَا ↓ اِطَّرِحْ الحَدِيثَ (tropical:) [Dismiss thou this discourse]. (A, TA. [See the pass. part. n., below.]) And ↓ اِطَّرِحْ شُكْرِى وَلَوْمِى (assumed tropical:) Let thou alone, or abstain thou from, thanking me and blaming me. (Har p. 332.) -A2- طَرِحَ, (IAar, O, K,) aor. طَرَحَ , (K,) inf. n. طَرَحٌ, (TK,) He (a man, IAar, O) was, or became, evil in disposition. (IAar, O, K.) ― -b2- And He enjoyed, or led, a life of ample ease and comfort. (IAar, O, K.)
2 طَرَّحَ see 1. ― -b2- طرّح, (S, A, O, K,) inf. n. تَطْرِيحٌ, (S, K,) signifies also (tropical:) He made a thing long, or he made it high: (TA:) or he made his building long; (S, K;) as also ↓ طَرْمَحَ, (S, and K in art. طرمح,) in which the م is [said to be] augmentative: (S:) or both signify he made his building long and high: (A:) or the former signifies he made his building very long. (O.) ― -b3- And He (a horse) took long, or wide, steps in running. (O, TA.)
مُطَارَحَةُ الكَلَامِ 3 مُطَارَحَةُ الكَلَامِ ذ is a phrase well known: (S, K:) المُطَارَحَةُ signifies (assumed tropical:) The bandying of words, one with another; (KL, and Har p. 190;) the holding a colloquy, or a discussion, with another: and it is [said to be] primarily used in relation to singing. (Har ibid.) You say; طارحهُ الكَلَامَ (assumed tropical:) He held a colloquy, or a discussion, with him. (MA.) And طَارَحْتُهُ العِلْمَ and الغِنَآءَ (tropical:) [I bandied with him scientific discourse and songs]. (A.) [See also 6.]
أَطْرِح 4 أَطْرِح ذ (tropical:) Look thou: (A, TA:) from طَرْفٌ مِطْرَحٌ and طَرِيحٌ. (TA.)
تطرّح 5 تطرّح ذ He attired himself with a طَرْحَة: a post-classical word.]
تطارحوا 6 تطارحوا ذ (tropical:) They bandied questions, one with another; put, or proposed, (lit. threw,) questions, one to another. (A.)
اِطَّرَحَ 8 اِطَّرَحَ ذ : see 1, in three places.
طَرْمَحَ Q. Q. 1 طَرْمَحَ ذ : see 2; and see also art. طرمح.
طِرْحٌ طِرْحٌ ذ (S, A, K) and ↓ طُرَّحٌ and ↓ طَرِيحٌ (K) A thing (S, A) cast, thrown, or flung, away, syn. مَطْرُوحٌ, (S, A, K,) and not wanted by any one. (S.) One says, لَوْ بَاتَ مَتَاعُكَ طِرْحًا مَا أُخِذَ [If thy household goods passed the night, or remained during the night, cast away and neglected, they would not be taken]. (A, TA.) -A2- And طِرْحٌ signifies also The leopard: so says Aboo-Kheyreh: pl. طُرُوحٌ. (O.)
طَرَحٌ طَرَحٌ ذ (assumed tropical:) Distance, or remoteness. (TA.) ― -b2- See also طَرُوحٌ, in two places.
طَرْحَةٌ طَرْحَةٌ ذ The [article of apparel called] طَيْلَسَان [q. v.]: (O, K:) it was not known to the Arabs. (O.) [See De Sacy's Chrest. Arabe, sec. ed., ii. 267-269: and Dozy's Dict. des Noms des Vêtements chez les Arabes, pp. 254-262. It is now applied in Egypt to a kind of head-veil worn by women, the two ends of which generally hang down behind, nearly reaching to the ground: but it is often worn in another manner; about a quarter of it hanging down behind, and the remainder being turned over the head, and under the chin, and over the head again, so that the middle part covers the bosom, and both ends hang down behind: it is a piece of muslin, or the like, often embroidered at each end; about three quarters of a yard in width, and in length nearly equal to twice the height of the wearer.]
طُرَّحٌ طُرَّحٌ ذ : see طِرْحٌ.
طَرَاحٌ طَرَاحٌ ذ : see the next paragraph.
طَرُوحٌ طَرُوحٌ ذ (assumed tropical:) A distant place; as also ↓ طَرَحٌ, (S, K,) and ↓ طَرَاحٌ, (K,) and [app. ↓ طَارِحٌ, for] one says دِيَارٌ طَوَارِحُ (tropical:) Distant dwellings or abodes [as though the latter word were pl. of طَارِحَةٌ]. (A, TA.) [Hence,] عُقْبَةٌ طَرُوحٌ (tropical:) [A stage of a journey] far-extending. (A, * O: in a copy of the former عَقَبَةٌ.) And ↓ سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ (assumed tropical:) A far, or distant, journey: (As, S, O, K:) or a hard journey. (TA.) And نِيَّةٌ طَرُوحٌ, (TA,) or ↓ طَرَحٌ, (T, K, TA, and O in art. ضرح,) like ضَرَحٌ, (O in that art.,) i. q. بَعِيدَةٌ [app. meaning (assumed tropical:) A distant, or remote, thing, or place, that is the object of an action or a journey]. (T, O, K.) And نَخْلَةٌ طَرُوحٌ (assumed tropical:) A palm-tree having long racemes: (S, O, K:) or of which the upper part is far from the lower: pl. طُرُحٌ, with two dammehs. (TA.) ― -b2- قَوْسٌ طَرُوحٌ (tropical:) A bow that propels the arrow with vehemence; (S, A, O;) i. q. ضَرُوحٌ: (S, O, K:) or that sends the arrow far: (TA:) or that sends it to the furthest limit. (AHn, TA.) And رَجُلٌ طَرُوحٌ (tropical:) A man who, when he compresses, impregnates. (Lh, O, K.) And فَحْلٌ طَرُوحٌ (assumed tropical:) i. q. مِطْرَحٌ, q. v. (O.) And زَمَنٌ طَرُوحٌ (tropical:) A time that casts the people thereof into places, or positions, of peril: and نَوَائِبُ طُرْحٌ [or طُرُحٌ, as above, (tropical:) Accidents that cast people into such places or positions]. (A.)
طَرِيحٌ طَرِيحٌ ذ : see طِرْحٌ: ― -b2- and see also مِطْرَحٌ.
سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ سَيْرٌ طُرَاحِىٌّ ذ : see طَرُوحٌ.
طَرَّاحَةٌ طَرَّاحَةٌ ذ : see مِطْرَحٌ.
طَارِحٌ طَارِحٌ ذ : [fem. with ة; and pl. of the latter طَوَارِحُ:] see طَرُوحٌ.
سَنَامٌ اـِطْرِيحٌ سَنَامٌ اـِطْرِيحٌ ذ A long, (S, O, L, K,) or tall, (S, * O, * L, K, *) camel's hump, (S, O, L, K,) leaning on one side. (L.) [See an ex. voce اـِسْلِيحٌ.]
أُطْرُوحَةٌ أُطْرُوحَةٌ ذ (assumed tropical:) A question that one puts, or proposes, lit. throws. (TA.)
فُلَانٌ يُلْقِى الأَطَارِيحَ فُلَانٌ يُلْقِى الأَطَارِيحَ ذ is expl. by AO as meaning Such a ones moves both his arms up and down [in walking]: denoting a proud and self-conceited manner of walking. (O.)
مَطْرَحٌ مَطْرَحٌ ذ A place where, or into which, a thing [or person is cast or thrown or] is made to be: pl. مَطَارِحُ. (Har p. 188.) ― -b2- [And hence,] (tropical:) A state in which a person is [put, or placed]: so in the saying, مَاطَرَحَكَ هٰذَا المَطْرَحَ (tropical:) What hath put, or placed, thee in this state in which thou art? (A.)
مِطْرَحٌ مِطْرَحٌ ذ I. q. مِفْرَشٌ [q. v.: and ↓ طَرَّاحَةٌ has the same, or a similar, meaning; applied in the present day to a horse-cloth, and the like; and to a mattress]: pl. مَطَارِحُ. (A, TA.) ― -b2- فَحْلٌ مِطْرَحٌ (tropical:) A stallion that sends his semen far into the womb; (A, * O, K;) like ↓ طَرُوحٌ. (O.) And طَرْفٌ مِطْرَحٌ (tropical:) An eye that sees far; (A, O, K;) as also ↓ طَرِيحٌ. (A, TA.) And رُمْحٌ مِطْرَحٌ (tropical:) A long spear. (A, K.) And اـِبِلٌ مَطَارِحُ (tropical:) Quick, or swift, camels. (A, TA.) ― -b3- [مِطْرَحٌ, as stated by Freytag, is also expl. by Reiske as meaning Camela in cujus ventrem aqua profunda cadit: but this explanation may have originated from a doubtful instance of the same epithet applied to a stallion camel: see above.]
قَوْلٌ مُطَّرَحٌ قَوْلٌ مُطَّرَحٌ ذ (tropical:) A [rejected] saying, to which no regard is paid. (A, TA.)
مَشَى مُتَطَرِّحًا مَشَى مُتَطَرِّحًا ذ (assumed tropical:) He walked, or went, in a slack, or languid, manner; as though repeatedly stumbling, or throwing himself down; syn. مُتَسَاقِطًا; (IDrd, A, O;) like one fatigued, or weary, (IDrd, O, K,) and weak. (TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.471 harfطَرَحَ
طَرَحَ A ( n. ac. طَرْح 1 )
a. [ acc. or Bi ], Threw, flung, cast away; rejected, discarded.
b. Substracted.
c. [ acc. & 'An ], Removed far away from.
d. [ acc. & 'Ala ], Threw or placed upon; put to ( question ).
طَرِحَ
طَرِحَ A ( n. ac. طَرَح 4 ),
a. Lived a life of pleasure.
b. Was of an evil disposition.
طَرَّحَ
طَرَّحَ II ,
a. Threw, cast, flung, hurled; flung away.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.702 harfطرح
طَرَحَ - يَطْرَحُ
طَرَحَ - يَطْرَحُ + كائن + كائناً أو شيئاً: يؤثر عليه بقوة عنيفة فيجعله يندفع بسببها بعيداً أو نحو مكان منخفض
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" دفع الشيء وقذفه وطرحه والرمي به بعيداً "، وهي:
قَذَفَ - يَقْذِفُ، رَمَى - يَرْمِيْ، نَبَذَ - يَنْبِذُ، طَرَحَ - يَطْرَحُ، لَقَى - يَلْقِي، جَفَأَ - يَجْفَأُ
طرح - يطرح - اطرح
{
Sîgalar(1)
Mücavir kökler10 mücavir (13 toplam)
- يوسف
1 ortak ayet · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- خلو
1 ortak ayet · Haliy : Boş arı kovanıdır
- وجه
1 ortak ayet · Yüz demektir
- أبو
1 ortak ayet · Bab kapı demektir
- قتل
1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- صلح
1 ortak ayet · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
- بعد
1 ortak ayet · Baid uzak demektir
- أرض
1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- قوم
1 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
Geçtiği ayetler(1)
اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضًا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْمًا صَالِحِينَ
Onu atınYusuf’u öldürün veya bir yere atın ki, babanızın teveccühü yalnız size kalsın, ondan sonra da tevbe eder, salihler topluluğu olursunuz.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | طرح |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نبذ, القي, رمي |
| Zıt Kök | مسك |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya varlığı gözden çıkararak, değersiz görerek uzağa fırlatıp atmak |
| Çekirdek Özet 2 | İstenmeyen veya rakip görülen bir unsuru merkezden tecrit edip uzak bir mekâna sürmek |
| Çekirdek Özet 3 | Bir sistem veya yapı içindeki fazlalık yahut tehdit unsurunu dışlayarak denge arayışına girmek |
| Kritik Hata Riski | Eylemi sadece yere bırakmak veya alelade fırlatmak sayıp ardındaki tecrit, değersizleştirme ve uzaklaştırma kastını göz ardı etmek |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| طر | Bir şeyi sınırın dışına sürmek, itmek, sevk etmek veya kenara doğru fırlatmak (karşılaştırınız: طرد kovup uzaklaştırmak, طرف kenara itip sınırlandırmak, طرق vurup yola sürmek, طري tazelenip dışa doğru sürmek) | ح | Çekirdeğin itme ve dışa sevk hareketine sürtünme, kesin kopuş ve mekânsal olarak tamamen uzağa bırakıp değersizleştirme boyutu katar |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Belirli bir hacmi veya kontrol alanını çevreleyen sınırı temsil eder |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Öncülüğü, iradeyi veya hareketin yöneldiği başat hedefi simgeler |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Aşılması gereken engeli, kesin ayrışmayı ve sınırın ötesine geçişi gösterir |
| طرح | Kuşatılmış alandan iradi bir sevk ile sınırın ötesine atma | Bir varlığın iradi bir kararla mevcut korunaklı sınırdan koparılıp dışarıya, uzak ve tecrit edilmiş bir alana fırlatılması hareketini kurar |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyi işe yaramadığı veya kıymeti kalmadığı için uzağa fırlatıp atmak; oku çok uzak mesafeye fırlatan yay veya uzak mekân |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde kökü uzak mekân ve mesafe anlamında kullanmıştır: تَبْتَنِي الحمدَ وتَسْمُو للعُلى / وتُرَى نارُكَ من ناءٍ طَرَحْ |
| Erken Arapça kullanım | Ayrılık ve gurbetin insanı ailesinden koparıp uzaklara savurmasını ifade etmek üzere طَرَحَتِ النَّوَى بفلانٍ كلَّ مَطْرَحٍ darbımeselinde yer almıştır |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça طرح kökü, merkezi ve batı Sami dillerinde somut nesnelerin fırlatılması, uzağa savrulması ve dışlanması anlam örgüsüyle sınırlı bir yayılıma sahiptir. İbranice ve Aramice gibi dillerde bu kökün doğrudan birebir ses denkliğiyle yaygın kullanımı bulunmayıp, anlam alanı daha çok t-r-d (طرد) kök ailesi veya r-m-h (رمي) kökleriyle karşılanır. Arapçada ise kök, hem fırlatılan nesnenin kıymetsizliği (طرح terk edilmiş, ihtiyaç duyulmayan şey) hem de atılan yerin uzaklığı ve yalıtılmışlığı (طروح uzak diyar) olmak üzere iki somut semantik eksende derinleşmiştir. Bu durum, kökün Kuzeybatı Sami havzasından ziyade Güney Sami ve erken bedevi Arapçanın çöl şartlarında menzilin uzaklığı ve değersiz görülenin kabile veya göç sınırları dışına atılması pratikleriyle özelleştiğini gösterir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | طر çekirdeğinden türeyen itme ve fırlatma eylemi | Fırlatılan nesneyi gözden çıkarma ve menzili uzağa taşıma anlamında billurlaşmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami fonetik varyantları | Doğrudan üçlü kök denkliği sınırlı olup itme ve dışlama anlamı diğer Sami dillerinde yakın köklerle sürdürülür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik fırlatma ve uzaklaştırma çekirdekleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| طرح | Anlamlı | Uzağa fırlatıp atmak, değersiz bularak dışlamak | Bir şeyi gözden çıkarıp uzak bir yere atmak, terk etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| طحر | Anlamlı | Dışarı püskürtmek, kovmak, şiddetle atmak | Gözün çapağı dışarı atması veya okun yaydan şiddetle fırlaması | Ortak çekirdek; şiddetli dışa atım anlamında yakın; Kur'an'da geçmez |
| رطح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| رحط | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| حطر | Anlamlı | Kuşatmak, hapsetmek, daraltmak | Malı veya sürüyü korunaklı bir çitle çevirip kısıtlamak | Hedef köke zıt bir hareket tarzıyla dışarı atmak yerine içeri kapatmayı ifade eder; Kur'an'da geçmez |
| حرط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| طرح | Merkez | Dışarı ve uzağa fırlatıp atma | Hedeflenen nesneyi değersiz sayarak veya tecrit amacıyla tamamen uzağa atma eylemidir | Fiziksel atmanın yanında değersiz görme ve uzaklık boyutu esastır |
| نبذ | Komşu | Bir şeyi önemsiz görerek arkaya atma | Önceden değerli kabul edilen bir bağı veya taahhüdü feshedip arkaya fırlatmayı öne çıkarır | Ahdi bozup terk etmekte yoğunlaşır |
| القي | Komşu | Bırakmak, tevdi etmek, yöneltmek | Atılan şeyin değersizliği şart değildir; bir muhataba ulaştırma veya bir yere bırakma kastı taşır | Niyet açısından nötr veya yapıcı olabilir |
| رمي | Komşu | Bir hedefe doğru fırlatma | Bir menzile veya hedefe isabet ettirme niyetiyle fırlatma hareketidir | Hedef alma ve vurma odaklıdır |
| مسك | Zıt | Tutma, sımsıkı sarılma, bırakmama | Elde tutma, sahiplenme ve sistemin içinde koruma hareketidir | Uzağa fırlatıp dışlamanın tam karşıtıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | طرح | Uzağa fırlatıp atma, dışlama | Kıymetsiz bularak veya tecrit kastıyla uzak bir noktaya atma | Kesin |
| Latince | abicere, eicere | Uzağa fırlatmak, dışarı sürmek | Bir nesneyi yahut kişiyi sistemin veya mekânın dışına atma boyutunu karşılar; değersizleştirme nüansını içerir | Güçlü |
| İngilizce | to cast away, to discard, to banish | Uzağa atmak, ıskartaya çıkarmak, sürmek | Hem fiziksel olarak fırlatıp atmayı hem de değersiz bularak bir kenara bırakmayı yansıtır | Güçlü |
| Almanca | verwerfen, wegwerfen, verbannen | Iskartaya ayırmak, çöpe atmak, sürgün etmek | Bir şeyi artık kullanım dışı sayarak uzaklaştırma ve tecrit etme anlamını taşır | Güçlü |
| Fransızca | rejeter, bannir, jeter au loin | Reddetmek, sürgüne göndermek, uzağa atmak | Hem fiziksel atımı hem de siyasi/sosyal dışlamayı ve değersizleştirmeyi kapsar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اطْرَحُوهُ | Sürgün etmek, tecrit edip uzağa atmak | Yusuf’un kardeşlerinin onu babalarının ilgi alanından ve aile ocağından koparıp uzak, bilinmeyen bir coğrafyaya terk etme planı (Yûsuf 12:9) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Beşerî irade ve kader planı | İnsanın bir varlığı devreden çıkarma planının ilahi takdirin gerçekleşme vasıtasına dönüşmesi | İradi dışlama girişiminin ilahi tanzim karşısındaki acziyeti |
| Fıkıh | Terk, ıskat ve çıkarma işlemleri | Bir malın veya hakkın değersiz sayılarak elden çıkarılması (طرح kökünden türeyen matematiksel çıkarma ve iskonto uygulamaları) | Hakkın zayi edilmesi veya hesaptan düşülmesi |
| Tefsir | Kıssa bağlamında niyet analizi | Kardeşlerin öldürmek ile tecrit etmek arasındaki tercihlerinde kötülüğün derecelendirilmesi | Varlığı yok etmeden gözden ve alandan uzaklaştırma |
| Hadis | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalp ve niyet tanzimi | Masivayı gönülden uzaklaştırma | Arınma | İlahi rızaya engel teşkil eden veya kıymetsiz olan fani bağları iç dünyadan söküp atmak | Güçlü |
| İlmi | Mantık ve bilgi tasnifi | Yanlış önermeyi ayıklama | Tasfiye | Akıl yürütme sürecinde dayanaksız veya tahrif edici veriyi denklem dışına çıkarmak | Güçlü |
| Siyasi | İktidar ve rekabet alanı | Sürgün, tecrit, aforoz | Alanı tekelleştirme | İktidar alanında rakip görülen unsuru merkezden uzaklaştırarak dikkat ve kaynakları kendi lehine çevirme | Kesin |
| İktisadi | Muhasebe ve kaynak yönetimi | Çıkarma, iskonto, fireyi devreden çıkarma | Dengeleme | Bilançodan zararlı veya fazlalık oluşturan yükü düşerek net değeri ortaya çıkarma | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Çıkarma işlemi ve küme dışı bırakma () | Matematiksel bir denklemden veya sistemden belirli bir niceliğin eksiltilerek sistem dışına itilmesi hareketi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal dışlanma ve mekânsal tecrit (ostrasizm) | Bir toplumsal grubun, düzeni veya güç dengesini tehdit ettiğini düşündüğü bir bireyi sınır dışına iterek görünmez kılması | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir cismi yere bırakmak veya fırlatmak gibi nötr bir fiziksel eyleme indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemin arkasındaki değersizleştirme, rekabeti sonlandırma arzusu ve muhatabı görünmez kılacak uzak bir coğrafyaya terk etme kastını içermesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yûsuf 12:9 ayetindeki psikolojik ve sosyolojik derinliği gözden kaçırarak, kardeşlerin niyetini basit bir yer değiştirme veya sıradan bir fırlatma eylemi zannetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanoğlunun haset ve rekabet anında geliştirdiği tecrit, dışlama ve değersizleştirme psikolojisinin somut bir eylem üzerinden nasıl kurulduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yûsuf kıssasında kardeşlerin haset planını ve Hz. Yûsuf’u merkezden uzaklaştırma stratejisini formüle eden ayette belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki fiillerin eşanlamlı veya gelişigüzel seçilmediğini; القي veya رمي yerine طرح fiilinin kullanılmasının, atılan şeyin bir daha dönmemesi ve gözden ırak kalması arzusunu doğrudan yansıttığını ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir nesneyi artık değer görmediği veya yük sayıldığı için uzağa, dönmesi zor bir menzile fırlatıp atmak.
- Soyut anlamBir unsuru merkezden, meşruiyet alanından veya dikkat odağından tecrit ederek sistem dışına sürmek ve yok saymak.
- Sistematik karşılıkSistemin dengesini bozduğu düşünülen bir değişkenin kümeden çıkarılması ve sınır ötesi bir alana hapsedilerek etkisiz kılınması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , başlangıç anındaki sistemi ve ilişki ağını temsil eder. sembolü, sistem içinde rakip veya yük görülen ve dışlanmak istenen tekil unsurdur. operatörü, bu unsurun mevcut sistemden tamamen çıkarılmasını gösterir. ifadesi ise dışlanan unsurun sistemin sınırları ötesindeki tecrit edilmiş, uzak ve belirsiz mekâna terk edilişini simgeler. Böylece , söz konusu unsurdan arındırılmış yeni durumun formülüdür.