عثو
ع - ث - و
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 1 sîga
- 10 sözlük
Sopa, değnek demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: عثى · عثي
Notlarım
Sözlükler(10)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Sopa, değnek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR880 harfMadde başı: عثوباب العين والثاء وواي معهما
ع ث و، ع ث ي، و ع ث، ع ي ث مستعملات
عثو:
العَثا: لون إلى السّواد مع كثرة شعر. والأَعْثَى: الكثير الشّعر. والأَعْثَى: الضبع الكبير، والأنثى: عَثْواء، وفي لغة: عثياء والواو أصوب. والجميعُ: العُثْوُ، ويقال: العُثْيُ، والعِثْيانُ: اسم الذَّكر من الضِّباع.
عثي:
عَثِيَ يَعْثَى في الأرض عِثيّاً وعَثَياناً: أفسد.
وعث:
الوَعْثُ من الرّمل: ما غابتْ فيه القوائمُ. ومنه اشتُقَّ
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR880 harfMadde başı: عثيباب العين والثاء وواي معهما
ع ث و، ع ث ي، و ع ث، ع ي ث مستعملات
عثو:
العَثا: لون إلى السّواد مع كثرة شعر. والأَعْثَى: الكثير الشّعر. والأَعْثَى: الضبع الكبير، والأنثى: عَثْواء، وفي لغة: عثياء والواو أصوب. والجميعُ: العُثْوُ، ويقال: العُثْيُ، والعِثْيانُ: اسم الذَّكر من الضِّباع.
عثي:
عَثِيَ يَعْثَى في الأرض عِثيّاً وعَثَياناً: أفسد.
وعث:
الوَعْثُ من الرّمل: ما غابتْ فيه القوائمُ. ومنه اشتُقَّ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.368 harfMadde başı: عثيباب العين والثاء
عثا ، عثي ، عيث ، وعث ، ثوع ، عوث .
عثا : قال الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ تَعْثَوْاْ فِى الاَرْضِ مُفْسِدِينَ ) ( البَقَرَة : 60 ) القراء كلهم قرءوه ) ولا تَعثوا بفتح التاء من عَثِي يَعْثَى عُثُوّاً وهو أشد الفساد . وفيه لغتان أخريان لم يُقرأ بواحدة منهما عثا يعثو مثل سما يسمو ، قال ذلك الأخفش وغيره . ولو جازت القراءة بهذه اللغة لقرىء ( ولا تَعْثُوا ) ولكن القراءة سنَّة ، ولا يُقرأ
باب العين والثاء عثا ، عثي ، عيث ، وعث ، ثوع ، عوث . عثا : قال الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ تَعْثَوْاْ فِى الاَرْضِ مُفْسِدِينَ ) ( البَقَرَة : 60 ) القراء كلهم قرءوه ) ولا تَعثوا بفتح التاء من عَثِي يَعْثَى عُثُوّاً وهو أشد الفساد . وفيه لغتان أخريان لم يُقرأ بواحدة منهما عثا يعثو مثل سما يسمو ، قال ذلك الأخفش وغيره . ولو جازت القراءة بهذه اللغة لقرىء ( ولا تَعْثُوا ) ولكن القراءة سنَّة ، ولا يُقرأ إلاّ بما قرأ به القراء . واللغة الثالثة عاث يعيث وتفسيره في بابه . وحكى ابن بُزُرج : عَثَا يَعْثَى ، وهم يَعْثَون في الأرض مثل يسعَون . قال : وعثا يعثو عَثْواً . قلت : واللغة الجيّدة : عثِىَ يَعْثَى ؛ لأن فَعَل يفعَل لا يكون إلا مما ثانيه أو ثالثه أحد حروف الحلق . وقال أبو زيد : في الرأس العُثْوة ، وهو حُفوف شعره والتباده . وقددَعثِيَ شعره يعثى عَثاً ورجل أعثى . وقال أبو عمرو : الأعثى : الثقيل ، الأحمق . ورجل أعثى : كثيف اللحية وقد عَثِي يعثى عَثاً . أنشد أبو عمرو : وحاص مني فَرَقاً وطَحْربا فأدرك الأعثى الدَثور الخُنْتُبا فشدّ شدّاً ذا نَجَاء مُلْهَبا الدثور الذي ينام ناحية . والخُنْتب : القصير . وقال ابن السكيت : يقال : شاب عَثَا الأرض مقصور إذا هاج نبتها . وأصل العَثَا : الشعر ثم يستعار فيما تشعّث من النبات ، مثل النَّصِيِّ والبُهْمَى والصِّلِّيان . وقال الليث : الأعثى : لون إلى السواد . والأعثى : الكثير الشعر . والأعثى : الضبع الكبير . والأنثى عثواء والجميع العُثْو ، ويقال : العُثْيُ . وقال أبو عبيد : الذكر من الضباع يقال له عِثْيان . عمرو عن أبيه قال العَثْوة والوَفْضة والغُسْنة هي الْجُمَّة من الرأس وهي الوَفْرة . وقال ابن الأعرابي : العِثَى : اللِّمم الطوال . وقال ابن الرقاع فيمن قال : عثا يعثو إذا أفسد : لولا الحياء وأن رأسي قد عثا فيه المشيب لزرت أم القاسم عثا فيه المشيب أي أفسد . وقال ابن الرقاع أيضاً : بسرارة حَفَش الربيع غُثَاؤها حوَاء يزدرع الغَمير ثراها حتى اصطلى وهج المقيظ زمانه أبقى مشاربه وشاب عثاها أي يبس عشبها . عيث : قال الليث : العيث : مصدر عاث يعيث ، وهو الإسراع في الفساد . والذئب يعيث في الغنم فلا يأخذ منه شيئاً إلاّ قتله . وأنشد غيره لكثيّر : وذِفْرَى ككاهل ذِيخ الخليف أصاب فَرِيقة ليل فعاثا وقال أبو عمرو : العيث أن تركب الأمر لا تبالي علام وقعت . وأنشد : فعِثْ فيمن يليك بغير قصد فإني عائث فيمن يليني قال : وإذا كانت الأرض دَهِسة فهي عَيْثة . وقال الليث : التعييث : طلب الأعمى ، وطلب الرجل البصير الشيء في الظلمة . والتعييث إدخال الرجل يده في الكِنانة يطلب سهماً . وقال أبو ذؤيب : . . . فعيَّثَ في الكنانة يُرجع وقال شمر : قال أبو عمرو : العَيْثة : الأرض السهلة . وقال ابن أحمر الباهلي : إلى عَيْثية الأطهار غيَّر رسمها بناتُ البلَى من يخطىء الموت يهرم وقال الأصمعيّ : عَيْثة : بلد بالشُّرَيْف . وقال المؤرج : العَيْثة بالجزيرة . وروى ابن الأعرابي بيت القطامي : سمعتها ورِعَان الطَوْد مُعْرِضةٌ من دونها وكثيب العيثة السهِلُ وعث : يروى عن النبي أنه كان إذا سافر سفراً قال : اللَّهم إنا نعوذ بك من وَعْثاء السفر ، وَكآبة المنقلب . قال أبو عبيدة : وهو شدة النَصَب والمشقَّة وكذلك هو في المآثم . وَقال الكميت يذكر قُضَاعة وانتسابهم إلى اليمن : وَابنُ ابنها منا ومنكم وبعلها خُزَيمة والأرحام وَعثاءُ حوبُها يقول : إن قطيعة الرحم مأثم شديد . وإنما أصل الوعثاء من الوعث وهو الدَهْس . الدهس : الرمال الرقيقة والمشي يَشْتَدُّ فيه على صاحبه ، فجُعل مَثَلاً لكل ما يَشُقّ على صاحبه . وقال الليث : الوَعْث من الرمل : ما غابت فيه القوائم وهو مشقة ، وأوعث القوم : وقعوا في الوَعْث . وقال غيره : أوعث فلان إيعاثاً إذا خلّط . والوَعْثُ : فساد الأمر واختلاطه ، ويجمع على الوُعُوث . ابن السكيت : أوعث فلان في ماله وأقْعث في ماله وطأطأ الركضَ في ماله إذا أسرف فيه . وقال الأصمعي : الوَعْث : كل ليّن سهل . وقال الفراء : قال أبو قطرِيّ : أرض وَعْثة ووَعِثة ، وقد وَعْثت وَعْثاً . وقال غيره : وُعُوثة ووَعَاثة . وقال خالد بن كلثوم : الوعثاء : ما غابت فيه الحوافر والأخفاف من الرمل الرقيق ، والدَهَاسِ من الحصى الصغار وشبهه . وقال أبو زيد : يقال طريق وَعْث في طُرُق وُعُوث . وقد وَعُث الطريق ووعِث وُعوثة وأوعث القومُ إذا وافقوا الوعوثة . وأوعث البعير . وقال رؤبة : ليس طريق خيرهِ بالأَوْعَث قال : ويقال : الوَعَث : رقَّة التراب ورخاوة الأرض تغيب فيه قوائم الدواب . وَنَقاً مُوَعَّث إذا كان كذلك . وامرأة وَعْثة : كثيرة اللحم ، كأن الأصابع تسوخ فيها من لينها وكثرة لحمها . وَقال رؤبة : تُمِيلها أعجازُها الأوَاعث ثوع : ثعلب عن ابن الأعرابي : ثُعْ ثُعْ إذا أمرته بالانبساط في البلاد في طاعة الله . عمرو عن أبيه الثاعي : القاذف . وقال ابن الأعرابي : الثاعة : القَذَفة . عوث : في ( نوادر الأعراب ) ( : تقول : عوَّثني فلان عن أمر كذا تعويثَاً أي ثبَّطني عنه . وتعوَّث القوم تعوثاً إذا تحيروا . وتقول عوَّثني حتى تعوثت ، أي صرفني عن أمري حتى تحيرت . وتقول : إن لي عن هذا الأمر لَمَعاثاً أي مندوحة ، أي مذهباً ومسلكاً ، وتقول : وَعثَّته أي صرفته .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.392 harfMadde başı: عثي(باب العين والثاء وما يثلثهما)
(عثر) العين والثاء والراء أصلانِ صحيحان، يدل أحدهما على الاطِّلاع على الشيء، والآخر [على] الإثارة للغُبار.
فالأوَّل عَثَر عُثُوراً، وعثر الفرسُ يعثُر عِثاراً، وذلك إذا سقَطَ لوجهه. قال بعض أهل العلم: إنما قيل عَثَر من الاطِّلاع، وذلك أنَّ كل عاثرٍ فلا بدَّ أن ينظر إلى موضع عَثْرته. ويقال: عَثَر الرجل يعثُر عُثوراً وعَثراً، إذا اطَّلع على أمرٍ لم يطَّلع عليه غيرُه.
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR363 harfMadde başı: عثى- العيث والعثي يتقاربان، نحو: جذب وجبذ، إلا أن العيث أكثر ما يقال في الفساد الذي يدرك حسا، والعثي فيما يدرك حكما. يقال: عثي يعثي عثيا (قال ابن سيده: عثا عثوا، وعثي عثوا: أفسد أشد الإفساد. وقال ابن منظور: عثى يعثى، عن كراع، نادر. اللسان (عثا) )، وعلى هذا: ﴿ولا تعثوا في الأرض مفسدين﴾ [البقرة/60]، وعثا يعثو عثوا، والأعثى: لون إلى السواد، وقيل: للأحمق الثقيل: أعثى.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR237 harfMadde başı: عثي* ع ث ي * * عَثَا * في الأرض أفسد وبابه سما و * عَثِيَ * بالكسر * عُثُواً * أيضا و * عَثىً * بفتحتين قال الله تعالى ﴿ولا تعثوا في الأرض مفسدين﴾ قلت قال الأزهري القراء كلهم متفقون على فتح الثاء دل على أن القرآن نزل باللغة الثانية لا غير
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.968 harf: ( و ( *!العَثْوَةُ : اللِّمَّةُ : الطَّويلَةُ ) ، وهي الوَفْرةُ والوَفْضةُ والغُسنةُ ، ( ج *!عِثًى ، كرِبًى ) جَمْعُ رَبْوةٍ ، هكذا في النسخِ ، وضَبَطَه بعضٌ بالتَّشْديدِ في كِلَيْهما ، وكلُّ ذلكَ غَلَطٌ والصَّوابُ *!عِثًى كإلَى ، كما هو نَصُّ المُحكم فإنَّه قالَ : والعِثَى : اللِّمَمُ الطِّوالُ .
( *!وعَثَى ، كرَمَى وسَعَى ورَضِيَ ) ، وهذه لُغَةُ الحِجازِ ومَصْدَرُه عَثاً و ( *!عُثِيًّا ) ،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR3.382 harfعثو and عثى
عَثَا
1 عَثَا ذ , aor. يَعْثُو, (S, Msb, K,) inf. n. عُثُوٌّ, (K, TA,) [accord. to the CK عَثْوٌ, but] like سُمُوٌّ; (TA;) and عَثِىَ, aor. يَعْثَى, (S, Msb, K,) which is of the dial. of El-Hijلz, and of which the inf. n. is عَثًا; (TA;) and عَثَى, aor. يَعْثَى and يَعْثِى; inf. n. عُثِىٌّ and عِثِىٌّ and عَثَيَانٌ; (K, TA;) He acted corruptly; or made, or did, mischief: (S, Msb, K:)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR483 harfعَثَا
عَثَا U ( n. ac. عُثُوّ [ 27 ] ) عَثِيَ A , I ( n. ac. عَثَوَاْن 36 , عُثِيّ
a. Did, caused mischief, evil.
عَثْوَة
عَثْوَة [ 1t ] , ( pl. عُثًى [ 9 ] ),
a. Tress of hair.
عُثْوَة
عُثْوَة [ 3t ],
a. Matted hair.
عُثًى
عُثًى [ 9 ],
a. Plants.
b. Hair.
أَعْثَى
أَعْثَى [ 14 ],
a. Hairy.
b. Hyena.
c. Foolish, stupid.
عَاثٍ
عَاثٍ [ 21 ] , ( pl. عُثَاة [ 9tA ] ,
a. عُثِيّ ),
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR7.095 harfMadde başı: عثيعثي
عَثِيَ - يَعْثَى
عَثِيَ - يَعْثَى + كائن + شيئاً أو أمراً أو في شيئ أو أمر: أفسده وخربه: يدخل فيه بنفسه أو بيده فيخرب ترتيبه ونظامه وبنيته
عَثِيَ - يَعْثَى + كائن + فساداً: أدخل نفسه أو يده بين كائنات أو أشياء صالحة مرتبة، بشكل أخرق وأرعن، فخرب ترتيبها وصلاحها وجعلها فاسدة
عَثِيَ - يَعْثَى + كائن + في الأرض + فساداً: يتحرك متنقلاً بين
Mücavir kökler44 mücavir (52 toplam)
- فسد
5 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- أرض
5 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- بخس
2 ortak ayet · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
- سهل
1 ortak ayet · Sehl, ova demektir
- أنس
3 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
- نحت
1 ortak ayet · Yontulmuş taş demektir
- مدين
1 ortak ayet · Medyen
- قصر
1 ortak ayet · Kusare, anız demektir
- قوم
3 ortak ayet · Hayvanların ön ayaklarına denir
- شعب
1 ortak ayet · Ağacın dalı demektir
- عصو
1 ortak ayet · Asân
- كيل
1 ortak ayet · Kile ölçü birimidir
Geçtiği ayetler(5)
… أُنَاسٍ مَشْرَبَهُمْ كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
Karışıklık çıkarmayınHani, bir vakit Musa, kavmi için su arayınca; asanla taşa vur, demiştik de, taştan oniki çeşme fışkırmış, her zümre su alacağı yeri öğrenmişti. Allah’ın rızkında yeyin, için, yalnız yeryüzünde bozgunculuk yaparak, karışıklık çıkarmayın.
… قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
Karışıklık çıkarmayınDüşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.
وَيَاقَوْمِ أَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
Karışıklık çıkarmayınEy kavmim; ölçüyü ve tartıyı yerine getirin. İnsanlara eşyalarını eksik vermeyin, yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayın.
وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
Karışıklık çıkarmayınİnsanların eşyasını azaltmayın ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayın.
وَإِلَى مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًا فَقَالَ يَاقَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَارْجُوا الْيَوْمَ الْآخِرَ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
Karışıklık çıkarmayınMedyen halkına da kardeşleri Şuayb’ı: Ey kavmim; Allah’a ibadet edin, ahiret gününe ümid bağlayın ve yeryüzünde bozgunculuk yaparak karışıklık çıkarmayım, dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | عثو |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nakıs (üçüncü harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فسد, عيث, بغي |
| Zıt Kök | صلح |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapının, nizamın veya zeminin altını oyacak biçimde gizli, yaygın ve pervasızca fesat çıkarmak, tahribat yapmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nizamın, imar edilmiş yeryüzünün ve toplumsal dengenin ifsad edici bir cüretle çiğnenmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Islah edilmiş düzenin altüst edilmesine ve bozulmanın kontrolsüz bir taşkınlıkla yayılmasına yol açan cürümler |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel bir kötülük veya anlık bir günah sanılarak, ıslah edilmiş zemini sistematik biçimde çökerten sinsi ve tahripkâr boyutunun gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| عث | Dağıtma, altını oyma, içten kemirerek düzensizleştirme ve pürüz çıkarma; bu çekirdek عثر kökünde tökezleme ve gizli olanın açığa çıkması, عثي kökünde ise doğrudan tahrip ve bozgunculuk hareketini yüklenir | و | Çekirdekteki içten kemirme ve dağıtma eğilimine dinamizm, süreklilik ve yeryüzüne yayılan etkin bir cüret katarak bozgunculuğu görünür ve yaygın bir eyleme dönüştürmüştür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ع | Göz; görme, bilme, kaynak | Algılama, hedefe yönelme ve fesadın dışarıdan fark edilen kaynağı olma niteliğini kurar |
| ث | İşaret, sınır veya ikiz harfi ت üzerinden im, sınır; türetme ses olarak nefesli sırtlanma ve pürüz çıkarma | Sınırları aşındırma, kurulu hatları çiğneme ve mevcut düzenin pürüzsüz yapısını hırpalama hareketini temsil eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Eylemin sürekliliğini, tahribatın birbirine eklenerek bir hat boyunca yayılmasını sağlar |
| عثو | Düzenli sınırları göz göre göre aşındırarak tahribatı birbirine ekleme hareketi | Kurulu bir nizamın, zeminin veya toplumsal yapının sınırlarını pervasızca ve ardı ardına çiğneyerek fesadı yaygınlaştırma eylemini ifade eder |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin altını oyup karmakarışık etmek, çöl zemininde ayakların batıp kuma gömülmesiyle hareketin zorlaşması ve sırtlanın hırpani, karışık ve yırtıcı kargaşası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde kurdun veya yırtıcının sürüye dalarak parçalaması, dağıtması ve ardında darmadağın bir harabe bırakması tablosu bu kök ve yakın varyantlarıyla anlatılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | Klasik lügatlerde «عاث الذئب في الغنم» ifadesinde olduğu gibi, kurdun koyun sürüsüne dalıp sadece yiyeceğini almakla kalmayıp sürüyü kırıp geçirmesi ve ölçüsüz tahribat yapması durumunda kullanılmıştır |
Kaynak Lisānü’l-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn ve Mekâyîsü’l-Luğa.
Sami etimolojik katman
Arapça عثو kökü, Sami dil ailesinde içten içe kemirme, dağıtma, zemini gevşetme ve kurulu yapıyı bozma anlam matrisine dayanan arkaik bir köktür. Akraba Sami dillerinde özellikle güve, kurtçuk veya haşaratın kumaşı ya da nesneyi içten kemirip lif lif ayırması anlamını taşıyan İbranice 'āsh ve Süryanice 'āthā biçimleriyle fonetik ve anlamsal bir süreklilik arz eder. Arapçada bu kök, hem عثو hem de عثي biçiminde nakıs formlar olarak yaşamış; fiziki kemirme ve çürümeden toplumsal ve ahlaki bozgunculuğa doğru semantik bir sıçrama göstermiştir. Kökün çöl bağlamında ayakların gevşek kuma batıp yürüyüşü zorlaştırması anlamındaki وعث ile olan kökteşliği de zeminin sağlamlığını yitirmesi fikrini destekler. Böylece Arapça, içten çürüten veya zemini dağıtan maddi hareketi, yeryüzünde sınır tanımayan pervasız bir tahribat fiili haline getirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | عثو / عثي / وعث | Maddi olarak zeminin gevşemesi, ayakların kuma batması ve hırpani bir yırtıcılıktan, soyut fesat ve tahribe geçiş | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice 'āsh, Süryanice 'āthā | Kumaşın veya maddenin içten güve tarafından kemirilip çökertilmesi ortak anlamsal kökü | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik zemin | İçten aşındırma ve organik yapının dağılması bağlamında arkaik ses yansımalı kalıntılar | Muhtemel |
Kaynak Mekâyîsü’l-Luğa ve HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| عثو | Anlamlı | Fesat çıkarmak, bozmak | Yeryüzünde haddi aşarak kurulu düzeni pervasızca tahrip etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| عوث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müstakil kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| ثعو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müstakil kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| ثوع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müstakil kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
| وعث | Anlamlı | Ayakların kuma batması, meşakkat | Çöl yolculuğunda yumuşak kuma batıp zorlanmak; zahmetli yol | Kalb ve yer değiştirme ilişkisi taşır; Kur'an'da geçmez |
| وثع | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız müstakil kullanım kaydı yoktur | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| عثو | Merkez | Bozgunculuk | Bir düzeni içten aşındırıp pervasızca ve sınır tanımadan yaygınlaştırmak | Yeryüzünde fesadı azgınca sürdürme eylemi |
| فسد | Komşu | Bozulma | Denge ve itidal halinin kaybolması, genel ıslahın bozulması | Kök anlamı fıtri ve meşru durumdan sapmaktır |
| عيث | Komşu | Hızlı tahrip | Kurdun sürüye dalması gibi saldırgan, ölçüsüz ve kontrolsüz yıkım | عثو ile aynı kök ailesinden olup tahribatın süratini vurgular |
| بغي | Komşu | Haddi aşma | Kendi hakkı olmayan sınırlara tecavüz ederek zulme yönelme | Hakkı gasp etme ve otoriteye başkaldırma yönü öne çıkar |
| صلح | Zıt | Islah, dirlik | Bir şeyin olması gereken fıtri, adil ve faydalı hale gelmesi | Fesadın ve tahribatın tam karşıtı olan uyum hali |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | عثو | Fesat çıkarmak | Yeryüzünde pervasızca bozgunculuk ve yıkım üretmek | Kesin |
| Latince | Grassari, vastare | Yağmalamak, pervasızca tahrip etmek | Düzenli bir alana tecavüz ederek ortalığı kasıp kavurma hareketini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | To ravage, to commit wanton corruption | Pervasızca bozgunculuk yapmak | Kökün sadece kötülük değil, kontrolsüz ve ölçüsüz tahrip yönünü verir | Güçlü |
| Almanca | Wüten, Verwüstung anrichten | Kasıp kavurmak, tahribat yapmak | Yıkıcı bir taşkınlıkla düzeni tahrip etme anlamına odaklanır | Güçlü |
| Fransızca | Ravager, semer la corruption | Fesat saçmak, yıkıp geçmek | Toplumsal veya fiziki dokuyu pervasızca çökertmeyi ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fesat ve ilahi adalet | İnsanın yeryüzündeki hilafet sorumluluğuna aykırı olarak cüzi iradesini nizamı yıkma yönünde kullanması | İfsad fiilinin ahlaki ve ontolojik mesuliyeti |
| Fıkıh | Hırâbe ve kamu düzenini ihlal | Toplumun can, mal ve emniyet zeminini çökerten silahlı ya da örgütlü eşkıyalık fiilleri | Kamu emniyetini bozan ve terör üreten cürümler |
| Tefsir | Nimet-külfet dengesi | Peygamberlerin tebliğinde toplumlara verilen zenginlik ve kudretin ifsat aracına dönüştürülmemesi ikazı | Şükrün terkiyle ortaya çıkan azgın tahribat |
| Hadis | Fitne ve bozgunculuk | Ümmet içinde birlik ve dirlik zeminini dinamitleyen yıkıcı hareketlerin zemmedilmesi | Birliği dağıtan ve fesadı körükleyen yıkıcılık |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk | İlahi fıtratı ve emaneti ifsat | Sınırları çiğneme | Yeryüzünde ilahi nizamın tesis ettiği haram-helal dengesini pervasızca bozma | Kesin |
| İlmi | Doğruluk ve tefekkür | Bilgiyi tahrif ve manipülasyon | Gerçeği çarpıtma | İlmi verileri ve hakikati toplumu saptıracak bir tahribat aracına dönüştürme | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve otorite | Anarşi, terör ve isyan | Meşru düzeni çökertme | Toplumsal barışın ve hukuk nizamının altını oyup istikrarsızlık üretme | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve piyasa | Vurgunculuk ve haksız tekel | İktisadi zemini kemirme | Ölçü ve tartıyı bozarak, piyasayı manipüle edip refahın adil dolaşımını engelleme | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve aşındırıcı korozyon | Kapalı ya da dengeli bir sistemin iç dinamiklerinin düzensizleşerek enerjinin iş yapamaz hale gelmesi ve yapının ufalanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve sosyal doku çözülmesi | Toplumsal normların bağlayıcılığını yitirerek bireylerin ve grupların denetimsizce kamu düzenini tahrip etmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece bireysel ahlaksızlık veya basit bir günah işleme eylemine indirgenerek algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsana bağışlanan maddi ve manevi nimetlerin (su, yurt, ticaret, güç) ardından, toplumsal zemini ve kamu hukukunu hırpalayan organize ve pervasız tahribat |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki peygamber uyarılarının sadece soyut bir vaziyetten ibaret sanılması; ekonomik, siyasi ve ekolojik boyutları olan sistematik ifsat projelerinin gözden kaçması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yerleşik nizamların nasıl çöktüğünü, helak edilen kavimlerin refah ve güç şımarıklığıyla yeryüzünü nasıl yaşanmaz kıldığını ve ıslah karşıtı sinsi cüreti kavramak için anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Hz. Mûsâ, Hz. Sâlih, Hz. Şuayb ve Hz. Lût kıssalarında kavimlerin uyarılması ve ilahi nimetlerin nankörlükle tahribe dönüştürülmesini anlatan pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Bozgunculuğun yalnızca açık ve kaba bir şiddetten ibaret olmadığını; ölçüde hile yapmak, tabii kaynakları kirletmek ve hukuku aşındırmak gibi medeni görünümlü tahribatların da birer ifsat suçu olduğunu ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAyakların gevşek kuma batması, zeminin altının oyulması ve kurdun sürüye dalıp her şeyi hırpani bir taşkınlıkla parçalaması.
- Soyut anlamİlahi yasalar ve fıtratla dengelenmiş yeryüzü nizamının, sınır tanımaz bir cüretle ifsat edilerek anarşi ve çöküşe sürüklenmesi.
- Sistematik karşılıkKurulu sistemin (hukuki, iktisadi, ahlaki) temel parametrelerini aşındırarak entropiyi kontrolsüz biçimde yükselten tahrip hareketi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , sistemin kararlı ve ıslah edilmiş durumunu; , zamanı; , tahripkâr cüreti ve ifsat eylemini; , bu eylemin toplumsal ve mekânsal düzlemdeki yayılma katsayısını; ise bozgunculuğun diverjansını, yani düzen zeminini içten dışa doğru aşındıran kayıp akısını temsil eder. Eksi işareti, yapılan eylemin mevcut nizamı eksilten ve çökerten mahiyetini gösterir.